Όμοια εισαγωγή δευτερευουσών προτάσεων
Η μελέτη των δευτερευουσών προτάσεων στα αρχαία ελληνικά μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι συγκεκριμένες λέξεις ή σύνδεσμοί εισάγουν περισσότερες από μία προτάσεις.
Λέξεις που εισάγουν περισσότερα από ένα είδη δευτερευουσών προτάσεων είναι οι εξής:
Λέξεις που εισάγουν περισσότερα από ένα είδη δευτερευουσών προτάσεων είναι οι εξής:
| 1. ὅτι |
| Eισάγει προτάσεις: α) Ειδικές, μετά από ρήματα λεκτικά, δοξαστικά, αισθητικά, δηλωτικά, γνωστικά κ.α. Δηλώνει αντικειμενική κρίση. π.χ Ὁρᾷς ὅτι οὐ πρῶτος αἰτιᾷ τὸν κλέπτοντα (μτφρ. Βλέπεις ότι δεν κατηγορεί πρώτος τον κλέφτη.) β) Αιτιολογικές, μετά από ρήματα ψυχικού πάθους, δικανικά κ.α. Δηλώνει αντικειμενική αιτιολογία. π.χ. Ἄντρες στρατιῶται, μὴ θαυμάζετε ὅτι χαλεπῶς φέρω (μτφρ. δυσφορώ) τοῖς παροῦσι πράγμασι. |
| 2. ὡς |
| Eισάγει προτάσεις: α) Ειδικές, μετά από ρήματα λεκτικά, δοξαστικά, αισθητικά, δηλωτικά, γνωστικά κ.α. Δηλώνει υποκειμενική κρίση. π.χ. Ταῦτα λέγω, ὡς τὸ παράπαν οὐ νομίζεις θεούς. (μτφρ. Αυτά λέω ότι δηλαδή καθόλου δε σέβεσαι τους θεούς.) β) Αιτιολογικές, μετά από ρήματα ψυχικού πάθους, δικανικά κ.α. Δηλώνει υποκειμενική αιτιολογία. π.χ. Ὡς δ’ οὐκ ἐπείθοντο, οἱ μὲν Κερκυραῖοι ἐπολιόρκουν τὴν πόλιν. (μτφρ. Επειδή δήθεν δεν υπάκουαν, οι Κερκυραίοι πολιορκούσαν την πόλη.) γ) Πλάγιες ερωτηματικές, μετά από ρήματα αποδεικτικά, δηλωτικά, απορηματικά, αποπειρατικά κ.α. π.χ. Ἔφη (ενν. ὁ Θεμιστοκλῆς) τοὺς ξυμπρέσβεις […] προσδέχεσθαι μέντοι ἐν τάχει ἥξειν καὶ θαυμάζειν ὡς οὔπω πάρεισιν. (μτφρ. Είπε ο Θεμιστοκλής ότι όμως περίμενε τους συμπρεσβευτές να έρθουν γρήγορα και απορούσε πώς δεν ήρθαν ήδη.) δ) Τελικές, μετά από ρήματα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας. Δηλώνει υποκειμενικό σκοπό. π.χ. Ἄκουσον, ὡς ἂν μάθῃς. (μτφρ. Άκουσε για να μάθεις.) ε) Συμπερασματικές, όταν στην κύρια πρόταση προηγούνται δεικτικές λέξεις οὕτως, τοιοῦτος, τοσοῦτος κ.α. π.χ. Τοιαύτη δόξα γέγονεν, ὡς ὁ βάρβαρος κήδεται τῆς Ἑλλάδος καὶ φύλαξ τῆς εἰρήνης ἐστι. (μτφρ. Τέτοια φήμη έχει δημιουργηθεί, ώστε ο βάρβαρος φροντίζει και είναι φύλακας της ειρήνης.) στ) Χρονικές. Συνήθως όταν εκφέρονται με ρήμα ιστορικού χρόνου. π.χ. Ὡς δὲ ἡμέρη τάχιστα ἐγεγόνεε, […ἡ βασίλεια] ἐκάλεε τὸν Γύγεα. (μτφρ. Όμως ευθύς όταν ξημέρωσε …η βασίλισσα έστειλε να φωνάξουν τον Γύγη.) π.χ. Ἀθηναῖοι δὲ ὡς ᾔσθοντο, πλεύσαντες ναυσὶν ἑξήκοντα ἐπὶ Σάμου… (μτφρ. Όταν άκουσαν τα γεγονότα, αφού με εξήντα καράβια έπλευσαν εναντίον της Σάμου…) ζ) Αναφορικές επιρρηματικές παραβολικές του ποιού ή του τρόπου, όταν στην κύρια πρόταση προηγούνται ή εννοούνται δεικτικά επίρρηματα (οὕτως, ὧδε). π.χ. Διὸ δεῖ ἦχθαί πως εὐθὺς ἐκ νέων, ὡς ὁ Πλάτων φησίν, ὥστε χαίρειν τε καὶ λυπεῖσθαι οἷς δεῖ. (μτφρ. Γι' αυτό πρέπει να έχουμε πάρει, όπως λέει ο Πλάτωνας, από τη νεαρή ηλικία την αγωγή που θα μας κάνει να ευχαριστιόμαστε και να λυπούμαστε με αυτά που πρέπει.) |
| 3. ἐπεί, ἐπειδὴ |
| Eισάγουν προτάσεις: α) Χρονικές. Συνήθως όταν εκφέρονται με ρήμα ιστορικού χρόνου. π.χ. Ἐπεὶ δὲ ὁ Κριτίας ταῦτα ἤκουσεν, ἀπῆλθεν. (μτφρ. Αφού ο Κριτίας άκουσε αυτά, έφυγε.) β) Αιτιολογικές, μετά από ρήματα ψυχικού πάθους, δικανικά κ.α. Συνήθως εκφέρονται με οριστική, δυνητικές εγκλίσεις και ευκτική του πλαγίου λόγου . Ο ἐπεί, στην αρχή περιόδου, κυρίως στον ποιητικό λόγο, μπορεί να εισάγει κύριες προτάσεις που σημαίνουν προσταγή, ευχή, ερώτηση. π.χ. Ἐπεὶ οὐκ ἤθελον καθαιρεῖν τὰ τείχη, φρουρὰν φαίνουσιν ἐπ’ αὐτούς. (μτφρ. Επειδή δεν ήθελαν να γκρεμίσουν τα τείχη, τους κήρυξαν τον πόλεμο.) |
| 4. ὅτε, ὁπότε |
| Eισάγουν προτάσεις: α) Χρονικές. Συνήθως όταν εκφέρονται με ρήμα ιστορικού χρόνου. π.χ. Ὅτε τὴν συμμαχίαν ἐποιήσασθε πρὸς τοὺς Βοιωτοὺς καὶ εἰς Ἀλίαρτον ἔδει βοηθεῖν, ἐγὼ προσελθὼν τῷ Ὀρθοβούλῳ ἔφην. (μτφρ. Όταν συνάψατε τη συμμαχία με τους Βοιωτούς και έπρεπε να σπεύσετε για βοήθειά τους στην Αλίαρτο, εγώ αφού παρουσιάστηκα στον Ορθόβουλο, είπα.) β) Αιτιολογικές (σπάνια). π.χ. Ὅτε τοίνυν οὕτως ἔχει, προσήκει προθύμως ἐθέλειν ἀκούειν. (μτφρ. Επειδή (αφού) λοιπόν έτσι έχουν τα πράγματα, αρμόζει με προθυμία να θέλω να ακούω.) |
| 5. ὅπως |
| Eισάγει προτάσεις: α) Πλάγιες ερωτηματικές, μετά από ρήματα αποδεικτικά, δηλωτικά, απορηματικά, αποπειρατικά κ.α. π.χ. Ἐνθυμεῖσθε δ’, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὅπως μὴ πάντων ἔργον σχετλιώτατον ἐργάσησθε. (μτφρ. Θυμηθείτε, άνδρες Αθηναίοι, πως δεν εργάζεστε για έργο προσβλητικότατο όλων.) β) Τελικές, μετά από ρήματα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας. π.χ. Ἐκάλεσέ τις αὐτὸν τῶν ὑπηρετῶν, ὅπως ἴδοι τὰ ἱερὰ ἐξῃρημένα. (μτφρ. Κάλεσε κάποιος από τους υπηρέτες αυτόν, για να δει τα ιερά κατεστραμμένα.) γ) Ενδοιαστικές (ὅπως μή), μετά από ρήματα που σημαίνουν φόβο, δισταγμό, επιφύλαξη κ.α. π.χ. Ὁρᾶτε ὅπως μὴ τι αἰσχρὸν πράξωμεν. (μτφρ. Προσέξτε να μην κάνουμε κάτι κακό.) δ) Αναφορικές (Παραβολικές του Τρόπου). π.χ. Ὅπως γιγνώσκετε, οὕτω καὶ ποεῖτε. |
| 6. εἰ |
| Eισάγει προτάσεις: α) Πλάγιες ερωτηματικές (μονομελείς), μετά από ρήματα αποδεικτικά, δηλωτικά, απορηματικά, αποπειρατικά κ.α. π.χ. Σαφῶς δ’ οὐκ οἶδ’ εἰ θεός ἐστιν. (μτφρ. Mε ακρίβεια δε γνωρίζω αν υπάρχει θεός.) β) Αιτιολογικές, μετά από ρήματα ψυχικού πάθους, δικανικά κ.α. Δηλώνει υποθετική αιτιολογία. π.χ. Τοὺς δ’ ἀπαιδεύτους ἀρετῆς θαυμάζοιμι ἄν, εἴ τι πλέον ἂν ὠφελήσειε λόγος. (μτφρ. Θα απορούσα, αν, τους απαίδευτους στην αρετή, ο λόγος θα μπορούσε να ωφελήσει κάπως περισσότερο.) γ) Υποθετικές. π.χ. Εἰ μὲν ποτε ἠδίκησέ με, προσῆκεν αὐτῷ δίκην διδόναι. (μτφρ. Αν βέβαια με αδίκησε κάποτε, έπρεπε αυτός να τιμωρηθεί.) |
| 7. ἐάν, ἄν, ἢν |
| Eισάγουν προτάσεις: α) Πλάγιες ερωτηματικές (μονομελείς), μετά από ρήματα αποδεικτικά, δηλωτικά, απορηματικά, αποπειρατικά κ.α. π.χ. Σκέψαι ἐὰν τόδε ἀρέσκῃ σοι. (μτφρ. Σκέψου, αν σου αρέσει αυτό.) β) Υποθετικές. (ανήκει στο σκέλος του υποθετικού λόγου που εισάγει την υπόθεση) π.χ. Ἐὰν πάντα ἀκούσητε, κρίνατε. (μτφρ. Αν ακούσατε τα πάντα, αποφασίστε.) |
| 8. αναφορικές αντωνυμίες, αναφορικά επιρρήματα |
| Eισάγουν προτάσεις: α) Πλάγιες ερωτηματικές (μερικής άγνοιας), μετά από ρήματα αποδεικτικά, δηλωτικά, απορηματικά, αποπειρατικά κ.α. π.χ. Ἐκελεύομεν τούτους ἐπιμελεῖσθαι ὅπως ἂν ὡς τάχιστα ἀπολάβωμεν τὰ χρήματα. (μτφρ. Προστάζαμε αυτούς να φροντίσουν πώς θα πάρουμε τα χρήματα όσο το δυνατόν ταχύτερα.) β) Αναφορικές προτάσεις (ονοματικές ή επιρρηματικές), xωρίς εξάρτηση από συγκεκριμένες κατηγορίες ρημάτων. π.χ. Οἶμαι γὰρ ἂν ἡμᾶς τοιαῦτα παθεῖν οἷα τοὺς ἐχθροὺς οἱ θεοὶ ποιήσειαν. (μτφρ. Γιατί νομίζω ότι θα παθαίναμε τέτοια κακά σαν αυτά που μακάρι οι θεοί να τα δώσουν στους αντιπάλους μας.) |
