Αρχαία Ελληνική Θεματογραφία (Αἰσχύνης, "Κατὰ Κτησιφῶντος")

Αδίδακτο Κείμενο
Αισχίνης, "Αἰσχύνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, 169-170

Τράπεζα Θεμάτων , Θέμα 29551

Εισαγωγή:

Oι Aττικοί ρήτορες

Aπό τους πολλούς ρήτορες που διακρίθηκαν στην Aθήνα, από τα μέσα του 5ου έως και το τέλος του 4ου αι. π.X., οι Aλεξανδρινοί φιλόλογοι ξεχώρισαν δέκα, ως υπόδειγμα αττικής ρητορείας, και τους κατέταξαν σε έναν κατάλογο που λέγεται «Kανόνας των δέκα Αττικών ρητόρων». Tον κανόνα αυτόν διέσωσε ο Kαικίλιος από τη Σικελία, ο οποίος έζησε κατά το πρώτο μισό του 1ου αι. μ.X. Σύμφωνα με τον κανόνα και την τάξη του, οι ρήτορες αυτοί ήταν: Aντιφών, Aνδοκίδης, Λυσίας, Iσαίος, Iσοκράτης, Yπερείδης, Λυκούργος, Aισχίνης, Δημοσθένης, Δείναρχος.

Eκτός από δύο, (Ισαίος και Δείναρχος), ήταν όλοι Aθηναίοι. Kαλλιεργούνται και τα τρία είδη ρητορείας: η δικανική, που οδηγείται στην τελειότητα με το Λυσία, η επιδεικτική, με κορυφαίο τον Iσοκράτη, και η πολιτική (συμβουλευτική), με τους λαμπρούς ρήτορες Δημοσθένη, Aισχίνη, Yπερείδη και Λυκούργο, που κυριαρχούν από το 360 π.X. έως το 323 π.X., έτος θανάτου του M. Aλεξάνδρου.

O Aισχίνης (390-322 π.X.), από φτωχή αθηναϊκή οικογένεια, ρήτορας και πολιτικός, ήταν σφοδρός αντίπαλος και άσπονδος εχθρός του Δημοσθένη. Yπέρμαχος των Mακεδόνων, μολονότι στην αρχή της σταδιοδρομίας του, ως ρήτορας, έτρεφε εχθρικά αισθήματα για το Φίλιππο· η μεταστροφή του πιθανόν οφείλεται στην άποψή του ότι η αντίσταση προς τη μακεδονική δύναμη ήταν μάταιη.

Aπό το έργο του διασώθηκαν τρεις δικανικοί λόγοι, στους οποίους είχε αντίπαλο το Δημοσθένη: O Kατὰ Tιμάρχου (= ρήτορα και πολιτικού) και ο Περὶ τῆς Παραπρεσβείας, που έχουν θέμα τους την πρεσβεία στην οποία συμμετείχε ο ίδιος μαζί με το Δημοσθένη και το Φιλόστρατο, για να διαπραγματευτούν με το Φίλιππο τους όρους ειρήνης· ο Kατὰ Kτησιφῶντος αποκρούει πρόταση του Kτησιφώντα να στεφανωθεί ο Δημοσθένης με χρυσό στεφάνι, στο θέατρο του Διονύσου, για τη συμβολή του στην ανακατασκευή των τειχών. Mετά την ήττα του στη δίκη, ο Aισχίνης κατέφυγε στην Έφεσο και έπειτα στη Pόδο, όπου έδινε μαθήματα ρητορικής έως το θάνατό του.

Eπειδή ο Aισχίνης δε διδάχθηκε τη ρητορική τέχνη, συχνά μιμείται άλλους ρήτορες. Ωστόσο, παρά το πομπώδες ύφος του, ο λόγος του είναι γοητευτικός, εύθυμος, σαφής και εύκολος στην παρακολούθησή του.



Για το κείμενο

Ο Κτησιφώντας, πολιτικός φίλος του Δημοσθένη, πρότεινε να στεφανωθεί ο ρήτορας με το χρυσό στεφάνι για την προσφορά του στην πατρίδα, το 336 π.Χ., δύο χρόνια μετά τη μάχης της Χαιρώνειας εναντίον του Φιλίππου (Αύγουστος ή Σεπτέμβριος του 338 π.Χ.) Την πρόταση προσέβαλε με γραφήν παρανόμων  ο Αισχίνης, πολιτικός αντίπαλος του Δημοσθένη. Το θέμα έφτασε στην Ηλιαία αρκετά αργά, μόλις το 330 π.Χ.. Ο Αισχίνης εκφώνησε τον Κατά Κτησιφώντος λόγο, ενώ ο Δημοσθένης τον Υπέρ Κτησιφώντος περί στεφάνου. Ο Αισχίνης έχασε στον δικαστικό αγώνα και κατέφυγε στην Έφεσο και έπειτα στη Ρόδο, όπου έδινε μαθήματα ρητορικής ως τον θάνατό του.


Το κείμενο

[169] Οἶμαι τοίνυν ἅπαντας ἂν ὑμᾶς ὁμολογῆσαι τάδε δεῖν ὑπάρξαι τῷ δημοτικῷ, πρῶτον μὲν ἐλεύθερον εἶναι καὶ πρὸς πατρὸς καὶ πρὸς μητρός, ἵνα μὴ διὰ τὴν περὶ τὸ γένος ἀτυχίαν δυσμενὴς ᾖ τοῖς νόμοις, οἳ σῴζουσι τὴν δημοκρατίαν, δεύτερον δ’ ἀπὸ τῶν προγόνων εὐεργεσίαν τινὰ αὐτῷ πρὸς τὸν δῆμον ὑπάρχειν, ἢ τό γ’ ἀναγκαιότατον μηδεμίαν ἔχθραν, ἵνα μὴ βοηθῶν τοῖς τῶν προγόνων ἀτυχήμασι κακῶς ἐπιχειρῇ ποιεῖν τὴν πόλιν. [170] τρίτον σώφρονα καὶ μέτριον χρὴ πεφυκέναι αὐτὸν πρὸς τὴν καθ’ ἡμέραν δίαιταν, ὅπως μὴ διὰ τὴν ἀσέλγειαν τῆς δαπάνης δωροδοκῇ κατὰ τοῦ δήμου. τέταρτον εὐγνώμονα καὶ δυνατὸν εἰπεῖν· καλὸν γὰρ τὴν μὲν διάνοιαν προαιρεῖσθαι τὰ βέλτιστα, τὴν δὲ παιδείαν τὴν τοῦ ῥήτορος καὶ τὸν λόγον πείθειν τοὺς ἀκούοντας· εἰ δὲ μή, τήν γ’ εὐγνωμοσύνην ἀεὶ προτακτέον τοῦ λόγου. πέμπτον ἀνδρεῖον εἶναι τὴν ψυχήν, ἵνα μὴ παρὰ τὰ δεινὰ καὶ τοὺς κινδύνους ἐγκαταλίπῃ τὸν δῆμον. τὸν δ’ ὀλιγαρχικὸν πάντα δεῖ τἀναντία τούτων ἔχειν· τί γὰρ δεῖ πάλιν διεξιέναι; σκέψασθε δή, τί τούτων ὑπάρχει Δημοσθένει· ὁ δὲ λογισμὸς ἔστω ἐπὶ πᾶσι δικαίοις.

Λεξιλόγιο:

ὁμολογῶ: παραδέχομαι

δημοτικός: δημοκρατικός

τὸ γένος: η καταγωγή

σώφρων: συνετός

ἀσέλγεια: ακολασία

εὐγνώμων: φιλάνθρωπος

διάνοια: σκέψη, διανόηση, σκοπός

προαιρέομαι-οῦμαι: σκέπτομαι, εκλέγω, επιχειρώ

διεξέρχομαι: περνώ διαμέσου, επαναλαμβάνω


Σχετικά Online Μαθήματα:

61

https://youtu.be/SpMRxvsch8M?si=MYLjOxrvu2z1W-j9

Τράπεζα Θεμάτων -Θέμα 29551

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Αἰσχύνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, §§169-170

(έκδ.Παρίσι: LesBellesLettres, 1928, ανατ. 1962)

Στο παρακάτω απόσπασμα ο ρήτορας καταγράφει τα χαρακτηριστικά ενός δημοκρατικού πολίτη.

 

Οἶμαι τοίνυν ἅπαντας ἂν ὑμᾶς ὁμολογῆσαι τάδε δεῖν ὑπάρξαι τῷ δημοτικῷ, πρῶτον μὲν ἐλεύθερον εἶναι καὶ πρὸς πατρὸς καὶ πρὸς μητρός, ἵνα μὴ διὰ τὴν περὶ τὸ γένος ἀτυχίαν δυσμενὴςᾖ τοῖς νόμοις, οἳ σῴζουσι τὴν δημοκρατίαν, δεύτερον δ’ ἀπὸ τῶν προγόνων εὐεργεσίαν τινὰ αὐτῷ πρὸς τὸν δῆμον ὑπάρχειν, ἢ τό γ’ ἀναγκαιότατον μηδεμίαν ἔχθραν, ἵνα μὴ βοηθῶν τοῖς τῶν προγόνων ἀτυχήμασι κακῶς ἐπιχειρῇποιεῖν τὴν πόλιν. Τρίτον σώφρονα καὶ μέτριον χρὴ πεφυκέναι αὐτὸν πρὸς τὴν καθ’ ἡμέραν δίαιταν, ὅπως μὴ διὰ τὴν ἀσέλγειαν τῆς δαπάνης δωροδοκῇ κατὰ τοῦ δήμου. Τέταρτον εὐγνώμονα καὶ δυνατὸν εἰπεῖν· καλὸν γὰρ τὴν μὲν διάνοιαν προαιρεῖσθαι τὰ βέλτιστα, τὴν δὲ παιδείαν τὴν τοῦ ῥήτορος καὶ τὸν λόγον πείθειν τοὺς ἀκούοντας· εἰ δὲ μή, τήν γ’ εὐγνωμοσύνην ἀεὶ προτακτέον τοῦ λόγου. Πέμπτον ἀνδρεῖον εἶναι τὴν ψυχήν, ἵνα μὴ παρὰ τὰ δεινὰ καὶ τοὺς κινδύνους ἐγκαταλίπῃ τὸν δῆμον. τὸν δ’ ὀλιγαρχικὸν πάντα δεῖ τἀναντία τούτων ἔχειν.

----------

ὁ δημοτικός: ο δημοκρατικός άνθρωπος

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Γ1.Να μεταφράσετε στη Νέα Ελληνική το απόσπασμα: «Τρίτον σώφρονα καὶ μέτριον… τἀναντία τούτων ἔχειν».

Μονάδες 20

Γ2. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του δημοκρατικού ανθρώπου που σχετίζονται με τους γονείς και τους προγόνους του γενικότερα, σύμφωνα με τον Αισχίνη;

Μονάδες 10

Γ3.

α. Θεωρήστε ότι ο συγγραφέας μιλά για τους δημοκρατικούς πολίτες σε πληθυντικό αριθμό. Δηλαδή ισχύει ότι «τάδε δεῖν ὑπάρξαι τοῖς δημοτικοῖς» και όχι «τῷ δημοτικῷ» (πρώτη σειρά του κειμένου). Ποιες αλλαγές προκύπτουν στο ακόλουθο  χωρίο: «πρῶτον μὲν...ἐπιχειρῇ ποιεῖν τὴν πόλιν». (μονάδες 6)

β. Να εντάξετε τον ρηματικό τύπο ἔχειν στον παρακάτω πίνακα και να συμπληρώσετε τους τύπους στους άλλους χρόνους, όπου υπάρχουν. (μονάδες 4)

Ενεστώτας
Παρατατικός
Μέλλοντας
Αόριστος
Παρακείμενος
Υπερσυντέλικος

Μονάδες 10

Γ4.

α. καλὸν γὰρ τὴν μὲν διάνοιαν προαιρεῖσθαι τὰ βέλτιστα, τὴν δὲ παιδείαν τὴν τοῦ ῥήτορος καὶ τὸν λόγον πείθειν τοὺς ἀκούοντας: Στην παραπάνω πρόταση  αφού εντοπίσετε τα απαρέμφατα, να γράψετε το υποκείμενό τους. (μονάδες 6 )

β. Οἶμαι τοίνυν ἅπαντας ἂν ὑμᾶς ὁμολογῆσαι: Να εντοπίσετε τον πλάγιο λόγο στην πρόταση και να τον τρέψετε σε ευθύ. (μονάδες 4)

Μονάδες 10

Ενδεικτικές Απαντήσεις

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αἰσχύνης, Κατὰ Κτησιφῶντος, §§169-170

Ενδεικτικές νεοελληνικές αποδόσεις

Φρονώ λοιπόν ότι όλοι σας θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι οι εξής είναι (οι κύριες) ιδιότητες του δημοκρατικού ανθρώπου: Πρώτον  πρέπει από πατέρα και μητέρα να έχει γεννηθεί ελεύθερος για να μην αντιπαθεί τους νόμους που είναι το θεμέλιο του λαοκρατικού μας πολιτεύματος, λόγω της ατυχίας του, του να μη γεννηθεί από ελευθέρους γονείς. Δεύτερον οι πρόγονοί του να έχουν προσφέρει  κάποια ευεργεσία στον δήμο, ή, πράγμα που είναι αναγκαιότατο, να μη υπάρχει εκ μέρους των προγόνων ουδεμία έχθρα (κατά του πολιτεύματος) και τούτο για να μην επιχειρήσει να κάνει κακό  στην πόλη, εκδικούμενος για τα ατυχήματα των προγόνων του. Τρίτον, ως προς τον καθημερινό τρόπον της ζωής του, πρέπει εξ ιδιοσυγκρασίας να είναι σώφρων και ολιγοδάπανος, για να μην αναγκάζεται, για την ικανοποίηση των ακολάστων δαπανών του, να χρηματίζεται προς βλάβη του δήμου. Τέταρτον να είναι δυνατός και στοχαστικός  εις το λέγειν. Διότι είναι καλόν, δια μεν της σκέψεώς του να προτείνει τα βέλτιστα στην Πολιτεία, διά δε της μορφώσεώς του να είναι ικανός εις το λέγειν και να πείθει τους ακροατές του. Εάν  δεν υπάρχουν και τα δύο τότε προτιμοτέρα της δυνάμεως του λόγου είναι η χρηστότης. Πέμπτον ο φίλος του δήμου πρέπει να είναι γενναιόψυχος για να μην εγκαταλείπει τον λαό, εν καιρώ κινδύνων και πολέμων. Όσον αφορά τον ολιγαρχικό, αυτός πρέπει να έχει όλες τις αντίθετες ιδιότητες του δημοκρατικού ανθρώπου. Μτφρ. Γ. Κορδάτος & Η. Ηλιού 1939. Διασκευή.

Νομίζω λοιπόν ότι όλοι θα συμφωνήσετε πως ο δημοκρατικός άνδρας πρέπει να έχη τα εξής πλεονεκτήματα. Πρώτα πρώτα πρέπει να είναι ελεύθερος κι από πατέρα κι από μάνα, για να μην αντιπαθή τους νόμους που στηρίζουν τη δημοκρατία, εξ αιτίας της ατυχίας του να μη γεννηθή από ελεύθερους γονείς. Δεύτερο πρέπει οι πρόγονοί του να έχουν κάμη κάποια εργασία στο δήμο ή τουλάχιστον, πράγμα που είναι πολύ αναγκαίο, να μην είχαν ποτέ καμιά εχθροπάθεια με το δήμο, για να μην επιχειρήση να κάμη κακό στην πόλη θέλοντας να εκδικηθή τα όσα έπαθαν οι πρόγονοί του απ' αυτήν. Τρίτο πρέπει να είναι από φυσικού του μυαλωμένος και μετρημένος στην καθημερινή του ζωή, για να μη δωροδοκείται εις βάρος του δήμου, για ν' ανταποκριθή στα έξοδα των ακολάστων επιθυμιών του. Τέταρτο να είναι στοχαστικός και ικανός ρήτορας, γιατί καλό είναι η σκέψη του να διαλέγη το καλύτερο για την πόλη κι η μόρφωση κι η ευφράδεια του ρήτορα να πείθουν τους ακροατές. Εάν δεν έχη και τα δυο, τότε η στοχαστικότης είναι προτιμότερη απ' τη ρητορική ικανότητα. Πέμπτο να είναι γενναιόψυχος, για να μην εγκαταλείπη το λαό στις κρίσιμες περιστάσεις και στους κινδύνους. Κι ο ολιγαρχικός πρέπει να έχη χαρακτηριστικά αντίθετα απ' αυτά. Μτφρ. Κ. Αργύρης. χ.χ.

Γ2. Ο δημοκρατικός άνθρωπος, σύμφωνα με τον Αισχίνη, πρέπει να έχει τα εξής χαρακτηριστικά αναφορικά με τους προγόνους του. Αρχικά, είναι αναγκαίο να έχει γεννηθεί από ελεύθερους γονείς, ώστε να μην είναι αντίθετος στους νόμους που διασφαλίζουν το δημοκρατικό πολίτευμα,  εξαιτίας της ατυχίας του να μη γεννηθεί από ελεύθερους γονείς. Ακόμη ο ρήτορας θεωρεί απαραίτητο να μην υπάρχει κάποια έχθρα των προγόνων του προς τη δημοκρατία, ώστε ο ίδιος να θέλει να εκδικηθεί για τις δυστυχίες τους  το δημοκρατικό πολίτευμα. Επιπλέον καλό θα ήταν να υπάρχει κάποια ευεργεσίααπό τους προγόνους προς τον δήμο.

Γ3 α. ἐλευθέρους, δυσμενεῖς, ὦσιν, αὐτοῖς, βοηθοῦντες, ἐπιχειρῶσιν

β.

Ενεστώτας	ἔχειν
Παρατατικός	-
Μέλλοντας	ἕξειν και σχήσειν
Αόριστος	σχεῖν
Παρακείμενος	ἐσχηκέναι
Υπερσυντέλικος	-

 

Γ4.

α.

προαιρεῖσθαι: Υποκείμενο τὴν μὲν διάνοιαν

πείθειν: Υποκείμενο τὴν παιδείαν καὶ τὸν λόγον

β. Ο πλάγιος λόγος βρίσκεται στο ειδικό-δυνητικό απαρέμφατο ἂν ὁμολογῆσαι το οποίο σε ευθύ λόγο τρέπεται ως ακολούθως: Ἅπαντες ἂν ὑμεῖς ὁμολογήσαιτε.

Πηγές:

http://users.sch.gr/ipap/thematographia/Aeschines,Ctesiphon,169-170.htm

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2336/Istoria-tis-Archaias-Ellinikis-Grammateias_A-B-G-Gymnasiou_html-apli/index2b_1c.html

https://www.greek-language.gr/greekLang/index.html

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2326/Syntaktiko-Archaias-Ellinikis-Glossas_A-B-G-Gymnasiou_html-apli/

http://ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2374

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2340/Grammatiki-Archaias-Ellinikis_Gymnasiou-Lykeiou_html-apli/

https://www.savalas.gr/el/products/%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7%CF%82