Άρθρο στην εφημερίδα "Τα Νέα" !

Τι συμβαίνει με όσους χρησιμοποιούν καθημερινά το ChatGPT;

Βασίζεστε στο ChatGPT για συντροφικότητα; 

Ίσως αυτό να σας κάνει πιο μοναχικούς.

Μία κοινή μελέτη από το MIT Media Lab και το Open διαπίστωσε ότι οι συχνοί χρήστες chatbot όπως το ChatGPT βιώνουν περισσότερη μοναξιά και συναισθηματική εξάρτηση.

Σύμφωνα με μελέτες από το OpenAI και το MIT Media Lab, η συχνή και διαρκής χρήση του ChatGPT μπορεί να συνδέεται με υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς.

«Συνολικά, η υψηλότερη καθημερινή χρήση -σε όλες τις λειτουργίες και τους τύπους συνομιλίας- συσχετίστηκε με υψηλότερη μοναξιά, εξάρτηση, προβληματική χρήση και χαμηλότερη κοινωνικοποίηση», ανέφεραν οι ερευνητές σε μια περίληψη για τις δύο παράλληλες μελέτες.

Οι μελέτες είχαν ως στόχο να διερευνήσουν τον βαθμό στον οποίο οι αλληλεπιδράσεις με το ChatGPT επηρέαζαν τη συναισθηματική υγεία των χρηστών, με έμφαση στη χρήση της προηγμένης φωνητικής λειτουργίας του chatbot.

Το περιεχόμενο της μελέτης

Στην μελέτη αυτή, 1.000 συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν το ChatGPT επί τέσσερις εβδομάδες.

Επίσης έγινε μία αυτοματοποιημένη ανάλυση σχεδόν 40 εκατομμυρίων αλληλεπιδράσεων του ChatGPT που διεξήχθη από την OpenAI.

Σε όλες τις έρευνες διαπιστώθηκε ότι όσοι είχαν ισχυρότερες τάσεις συναισθηματικής προσκόλλησης έτειναν να βιώνουν μεγαλύτερη μοναξιά.

Αντίθετα, όσοι είχαν υψηλότερο επίπεδο εμπιστοσύνης στο chatbot βίωναν μεγαλύτερη συναισθηματική εξάρτηση.

Υποστήριξαν επίσης ότι οι «έντονοι χρήστες» ήταν πιο πιθανό να θεωρούν το chatbot ως «φίλο» ή να θεωρούν ότι έχει συναισθήματα που μοιάζουν με τα ανθρώπινα.

Οι μελέτες διαπίστωσαν επίσης ότι οι «προσωπικές» συζητήσεις με το chatbot συσχετίζονταν με υψηλότερα επίπεδα μοναξιάς μεταξύ των χρηστών.

«Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ενώ τα chatbots που βασίζονται στη φωνή αρχικά φάνηκαν ευεργετικά στην άμβλυνση της μοναξιάς και της εξάρτησης σε σύγκριση με τα chatbots που βασίζονται σε κείμενο, αυτά τα πλεονεκτήματα μειώθηκαν σε υψηλά επίπεδα χρήσης, ειδικά με ένα chatbot ‘ουδέτερης φωνής’», δήλωσαν οι ερευνητές.

Τεχνητή νοημοσύνη για συντροφικότητα

Το ChatGPT έχει περίπου 400 εκατομμύρια εβδομαδιαίους ενεργούς χρήστες παγκοσμίως, με έναν αυξανόμενο αριθμό να στρέφεται στο bot για προσωπικές συμβουλές και συντροφιά.

Είναι ένα δημοφιλές υποκατάστατο της θεραπείας για κάποιους, παρά τις προειδοποιήσεις των επαγγελματιών υγείας για αυτή την περίπτωση χρήσης.

Σύμφωνα με έρευνα της YouGov του 2024, λίγο περισσότεροι από τους μισούς νεαρούς Αμερικανούς ηλικίας 18 έως 29 ετών αισθάνονται άνετα να μιλήσουν σε μια τεχνητή νοημοσύνη για θέματα ψυχικής υγείας.

Μια άλλη μελέτη υποδεικνύει μάλιστα ότι το chatbot της OpenAI δίνει καλύτερες προσωπικές συμβουλές από τους επαγγελματίες.

Ενώ ορισμένοι χρήστες λένε ότι το ρομπότ βοηθά στην ανακούφιση της μοναξιάς, έχει αυξηθεί ο έλεγχος σχετικά με τις αρνητικές επιπτώσεις της αλληλεπίδρασης με τα chatbots AI.

Οι εταιρείες AI που στοχεύουν κυρίως στη συντροφικότητα, όπως η Replika και η Character.ai, έχουν επηρεαστεί περισσότερο.

Η Character.ai αντιμετωπίζει επί του παρόντος δύο ξεχωριστές αγωγές σχετικά με τις αλληλεπιδράσεις με ανηλίκους, ενώ η Replika έχει δεχθεί την προσοχή των ιταλικών ρυθμιστικών αρχών.

Μία συνεχόμενη διαδικασία

Οι ερευνητές δήλωσαν ότι τα νέα ευρήματα «υπογραμμίζουν την πολύπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ των επιλογών σχεδιασμού των chatbot (π.χ. εκφραστικότητα φωνής) και των συμπεριφορών των χρηστών (π.χ. περιεχόμενο συνομιλίας, συχνότητα χρήσης)» και ζήτησαν περαιτέρω μελέτες για να διερευνηθεί «αν η ικανότητα των chatbot να διαχειρίζονται συναισθηματικό περιεχόμενο χωρίς να καλλιεργούν την εξάρτηση ή να αντικαθιστούν τις ανθρώπινες σχέσεις ωφελεί τη συνολική ευημερία».

Πηγή:

https://www.tanea.gr/2025/03/28/world/ti-symvainei-me-osous-xrisimopoioun-kathimerina-to-chatgpt/

Άρθρο στην εφημερίδα "Τα Νέα" !

Έξυπνοι άνθρωποι: 

Πώς μπορείτε να τους αναγνωρίσετε!

Μια πρόσφατη έρευνα υποστηρίζει, ότι οι έξυπνοι άνθρωποι αντλούν λιγότερη ευχαρίστηση από το να αλληλεπιδρούν με τους φίλους τους σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους

Πώς μπορείτε να αναγνωρίσετε τους έξυπνους ανθρώπους; Ο Joe’Van Howell, Καθηγητής Νευρολογίας-Νευροψυχολογίας στο Λονδίνο, απαντά μέσω ανάρτησης του ακόλουθου δημοσιεύματος.

Είναι πολύ προσαρμοστικοί.

Πολλοί χρήστες του Quora (Το Quora είναι ένας ιστότοπος κοινωνικής δικτύωσης με ερωτήσεις και απαντήσεις που εδρεύει στο Mountain View της Καλιφόρνια) τόνισαν, ότι οι ευφυείς άνθρωποι είναι ευέλικτοι και μπορούν να προσαρμοστούν καλά σε διαφορετικά περιβάλλοντα. Η Ντόνα Χάμετ γράφει, ότι οι ευφυείς άνθρωποι μπορούν να προσαρμοστούν «δείχνοντας ότι όλα μπορούν να γίνουν ανεξάρτητα από τα εμπόδια ή τις δυσκολίες που υπάρχουν γύρω τους».

Μια πρόσφατη ψυχολογική έρευνα υποστηρίζει ακριβώς αυτό. Η ευφυία εξαρτάται από το πόσο είναι κάποιος ικανός να αλλάξει την συμπεριφορά του για να ταιριάξει καλύτερα με το περιβάλλον.

Καταλαβαίνουν ότι είναι πολλά αυτά που δεν ξέρουν.

Οι έξυπνοι άνθρωποι παραδέχονται ότι δεν γνωρίζουν κάποιο συγκεκριμένο θέμα. Όπως γράφει ο Τζιμ Γουίνερ, οι έξυπνοι άνθρωποι δεν φοβούνται να πουν «αυτό δεν το ξέρω». Αν δεν ξέρουν κάτι, μπορούν να το μάθουν.

Η παρατήρηση του Γουίνερ υποστηρίζεται από την κλασική έρευνα του Τζάστιν Κρούγκερ και του Ντέιβιντ Ντάνινγκ, στην οποία διαπίστωσαν, ότι όσο λιγότερο έξυπνος είναι κάποιος τόσο περισσότερο υπερεκτιμά τις γνωστικές του ικανότητες.

Έχουν ακόρεστη περιέργεια.

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είχε πει: «Δεν έχω κάποιο ιδιαίτερο ταλέντο, απλά είμαι παθιασμένα περίεργος».

Μια έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2016 υποστηρίζει, ότι υπάρχει μια σύνδεση ανάμεσα στην ευφυΐα της παιδικής ηλικίας και το πόσο ανοιχτοί είμαστε σε καινούργιες εμπειρίες, το οποίο ισούται με την πνευματική περιέργεια στην ενήλικη ζωή.

Είναι ανοιχτόμυαλοι.

Οι έξυπνοι άνθρωποι δεν αποκλείουν τον εαυτό τους από καινούργιες εμπειρίες ή ιδέες. Ο Χάμετ γράφει «οι έξυπνοι άνθρωποι είναι διατεθειμένοι να αποδεχτούν και να σκεφτούν καινούργιες ιδέες έχοντας το μυαλό τους ανοιχτό».

Οι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι οι ανοιχτόμυαλοι άνθρωποι, που ψάχνουν για διαφορετικές απόψεις και αντιλήψεις, τείνουν να έχουν μεγαλύτερες βαθμολογίες σε διαγωνίσματα και τεστ.

Ταυτόχρονα, οι έξυπνοι άνθρωποι είναι προσεκτικοί με το ποιες ιδέες θα υιοθετήσουν.

Απολαμβάνουν την δική τους παρέα.

Ο Ντίπανκαρ Τρέχαν επισημαίνει, ότι οι ευφυείς άνθρωποι τείνουν να είναι «πολύ ατομικιστές».

Μια πρόσφατη έρευνα υποστηρίζει, ότι οι έξυπνοι άνθρωποι αντλούν λιγότερη ευχαρίστηση από το να αλληλεπιδρούν με τους φίλους τους σε σχέση με τους άλλους ανθρώπους.

Έχουν υψηλό αυτοέλεγχο.

Ο Ζόχερ Αλί γράφει, ότι οι έξυπνοι άνθρωποι μπορούν να ελέγξουν την παρορμητικότητα τους με το να κάνουν σχέδια, να ξεκαθαρίζουν τους στόχους τους, να εξερευνούν εναλλακτικές στρατηγικές και να σκέφτονται τις συνέπειες πριν ξεκινήσουν να κάνουν κάτι.

Σε μια έρευνα του 2009, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στην ευφυΐα και τον αυτο-έλεγχο.

Έχουν πολύ καλή αίσθηση του χιούμορ.

Η Αντβίτα Μπιχάνι επισημαίνει ότι οι έξυπνοι άνθρωποι έχουν πολύ καλύτερη αίσθηση του χιούμορ.

Οι επιστήμονες συμφωνούν. Μια έρευνα διαπίστωσε, ότι οι άνθρωποι που έγραψαν τις πιο αστείες λεζάντες για καρτούν είχαν υψηλότερη βαθμολογία στην μέτρηση της λεκτικής νοημοσύνης.

Είναι ευαίσθητοι στις εμπειρίες των άλλων ανθρώπων.

Κάποιοι ψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι η ενσυναίσθηση, που είναι εναρμονισμένη με τις ανάγκες και τα συναισθήματα των άλλων, είναι το βασικό συστατικό της συναισθηματικής νοημοσύνης. Οι συναισθηματικά ευφυείς άνθρωποι δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον να μιλούν με καινούργιους ανθρώπους και να μαθαίνουν όσα περισσότερα μπορούν για αυτούς.

Μπορούν να συνδέσουν φαινομενικά άσχετες έννοιες.

Η Έιπριλ Αστόρια επισημαίνει «νομίζετε ότι δεν υπάρχει καμία σύνδεση ανάμεσα στο σασίμι και το καρπούζι; Κάνετε λάθος! Και τα δυο τρώγονται ωμά και κρύα».

Ο δημοσιογράφος Τσαρλς Ντάχιγκ υποστηρίζει ότι τέτοιου είδους συνδέσεις είναι το σήμα κατατεθέν της δημιουργικότητας.

Είναι πολύ αναβλητικοί.

Ο Μαχές Γκαρκότι λέει, ότι οι πολύ έξυπνοι άνθρωποι χρονοτριβούν στις καθημερινές τους υποχρεώσεις, επειδή εργάζονται πάνω σε πιο σημαντικά πράγματα.

Ο ψυχολόγος Άνταμ Γκραντ υποστηρίζει, ότι η αναβλητικότητα είναι το μυστικό της καινοτομίας και αυτό ενστερνιζόταν απόλυτα και ο Στιβ Τζομπς.

Απασχολούν το μυαλό τους με σημαντικά ερωτήματα.

Σύμφωνα με τον Ραμ Κουμάρ απασχολούν πολύ το μυαλό τους με ερωτήματα σχετικά με το σύμπαν και το νόημα της ζωής. Πάντα ρωτάνε ποιο είναι το νόημα των πάντων.

Αυτή η υπαρξιακή σύγχυση ίσως είναι ο λόγος που οι πολύ έξυπνοι άνθρωποι είναι περισσότερο πιθανό να βιώσουν άγχος. Όπως αναφέρει ο Ντέιβιντ Γουίλσον, οι ευφυείς άνθρωποι είναι καλύτερα εξοπλισμένοι για να εξετάζουν τις καταστάσεις πολλές και διαφορετικές οπτικές, πράγμα που σημαίνει, ότι είναι πάντα ενήμεροι για το τι μπορεί να πάει στραβά.

Πηγή:

https://www.tanea.gr/2025/03/30/science-technology/eksypnoi-anthropoi-pos-mporeite-na-tous-anagnorisete/

Άρθρο στην εφημερίδα "Το Βήμα"

Όταν η τηλεόραση γίνεται χώρος ουσίας

Δρ. Κυριάκος Κενεβέζος

Σε μια εποχή όπου η δημόσια εικόνα της τηλεόρασης ταυτίζεται συχνά με τη φθηνή εντύπωση, τον γρήγορο εντυπωσιασμό και την αναπαραγωγή της υπερβολής, η ύπαρξη μιας σειράς όπως αυτή για τον βίο του Αγίου Παϊσίου αποτελεί γεγονός με ξεχωριστή βαρύτητα. Δεν πρόκειται απλώς για μια καλοφτιαγμένη σειρά, αλλά για ένα έργο που συνδυάζει αισθητική ποιότητα, αφηγηματική ευαισθησία και σεβασμό στο περιεχόμενό του.

Η απεικόνιση του βίου ενός προσώπου με τέτοιο πνευματικό και ανθρώπινο φορτίο δεν είναι εύκολη υπόθεση. Απαιτεί λεπτότητα, αποφυγή διδακτισμού και κυρίως σεμνότητα. Η σειρά καταφέρνει να ισορροπήσει ανάμεσα στην καλλιτεχνική αφήγηση και στην πνευματική ουσία, χωρίς να καταφεύγει σε εύκολους συναισθηματισμούς, αγιογραφικές υπερβολές ή πρόχειρους δραματισμούς. Δεν προσπαθεί να επιβληθεί. Δεν αναζητά να «κερδίσει» τον θεατή. Προτείνει. Ήσυχα, αλλά σταθερά.

Η τηλεόραση, όταν αναλαμβάνει με σοβαρότητα το ρόλο της, μπορεί να μετατραπεί σε χώρο προσφοράς. Όχι μόνο ψυχαγωγίας, αλλά και υπενθύμισης. Υπενθύμισης αξιών που έχουν σχεδόν αποσυρθεί από το συλλογικό πεδίο .

Το έργο αυτό, χωρίς να προπαγανδίζει ή να κατευθύνει, κατορθώνει να αναδείξει αυτά τα στοιχεία με έναν σχεδόν υποδόριο τρόπο. Γι’ αυτό και γίνεται αποδεκτό από ανθρώπους με διαφορετικές αφετηρίες, ιδεολογίες ή πνευματικά υπόβαθρα.

Η απήχηση της σειράς φανερώνει κάτι ευρύτερο: την ανάγκη του κοινού για ουσιαστικό περιεχόμενο. Για ποιοτική παραγωγή. Για αφηγήσεις που δεν προσβάλλουν τη νοημοσύνη ή την αισθητική του θεατή. Σε έναν τηλεοπτικό χάρτη που συχνά επενδύει στο τετριμμένο και στο επιφανειακό, η δημιουργία ενός τέτοιου έργου απαιτεί τόλμη. Και η τόλμη αυτή δικαιώθηκε. Όχι μόνο εμπορικά, αλλά κυρίως ως απόδειξη ότι υπάρχει ακόμα έδαφος για το καλό, το ήσυχο, το αληθινό.

Δεν χρειάζεται να συμμερίζεται κανείς το σύνολο της πίστης ή των συμβολισμών που περιέχει το έργο για να αναγνωρίσει την αξία του. Ούτε χρειάζεται να έχει προσωπική σχέση με τον Άγιο Παΐσιο για να συγκινηθεί από την καθαρότητα της στάσης του απέναντι στη ζωή και τον άνθρωπο. Το νόημα αυτού του έργου εκτείνεται πέρα από τη θρησκευτικότητα: αγγίζει τον άνθρωπο ως ύπαρξη που ζητά να βρει, να καταλάβει, να σταθεί – έστω για λίγο – έξω από τον θόρυβο.

Σε τέτοιες στιγμές, γίνεται φανερό πως η τηλεόραση μπορεί ακόμα να είναι χώρος πολιτισμού. Να ανεβάσει το επίπεδο αντί να το υποβαθμίσει. Να υπενθυμίσει αντί να υπνωτίσει. Και όταν αυτό συμβαίνει, τότε αξίζει να το επισημαίνουμε – όχι σαν κάτι σπάνιο και «εξαιρετικό», αλλά σαν κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: Ως ένα Γεγονός πολιτισμού.

*O Δρ. Κυριάκος Κενεβέζος είναι πρώην υπουργός παιδείας και πολιτισμού.

Πηγή:

https://www.tovima.gr/2025/04/10/opinions/otan-i-tileorasi-ginetai-xoros-ousias/

Άρθρο στην εφημερίδα "Το Βήμα"

Ψέμα μετά πολλών δεδομένων

Της Λίλιαν Μήτρου

Λίγα χρόνια μετά την κυνική διαπίστωση του Αδόλφου Χίτλερ πως η μεγάλη μάζα πέφτει ευκολότερα θύμα ενός μεγάλου ψέματος παρά ενός μικρού, o Όρσον Γουέλς δοκίμαζε την ευπιστία των συμπατριωτών του διασκευάζοντας το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας "Ο πόλεμος των κόσμων" σε «είδηση» και ραδιοφωνικές ανταποκρίσεις.

Διόλου παράδοξο που χιλιάδες ακροατές πίστεψαν στην εισβολή των εξωγήινων στις ΗΠΑ παρά την προειδοποίηση του ραδιοσταθμού ότι επρόκειτο για προϊόν μυθοπλασίας: η δυνατότητα διασταύρωσης κι εξακρίβωσης της αλήθειας ήταν περιορισμένη και η εμπιστοσύνη στα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης δεδομένη.

Σχεδόν 90 χρόνια μετά βιώνουμε την εποχή της πληροφοριακής πλημμύρας, στοιχείο της οποίας είναι η ραγδαία αύξηση των ψευδών «ειδήσεων». Ηδη το 1996 ο Λουτσιάνο Φλορίντι, σε ένα διεισδυτικό κείμενο, παραφράζοντας τον Χάξλεϊ, αναφερόταν στο Brave.Net.World και στην παραπληροφόρηση ως ενδογενές χαρακτηριστικό του Διαδικτύου. Η κυριαρχία των πλατφορμών και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης προσέδωσε νέες, εκρηκτικές διαστάσεις σε ένα φαινόμενο σύμφυτο με την ανθρώπινη επικοινωνία.

Τα fake news αναδείχθηκαν το 2016 σε λέξη της χρονιάς. Οι προβληματισμοί αυτοί δεν εμπόδισαν ωστόσο την επικράτηση της – εν πολλοίς σκιώδους – διαδικτυακής καμπάνιας υπέρ του Brexit που εμπλουτίστηκε με ψευδείς δηλώσεις, ανύπαρκτους δείκτες εγκληματικότητας, ανεδαφικές υποσχέσεις για τεράστια εξοικονόμηση δαπανών και ανάκαμψη του βρετανικού συστήματος υγείας.

Ο βομβαρδισμός με ειδήσεις, εικόνες, δεδομένα απολήγει σε ένα πληροφοριακό χάος και δεν διευκολύνει απαραίτητα τη γνώση και τη διάγνωση της αλήθειας. Στην κοινωνία και την οικονομία της προσοχής όλα εξελίσσονται γρήγορα, δεν υπάρχει χρόνος αλλά και η κουλτούρα για τη διακρίβωση της αλήθειας. Ο ψηφιακός χώρος λειτουργεί ως ιδιότυπο «άσυλο». Η ανωνυμία, η έλλειψη χρονικής και τοπικής γειτνίασης με τους συνομιλούντες, η απόσταση και η ασύγχρονη επικοινωνία επιτείνουν τον κίνδυνο του ψεύδους. Η σύγχρονη μαζική παραπληροφόρηση επενεργεί με τρόπο υπόρρητο.

Επαφίεται μεν στον αποδέκτη της να την πιστέψει, αλλά ταυτόχρονα αναμένεται να την αξιολογήσει και να τη διαδώσει. Γρήγορα, όμως, καθώς το «επίκαιρο» και το σημαντικό έχουν συντμηθεί. Αν η αμεσότητα της ανάρτησης συγκαταλέγεται στα πλεονεκτήματα της ψηφιακής ενημέρωσης, στερεί ταυτόχρονα τον απαιτούμενο χρόνο της ανασκόπησης, της σκέψης. Η ταχύτητα της διάδοσης είναι καθεαυτή στον αντίποδα της διαβούλευσης.

Κυριαρχεί η εντύπωση, την ευνοεί άλλωστε η δομή της επικοινωνίας στα ψηφιακά δίκτυα. Το συναίσθημα, οι πεποιθήσεις εξελίσσονται σε πολύ πιο επιδραστικά εργαλεία διάδοσης μιας «πληροφορίας» ή γνώμης από ό,τι η αναφορά σε δεδομένα και η αξιολόγηση αυτών. Εξάλλου, τα δεδομένα είναι πολύ περισσότερα από όσα μπορεί κανείς να καταναλώσει και να επεξεργαστεί έλλογα. Η ίδια η αρχιτεκτονική της διαδικτυακής επικοινωνίας περιχαρακώνει τους «χρήστες» σε έναν «περιφραγμένο κήπο» περιεχομένου που έχει διαμορφωθεί επί τη βάσει των δικών τους προτιμήσεων. Εν τέλει εκτίθενται μόνο στην ηχώ των δικών τους «επιλογών».

Η ποιότητα του περιεχομένου δοκιμάζεται και από τον λεγόμενο «ασυλλόγιστο λόγο» (careless speech). Συγγραφείς όπως η Σάντρα Γουάκτερ αναδεικνύουν τον κίνδυνο της ομογενοποίησης της γνώσης και της «αλήθειας» που ενέχουν οι «απαντήσεις» που παράγουν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως το ChatGPT. Απαντήσεις που είναι ή φαίνονται εύλογες, χρήσιμες και σίγουρες, αλλά – συχνά – περιέχουν πραγματικές ανακρίβειες, παραπλανητικές αναφορές και μεροληπτικές πληροφορίες.

Υπάρχει ένα νομικό καθήκον για αλήθεια; Αναμφίβολα, ναι. Για πολλούς λόγους: προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων των άλλων, προστασία των θεσμών και της δημοκρατίας. Υπάρχει δικαίωμα στο ψέμα;

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σημειώνει ότι «θα ήταν ιδιαίτερα παράλογο να περιοριστεί η ελευθερία της έκφρασης μόνο σε γενικά αποδεκτές ιδέες»: (αυτή) επεκτείνεται και σε ειδήσεις για τις οποίες αμφισβητείται σοβαρά η γνησιότητά τους, θεωρώντας ωστόσο ότι οι δημοσιογράφοι έχουν καθήκον να μεταδίδουν ακριβείς πληροφορίες που αξίζουν την εμπιστοσύνη του κοινού. Μα στην ψηφιακή εποχή είμαστε όλοι πομποί και δέκτες περιεχομένου.

Μπορεί κανείς να ελέγξει το ψέμα; Οι παραδοσιακές μορφές ελέγχου είναι λειτουργικά ακατάλληλες: η δικαστική ή κάποια ρυθμιστική αρχή μπορεί να επέμβει εκ των υστέρων και μόνο με μεγάλη καθυστέρηση, αφού έχουν παγιωθεί το ψεύδος, η προσβολή, η πεποίθηση που βασίστηκε σε ψευδή δεδομένα. Πρέπει κανείς να ελέγξει το «ψέμα» ή να αφήσει τις ακριβείς ειδήσεις να επικρατήσουν των εσφαλμένων στην ελεύθερη «αγορά των ιδεών»;

Το "Υπουργείο Αλήθειας" του Όργουελ δεν είναι αποδεκτό. Η Ευρωπαϊκή Ενωση αναγνωρίζει τον ρόλο αλλά και την ευθύνη των πλατφορμών και των δικτύων ως προς την αντιμετώπιση των συστημικών κινδύνων (διάδοση παράνομου περιεχομένου, αρνητικές επιπτώσεις στην άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αρνητικές επιπτώσεις στον πολιτικό διάλογο και τις εκλογικές διαδικασίες, στη δημόσια ασφάλεια, στους ανηλίκους κ.ά.). Η απόδοση λειτουργιών ρυθμιστή και ελεγκτή – μεταξύ άλλων, της παραπληροφόρησης – του ψηφιακού κόσμου στους «πληροφοριακούς θεματοφύλακες» επικρίθηκε γιατί ενείχε και τον κίνδυνο της «ιδιωτικής λογοκρισίας».

Και ύστερα ήλθε η αναγγελία ότι – χάριν της ελευθερίας του λόγου! – πολλές αμερικανικές πλατφόρμες θα περιορίσουν το λεγόμενο fact-checking που αποσκοπεί στον εντοπισμό και τον περιορισμό της παραπληροφόρησης. Οπως και να είχε, οι μηχανισμοί αυτοί είναι «μια κάποια λύσις», καθώς ένας από τους μείζονες κινδύνους για τους θεσμούς και τη δημοκρατία είναι να μην ξέρεις πια τι να πιστέψεις…

Η κυρία Λίλιαν Μήτρου είναι καθηγήτρια του Τμήματος Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων Πανεπιστημίου Αιγαίου.

Πηγή:

https://www.tovima.gr/print/nees-epoxes/i-thetiki-kai-lfi-arnitiki-opsi-lftis-analitheias/

Θεωρία νεοελληνικής Γλώσσας

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ:

Ο συγγραφέας/ Ο αρθρογράφος (αναλόγως τι είναι το κείμενο) αναφέρει, επισημαίνει, υποστηρίζει, νομίζει, θεωρεί, πιστεύει, επικροτεί, επαινεί, επιδοκιμάζει/αποδέχεται, αποδοκιμάζει, απορρίπτει, επιχειρηματολογεί, κρίνει, κατακρίνει, καταδικάζει, συμπεραίνει, καταλήγει.

 

Λεξιλογικές παρατηρήσεις

Αντί για τα ρήματα ΕΙΜΑΙ και ΕΧΩ, μπορώ να χρησιμοποιήσω: παρατηρείται, θεωρείται, αποτελείται, καθίσταται, παρουσιάζεται, διαπιστώνεται, εμφανίζεται.

Ρήματα θετικού προσδιορισμού: καλλιεργώ, επιδοκιμάζω, επικροτώ, ενισχύω, δείχνω αλληλεγγύη, αρωγώ, συνεισφέρω, συντελώ, συνδράμω, δημιουργώ, οικοδομώ, ανεγείρω, εδραιώνω, θεμελιώνω, διασφαλίζω, εξασφαλίζω, επιβεβαιώνω, αποδέχομαι, αξιοποιώ, προστατεύω, προσεγγίζω, υιοθετώ, αφομοιώνω, υποστηρίζω, αναβαθμίζω, νουθετώ, επιχειρηματολογώ...

Ρήματα αρνητικού προσδιορισμού: αποδοκιμάζω, απορρίπτω, αρνούμαι, αλλοιώνω, διαστρεβλώνω, διακυβεύω, υποδαυλίζω, εποφθαλμιώ, καταστρατηγώ, παραβιάζω, υπονομεύω, εξαχρειώνω/-ομαι, εκμαυλίζω, διαφθείρω, εκτροχιάζω/-ομαι (ηθικός εκτροχιασμός/ εκτροχιασμός αξιών), προσκολλώμαι (προσκόλληση), λοιδορώ/κατηγορώ/εξαπολύω κατηγορίες ή μύδρους, στηλιτεύω = ασκώ δηκτική κριτική, απειλώ/εκβιάζω, αναλώνομαι, λυμαίνομαι, καπηλεύω, κατακερματίζω, καταστρέφω, σφετερίζομαι, καταρρακώνομαι...

 

Χρήση ρηματικού προσώπου:

Πώς ερμηνεύεται (ή δικαιολογείται); Τι σημαίνει; Γιατί χρησιμοποιείται;

Α' ενικό: προσωπικός, εξομολογητικός τόνος - αμεσότητα, παραστατικότητα, ζωντάνια στο ύφος

Β' ενικό: απεύθυνση σε ένα υποθετικό άτομο - οικειότητα, αμεσότητα, παραστατικότητα, ζωντάνια, διάθεση συμβουλής και διδακτικός τόνος

Γ' ενικό: αντικειμενικότητα - ουδέτερο ύφος και γενική αποδοχή

 

Α' πληθυντικό (συμπεριληπτικός πληθυντικός): συλλογικότητα, συμμετοχή, αλληλεγγύη - αμεσότητα, παραστατικότητα, ζωντάνια, μπορεί και θεατρικότητα, οικειότητα

Β' πληθυντικό: απεύθυνση σε ένα υποθετικό ακροατήριο - διάθεση νουθεσίας και συμβουλής, διδακτικός τόνος, αμεσότητα, παραστατικότητα, ζωντάνια, μπορεί και δραματικότητα/θεατρικότητα

Γ' πληθυντικό: Γενικότερη αποδοχή μιας άποψης, αδιαμφισβήτητη αξία/άποψη, απρόσωπη και επίσημη σύνταξη και έκφραση

  

Τρόποι ή Μέθοδοι Ανάπτυξης Παραγράφου

(Μπορεί να μας το ρωτήσουν: “Ποιοι είναι οι τρόποι/μέθοδοι ανάπτυξης της τάδε παραγράφου του κειμένου σας;” ή “Πώς αναπτύσσεται η τάδε παράγραφος του κειμένου σας;” ή Με ποιον τρόπο ή με ποιους τρόπους αναπτύσσεται η τάδε παράγραφος του κειμένου που σας δίνεται;”)

Ορισμός: Ορίζεται μία έννοια, αναλύουμε τι είναι. Η έννοια που ορίζεται λέγεται οριστέα έννοια. Το τι είναι λέγεται γένος και οι λεπτομέρειες αποτελούν τη λεγόμενη ειδοποιό διαφορά. Με αυτήν τη μέθοδο, μία έννοια καθίσταται σαφής και κατανοητή.

Παράδειγμα: Ο πολιτισμός (ΟΡΙΣΤΕΑ ΕΝΝΟΙΑ) είναι το σύνολο (ΓΕΝΟΣ) των υλικών και πνευματικών δημιουργημάτων του ατόμου ή μιας ομάδας ατόμων (π.χ. λαού) (ΕΙΔΟΠΟΙΟΣ ΔΙΑΦΟΡΑ). Εργαλεία, σκεύη, ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, βιβλία, έργα της λογοτεχνίας, επιτεύγματα της ιατρικής και άλλων θετικών και θεωρητικών επιστημών αποτελούν μερικά μόνο παραδείγματα του ανθρώπινου πολιτισμού.

Αναλογία: Η παράγραφος που αναπτύσσεται με τη μέθοδο της αναλογίας έχει -και στηρίζεται- σε μια παρομοίωση (σαν, όπως). Η παρομοίωση μίας έννοιας με μία άλλη την καθιστά σαφή και κατανοητή στο ευρύ κοινό.

Παράδειγμα: Το ανθρώπινο σώμα είναι σαν μια μηχανή. Όπως η μηχανή χρειάζεται ενέργεια για να λειτουργήσει, έτσι και ο άνθρωπος χρειάζεται ενέργεια για να μπορεί να επιτελεί τις διάφορες λειτουργίες του καθημερινά. Ο άνθρωπος παίρνει αυτήν την ενέργεια από τις τροφές και τα θρεπτικά τους συστατικά.

Σύγκριση-Αντίθεση: Συγκρίνονται και αντιπαραβάλλονται (βρίσκονται ομοιότητες ή/και διαφορές) ανάμεσα σε δύο μέρη (ανθρώπους, ζώα, τόπους, πράγματα κ.ά.). Με αυτή τη μέθοδο, προβάλλονται τα αρνητικά και θετικά στοιχεία κάθε πλευράς, με αποτέλεσμα την κινητοποίηση της σκέψης του αναγνώστη.

Παράδειγμα: Οι διακοπές στη θάλασσα με αυτές στο βουνό παρουσιάζουν κάποιες διαφοροποιήσεις. Για παράδειγμα, οι παραθεριστές της θάλασσας έχουν τη δυνατότητα να κάνουν θαλάσσια σπορ και ηλιοθεραπεία. Αντιθέτως, οι παραθεριστές στα βουνά κάνουν χειμερινά αθλήματα, όπως ορειβασία και πεζοπορία, και δεν μπορούν να κάνουν ηλιοθεραπεία. Συνήθως στο βουνό δεν υπάρχουν τόσο πολλοί τουρίστες, εν αντιθέσει με τη θάλασσα, η οποία έχει μεγαλύτερη διάδοση στις μέρες μας. Στις παραθαλάσσιες περιοχές, υπάρχουν περισσότερα ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια, ενώ στα χωριά και τις ορεινές περιοχές δεν παρατηρούνται τόσα πολλά καταλύματα και είναι πιο ερημικά.

Διαίρεση: Διαιρείται μία έννοια σε δύο ή περισσότερα είδη/μέρη/τμήματα. Η έννοια που διαιρείται λέγεται ΔΙΑΙΡΕΤΕΑ ΕΝΝΟΙΑ. Το κριτήριο ή τα κριτήρια διαίρεσης είναι η ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ ΒΑΣΗ. Τα μέρη που χωρίζεται η έννοια λέγονται ΕΙΔΗ. Με τη διαίρεση, προβάλλεται το πόσο πολυπαραγοντικό είναι ένα φαινόμενο, άρα και η πολυπλοκότητά του. Επιπλέον, η διαίρεση καθιστά την έννοια πιο σαφή και κατανοητή στο κοινό.

Παράδειγμα: Η βία (ΔΙΑΙΡΕΤΕΑ ΕΝΝΟΙΑ) μπορεί να εκδηλωθεί με πολλές μορφές (ΔΙΑΙΡΕΤΙΚΗ ΦΑΣΗ), όπως η λεκτική, η σωματική, η ψυχολογική ή συναισθηματική (ΕΙΔΗ). Όλα αυτά τα είδη βίας δυστυχώς έχουν παρατηρηθεί σε μεγάλο βαθμό στον σύγχρονο κόσμο, προκαλώντας ποικίλα άλλα φαινόμενα κοινωνικής νοσηρότητας. Έτσι, η βία καθίσταται απαραίτητο να αντιμετωπιστεί μέσα από συντονισμένες προσπάθειες των φορέων κοινωνικοποίησης και παιδείας.

 Αιτιολόγηση: Αιτιολογείται μία έννοια (γιατί υπάρχει, γιατί συμβαίνει), με αποτέλεσμα να αναλύεται πληρέστερα το φαινόμενο και πολλές φορές, να παρακινείται ο αναγνώστης / η αναγνώστρια για την αντιμετώπισή του.

Παράδειγμα: Η γυναικοκτονία αποτελεί ένα σοβαρό κοινωνικό φαινόμενο που δυστυχώς έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Πολλές αιτίες μπορεί να προκαλούν αυτό το φαινόμενο κοινωνικής νοσηρότητας, όπως η έλλειψη ανθρωπιστικής παιδείας που καθιστούν τον άνθρωπο ανίκανο να αντιληφθεί τη σπουδαιότητα των δικαιωμάτων της γυναίκας, αλλά και κάθε ανθρώπου, η διαιώνιση των έμφυλων στερεοτύπων και της έμφυλης βίας, ο φανατισμός, η έλλειψη γενικότερης πνευματικής καλλιέργειας.

Αίτιο-Αποτέλεσμα: Αιτιολογείται μια έννοια/ένα φαινόμενο και προσδιορίζονται και οι συνέπειες/επιπτώσεις που μπορεί να επιφέρει. Έτσι, αναλύεται πληρέστερα το φαινόμενο και πολλές φορές, παρακινείται ο αναγνώστης / η αναγνώστρια για την αντιμετώπισή του.

Παράδειγμα: Η περιβαλλοντική ρύπανση αποτελεί ένα σοβαρότατο κοινωνικό πρόβλημα. Η υπερκατανάλωση που οδηγεί στην υπερβολική παραγωγή αγαθών αποτελεί μια σοβαρή αιτία αυτού του προβλήματος. Κατά συνέπεια, οι άνθρωποι παράγουν και καταναλώνουν σε τεράστιο βαθμό, με απόρροια να εξαντλούν τους φυσικούς πόρους και να παραβιάζουν τη φύση.

Παραδείγματα: Αναφέρονται παραδείγματα από την ιστορία ή την καθημερινή ζωή και εμπειρία για να υποστηριχθεί το επιχείρημα μιας παραγράφου. Έτσι, γίνεται πιο σαφές ένα επιχείρημα και γενικώς, τα παραδείγματα ενισχύουν την επιχειρηματολογία του συγγραφέα.

Παράδειγμα: Η γλωσσική υποβάθμιση αποτελεί ένα ακόμη ζήτημα της σύγχρονης ελληνικής εκπαίδευσης. Για παράδειγμα, η εκτεταμένη εισβολή ξένων λέξεων στην ελληνική γλώσσα, η έλλειψη καλλιέργειας του γραπτού λόγου από νεαρά άτομα (μαθητές και φοιτητές), η μη ποιοτική παραγωγή λογοτεχνικών βιβλίων αποτελούν μερικές ενδείξεις της γλωσσικής υποβάθμισης στη σημερινή Ελλάδα.

Συνδυασμός μεθόδων: Χρησιμοποιούνται δύο ή περισσότερες από τις ανωτέρω μεθόδους. Τις επισημαίνουμε όλες και τις αιτιολογούμε με χωρίς της παραγράφου για να αποδείξουμε γιατί υπάρχουν.

ΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΕΙΔΗ

Τα είδη αυτά μπορεί να μας ζητηθούν να τα αναγνωρίσουμε ή να τα αναπαραγάγουμε στην έκθεση (άσκηση παραγωγής λόγου).

ΔΟΚΙΜΙΟ

Πρόκειται για ένα λογικό κείμενο με επιχειρηματολογία και συλλογισμούς και ουδέτερο ύφος που υποστηρίζει ένα θέμα. Εφαρμόζεται περισσότερο η επίκληση στη λογική. Αποτελείται από πρόλογο, κύριο μέρος και επίλογο. Πρόκειται για την κλασική έκθεση. Μπορεί να έχει ή να μην έχει τίτλο. Έχει αναφορική/ κυριολεκτική χρήση της γλώσσας.

ΟΜΙΛΙΑ (κείμενο που εκφωνείται)

Ξεκινά με προσφώνηση και ολοκληρώνεται με αποφώνηση (ευχαρίστηση του ακροατηρίου). Έχει την κλασική δομή (πρόλογος, κύριο μέρος και επίλογος). Χρησιμοποιούμε επίκληση στη λογική (επιχειρήματα και τεκμήρια), αλλά και επίκληση στο συναίσθημα όπου χρειάζεται. Προσπαθούμε να έχουμε αυθόρμητο λόγο (σαν προσχεδιασμένο προφορικό) με ρητορικές ερωτήσεις, επιφωνηματικές προτάσεις, απεύθυνση στο ακροατήριο σε α’ ή β’ πληθυντικό πρόσωπο, παραστατικό και άμεσο ύφος.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ (επίσημη και όχι φιλική στο Λύκειο)

Ξεκινά με προσφώνηση (Αξιότιμε κ. Πρόεδρε) του παραλήπτη της επιστολής και ολοκληρώνεται με την υπογραφή μας (Με εκτίμηση, ΑΜ). Έχει την κλασική δομή της έκθεσης (πρόλογος, κύριο μέρος και επίλογος). Χρησιμοποιείται περισσότερο η επίκληση στη λογική με επιχειρήματα και τεκμήρια και λιγότερο η επίκληση στο συναίσθημα. Έχει ουδέτερο ύφος και αναφορική/κυριολεκτική χρήση της γλώσσας, καθώς επίσης ο λόγος είναι επίσημος.

 ΑΡΘΡΟ

Πρόκειται για ένα κείμενο επηρεασμένο από την επικαιρότητα. Έχει πάντα ΤΙΤΛΟ. Αποτελείται από την κλασική δομή της έκθεσης (πρόλογος-κύριο μέρος-επίλογος) και χρησιμοποιείται περισσότερο η επίκληση στη λογική (επιχειρήματα και τεκμήρια) από ό,τι η επίκληση στο συναίσθημα. Έχει ουδέτερο ύφος και αναφορική / κυριολεκτική χρήση της γλώσσας.

 

ΠΗΓΗ:

https://acwa.info/dorean-ekpaideusi.html?view=article&id=268&catid=11

Δημιουργήθηκε στις 25 Μαΐου 2024

Γράφτηκε από Athena N. Malapani MA, PhD, Philologist NCUA. 

Δημοσιεύτηκε στο Δωρεάν Εκπαίδευση Free Education.

https://acwa.info/dorean-ekpaideusi.html?view=article&id=268&catid=11