Φιλόλογος Α.Π.Θ. - Εκπαιδευτικός // Live Φιλολογικά Μαθήματα σε Tiktok & Youtube // Online Συμβουλευτική (για μαθητές, γονείς, φοιτητές φιλολογίας και νέους συναδέλφους φιλολόγους)!
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κριτήρια Προσομοίωσης στη ΝΕ Γλώσσα & Λογοτεχνία (Σπ.Κούτρας - Υπαπ.Ζουρούδη - Γλυκ.Βογιατζή). Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Κριτήρια Προσομοίωσης στη ΝΕ Γλώσσα & Λογοτεχνία (Σπ.Κούτρας - Υπαπ.Ζουρούδη - Γλυκ.Βογιατζή). Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Τετάρτη 9 Σεπτεμβρίου 2026
Παρασκευή 17 Απριλίου 2026
11ο Κριτήριο Προσομοίωσης - Τεχνητή Νοημοσύνη (ChatGPT) και Εκπαίδευση
ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ (ChatGPT)
ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
ΝΕΟ
11ο ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ
ΚΕΙΜΕΝΟ 1
Απόσπασμα από συνομιλία δύο διαπρεπών στην Τεχνητή Νοημοσύνη ελλήνων επιστημόνων, του Γιάννη Ιωαννίδη και του Τίμου Σελλή. Το Βήμα, The Key Issue, 2026.
Τίμος Σελλής: «Γιάννη, θα το έθετα ακόμα πιο ωμά: πριν αποφασίσουμε να εισαγάγουμε την ΑΙ στα σχολεία, θα πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς θέλουμε να βελτιώσουμε. Θέλουμε οι μαθητές να ανεβούν στις επιδόσεις της PISA*; Θέλουμε να καλλιεργήσουν κριτική σκέψη; Θέλουμε να μάθουν να συνεργάζονται ή να επιλύουν προβλήματα με δημιουργικό τρόπο; Χωρίς συγκεκριμένους στόχους και δείκτες –για να χρησιμοποιήσω τη γλώσσα του μάνατζμεντ– η ΤΝ κινδυνεύει να γίνει ένα νέο “θα βάλουμε εγκυκλοπαίδεια σε κάθε σχολείο”. Ακούγεται ωραίο, αλλά τι σημαίνει, παιδαγωγικά μιλώντας; Προσωπικά δεν έχω χρησιμοποιήσει έως τώρα το ChatGPT για να γράψω ή να σκεφτώ. Μου είναι χρήσιμο για μια μετάφραση αλλά μέχρι εκεί. Στην εκπαίδευση φοβάμαι ότι ίσως εξελιχθεί σε εργαλείο μασημένης τροφής. Κι όμως, η ουσία της εκπαίδευσης είναι ακριβώς το αντίθετο: να μάθεις να ψάχνεις, να συνθέτεις, να μασάς μόνος σου. Αν το παιδί μάθει απλώς να πατάει ένα κουμπί και να παίρνει μια έτοιμη εργασία για την αποψίλωση του Αμαζονίου, έχουμε αποτύχει.
Υπάρχουν όμως και φωτεινά παραδείγματα. Μια φιλόλογος γυμνασίου ζήτησε από τα παιδιά να γράψουν ένα ποίημα. Με τις ίδιες λέξεις-κλειδιά ζήτησε και από το ChatGPT να γράψει και αυτό ένα ποίημα. Στη συνέχεια ζήτησε από τα παιδιά να ψηφίσουν ποιο ποίημα είναι προϊόν ανθρώπου και ποιο μηχανής. Τα παιδιά εντόπισαν το ανθρώπινο προϊόν, αλλά κυρίως κατάλαβαν ότι η μηχανή γράφει «ξερά». Η μαθήτρια που είχε γράψει το καλύτερο ποίημα είχε βάλει ένα τελείως απρόσμενο κλείσιμο. Αυτή η χρήση της ΑΙ ως καθρέφτης και όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης σκέψης, είναι κάτι που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο».
Γιάννης Ιωαννίδης: «Τίμο, τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα θα μπουν έτσι κι αλλιώς στη ζωή και στις δουλειές των παιδιών, είτε αυτές αφορούν τη συγγραφή κειμένων είτε τον προγραμματισμό και τη μετάφραση. Βλέπουμε ήδη ότι η χρήση τους αυξάνει θεαματικά την παραγωγικότητα, ειδικά για όσους δυσκολεύονται να γράψουν καλά κείμενα. Άρα, στην εκπαίδευση οφείλουμε να κάνουμε ταυτόχρονα δύο πράγματα: πρώτον να καλλιεργήσουμε ανθρώπινες δεξιότητες, τη βιωματική μάθηση, την αφήγηση, ακόμα και την χειροτεχνία, και δεύτερον να εκπαιδεύουμε τα παιδιά να αξιολογούν κριτικά αυτά που τους δίνει η ΑΙ. Συνεπώς, η κρίσιμη ερώτηση δεν είναι αν πρέπει ή δεν πρέπει να μπει το ChatGPT στα σχολεία, αλλά πώς θα μπει και με ποιους στόχους. Αν δούμε την ΑΙ ως έναν “ταχυβοηθό” εργασιών, νομίζω πως χάνουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Αν όμως τη δούμε ως εργαλείο κριτικής σκέψης, τότε μπορεί να αποτελέσει ένα πραγματικά χρήσιμο παιδαγωγικά όπλο».
*Το PISA (Programme for International Student Assessment) είναι ένα διεθνές πρόγραμμα αξιολόγησης μαθητών του ΟΟΣΑ.
ΚΕΙΜΕΝΟ 2
Από τον Μιχαήλ Ε. Σφακιανάκη, καθηγητή Εφαρμογών Πληροφορικής και Στατιστικής στη Διοίκηση Επιχειρήσεων και Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Το Βήμα, The Key Issue, 2026 (αποσπάσματα).
Σήμερα, η ΤΝ έχει εισβάλει με ταχύτατους ρυθμούς στη ζωή μας, τοποθετώντας μας στο κατώφλι μιας νέας βιομηχανικής επανάστασης. Οι μηχανές παύουν να είναι απλά εργαλεία παραγωγής και εξελίσσονται σε οντότητες με «ανθρώπινες» ιδιότητες. […]
Όμως, παρά την τεχνολογική πρόοδο, ο κύριος πυλώνας της εκπαίδευσης παραμένει ο δάσκαλος. Η ζωντανή εικόνα του παιδαγωγού προκαλεί έναν δημιουργικό συντονισμό που καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει. Μόνο ο άνθρωπος-εκπαιδευτικός μπορεί να αντιληφθεί τη συναισθηματική αντίδραση του μαθητή και να προσαρμόσει τη διδασκαλία του με ενσυναίσθηση. Η δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας και η παραστατική φιγούρα του δασκάλου είναι ασύγκριτες.
Η επιτυχής μετάβαση στη νέα εποχή προϋποθέτει τη δημιουργία ενός «μοντέλου», όπου το τεχνολογικό πλεονέκτημα που παρέχει η χρήση της ΤΝ εξισορροπείται από τις ανθρωπιστικές αξίες, τη δημιουργικότητα και την κοινωνική ευθύνη. Η ΤΝ πρέπει να ενταχθεί στην εκπαίδευση και την εργασία όχι ως απειλή, αλλά ως ένας νέος «γραμματισμός» (literacy), που θα υπηρετεί τον άνθρωπο και θα ενισχύει την αυθεντικότητα της μάθησης και της δημιουργίας.
ΚΕΙΜΕΝΟ 3
Καζούο Ισιγκούρο (Νομπέλ λογοτεχνίας 2017), Η Κλάρα και ο Ήλιος, μυθστόρημα, μετάφραση: Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός. Τα πρόσωπα: Ρικ, έξυπνο παιδί που δεν έχει υποβληθεί σε γενετική «βελτίωση», Έλεν, μητέρα του Ρικ, Βανς, καλλιτέχνης/τεχνίτης από τον οποίο ο Ρικ ζητάει να τον βοηθήσει να πάρει μια θέση σε κολέγιο.
Η Έλεν παρακολουθούσε προσεκτικά τον κύριο Βανς. «Έλεν, είμαι ήδη εντυπωσιασμένος από τον γιο σου». Δε χρειάζεται να σου πω, Βανς, πόσο υπόχρεη είμαι κι εγώ. Θα σε ευχαριστούσα θερμότερα, αλλά αυτή είναι η μέρα του Ρικ και δε θα ήθελα να μιλήσω για λογαριασμό του»
«Ωραία τα λες, Έλεν. Λοιπόν, Ρικ. Γιατί δε μου λες εσύ περί τίνος πρόκειται;»
«Να, δεν ξέρω από πού ν’ αρχίσω, αλλά θα προσπαθήσω. Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την τεχνολογία των ντρόουν. Πάθος, θα το έλεγε κανείς. Έχω αναπτύξει το δικό μου σύστημα και τώρα έχω τη δική μου ομάδα από πουλιά ντρόουν*…»
«Για ένα λεπτό, όταν λες το “δικό σου σύστημα”, εννοείς πως έχει προχωρήσει πέρα απ’ ό,τι ήδη έχει κάνει κάποιος άλλος;»
Πανικός απλώθηκε στο πρόσωπο Ρικ και κοίταξε προς το μέρος μου. Του χαμογέλασα. Είτε το κατάλαβε είτε όχι, φάνηκε να παίρνει θάρρος.
«Όχι, κύριε, επ’ ουδενί», είπε μ’ ένα κοφτό γελάκι. «Δεν ισχυρίζομαι πως είμαι ιδιοφυΐα. Απλώς το σύστημα των ντρόουν μου το κατασκεύασα μόνος, χωρίς τη βοήθεια καθηγητών. Χρησιμοποίησα διάφορες πηγές πληροφοριών που βρήκα στο διαδίκτυο. Και η μητέρα μου όμως υπήρξε πολύ υποστηρικτική, παραγγέλνοντας διάφορα ακριβά βιβλία. Έχω φέρει μαζί μου μερικά σκίτσα, σε περίπτωση που θα θέλατε να πάρετε μια γενική ιδέα. Εδώ είναι. Αλλά όχι, δε νομίζω πως αυτό που κάνω είναι κάτι τόσο καινοτόμο και ξέρω πως δεν πρόκειται να προχωρήσω χωρίς την απαραίτητη καθοδήγηση».
«Σε καταλαβαίνω. Συνεπώς, τώρα φιλοδοξείς να μπεις σε ένα καλό κολέγιο. Προκειμένου να υπηρετήσεις το ταλέντο σου»
«Ναι, κάπως έτσι, κύριε».
*ντρόουν: μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Θέμα Α
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων όσα υποστηρίζει ο συγγραφέας του Κειμένου 2 για τον δάσκαλο και την ένταξη της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση και στην εργασία.
Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του Κειμένου):
[«Η κρίσιμη ερώτηση»]
Απόσπασμα από συνομιλία δύο διαπρεπών στην Τεχνητή Νοημοσύνη ελλήνων επιστημόνων, του Γιάννη Ιωαννίδη και του Τίμου Σελλή. Το Βήμα, The Key Issue, 2026.
Τίμος Σελλής: «Γιάννη, θα το έθετα ακόμα πιο ωμά: πριν αποφασίσουμε να εισαγάγουμε την ΑΙ στα σχολεία, θα πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς θέλουμε να βελτιώσουμε. Θέλουμε οι μαθητές να ανεβούν στις επιδόσεις της PISA*; Θέλουμε να καλλιεργήσουν κριτική σκέψη; Θέλουμε να μάθουν να συνεργάζονται ή να επιλύουν προβλήματα με δημιουργικό τρόπο; Χωρίς συγκεκριμένους στόχους και δείκτες –για να χρησιμοποιήσω τη γλώσσα του μάνατζμεντ– η ΤΝ κινδυνεύει να γίνει ένα νέο “θα βάλουμε εγκυκλοπαίδεια σε κάθε σχολείο”. Ακούγεται ωραίο, αλλά τι σημαίνει, παιδαγωγικά μιλώντας; Προσωπικά δεν έχω χρησιμοποιήσει έως τώρα το ChatGPT για να γράψω ή να σκεφτώ. Μου είναι χρήσιμο για μια μετάφραση αλλά μέχρι εκεί. Στην εκπαίδευση φοβάμαι ότι ίσως εξελιχθεί σε εργαλείο μασημένης τροφής. Κι όμως, η ουσία της εκπαίδευσης είναι ακριβώς το αντίθετο: να μάθεις να ψάχνεις, να συνθέτεις, να μασάς μόνος σου. Αν το παιδί μάθει απλώς να πατάει ένα κουμπί και να παίρνει μια έτοιμη εργασία για την αποψίλωση του Αμαζονίου, έχουμε αποτύχει.
Υπάρχουν όμως και φωτεινά παραδείγματα. Μια φιλόλογος γυμνασίου ζήτησε από τα παιδιά να γράψουν ένα ποίημα. Με τις ίδιες λέξεις-κλειδιά ζήτησε και από το ChatGPT να γράψει και αυτό ένα ποίημα. Στη συνέχεια ζήτησε από τα παιδιά να ψηφίσουν ποιο ποίημα είναι προϊόν ανθρώπου και ποιο μηχανής. Τα παιδιά εντόπισαν το ανθρώπινο προϊόν, αλλά κυρίως κατάλαβαν ότι η μηχανή γράφει «ξερά». Η μαθήτρια που είχε γράψει το καλύτερο ποίημα είχε βάλει ένα τελείως απρόσμενο κλείσιμο. Αυτή η χρήση της ΑΙ ως καθρέφτης και όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης σκέψης, είναι κάτι που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο».
Γιάννης Ιωαννίδης: «Τίμο, τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα θα μπουν έτσι κι αλλιώς στη ζωή και στις δουλειές των παιδιών, είτε αυτές αφορούν τη συγγραφή κειμένων είτε τον προγραμματισμό και τη μετάφραση. Βλέπουμε ήδη ότι η χρήση τους αυξάνει θεαματικά την παραγωγικότητα, ειδικά για όσους δυσκολεύονται να γράψουν καλά κείμενα. Άρα, στην εκπαίδευση οφείλουμε να κάνουμε ταυτόχρονα δύο πράγματα: πρώτον να καλλιεργήσουμε ανθρώπινες δεξιότητες, τη βιωματική μάθηση, την αφήγηση, ακόμα και την χειροτεχνία, και δεύτερον να εκπαιδεύουμε τα παιδιά να αξιολογούν κριτικά αυτά που τους δίνει η ΑΙ. Συνεπώς, η κρίσιμη ερώτηση δεν είναι αν πρέπει ή δεν πρέπει να μπει το ChatGPT στα σχολεία, αλλά πώς θα μπει και με ποιους στόχους. Αν δούμε την ΑΙ ως έναν “ταχυβοηθό” εργασιών, νομίζω πως χάνουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Αν όμως τη δούμε ως εργαλείο κριτικής σκέψης, τότε μπορεί να αποτελέσει ένα πραγματικά χρήσιμο παιδαγωγικά όπλο».
*Το PISA (Programme for International Student Assessment) είναι ένα διεθνές πρόγραμμα αξιολόγησης μαθητών του ΟΟΣΑ.
ΚΕΙΜΕΝΟ 2
Ένας νέος «γραμματισμός» που θα υπηρετεί τον άνθρωπο
Από τον Μιχαήλ Ε. Σφακιανάκη, καθηγητή Εφαρμογών Πληροφορικής και Στατιστικής στη Διοίκηση Επιχειρήσεων και Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Το Βήμα, The Key Issue, 2026 (αποσπάσματα).
Σήμερα, η ΤΝ έχει εισβάλει με ταχύτατους ρυθμούς στη ζωή μας, τοποθετώντας μας στο κατώφλι μιας νέας βιομηχανικής επανάστασης. Οι μηχανές παύουν να είναι απλά εργαλεία παραγωγής και εξελίσσονται σε οντότητες με «ανθρώπινες» ιδιότητες. […]
Όμως, παρά την τεχνολογική πρόοδο, ο κύριος πυλώνας της εκπαίδευσης παραμένει ο δάσκαλος. Η ζωντανή εικόνα του παιδαγωγού προκαλεί έναν δημιουργικό συντονισμό που καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει. Μόνο ο άνθρωπος-εκπαιδευτικός μπορεί να αντιληφθεί τη συναισθηματική αντίδραση του μαθητή και να προσαρμόσει τη διδασκαλία του με ενσυναίσθηση. Η δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας και η παραστατική φιγούρα του δασκάλου είναι ασύγκριτες.
Η επιτυχής μετάβαση στη νέα εποχή προϋποθέτει τη δημιουργία ενός «μοντέλου», όπου το τεχνολογικό πλεονέκτημα που παρέχει η χρήση της ΤΝ εξισορροπείται από τις ανθρωπιστικές αξίες, τη δημιουργικότητα και την κοινωνική ευθύνη. Η ΤΝ πρέπει να ενταχθεί στην εκπαίδευση και την εργασία όχι ως απειλή, αλλά ως ένας νέος «γραμματισμός» (literacy), που θα υπηρετεί τον άνθρωπο και θα ενισχύει την αυθεντικότητα της μάθησης και της δημιουργίας.
ΚΕΙΜΕΝΟ 3
[Τα ντρόουν]
Καζούο Ισιγκούρο (Νομπέλ λογοτεχνίας 2017), Η Κλάρα και ο Ήλιος, μυθστόρημα, μετάφραση: Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός. Τα πρόσωπα: Ρικ, έξυπνο παιδί που δεν έχει υποβληθεί σε γενετική «βελτίωση», Έλεν, μητέρα του Ρικ, Βανς, καλλιτέχνης/τεχνίτης από τον οποίο ο Ρικ ζητάει να τον βοηθήσει να πάρει μια θέση σε κολέγιο.
Η Έλεν παρακολουθούσε προσεκτικά τον κύριο Βανς. «Έλεν, είμαι ήδη εντυπωσιασμένος από τον γιο σου». Δε χρειάζεται να σου πω, Βανς, πόσο υπόχρεη είμαι κι εγώ. Θα σε ευχαριστούσα θερμότερα, αλλά αυτή είναι η μέρα του Ρικ και δε θα ήθελα να μιλήσω για λογαριασμό του»
«Ωραία τα λες, Έλεν. Λοιπόν, Ρικ. Γιατί δε μου λες εσύ περί τίνος πρόκειται;»
«Να, δεν ξέρω από πού ν’ αρχίσω, αλλά θα προσπαθήσω. Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την τεχνολογία των ντρόουν. Πάθος, θα το έλεγε κανείς. Έχω αναπτύξει το δικό μου σύστημα και τώρα έχω τη δική μου ομάδα από πουλιά ντρόουν*…»
«Για ένα λεπτό, όταν λες το “δικό σου σύστημα”, εννοείς πως έχει προχωρήσει πέρα απ’ ό,τι ήδη έχει κάνει κάποιος άλλος;»
Πανικός απλώθηκε στο πρόσωπο Ρικ και κοίταξε προς το μέρος μου. Του χαμογέλασα. Είτε το κατάλαβε είτε όχι, φάνηκε να παίρνει θάρρος.
«Όχι, κύριε, επ’ ουδενί», είπε μ’ ένα κοφτό γελάκι. «Δεν ισχυρίζομαι πως είμαι ιδιοφυΐα. Απλώς το σύστημα των ντρόουν μου το κατασκεύασα μόνος, χωρίς τη βοήθεια καθηγητών. Χρησιμοποίησα διάφορες πηγές πληροφοριών που βρήκα στο διαδίκτυο. Και η μητέρα μου όμως υπήρξε πολύ υποστηρικτική, παραγγέλνοντας διάφορα ακριβά βιβλία. Έχω φέρει μαζί μου μερικά σκίτσα, σε περίπτωση που θα θέλατε να πάρετε μια γενική ιδέα. Εδώ είναι. Αλλά όχι, δε νομίζω πως αυτό που κάνω είναι κάτι τόσο καινοτόμο και ξέρω πως δεν πρόκειται να προχωρήσω χωρίς την απαραίτητη καθοδήγηση».
«Σε καταλαβαίνω. Συνεπώς, τώρα φιλοδοξείς να μπεις σε ένα καλό κολέγιο. Προκειμένου να υπηρετήσεις το ταλέντο σου»
«Ναι, κάπως έτσι, κύριε».
*ντρόουν: μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Α
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων όσα υποστηρίζει ο συγγραφέας του Κειμένου 2 για τον δάσκαλο και την ένταξη της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση και στην εργασία.
Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του Κειμένου):
α. Η ΤΝ κινδυνεύει να εισαχθεί στα σχολεία ως εγκυκλοπαίδεια, αν δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι και δείκτες στη χρήση της.
β. Η ουσία της εκπαίδευσης είναι να μάθει στα παιδιά πώς να χρησιμοποιούν την ΤΝ, για να λαμβάνουν πολύ εύκολα, πατώντας ένα κουμπί, έτοιμες τις εργασίες τους.
γ. Η χρήση της ΑΙ δεν πρέπει να υποκαθιστά την ανθρώπινη σκέψη.
δ. Η χρήση της ΤΝ ειδικά από όσους δυσκολεύονται να γράψουν καλά κείμενα αυξάνει την παραγωγικότητα.
ε. Αν δούμε την ΑΙ ως εργαλείο που βοηθάει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, τότε θα γίνει ένα πραγματικά χρήσιμο παιδαγωγικά όπλο.
Μονάδες 15
Β2. α. Πώς αναπτύσσεται η δεύτερη (2) παράγραφος του Κειμένου 1 «“Υπάρχουν όμως … απόλυτα σύμφωνο.”» (μονάδες 2) και πώς αυτός ο τρόπος ανάπτυξης σχετίζεται με το θέμα της συνομιλίας και με την πρόθεση του ομιλητή (του Τίμου Σελλή); (μονάδες 4)
β. Στο Κείμενο 1 ο ομιλητής Γιάννης Ιωαννίδης αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο θα μπει το ChatGPT στα σχολεία και στους στόχους που πρέπει να επιδιώκονται με την εισαγωγή και τη χρήση του. Ο τρόπος που προσεγγίζει τα ζητήματα αυτά πιστεύετε ότι είναι λογικός ή συναισθηματικός; (μονάδες 2) Να απαντήσετε παραθέτοντας δύο (2) στοιχεία που να τεκμηριώνουν την απάντησή σας. Ένα (1) που να αφορά στον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζει τις θέσεις του για το θέμα (μονάδα 1) και ένα (1) για τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. (μονάδα 1)
Μονάδες 10
Β3. Στη δεύτερη (2η) παράγραφο του Κειμένου 2 «Όμως, παρά … ασύγκριτες» να βρείτε και να γράψετε στο τετράδιό σας δύο (2) διαφορετικά εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, για να τονίσει και να υποστηρίξει εμφατικά τη θέση του ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δάσκαλο. (μονάδες 4) Να εξηγήσετε τη λειτουργία του καθενός. (μονάδες 6)
Μονάδες 10
Θέμα Γ
β. Η ουσία της εκπαίδευσης είναι να μάθει στα παιδιά πώς να χρησιμοποιούν την ΤΝ, για να λαμβάνουν πολύ εύκολα, πατώντας ένα κουμπί, έτοιμες τις εργασίες τους.
γ. Η χρήση της ΑΙ δεν πρέπει να υποκαθιστά την ανθρώπινη σκέψη.
δ. Η χρήση της ΤΝ ειδικά από όσους δυσκολεύονται να γράψουν καλά κείμενα αυξάνει την παραγωγικότητα.
ε. Αν δούμε την ΑΙ ως εργαλείο που βοηθάει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, τότε θα γίνει ένα πραγματικά χρήσιμο παιδαγωγικά όπλο.
Μονάδες 15
Β2. α. Πώς αναπτύσσεται η δεύτερη (2) παράγραφος του Κειμένου 1 «“Υπάρχουν όμως … απόλυτα σύμφωνο.”» (μονάδες 2) και πώς αυτός ο τρόπος ανάπτυξης σχετίζεται με το θέμα της συνομιλίας και με την πρόθεση του ομιλητή (του Τίμου Σελλή); (μονάδες 4)
β. Στο Κείμενο 1 ο ομιλητής Γιάννης Ιωαννίδης αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο θα μπει το ChatGPT στα σχολεία και στους στόχους που πρέπει να επιδιώκονται με την εισαγωγή και τη χρήση του. Ο τρόπος που προσεγγίζει τα ζητήματα αυτά πιστεύετε ότι είναι λογικός ή συναισθηματικός; (μονάδες 2) Να απαντήσετε παραθέτοντας δύο (2) στοιχεία που να τεκμηριώνουν την απάντησή σας. Ένα (1) που να αφορά στον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζει τις θέσεις του για το θέμα (μονάδα 1) και ένα (1) για τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. (μονάδα 1)
Μονάδες 10
Β3. Στη δεύτερη (2η) παράγραφο του Κειμένου 2 «Όμως, παρά … ασύγκριτες» να βρείτε και να γράψετε στο τετράδιό σας δύο (2) διαφορετικά εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, για να τονίσει και να υποστηρίξει εμφατικά τη θέση του ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δάσκαλο. (μονάδες 4) Να εξηγήσετε τη λειτουργία του καθενός. (μονάδες 6)
Μονάδες 10
Θέμα Γ
Γ1. Το παιδί στο Κείμενο 3 δημιούργησε ένα προηγμένο τεχνολογικό προϊόν. Ποιοι παράγοντες νομίζετε ότι συνέβαλαν στη δημιουργία του; Για την απάντησή σας να αξιοποιήσετε τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Θα επιθυμούσατε και σεις, αν ήσασταν στη θέση του παιδιού, να φοιτήσετε σε ένα καλό κολέγιο, για να βελτιωθείτε; Η απάντησή σας να εκτείνεται σε 150-200 λέξεις.
Μονάδες 15
Θέμα Δ
Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα Αναφοράς, σε άρθρο σας 350-400 λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας, να απαντήσετε και να τεκμηριώσετε τις απαντήσεις-θέσεις σας στα παρακάτω ερωτήματα:
α. Με ποιους εκπαιδευτικούς στόχους πρέπει να γίνει η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευσή μας;
β. Να προτείνετε συγκεκριμένους τρόπους χρήσης του ChatGPT και της ΤΝ στην εκπαίδευση, για την επίτευξη των στόχων αυτών.
Μονάδες 30
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Β
Β1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε καθεμιά από τις παρακάτω προτάσεις, οι οποίες βασίζονται στα Κείμενα 1 και 2 (μία μόνο από τις τέσσερις προτεινόμενες απαντήσεις είναι σε κάθε περίπτωση ορθή):
1. «Αν το παιδί μάθει απλώς να πατάει ένα κουμπί και να παίρνει μια έτοιμη εργασία για την αποψίλωση του Αμαζονίου, έχουμε αποτύχει». (Κείμενο 1) Ο συγγραφέας θεωρεί τη χρήση αυτή αποτυχία, γιατί:
α. οι πληροφορίες δε θα είναι αξιόπιστες.
β. υπάρχουν καλύτεροι τρόποι αναζήτησης των πληροφοριών αυτών.
γ. οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν ενδιαφέρον.
δ. η χρήση αυτή δεν είναι δημιουργική.
2. Η διαρθρωτική λέξη με την οποία μπορεί να αντικατασταθεί η λέξη «Όμως» στην αρχή της δεύτερης (2ης) παραγράφου του Κειμένου 2 είναι η:
α. Αν και
β. Ωστόσο
γ. Μολονότι
δ. Απεναντίας.
3. «να εισαγάγουμε την ΑΙ στα σχολεία». Στην πρόταση αυτή (στην πρώτη (1η) παράγραφο του Κειμένου 1), με ποιο από τα παρακάτω ρήματα μπορούμε να αντικαταστήσουμε το ρήμα «να εισαγάγουμε», ώστε το ύφος του λόγου να γίνει ανεπίσημο:
α. να εντάξουμε
β. να ενσωματώσουμε
γ. να βάλουμε
δ. να συμπεριλάβουμε.
4. Στη λέξη «γραμματισμός» στον τίτλο του Κειμένου 2 τα εισαγωγικά χρησιμοποιούνται για να δηλωθεί:
α. σημαντικός ειδικός όρος
β. χρήση της λέξης με μεταφορική σημασία
γ. ειρωνεία
δ. έκπληξη.
5. «τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα θα μπουν έτσι κι αλλιώς στη ζωή και στις δουλειές των παιδιών», Γιάννης Ιωαννίδης, Κείμενο 1. Στην παραπάνω πρόταση το μήνυμα εκφράζεται ως:
α. δυνατότητα
β. πιθανότητα
γ. βεβαιότητα
δ. επιθυμία.
Μονάδες 15
Β2. α. Μεταφορικές εκφράσεις, Κείμενο 1, πρώτη (1η) παράγραφος:
«εργαλείο μασημένης τροφής». Κυριολεκτική απόδοση: μέσο που προσφέρει έτοιμες γνώσεις χωρίς ο δέκτης να χρειαστεί να σκεφτεί ή να προβληματιστεί.
«να μασάς μόνος σου». Κυριολεκτική απόδοση: να προσπαθείς μόνος σου.
Αν ο ομιλητής Τίμος Σελλής χρησιμοποιούσε τις κυριολεκτικές εκφράσεις αντί για τις μεταφορικές, πιστεύετε ότι θα υπήρχαν διαφορές στο επικοινωνιακό αποτέλεσμα, δηλαδή στην ένταση και στην επίδραση του μηνύματός του και γιατί; (μονάδες 5)
β. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του Κειμένου 1 να γράψετε στο τετράδιό σας μία (1) συνώνυμη με την οποία το ύφος του λόγου θα γίνεται επίσημο.
να ξεκαθαρίσουμε (1η παράγραφος)
θέλουμε (1η παράγραφος)
να ψάχνεις (1η παράγραφος)
θα μπουν (3η παράγραφος)
δουλειές (3η παράγραφος) (μονάδες 5)
Μονάδες 10
Β3. «πριν αποφασίσουμε να εισαγάγουμε την AI στα σχολεία», Κείμενο 1, πρώτη (1η) παράγραφος.
Να ονοματοποιήσετε τα ρήματα των παραπάνω προτάσεων. (μονάδες 4) Ποια από τις δύο γλωσσικές επιλογές (ο ρηματικός ή ο ονοματικός λόγος) είναι η καταλληλότερη για το συγκεκριμένο είδος κειμένου στο οποίο ανήκουν οι προτάσεις αυτές και γιατί; (μονάδες 6)
Μονάδες 10
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Θέμα Α
Α1. Ο συγγραφέας αναφερόμενος στον δάσκαλο υποστηρίζει ότι είναι το βασικό στήριγμα της εκπαίδευσης και πως ο ρόλος του, με τη ζωντανή παρουσία του, την ενσυναισθητική παιδαγωγική σχέση του με τον μαθητή και την προσαρμοστικότητά του, είναι μοναδικός και αναντικατάστατος. Για την ένταξη της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση και στην εργασία επισημαίνει ότι προϋπόθεση είναι η καλλιέργεια των ανθρωπιστικών αξιών και η αξιοποίηση της τεχνολογίας ως μέσου για την εξυπηρέτηση του ανθρώπου και τη βελτίωση των μαθησιακών και δημιουργικών δεξιοτήτων του.
Θέμα Β
Β1.
α. Σωστό
β. Λάθος
γ. Σωστό
δ. Σωστό
ε. Σωστό
Β2. α. Θέμα της συνομιλίας είναι οι εκπαιδευτικοί στόχοι που πρέπει να υπηρετούνται με την εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης και ειδικά του ChatGPT στην εκπαίδευση. Πρόθεση του συγγραφέα είναι να δείξει και να πείσει τον αποδέκτη της ομιλίας του ότι ο στόχος αυτός δεν πρέπει να είναι η χρησιμοποίηση του ChatGPT από τον μαθητή για την εύρεση έτοιμων λύσεων, αλλά η δημιουργική μάθηση και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης του. Η δεύτερη παράγραφος αναπτύσσεται με παράδειγμα. Γίνεται αναφορά σε μία φιλόλογο Γυμνασίου η οποία ζήτησε από τους μαθητές να διακρίνουν ποιο κείμενο (ποίημα) δεν είχε γραφτεί από μαθητή/-τρια, αλλά από το ChatGPT. Οι μαθητές το εντόπισαν και κατάλαβαν τον «ξερό», τυποποιημένο, κοινότοπο, τρόπο γραφής της μηχανής. Το παράδειγμα αυτό σχετίζεται με το θέμα της συνομιλίας, δηλαδή τη χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση. Κυρίως, σχετίζεται με την πρόθεση του συγγραφέα, καθώς με αυτό ο ομιλητής με απλό και κατανοητό τρόπο επεξηγεί και δείχνει πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η μηχανή στην εκπαίδευση για δημιουργική μάθηση και ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.
β. Ο ομιλητής προσεγγίζει τα ζητήματα της εισαγωγής και χρήσης του ChatGPT στα σχολεία με τρόπο λογικό. Ένα, κύριο, στοιχείο είναι οι συλλογισμοί/επιχειρήματα που χρησιμοποιεί και τα συμπεράσματα που απορρέουν από αυτούς, για να υποστηρίξει τις θέσεις του ότι η χρήση του ChatGPT από τους μαθητές είναι αναπόφευκτη και επομένως το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς και με ποιους στόχους θα χρησιμοποιηθεί «Τα Μεγάλα … θα μπουν έτσι κι αλλιώς … Άρα … Συνεπώς … Αν δούμε … χάνουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Αν όμως … τότε μπορεί … όπλο». Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ομιλητής είναι αναφορική και δηλωτική (κυριολεκτική), π.χ. «να εκπαιδεύουμε τα παιδιά να αξιολογούν κριτικά αυτά που τους δίνει η AI», καθώς αποσκοπεί στην ακριβή και σαφή διατύπωση των πληροφοριών και των σκέψεών του για την εισαγωγή του ChatGPT στην εκπαίδευση και τη δημιουργική αξιοποίησή του στη μαθησιακή διαδικασία.
(Εναλλακτικά, ως στοιχείo για τη γλώσσα του ομιλητή-επιστήμονα μπορεί να αναφερθεί, επίσης, το ειδικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί, π.χ. «Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα», «AI», “ChatGPT». Ένα στοιχείο αρκεί.)
Β3. Δύο (2) διαφορετικά εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, για να τονίσει και να υποστηρίξει εμφατικά τη θέση του ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δάσκαλο είναι η αντίθεση και το κατηγορηματικό, απόλυτο και αποφθεγματικό ύφος του συγγραφέα σε ορισμένα σημεία του κειμένου του. Συγκεκριμένα, υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στη μηχανή από τη μια και στον δάσκαλο από την άλλη «παρά την τεχνολογική … παραμένει ο δάσκαλος» και «Η ζωντανή εικόνα … να αντικαταστήσει». Με την αντίθεση αυτή προβάλλονται τα πλεονεκτήματα του δασκάλου «ζωντανή εικόνα … δημιουργικό συντονισμό … να προσαρμόσει … με ενσυναίσθηση … ανθρώπινης γλώσσας … η παραστατική φιγούρα του δασκάλου» και τονίζεται με δραματική ένταση η υπεροχή του έναντι της μηχανής. Έτσι, αποδεικνύεται ο μοναδικός και αναντικατάστατος ρόλος του. Κατηγορηματικό, απόλυτο και αποφθεγματικό ύφος υπάρχει στη φράση «που καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει», όπου με τις δύο διαδοχικές αρνήσεις «καμιά» και «δεν» τονίζεται ο αναντικατάστατος ρόλος του δασκάλου. Υπάρχει, επίσης, στην αποφαντική πρόταση «Η δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας και η παραστατική φιγούρα του δασκάλου είναι ασύγκριτες.», με την οποία εξαίρεται η παρουσία του δασκάλου με τρόπο αδιαμφισβήτητο.
(Εναλλακτικά μπορεί, επίσης, να αναφερθούν με τη σχετική εξήγηση της λειτουργίας τους: η μεταφορά «πυλώνας της εκπαίδευσης», με την οποία εικονοποιείται ο λόγος και τονίζεται παραστατικά ότι ο δάσκαλος ήταν και παραμένει το βασικό στήριγμα της εκπαίδευσης, οι εικόνες «Η ζωντανή εικόνα του παιδαγωγού», «ανθρώπινης γλώσσας» (ηχητική), «παραστατική φιγούρα του δασκάλου», με τις οποίες προβάλλεται η παρουσία του δασκάλου στην τάξη προκαλώντας τη συγκίνηση του αναγνώστη, η οριστική έγκλιση «παραμένει … προκαλεί … μπορεί», με τη χρήση της οποίας η υπεροχή του δασκάλου εκφράζεται με βεβαιότητα, η χρήση του επιρρήματος «Μόνο ο άνθρωπος-εκπαιδευτικός», με το οποίο εκφράζεται το γεγονός ότι ο δάσκαλος είναι μοναδικός και η χρήση του αξιολογικού επιθέτου «ασύγκριτες» με το οποίο ιδιότητες του δασκάλου προσδιορίζονται ως ασυναγώνιστες. Δύο εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές αρκούν.)
Θέμα Γ
Γ1. Το παιδί κατασκεύασε μόνο του, χωρίς βοήθεια, ντρόουν, ένα προϊόν προηγμένης τεχνολογίας, και διαθέτει ήδη μια ομάδα από πουλιά ντρόουν. Ο πρώτος και σημαντικότερος παράγοντας που συνέβαλε σε αυτή τη δημιουργία ήταν το ίδιο το παιδί και πιο συγκεκριμένα το πάθος του για την τεχνολογία, όπως εξηγεί ο ίδιος με την αμεσότητα του πρώτου προσώπου και με αρκετή σεμνότητα «Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την τεχνολογία των ντρόουν. Πάθος…». Το παιδί όμως, εκτός από πάθος, χρειαζόταν και πληροφορίες τις οποίες αναζήτησε στο διαδίκτυο. Με τη μεταφορά «πηγές πληροφοριών που βρήκα στο διαδίκτυο» το παιδί περιγράφει παραστατικά κι άλλους παράγοντες της επιτυχίας: την ύπαρξη του διαδικτύου, την πλοήγηση σε αυτό, την κριτική επεξεργασία και τη δημιουργική αξιοποίηση των πληροφοριών που άντλησε και χρησιμοποίησε. Τέλος σημαντικός παράγοντας υπήρξε και η μητέρα του της οποίας η ηθική και υλική στήριξη τονίζεται με τα επίθετα, «διάφορα» και «ακριβά», «διάφορα ακριβά βιβλία», τα οποία του προμήθευε. Τα επίθετα περιγράφουν το εύρος και την ποιότητα στήριξης της μητέρας.
Και εγώ, αν ήμουν στη θέση του παιδιού, θα επιθυμούσα να φοιτήσω σε ένα καλό κολέγιο. Γνωρίζω ότι το ταλέντο και το πάθος δεν επαρκούν για διαρκή εξέλιξη στον απαιτητικό τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Για να εξελιχθώ, χρειάζομαι επιστημονική γνώση και εξειδικευμένη τεχνογνωσία που αποκτιέται φοιτώντας σε εξειδικευμένα πανεπιστήμια πλάι σε έμπειρους καθηγητές, γνώστες του αντικειμένου που μπορούν να κατευθύνουν ορθά την έρευνα, τη σκέψη και την έμπνευσή μου.
Θέμα Δ
Δ1.
Τίτλος: Σύγχρονες εκπαιδευτικές προκλήσεις
Πρόλογος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) με τις διάφορες εφαρμογές της έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας. Γρηγορότερα απ’ ό,τι περιμέναμε, πέρασε από τη σφαίρα της φαντασίας στην πράξη: στην ενημέρωση, στην εργασία, στην έρευνα, στα κείμενα που γράφουμε. Και φυσικά στην εκπαίδευση, η οποία καλείται να αναπροσαρμόσει τους στόχους της και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που προσφέρει το ChatGPT για την επίτευξή τους.
Κύριο μέρος
Α΄ νοηματική ενότητα: εκπαιδευτικοί στόχοι με τους οποίους πρέπει να γίνει η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευσή μας (με αλληλουχία και συνοχή)
- Στόχος δεν μπορεί να είναι να μπουν όπως όπως ορισμένες ακόμα νέες μηχανές και πλατφόρμες στην εκπαίδευση. Η εισαγωγή τους στην εκπαίδευση χρειάζεται να συνοδεύεται από μια νέα εκπαιδευτική φιλοσοφία, που ξεπερνά την απλή χρήση της τεχνολογίας και στοχεύει στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο μέχρι τώρα μαθαίναμε και σκεφτόμασταν χωρίς, ωστόσο, να χάνεται ή να αλλοιώνεται η ουσία της παιδείας. Η νέα «ψηφιακή παιδαγωγική» δεν έρχεται να αντικαταστήσει τις βασικές αξίες και στόχους της εκπαίδευσης, αλλά να τα ενισχύσει και να τα εκσυγχρονίσει μέσω της έξυπνης ενσωμάτωσης και χρήσης των νέων τεχνολογιών σε αυτή.
- Στόχος πρέπει να είναι να μάθουν οι μαθητές να αξιοποιούν δημιουργικά τις δυνατότητες που προσφέρουν η Τεχνητή Νοημοσύνη και το ChatGPT. Να αποκτούν γνώσεις, καθώς δε νοείται μορφωμένος άνθρωπος χωρίς γνώσεις. Να αναπτύσσουν τη φαντασία τους, την πνευματική λειτουργία στην οποία οφείλεται η δημιουργική ικανότητα του ανθρώπου, και την κριτική σκέψη, για να μπορούν να αξιολογούν, να επιλέγουν και να αναζητούν την αλήθεια. Να καλλιεργούν τον λόγο, για να πείθουν και να συγκινούν, και την καλαισθησία τους, για να αποζητούν το ωραίο και να θεραπεύουν τις τέχνες. Να γίνουν δημοκρατικοί και υπεύθυνοι πολίτες σε ευνομούμενη πολιτεία, να αποκτούν δημιουργικές δεξιότητες, για να εφαρμόζουν τις σκέψεις τους και να καινοτομούν. Οι στόχοι αυτοί θα λειτουργούν ως αντιστάθμισμα στην –ενδεχομένως–, κυριαρχία της τεχνολογίας στην εκπαίδευση και στη ζωή.
Β΄ νοηματική ενότητα: κατάλληλη χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση (με αλληλουχία και συνοχή)
- Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, πρέπει οι μαθητές/-τριες να καταλάβουν ότι η αντιγραφή έτοιμων εργασιών, ο μηρυκασμός (το αναμάσημα) κειμένων είναι αντίθετα προς την ουσία της παιδείας. Ασφαλώς, και μπορούν να αναζητούν και να παίρνουν γνώσεις και πληροφορίες από το ChatGPT, ειδικά όσες τους βοηθούν στην κατανόηση εννοιών, για να τις αξιοποιούν, να τις ενσωματώνουν στα δικά τους δομικά και υφολογικά πρωτότυπα κείμενα. Ωφέλιμο για την ανάπτυξη της κριτικής τους σκέψης θα ήταν να ζητούν πληροφορίες για ένα θέμα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, να τις αξιολογούν και να τις αξιοποιούν οι ίδιοι κατά την κρίση τους. Η ακρίβεια στη διατύπωση των ερωτήσεων είναι πολύ σημαντική για τη γλωσσική καλλιέργειά τους. Να χρησιμοποιούν το υλικό που τους προσφέρει όχι ως τελικό κείμενο, αλλά ως προσχέδιο με την αίρεση, με την ιδέα και την επιφύλαξη, ότι μπορεί να το αλλάξουν, γιατί μπορεί να προκύψουν νέα στοιχεία από έρευνα σε ψηφιακά και σε έντυπα μέσα, ώστε να γραφτεί ένα καλύτερο κείμενο που θα τους ικανοποιεί περισσότερο. Να επιζητούν πάντα το καλύτερο και να συνεργάζονται με τους δασκάλους και τους συμμαθητές τους γι’ αυτό. Να συγκρίνουν δικά τους κείμενα με κείμενα του ChatGPT για το ίδιο θέμα και του ίδιου είδους επισημαίνοντας τις διαφορές τους, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους. Με τη χρήση της Τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργούν δική τους ψυχαγωγική ύλη, όπως είναι ο σχεδιασμός πρωτότυπων εικόνων για βιβλία ή αφίσες, βίντεο, ηχητικά για βίντεο προσαρμοσμένα σε συγκεκριμένο ύφος και διάθεση, σύνθεση πρωτότυπων μουσικών κομματιών, δημιουργία οπτικών εφέ γι’ αυτά, σενάρια και άλλες καλαίσθητες δημιουργίες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους.
Επίλογος
Το ChatGPT είναι τεχνολογικό επίτευγμα. Δε φτάνει την εμπνευσμένη δημιουργία του ανθρώπου και ίσως δε θα τη φτάσει ποτέ. Μπορεί, ωστόσο, να γίνει πολύτιμος βοηθός του στις πνευματικές ενασχολήσεις του και στη μόρφωσή του. Αρκεί να ξέρει να το χρησιμοποιεί σωστά.
Θέμα Β
Β1.
1. δ
2. β
3. γ
4. α
5. γ
Β2. α. Αν ο ομιλητής χρησιμοποιούσε τις κυριολεκτικές εκφράσεις αντί για τις μεταφορικές, είναι πιθανό ότι η ένταση, η επίδραση και η εντύπωση που αφήνει το μήνυμά του για τον φόβο του μήπως το ChatGPT εξελιχθεί σε εργαλείο μασημένης τροφής και αλλοιώσει την ουσία της εκπαίδευσης («Στην εκπαίδευση φοβάμαι … να μασάς μόνος σου») θα περιορίζονταν ή και θα χάνονταν. Οι μεταφορικές εκφράσεις δίνουν παραστατικότητα και ζωντάνια στον λόγο του για τις ενδεχόμενες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση, ενώ ταυτόχρονα κινητοποιούν συναισθηματικά τον αναγνώστη προβληματίζοντάς τον και ενισχύοντας έτσι την κριτική του διάθεση αναφορικά με το θέμα.
β. Συνώνυμα σε ύφος επίσημο:
να ξεκαθαρίσουμε: να αποσαφηνίσουμε (ή να διευκρινίσουμε)
θέλουμε: επιθυμούμε
να ψάχνεις: να ερευνάς
θα μπουν: θα εισαχθούν
δουλειές: εργασίες
Β3. Ονοματοποίηση των ρημάτων: πριν από την απόφαση (της) εισαγωγής της AI στα σχολεία (πρόθεση πριν + από + το ουσιαστικό).
Το είδος του κειμένου αυτού, στο οποίο ανήκουν οι προτάσεις, είναι συνομιλία. Το ύφος του λόγου στη συνομιλία είναι, γενικά, προφορικό, απλό και εύκολα κατανοητό. Ο ρηματικός λόγος έχει περισσότερο τα χαρακτηριστικά αυτά, γι’ αυτό είναι καταλληλότερος για το συγκεκριμένο είδος κειμένου.
α. Σωστό
β. Λάθος
γ. Σωστό
δ. Σωστό
ε. Σωστό
Β2. α. Θέμα της συνομιλίας είναι οι εκπαιδευτικοί στόχοι που πρέπει να υπηρετούνται με την εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης και ειδικά του ChatGPT στην εκπαίδευση. Πρόθεση του συγγραφέα είναι να δείξει και να πείσει τον αποδέκτη της ομιλίας του ότι ο στόχος αυτός δεν πρέπει να είναι η χρησιμοποίηση του ChatGPT από τον μαθητή για την εύρεση έτοιμων λύσεων, αλλά η δημιουργική μάθηση και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης του. Η δεύτερη παράγραφος αναπτύσσεται με παράδειγμα. Γίνεται αναφορά σε μία φιλόλογο Γυμνασίου η οποία ζήτησε από τους μαθητές να διακρίνουν ποιο κείμενο (ποίημα) δεν είχε γραφτεί από μαθητή/-τρια, αλλά από το ChatGPT. Οι μαθητές το εντόπισαν και κατάλαβαν τον «ξερό», τυποποιημένο, κοινότοπο, τρόπο γραφής της μηχανής. Το παράδειγμα αυτό σχετίζεται με το θέμα της συνομιλίας, δηλαδή τη χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση. Κυρίως, σχετίζεται με την πρόθεση του συγγραφέα, καθώς με αυτό ο ομιλητής με απλό και κατανοητό τρόπο επεξηγεί και δείχνει πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η μηχανή στην εκπαίδευση για δημιουργική μάθηση και ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.
β. Ο ομιλητής προσεγγίζει τα ζητήματα της εισαγωγής και χρήσης του ChatGPT στα σχολεία με τρόπο λογικό. Ένα, κύριο, στοιχείο είναι οι συλλογισμοί/επιχειρήματα που χρησιμοποιεί και τα συμπεράσματα που απορρέουν από αυτούς, για να υποστηρίξει τις θέσεις του ότι η χρήση του ChatGPT από τους μαθητές είναι αναπόφευκτη και επομένως το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς και με ποιους στόχους θα χρησιμοποιηθεί «Τα Μεγάλα … θα μπουν έτσι κι αλλιώς … Άρα … Συνεπώς … Αν δούμε … χάνουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Αν όμως … τότε μπορεί … όπλο». Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ομιλητής είναι αναφορική και δηλωτική (κυριολεκτική), π.χ. «να εκπαιδεύουμε τα παιδιά να αξιολογούν κριτικά αυτά που τους δίνει η AI», καθώς αποσκοπεί στην ακριβή και σαφή διατύπωση των πληροφοριών και των σκέψεών του για την εισαγωγή του ChatGPT στην εκπαίδευση και τη δημιουργική αξιοποίησή του στη μαθησιακή διαδικασία.
(Εναλλακτικά, ως στοιχείo για τη γλώσσα του ομιλητή-επιστήμονα μπορεί να αναφερθεί, επίσης, το ειδικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί, π.χ. «Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα», «AI», “ChatGPT». Ένα στοιχείο αρκεί.)
Β3. Δύο (2) διαφορετικά εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, για να τονίσει και να υποστηρίξει εμφατικά τη θέση του ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δάσκαλο είναι η αντίθεση και το κατηγορηματικό, απόλυτο και αποφθεγματικό ύφος του συγγραφέα σε ορισμένα σημεία του κειμένου του. Συγκεκριμένα, υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στη μηχανή από τη μια και στον δάσκαλο από την άλλη «παρά την τεχνολογική … παραμένει ο δάσκαλος» και «Η ζωντανή εικόνα … να αντικαταστήσει». Με την αντίθεση αυτή προβάλλονται τα πλεονεκτήματα του δασκάλου «ζωντανή εικόνα … δημιουργικό συντονισμό … να προσαρμόσει … με ενσυναίσθηση … ανθρώπινης γλώσσας … η παραστατική φιγούρα του δασκάλου» και τονίζεται με δραματική ένταση η υπεροχή του έναντι της μηχανής. Έτσι, αποδεικνύεται ο μοναδικός και αναντικατάστατος ρόλος του. Κατηγορηματικό, απόλυτο και αποφθεγματικό ύφος υπάρχει στη φράση «που καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει», όπου με τις δύο διαδοχικές αρνήσεις «καμιά» και «δεν» τονίζεται ο αναντικατάστατος ρόλος του δασκάλου. Υπάρχει, επίσης, στην αποφαντική πρόταση «Η δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας και η παραστατική φιγούρα του δασκάλου είναι ασύγκριτες.», με την οποία εξαίρεται η παρουσία του δασκάλου με τρόπο αδιαμφισβήτητο.
(Εναλλακτικά μπορεί, επίσης, να αναφερθούν με τη σχετική εξήγηση της λειτουργίας τους: η μεταφορά «πυλώνας της εκπαίδευσης», με την οποία εικονοποιείται ο λόγος και τονίζεται παραστατικά ότι ο δάσκαλος ήταν και παραμένει το βασικό στήριγμα της εκπαίδευσης, οι εικόνες «Η ζωντανή εικόνα του παιδαγωγού», «ανθρώπινης γλώσσας» (ηχητική), «παραστατική φιγούρα του δασκάλου», με τις οποίες προβάλλεται η παρουσία του δασκάλου στην τάξη προκαλώντας τη συγκίνηση του αναγνώστη, η οριστική έγκλιση «παραμένει … προκαλεί … μπορεί», με τη χρήση της οποίας η υπεροχή του δασκάλου εκφράζεται με βεβαιότητα, η χρήση του επιρρήματος «Μόνο ο άνθρωπος-εκπαιδευτικός», με το οποίο εκφράζεται το γεγονός ότι ο δάσκαλος είναι μοναδικός και η χρήση του αξιολογικού επιθέτου «ασύγκριτες» με το οποίο ιδιότητες του δασκάλου προσδιορίζονται ως ασυναγώνιστες. Δύο εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές αρκούν.)
Θέμα Γ
Γ1. Το παιδί κατασκεύασε μόνο του, χωρίς βοήθεια, ντρόουν, ένα προϊόν προηγμένης τεχνολογίας, και διαθέτει ήδη μια ομάδα από πουλιά ντρόουν. Ο πρώτος και σημαντικότερος παράγοντας που συνέβαλε σε αυτή τη δημιουργία ήταν το ίδιο το παιδί και πιο συγκεκριμένα το πάθος του για την τεχνολογία, όπως εξηγεί ο ίδιος με την αμεσότητα του πρώτου προσώπου και με αρκετή σεμνότητα «Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την τεχνολογία των ντρόουν. Πάθος…». Το παιδί όμως, εκτός από πάθος, χρειαζόταν και πληροφορίες τις οποίες αναζήτησε στο διαδίκτυο. Με τη μεταφορά «πηγές πληροφοριών που βρήκα στο διαδίκτυο» το παιδί περιγράφει παραστατικά κι άλλους παράγοντες της επιτυχίας: την ύπαρξη του διαδικτύου, την πλοήγηση σε αυτό, την κριτική επεξεργασία και τη δημιουργική αξιοποίηση των πληροφοριών που άντλησε και χρησιμοποίησε. Τέλος σημαντικός παράγοντας υπήρξε και η μητέρα του της οποίας η ηθική και υλική στήριξη τονίζεται με τα επίθετα, «διάφορα» και «ακριβά», «διάφορα ακριβά βιβλία», τα οποία του προμήθευε. Τα επίθετα περιγράφουν το εύρος και την ποιότητα στήριξης της μητέρας.
Και εγώ, αν ήμουν στη θέση του παιδιού, θα επιθυμούσα να φοιτήσω σε ένα καλό κολέγιο. Γνωρίζω ότι το ταλέντο και το πάθος δεν επαρκούν για διαρκή εξέλιξη στον απαιτητικό τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Για να εξελιχθώ, χρειάζομαι επιστημονική γνώση και εξειδικευμένη τεχνογνωσία που αποκτιέται φοιτώντας σε εξειδικευμένα πανεπιστήμια πλάι σε έμπειρους καθηγητές, γνώστες του αντικειμένου που μπορούν να κατευθύνουν ορθά την έρευνα, τη σκέψη και την έμπνευσή μου.
Θέμα Δ
Δ1.
Τίτλος: Σύγχρονες εκπαιδευτικές προκλήσεις
Πρόλογος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) με τις διάφορες εφαρμογές της έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας. Γρηγορότερα απ’ ό,τι περιμέναμε, πέρασε από τη σφαίρα της φαντασίας στην πράξη: στην ενημέρωση, στην εργασία, στην έρευνα, στα κείμενα που γράφουμε. Και φυσικά στην εκπαίδευση, η οποία καλείται να αναπροσαρμόσει τους στόχους της και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που προσφέρει το ChatGPT για την επίτευξή τους.
Κύριο μέρος
Α΄ νοηματική ενότητα: εκπαιδευτικοί στόχοι με τους οποίους πρέπει να γίνει η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευσή μας (με αλληλουχία και συνοχή)
- Στόχος δεν μπορεί να είναι να μπουν όπως όπως ορισμένες ακόμα νέες μηχανές και πλατφόρμες στην εκπαίδευση. Η εισαγωγή τους στην εκπαίδευση χρειάζεται να συνοδεύεται από μια νέα εκπαιδευτική φιλοσοφία, που ξεπερνά την απλή χρήση της τεχνολογίας και στοχεύει στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο μέχρι τώρα μαθαίναμε και σκεφτόμασταν χωρίς, ωστόσο, να χάνεται ή να αλλοιώνεται η ουσία της παιδείας. Η νέα «ψηφιακή παιδαγωγική» δεν έρχεται να αντικαταστήσει τις βασικές αξίες και στόχους της εκπαίδευσης, αλλά να τα ενισχύσει και να τα εκσυγχρονίσει μέσω της έξυπνης ενσωμάτωσης και χρήσης των νέων τεχνολογιών σε αυτή.
- Στόχος πρέπει να είναι να μάθουν οι μαθητές να αξιοποιούν δημιουργικά τις δυνατότητες που προσφέρουν η Τεχνητή Νοημοσύνη και το ChatGPT. Να αποκτούν γνώσεις, καθώς δε νοείται μορφωμένος άνθρωπος χωρίς γνώσεις. Να αναπτύσσουν τη φαντασία τους, την πνευματική λειτουργία στην οποία οφείλεται η δημιουργική ικανότητα του ανθρώπου, και την κριτική σκέψη, για να μπορούν να αξιολογούν, να επιλέγουν και να αναζητούν την αλήθεια. Να καλλιεργούν τον λόγο, για να πείθουν και να συγκινούν, και την καλαισθησία τους, για να αποζητούν το ωραίο και να θεραπεύουν τις τέχνες. Να γίνουν δημοκρατικοί και υπεύθυνοι πολίτες σε ευνομούμενη πολιτεία, να αποκτούν δημιουργικές δεξιότητες, για να εφαρμόζουν τις σκέψεις τους και να καινοτομούν. Οι στόχοι αυτοί θα λειτουργούν ως αντιστάθμισμα στην –ενδεχομένως–, κυριαρχία της τεχνολογίας στην εκπαίδευση και στη ζωή.
Β΄ νοηματική ενότητα: κατάλληλη χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση (με αλληλουχία και συνοχή)
- Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, πρέπει οι μαθητές/-τριες να καταλάβουν ότι η αντιγραφή έτοιμων εργασιών, ο μηρυκασμός (το αναμάσημα) κειμένων είναι αντίθετα προς την ουσία της παιδείας. Ασφαλώς, και μπορούν να αναζητούν και να παίρνουν γνώσεις και πληροφορίες από το ChatGPT, ειδικά όσες τους βοηθούν στην κατανόηση εννοιών, για να τις αξιοποιούν, να τις ενσωματώνουν στα δικά τους δομικά και υφολογικά πρωτότυπα κείμενα. Ωφέλιμο για την ανάπτυξη της κριτικής τους σκέψης θα ήταν να ζητούν πληροφορίες για ένα θέμα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, να τις αξιολογούν και να τις αξιοποιούν οι ίδιοι κατά την κρίση τους. Η ακρίβεια στη διατύπωση των ερωτήσεων είναι πολύ σημαντική για τη γλωσσική καλλιέργειά τους. Να χρησιμοποιούν το υλικό που τους προσφέρει όχι ως τελικό κείμενο, αλλά ως προσχέδιο με την αίρεση, με την ιδέα και την επιφύλαξη, ότι μπορεί να το αλλάξουν, γιατί μπορεί να προκύψουν νέα στοιχεία από έρευνα σε ψηφιακά και σε έντυπα μέσα, ώστε να γραφτεί ένα καλύτερο κείμενο που θα τους ικανοποιεί περισσότερο. Να επιζητούν πάντα το καλύτερο και να συνεργάζονται με τους δασκάλους και τους συμμαθητές τους γι’ αυτό. Να συγκρίνουν δικά τους κείμενα με κείμενα του ChatGPT για το ίδιο θέμα και του ίδιου είδους επισημαίνοντας τις διαφορές τους, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους. Με τη χρήση της Τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργούν δική τους ψυχαγωγική ύλη, όπως είναι ο σχεδιασμός πρωτότυπων εικόνων για βιβλία ή αφίσες, βίντεο, ηχητικά για βίντεο προσαρμοσμένα σε συγκεκριμένο ύφος και διάθεση, σύνθεση πρωτότυπων μουσικών κομματιών, δημιουργία οπτικών εφέ γι’ αυτά, σενάρια και άλλες καλαίσθητες δημιουργίες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους.
Επίλογος
Το ChatGPT είναι τεχνολογικό επίτευγμα. Δε φτάνει την εμπνευσμένη δημιουργία του ανθρώπου και ίσως δε θα τη φτάσει ποτέ. Μπορεί, ωστόσο, να γίνει πολύτιμος βοηθός του στις πνευματικές ενασχολήσεις του και στη μόρφωσή του. Αρκεί να ξέρει να το χρησιμοποιεί σωστά.
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Β
Β1.
1. δ
2. β
3. γ
4. α
5. γ
Β2. α. Αν ο ομιλητής χρησιμοποιούσε τις κυριολεκτικές εκφράσεις αντί για τις μεταφορικές, είναι πιθανό ότι η ένταση, η επίδραση και η εντύπωση που αφήνει το μήνυμά του για τον φόβο του μήπως το ChatGPT εξελιχθεί σε εργαλείο μασημένης τροφής και αλλοιώσει την ουσία της εκπαίδευσης («Στην εκπαίδευση φοβάμαι … να μασάς μόνος σου») θα περιορίζονταν ή και θα χάνονταν. Οι μεταφορικές εκφράσεις δίνουν παραστατικότητα και ζωντάνια στον λόγο του για τις ενδεχόμενες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση, ενώ ταυτόχρονα κινητοποιούν συναισθηματικά τον αναγνώστη προβληματίζοντάς τον και ενισχύοντας έτσι την κριτική του διάθεση αναφορικά με το θέμα.
β. Συνώνυμα σε ύφος επίσημο:
να ξεκαθαρίσουμε: να αποσαφηνίσουμε (ή να διευκρινίσουμε)
θέλουμε: επιθυμούμε
να ψάχνεις: να ερευνάς
θα μπουν: θα εισαχθούν
δουλειές: εργασίες
Β3. Ονοματοποίηση των ρημάτων: πριν από την απόφαση (της) εισαγωγής της AI στα σχολεία (πρόθεση πριν + από + το ουσιαστικό).
Το είδος του κειμένου αυτού, στο οποίο ανήκουν οι προτάσεις, είναι συνομιλία. Το ύφος του λόγου στη συνομιλία είναι, γενικά, προφορικό, απλό και εύκολα κατανοητό. Ο ρηματικός λόγος έχει περισσότερο τα χαρακτηριστικά αυτά, γι’ αυτό είναι καταλληλότερος για το συγκεκριμένο είδος κειμένου.
→ Για τη συγγραφή του κριτηρίου προσομοίωσης συνεργάστηκαν οι
Σπυρίδων Κ. Κούτρας,
Υπαπαντή Η. Ζουρούδη,
Γλυκερία Ι. Βογιατζή.
Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026
10 Κριτήριο Προσομοίωσης - Τεχνοφοβία
ΤΕΧΝΟΦΟΒΙΑ
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
ΝΕΟ
10ο ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ
ΚΕΙΜΕΝΟ 1
Η τεχνοφοβία βλάπτει σοβαρά τη νοημοσύνη σου
Άρθρο, Ολίνα, 03.11.2021, https://www.pillowfights.gr/piase-molyvi/i-texnofovia-vlaptei-sovara-ti-noimosyni-soy/(απόσπασμα).
Είναι κάποιοι τύποι ωραίοι, με τους οποίους
βγαίνεις για καφέ και σε κοιτάνε στα μάτια, μιλάνε μαζί σου κι ούτε που πιάνουν
το κινητό τους. Δεν τσεκάρουν τα μηνύματά τους γιατί ξέρουν ότι δεν έχουν, αφού
έχουν ξεκαθαρίσει σε φίλους και γνωστούς πως δεν πρόκειται να τα διαβάσουν. Δεν
ξέρουν τι παίζει από μάρκες τεχνολογίας εκεί έξω γιατί δεν ενδιαφέρονται για
κάποια αγορά για τα επόμενα τριάντα χρόνια. Είναι οι τύποι που θα κανονίσετε
για καφέ στις οχτώ κι αν ζητήσεις να σε πάρουν τηλέφωνο όταν ξεκινήσουν, θα σε
αγριοκοιτάξουν και θα σου πουν «στις οχτώ να είσαι εκεί». Είναι οι τύποι, που
εσύ απέχοντας αυτή τη στιγμή λιγότερο από μισό μέτρο από το κινητό ή το λάπτοπ
σου, ίσως ενδόμυχα θαυμάζεις, μα δε θα μπορούσες να είσαι στη θέση τους. Και
γιατί να είσαι άλλωστε;
Πολλοί θα σου πουν πως αυτοί ξέρουν να
ευχαριστιούνται την κάθε στιγμή με φυσικές παρουσίες κι όχι μέσα από οθόνες.
Λες κι εμείς που χρησιμοποιούμε τις οθόνες καθημερινά δεν περνάμε καλά όταν
βρισκόμαστε από κοντά και δεν ανυπομονούμε να έρθει η μέρα που θα αγκαλιαστούμε
από κοντά κι όχι μέσα από τα emojis. Θα σου πουν πως η οθόνη αποξένωσε την
κοινωνία μας και πως το φλερτ έχει εξαφανιστεί από τα μπαρ γιατί τη θέση τους
πήρε το FaceBook, το Instagram και το Tinder. Λες κι απαγορεύεται να πλησιάσεις
πλέον για φλερτ κάποιον σε εξωτερικό χώρο, έχει καταργηθεί. Η τεχνολογία δεν
ήρθε στη ζωή μας για να μας αποξενώσει –άλλη σκασίλα δεν είχε! Ήρθε για να μας
διευκολύνει, εφόσον βέβαια είμαστε νοήμονες και γνωρίζουμε πώς να την
αξιοποιήσουμε. Θα σου πουν ότι είναι πιο ήρεμοι χωρίς τόσα ερεθίσματα λες κι
εμείς ξυπνάμε και κοιμόμαστε με νεύρα εξαιτίας του κινητού μας και μόνο. Ήρθε η
ώρα να μάθουν όλοι αυτοί, πως δεν είναι το κινητό μας που μας εκνευρίζει αλλά
οι άνθρωποι που συναναστρεφόμαστε –αναγκαστικά ή από επιλογή– και που τα ίδια
νεύρα θα μας προκαλούσαν με ή χωρίς κινητό. […]
Όλη αυτή η αποχή από την τεχνολογία, ή μάλλον
η άρνηση να τη χρησιμοποιήσεις όταν μπορείς, προς όφελός σου, δε σε κάνει
εναλλακτικό, ανόητο σε κάνει. Γιατί είναι οκ να μη χρησιμοποιείς το ασανσέρ για
να γυμναστείς ανεβαίνοντας τις σκάλες, όταν όμως σπάσεις το πόδι σου και πρέπει
να ανέβεις στον τέταρτο, θα σου φανεί εξαιρετικά χρήσιμο. Κι αν επιμένεις πως το
πλυντήριο βλάπτει σοβαρά το περιβάλλον, μάθε πως υπάρχουν πλέον προγράμματα
πλύσης φιλικά προς αυτό κι ενεργειακής απόδοσης Α+ κι αυτό επειδή εξελισσόμαστε
ως κοινωνία κι όχι επειδή είναι ένα ακόμα ύπουλο σχέδιο που θέλει να σε κάνει
Αμερικανάκι.
Την επόμενη φορά λοιπόν που θα ευχηθείς να
μπορούσες να ζεις χωρίς την εξάρτησή σου από την τεχνολογία, σκέψου σε πόσα
κομμάτια σε έχει εξελίξει κι αν συνειδητοποιήσεις πως κάνεις υπέρμετρη χρήση
αυτής, κάνε απλώς σωστότερο διαχωρισμό κι αντικατάστησε κάποιες τεχνολογικές
συνήθειές σου που δε σε ωφελούν, με κάτι πιο παραδοσιακό που σου ταιριάζει. Μην
είσαι όμως τεχνοφοβικός διότι δε θα σε βοηθήσει ιδιαίτερα. Για την ακρίβεια
καθόλου.
ΚΕΙΜΕΝΟ 2
[Τεχνολογία και ορθολογισμός]
Αποσπάσματα
από τη συνέντευξη του Νίκου Δήμου στον Γιάννη Τζανετάκη, 15.10.2013,
https://www.andro.gr/empneusi/nikos-dhmou/
🔊Στο βιβλίο σας «Μιλώντας μ’ έναν αγανακτισμένο νέο για
επαναστάσεις, τεχνολογικές και άλλες», υποστηρίζετε ότι η κρίση που μαστίζει
την Ελλάδα είναι αποτέλεσμα της τεχνοφοβικής μας στάσης…
Όχι ακριβώς. Υποστηρίζω πως η τεχνολογική μας υστέρηση
έχει συμβάλει πάρα πολύ στη δημιουργία της κρίσης. Αν υποθέσουμε ότι η Ελλάδα
είχε υιοθετήσει έγκαιρα τεχνολογίες αιχμής δεν θα είχαμε φοροδιαφυγή, διαφθορά
και γραφειοκρατία (ήδη τρεις βασικοί παράγοντες της κρίσης). Στον τομέα της
υγείας, που κάλυπτε πάνω από το 60% του ελλείμματος, με ηλεκτρονική
συνταγογράφηση και ψηφιακή οργάνωση θα είχαμε γλιτώσει δισεκατομμύρια. Αλλά
κυρίως: η τεχνολογία προϋποθέτει έναν τρόπο σκέψης (τον επιστημονικό) και έναν
τρόπο οργάνωσης (τον ορθολογικό). Η έλλειψή τους μας οδήγησε στην κρίση.
🔊Τι συμπεριλαμβάνετε κάτω από τη λέξη «τεχνολογία» στο
βιβλίο;
Τεχνολογία είναι τα πάντα που βοηθάνε τον άνθρωπο να
δράσει –όσα προεκτείνουν τα χέρια του και το μυαλό του. Έτσι, τεχνολογία είναι
και η γεωργία και η υφαντουργία και η τοιχοδομία. Αλλά ειδικά σε αυτό το βιβλίο
επικεντρώνομαι στις ψηφιακές τεχνολογίες –που επιλύουν δύσκολα προβλήματα μέσα
από το λογισμικό των υπολογιστών, αποθηκεύουν και μεταφέρουν ασύλληπτους όγκους
δεδομένων και δικτυώνουν τα πάντα με τους πάντες.
🔊Πρεσβεύετε ότι «η πραγματοποίηση ενός κόσμου με
δικαιοσύνη και ανθρωπιά θα επιτευχθεί μέσα από τον ορθολογισμό και τα παιδιά
του: την επιστήμη και την τεχνολογία»…
Ο ορθολογισμός είναι η βάση του ανθρωπισμού. Στον
Διαφωτισμό, που πρώτος τόνισε τη σημασία και την αυτάρκεια του ορθού λόγου,
οφείλουμε τη σύγχρονη δημοκρατία, την ισονομία, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η πιο
ορθολογική φράση είναι η ηθική που ορίζει τον άνθρωπο ως σκοπό και όχι ως μέσο.
Ο γνωστός «χρυσούς κανών»: κάνε στους άλλους ό,τι θέλεις να κάνουν σε σένα. Ή
όπως το διατύπωσε ο Καντ: Πράττε σαν η βούλησή σου να μπορούσε να γίνει νόμος
για όλους. Βασική αρχή του ανθρωπισμού. Δυστυχώς ο Διαφωτισμός δεν πέρασε από
εδώ.
ΚΕΙΜΕΝΟ 3
[Η αλλαγή]
Ο
ήρωας-αφηγητής είναι επιστήμονας και ερευνητής στην εταιρεία “Καλύτερο Μέλλον”,
που εφευρίσκει προϊόντα προηγμένης τεχνογνωσίας. Στο απόσπασμα μέλη της
ερευνητικής του ομάδας, τα οποία συμμετέχουν στο τελευταίο πείραμα, δοκιμάζουν
μια νέα εφεύρεση και εμφανίζονται με βελτιωμένη εμφάνιση. Μαξ Μπάρυ, “Ο άνθρωπος μηχανή”,
εκδόσεις Καστανιώτη, σελ. 154-155, Αθήνα 2011 (αποσπάσματα).
Βγήκα από το Εργαστήριο 3 και με περίμεναν. Η
Μίρκα, που άλλοτε με κεντούσε με βελόνες, έστεκε αμήχανα στην κεφαλή της
ομάδας. Έμοιαζε αλλαγμένη. Θέλω να πω, εκτός απ’ τα πράσινα φωσφοριζέ της
μάτια. Ο Τζέισον τη σκούντησε, μα εκείνη παρέμεινε σιωπηλή.
«Τα καταφέραμε είπε ο Τζέισον. Προσέξτε το
δέρμα της Μίρκας. Την έχουμε πλακώσει στα οιστρογόνα και τη θυλακίνη. Βλέπετε
τη διαφορά;».
Την περιεργάστηκα γενικώς. Ήταν αγέλαστη.
Αλλά φαινόταν μια χαρά. Η διαφορά που είχα προσέξει ήταν η υγεία. Ήταν
μια πολύ πιο ελκυστική εκδοχή του εαυτού της.
«Και τα μαλλιά της έχουν πυκνώσει».
Έγνεψα καταφατικά, με την προσοχή μου
στραμμένη στη Μίρκα.
Οπότε, φυσικά, μέχρι το τέλος της βδομάδας οι
μισοί μου βοηθοί είχαν πανέμορφο δέρμα και λαμπερά μαλλιά. Το περίμενα ως ένα
σημείο, αλλά και πάλι εξεπλάγην. Στις θετικές επιστήμες η ωραία εμφάνιση ήταν
συνήθως μειονέκτημα. Υπονοούσε ότι σπαταλούσες το χρόνο σου σε υπαίθριες
δραστηριότητες αντί να κατασκευάζεις κάτι χρήσιμο. Ακόμα και το να
χρησιμοποιείς προϊόντα περιποίησης μαλλιών ή μακιγιάζ ήταν υπόνοια
παραστρατημένων προτεραιοτήτων. Ότι έβρισκες σημαντική την εμφάνιση των
πραγμάτων αντί για τη λειτουργία τους. Μας άρεσε να χαζεύουμε ελκυστικούς
ανθρώπους. Το περιμέναμε απ’ τους αστέρες του σινεμά και τους ηθοποιούς της
τηλεόρασης. Μα δεν το σεβόμασταν. Ξέραμε ότι η ελκυστική εμφάνιση ήταν
αντιστρόφως ανάλογη με την ευφυΐα, διότι κοίτα τα χάλια μας.
Στο εργαστήριο είχα συνηθίσει να χαζεύω
τριγύρω μου και να βλέπω σημάδια ακμής και μαύρους κύκλους και επιδερμίδες με
απόχρωση πτώματος που μόλις είχε ανασυρθεί απ’ τον πυθμένα της λίμνης. Μαλλιά
αχτένιστα ή πιασμένα με αλογοουρές σφιχτές σαν κρεμάλες. Αυτές ήταν ενδείξεις
ενός αποδοτικού εργαστηρίου. Τώρα ήμασταν σαν εργαστήριο σε τηλεοπτική
διαφήμιση για προϊόντα περιποίησης δέρματος. Αν και όχι απόλυτα. Υπήρχαν ακόμη
άχαροι και κακοντυμένοι και υπέρβαροι ή κάτισχνοι βοηθοί. Και πάλι όμως. Δεν
μου καθόταν καλά.
οιστρογόνα και θυλακίνη: γυναικείες ορμόνες
ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Α
Α1.
Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων τους λόγους με τους
οποίους αιτιολογείται στο Κείμενο 1 η άρνηση των τεχνοφοβικών να
χρησιμοποιούν την τεχνολογία.
Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1.
Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 2, τις
παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που
αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος
(χωρίς αναφορά σε χωρία του Κειμένου):
α. Αν η Ελλάδα είχε υιοθετήσει έγκαιρα
κάποιες τεχνολογίες αιχμής, το κρατικό έλλειμμα δε θα ξεπερνούσε το 60%
προηγούμενων ετών.
β. Αν είχαμε τις προϋποθέσεις
ως έθνος (επιστημονικό τρόπο σκέψης και ορθολογικό τρόπο οργάνωσης), δε θα
υστερούσαμε τεχνολογικά και δε θα οδηγούμασταν σε κρίση.
γ. Η τεχνολογία μπορεί να
βοηθήσει τον άνθρωπο και στα χειρωνακτικά και στα πνευματικά επαγγέλματα.
δ. Οι ψηφιακές τεχνολογίες
βοηθούν στη μεταφορά και αποθήκευση ασύλληπτων όγκων δεδομένων.
ε. Αν θέλουμε να
καταπολεμήσουμε την κρίση και να επαναφέρουμε στο έθνος δικαιοσύνη και
ανθρωπιά, θα πρέπει να ανατρέξουμε στις αρχές του Διαφωτισμού και να
αντιμετωπίζουμε πλέον τον άνθρωπο ως μέσο κι όχι ως σκοπό.
Μονάδες 15
Β2. α. Το Κείμενο 1
χαρακτηρίζεται από το στοιχείο της προφορικότητας. Να εντοπίσετε δύο (2) διαφορετικές
γλωσσικές επιλογές (λεξιλόγιο, μεταφορικές εκφράσεις, ρηματικά πρόσωπα, σημεία
στίξης, σύνταξη) που επιβεβαιώνουν τον παραπάνω χαρακτηρισμό (μονάδες 2) και να
δικαιολογήσετε την επιλογή της συντάκτριας να γράψει ένα κείμενο που έχει το
στοιχείο αυτό (μονάδες 4).
β. Στο Κείμενο 1 να βρείτε ένα
(1) παράδειγμα ειρωνείας. (μονάδες 2) Τι επιδιώκει με τη χρήση της η συντάκτρια
του Κειμένου; (μονάδες 4)
Μονάδες 10
Β3. Ποια είναι η πρόθεση του συνεντευξιαζόμενου στην τρίτη
(3η) απάντηση της συνέντευξής του («Ο ορθολογισμός … από εδώ.»);
(μονάδες 4) Πώς εξυπηρετούν την πρόθεσή του τα λόγια άλλων («Η πιο ορθολογική
φράση … νόμος για όλους.»), τα οποία παραθέτει στην απάντησή του αυτή; (μονάδες
6)
Μονάδες 10
Θέμα Γ
Γ1. Πώς αντιδρά ο
ήρωας-αφηγητής στη νέα ελκυστική εμφάνιση των βοηθών του και γιατί; Να
ερμηνεύσετε την αντίδρασή του αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς
δείκτες. Συμφωνείτε με την αντίδρασή του; Να απαντήσετε σε 150-200 λέξεις.
Μονάδες 15
Θέμα Δ
Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά το περιεχόμενο των Κειμένων
1 και 2, σε ομιλία σας 350-400 λέξεων, που θα εκφωνήσετε ως
εκπρόσωπος της μαθητικής κοινότητας του σχολείου σας σε ημερίδα που
διοργανώνεται από τους εκπαιδευτικούς φορείς της πόλης σας με θέμα «Οι Νέες
Τεχνολογίες και ο φόβος γι’ αυτές», να αναφερθείτε τεκμηριωμένα:
α. Σε επιπτώσεις που μπορεί να έχει η τεχνοφοβία
και
β.
στο τι θα λέγατε σε έναν τεχνοφοβικό, για να διαλύσετε τους φόβους του
για την τεχνολογία και τη χρήση των προϊόντων της.
Μονάδες 30
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Β
Β1.
Στην τρίτη (3η) απάντησή του (Κείμενο 2) ο
συνεντευξιαζόμενος διατυπώνει την άποψη: «Ο ορθολογισμός είναι η βάση του
ανθρωπισμού». Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την άποψη αυτή; Να τεκμηριώσετε
την απάντηση-θέση σας σε μία παράγραφο 80-100 λέξεων.
Μονάδες 15
Β2. α. «στις οχτώ να είσαι
εκεί» (στον πρόλογο του Κειμένου 1). Τι πετυχαίνει η συντάκτρια με τη χρήση
του ευθέος λόγου; (μονάδες 5)
β. Να αντικαταστήσετε καθεμία από τις
παρακάτω λέξεις και φράσεις στην πρώτη (1η) παράγραφο του Κειμένου
1 με ισοδύναμη νοηματικά λέξη ή φράση, ώστε το ύφος του λόγου να γίνει
επίσημο. (μονάδες 5)
1. τσεκάρουν
2. έχουν ξεκαθαρίσει
3. τι παίζει
4. εκεί έξω
5. να σε πάρουν τηλέφωνο
Μονάδες 10
Β3. «θα σου
πουν … Λες κι εμείς που χρησιμοποιούμε …». Τι πετυχαίνει, ως προς το νόημα
και ως προς το ύφος, η συντάκτρια του Κειμένου 1 με τη σε διαδοχικές
περιόδους εναλλαγή του γ΄ με το α΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο;
Μονάδες 10
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Θέμα Α
Α1. Ως λόγοι, για τους οποίους οι
τεχνοφοβικοί αρνούνται τη χρήση της τεχνολογίας, στο κείμενο αναφέρονται η
ευχαρίστηση που προσφέρουν οι συναναστροφές με φυσική παρουσία, η αποξένωση
λόγω οθόνης, η εξαφάνιση του φλερτ από φυσικούς χώρους και η ηρεμία τους από
την έλλειψη των διαρκών ερεθισμάτων. Ως λόγοι αναφέρονται ακόμα ότι με την
άρνησή τους να χρησιμοποιούν την τεχνολογία ζουν έναν εναλλακτικό τρόπο ζωής, δε
βλάπτουν το περιβάλλον και δεν κινδυνεύουν να πάψουν να είναι ο εαυτός τους.
Θέμα Β
Β1.
α. Λάθος
β. Σωστό
γ. Σωστό
δ. Σωστό
ε. Λάθος
Β2. α. Δύο διαφορετικές γλωσσικές
επιλογές που επιβεβαιώνουν τον προφορικό χαρακτήρα του κειμένου είναι η επαναλαμβανόμενη
φράση «λες κι», που χρησιμοποιείται συνήθως στον προφορικό λόγο (χρησιμοποιούνται
και πολλές άλλες τέτοιες λέξεις και φράσεις, π.χ. «τύποι», «ξεκαθαρίσει», «βρισκόμαστε
από κοντά», «θα σε αγριοκοιτάξουν», «σκασίλα» κ.ά.) και η μεταφορική έκφραση
«τη θέση τους πήρε» (ή «τι παίζει» ή «να σε πάρουν τηλέφωνο»). (Μπορεί, επίσης,
να αναφερθούν το β΄ ενικό και πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο, π.χ. «βγαίνεις»,
«ζητήσεις», «κανονίσετε» κ.ά. και κυρίως η εναλλαγή σε διαδοχικές περιόδους του
γ΄ με το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, π.χ. «θα σου πουν πως αυτοί ξέρουν … Λες κι
εμείς που χρησιμοποιούμε», σαν να πρόκειται για συζήτηση), τα σημεία στίξης,
π.χ. «–άλλη σκασίλα δεν είχε!», η ενεργητική σύνταξη, π.χ. στην τελευταία
παράγραφο, «σε έχει εξελίξει», «αντικατάστησε», «που δε σε ωφελούν», οι μικρές
περίοδοι λόγου, π.χ. στη δεύτερη παράγραφο, «Η τεχνολογία δεν ήρθε … του
κινητού μας και μόνο».)
Με αυτές τις γλωσσικές επιλογές
προφορικότητας η συντάκτρια κάνει το κείμενό της ζωντανό, άμεσο, απλό, οικείο,
πνευματώδες, νευρώδες ευχάριστο και ευκολότερα κατανοητό από τον αναγνώστη.
Προσδίδει σε αυτό υφολογική ποικιλία και πετυχαίνει ευκολότερα τον στόχο της,
να καταρρίψει τα επιχειρήματα των τεχνοφοβικών και να πείσει για τη χρησιμότητα
της τεχνολογίας στη ζωή μας.
β.
Ένα παράδειγμα
ειρωνείας βρίσκεται στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου. Συγκεκριμένα είναι η παρενθετικού
τύπου φράση-σχόλιο «–άλλη σκασίλα δεν
είχε!». Με τη φράση αυτή η συντάκτρια, προσωποποιώντας την τεχνολογία,
επιδιώκει με ειρωνικό και χιουμοριστικό τρόπο να ανατρέψει τη βεβαιότητα και να ανασκευάσει,
δηλαδή να αντικρούσει και να καταρρίψει, τον ισχυρισμό των τεχνοφοβικών ότι η
τεχνολογία αποξενώνει τους ανθρώπους. Στόχος της είναι πείσει ότι κάτι τέτοιο
δε συμβαίνει. Με την ειρωνεία ως μέσο πειθούς η συντάκτρια υπονομεύει και
γελοιοποιεί την αντίληψη ότι η τεχνολογία αποξενώνει την κοινωνία και κάνει
επίκληση στο συναίσθημα του δέκτη/αναγνώστη, καθώς αυτός αποκτά ευνοϊκή διάθεση
απέναντί της.
(Ειρωνικό είναι και το νόημα των
προτάσεων στο τέλος της τρίτης παραγράφου «κι όχι επειδή είναι ένα ακόμα ύπουλο σχέδιο που θέλει να
σε κάνει Αμερικανάκι». Στις προτάσεις αυτές η συντάκτρια αφήνει να εννοηθεί ότι
οι τεχνοφοβικοί, παρόλο που πιστεύουν ότι αυτοί δεν είναι «Αμερικανάκια»,
δηλαδή πρόσωπα εύπιστα και αφελή που εύκολα εξαπατώνται, όπως πιστεύουν για
τους χρήστες της τεχνολογίας, στην πραγματικότητα είναι θύματα θεωριών
συνωμοσίας («ύπουλο σχέδιο»). Και σε αυτή την περίπτωση, η ειρωνεία
χρησιμοποιείται από τη συντάκτρια για τον ίδιο σκοπό, όπως και στην
προηγούμενη. Δε χρειάζεται να αναφερθούν και τα δύο παραδείγματα. Ένα
ζητείται.)
Β3. Πρόθεση του Νίκου Δήμου είναι να αποδείξει ότι ο
ορθολογισμός είναι η βάση του ανθρωπισμού και να πείσει γι’ αυτό. Για να
αποδείξει τη θέση του αυτή επικαλείται αυθεντίες. Αναφέρει την ευαγγελική ρήση
«κάνε στους άλλους … σε σένα», τα λόγια του Καντ με τα οποία ο άνθρωπος
ορίζεται «ως σκοπός και όχι ως μέσο» και την κατηγορική προσταγή του «Πράττε
σαν … νόμος για όλους». Με την επίκληση στις αυθεντίες ως τρόπο πειθούς ο
συνεντευξιαζόμενος τονίζει εμφατικά την αξία του ορθολογισμού, ενισχύει την
επιχειρηματολογία του και την αξιοπιστία του. Δείχνει ότι έχει καλή γνώση του
θέματος στο οποίο αναφέρεται και δίνει υφολογική ποικιλία στον λόγο του, καθώς
τον διανθίζει με τη ρήση του Ευαγγελίου και τα λόγια του Καντ, του μεγάλου
Γερμανού φιλοσόφου.
Θέμα Γ
Γ1. Ο ήρωας,
μολονότι εντυπωσιάζεται από την ελκυστική εμφάνιση και θεωρούσε αναμενόμενη τη
βελτίωση στην εμφάνιση των βοηθών του, παραξενεύεται και εκπλήσσεται με την
ομορφιά τους, όπως με εξαιρετική ζωηρότητα εκφράζει η μεταφορική λαϊκή έκφραση
«Δεν μου καθόταν καλά». Είχε συνηθίσει να βλέπει καθημερινά στην ομάδα του
απεριποίητους και άσχημους βοηθούς, η ασχήμια των οποίων μάλιστα θεωρούνταν
ένδειξη επιστημονικής συνέπειας. Ο ήρωας είναι διαποτισμένος από την κοινή
αντίληψη ότι ο θετικός επιστήμονας αδιαφορεί για την εμφάνιση και την ομορφιά
του, καθώς είναι αυστηρά προσηλωμένος στην επιστήμη και στη δημιουργία. Ακόμα και η χρήση καλλυντικών ενοχοποιείται, γεγονός που σχολιάζεται ειρωνικά
με την προσωποποίηση των «παραστρατημένων προτεραιοτήτων». Η ελκυστική εμφάνιση
είναι γοητευτική, αλλά δεν αποτελεί προσόν του επιστήμονα. Ταιριάζει στους
ανθρώπους του θεάματος και δε συμβαδίζει με την ευφυΐα. Η αντίθεση ανάμεσα στη
νέα γοητευτική εικόνα που παρουσιάζει η ομάδα του ήρωα στο παρόν «Τώρα ήμασταν
σαν εργαστήριο σε τηλεοπτική διαφήμιση για προϊόντα περιποίησης δέρματος.» με
την ασχήμια του παρελθόντος «…σημάδια ακμής και μαύρους κύκλους και επιδερμίδες
με απόχρωση πτώματος που μόλις είχε ανασυρθεί απ’ τον πυθμένα της λίμνης.
Μαλλιά αχτένιστα ή πιασμένα με αλογοουρές σφιχτές…» τονίζει με δραματική ένταση
τη διαφορά και δικαιολογεί τη δυσκολία του ήρωα να προσαρμοστεί στο όμορφο
παρόν.
Διαφωνώ
απόλυτα με την αντίδραση του ήρωα, καθώς εδράζεται σε στερεοτυπικές αντιλήψεις
για την ομορφιά, τη γνώση και την επιστήμη. Πιστεύω ότι η ασχήμια δεν αποτελεί
επιβεβαίωση της ευφυΐας, ενώ η ομορφιά και η ελκυστική εμφάνιση δεν αποτελούν
συνώνυμο ανοησίας και ματαιοδοξίας, αλλά προσόν που αναδεικνύει την
προσωπικότητα, την αισθητική και τον αυτοσεβασμό καθενός σε οποιονδήποτε χώρο
δραστηριοποιείται.
Θέμα Δ
Δ1. Προσφώνηση
Κυρίες και Κύριοι,
Αγαπητοί συμμαθητές και
συμμαθήτριες,
Πρόλογος
Η ορμητική εισβολή, η επέλαση των
Νέων Τεχνολογιών στη ζωή μας πυροδότησε νέους φόβους –όχι πως έχουν εκλείψει οι
παλιοί– για την τεχνολογία. Μπορεί ο
φόβος να έχει κάποιες φορές θετικά αποτελέσματα, όπως στην περίπτωση που
προστατεύει τον άνθρωπο από την έκθεσή του σε κινδύνους. Όμως, όταν γίνεται
μόνιμος, υπερβολικός και παράλογος, όπως η τεχνοφοβία, μπορεί να επιφέρει
σοβαρές επιπτώσεις και σε αυτόν που φοβάται και στους άλλους.
Κύριο μέρος
Α΄ νοηματική
ενότητα: επιπτώσεις
που μπορεί να έχει η τεχνοφοβία (Με αλληλουχία και συνοχή)
-
Ως τεχνοφοβία ορίζεται ο φόβος για την τεχνολογία και
η άρνηση χρήσης των προϊόντων της, όπως είναι ο υπολογιστής, το κινητό, το
Διαδίκτυο, διάφορες συσκευές, ΑΤΜ τραπεζών κ.ά. Οι άνθρωποι που πάσχουν από τεχνοφοβία,
αντιλαμβάνονται την τεχνολογία σαν απειλή και αυτό τους προκαλεί άγχος και
αβεβαιότητα. Στην
πραγματικότητα, ωστόσο, οι τεχνοφοβικοί δε φοβούνται τόσο τα τεχνολογικά
επιτεύγματα, όσο τις αλλαγές που φέρνουν στη ζωή μας. Φοβούνται, για
παράδειγμα, ότι οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης θα πάρουν τη δουλειά τους,
ότι με τις διάφορες ηλεκτρονικές συσκευές παρακολουθούνται, ότι υποκλέπτονται
τα προσωπικά τους δεδομένα και καταργείται η ιδιωτικότητά τους, ότι θα αλλάξει
η ζωή μας και θα χάσουμε τον έλεγχό της.
-
Όποια μορφή τεχνοφοβίας και να διακατέχει κάποιον, αυτή επηρεάζει
σημαντικά την καθημερινότητά του και του περιορίζει ευκαιρίες σε σχέση με
επαγγελματικές προοπτικές, την εκπαίδευσή του και σίγουρα την κοινωνικοποίησή
του. Ο τεχνοφοβικός αντιστέκεται έως και απορρίπτει την τεχνολογική πρόοδο,
επιμένει στη διατήρηση παρωχημένων μεθόδων, δυσκολεύεται να προσαρμοστεί σε
νέες πρακτικές ή καινοτομίες, περιθωριοποιείται και εκδηλώνει ακόμα και
επιθετικότητα προς αυτούς που προσπαθούν να συνδιαλλαγούν μαζί του. Από την
αρνητική στάση των τεχνοφοβικών επηρεάζεται αρνητικά ο εκσυγχρονισμός και η
πρόοδος σε διάφορους τομείς της κοινωνίας στην οποία ζουν, όπως είναι η
οικονομία, το περιβάλλον, η εκπαίδευση, η δημόσια υγεία, ο δημόσιος βίος και η
δημοκρατία, οι αντιλήψεις των ανθρώπων και οι σχέσεις τους.
Β΄ νοηματική
ενότητα: διάλυση των
φόβων που νιώθει ένας τεχνοφοβικός (Με αλληλουχία και συνοχή)
-
Κυρίες και Κύριοι, τεχνοφοβικοί υπάρχουν και ανάμεσά
μας, ζουν μαζί μας. Μπορεί να είναι οικεία μας πρόσωπα, συμμαθητές μας, γνωστοί
μας, φίλοι μας. Απευθύνομαι, λοιπόν, προσωπικά σε καθέναν από αυτούς. Φίλε μου,
δε θα σου πω ότι οι φόβοι σου για την τεχνολογία και τις αλλαγές που φέρνει στη
ζωή μας είναι «ανόητοι». Είναι, όμως, παλιοί και αβάσιμοι. Υπάρχουν από την
εποχή των μεγάλων εφευρέσεων, όπως είναι οι εφευρέσεις του τηλεφώνου, του
ηλεκτρικού ρεύματος και πολλές άλλες. Ποια ήταν τα αποτελέσματα των εφευρέσεων
αυτών – και όχι μόνο; Σήμερα μπορούμε να το λέμε με βεβαιότητα. Άλλαξαν προς το
καλύτερο τη ζωή του ανθρώπου σε όλους τους τομείς: στη διαβίωσή του, στην
υγεία, στην εργασία, στην ευημερία, στη μόρφωση, στην ψυχαγωγία, στις σχέσεις
του, στην ηθική του. Και κάτι ακόμα× να δεχτώ ότι αυτά που πιστεύεις για την τεχνολογία
και τις εξελίξεις που φέρνει είναι δικαιολογημένα. Ωστόσο, πιστεύεις στ’
αλήθεια ότι ο φόβος και η άρνησή σου να χρησιμοποιείς τα νέα και παλιότερα τεχνολογικά
επιτεύγματα είναι πιο λογικός και καλύτερος τρόπος αντίδρασης σε αυτά από το να
πληροφορηθείς και να μάθεις τι ακριβώς είναι, τι μπορούν και τι δεν μπορούν να
κάνουν, ποιες δυνατότητες σου προσφέρουν και να τα αξιοποιείς;
Επίλογος
Φίλες και φίλοι, καταλαβαίνω ότι ο
άνθρωπος δε θα πάψει να φοβάται, όσο θα νιώθει πως απειλείται από καταστάσεις
και εξελίξεις που αγνοεί και δεν μπορεί να ελέγξει. Μπορεί όμως να μετριάσει
και να εξαλείψει τους φόβους του με τη γνώση, με την ορθολογική σκέψη και τον
ρεαλισμό. Το ίδιο ισχύει και για την τεχνοφοβία.
Αποφώνηση
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας!
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Β
Β1. Συμφωνώ με την άποψη ότι
ο ορθολογισμός είναι η βάση του ανθρωπισμού. Ανθρωπισμός είναι το ιδεώδες
σύμφωνα με το οποίο ο άνθρωπος είναι υπέρτατη αξία και γι’ αυτό οφείλουμε να
δείχνουμε τον σεβασμό που του πρέπει. Ο σεβασμός προς τον άνθρωπο δείχνεται με
τα υλικά και πνευματικά δημιουργήματα που τον εξυπηρετούν και εξυψώνουν τη ζωή
του. Τέτοια δημιουργήματα είναι τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα, τα
ανθρώπινα δικαιώματα για την προστασία της ζωής και της αξιοπρέπειας του
ανθρώπου, οι δημοκρατικοί θεσμοί, οι νόμοι, οι αρχές και οι αξίες που τα
διασφαλίζουν. Όλα αυτά είναι προϊόντα ορθολογικής σκέψης.
Β2. α. Η συντάκτρια
εκφράζει σε ευθύ λόγο «στις οχτώ να είσαι εκεί» τον φόβο και την άρνηση
τεχνοφοβικών να χρησιμοποιήσουν το τηλέφωνο ακόμα και για να επικοινωνήσουν και
να ενημερώσουν λίγο πριν από τη συνάντησή τους αυτούς με τους οποίους έχουν
κανονίσει να πιουν μαζί καφέ. Με την αυτούσια μεταφορά των λόγων τους η
συντάκτρια πετυχαίνει να αποδώσει με απλότητα, αμεσότητα, ζωντάνια, ρεαλισμό
και πειστικότητα τον φόβο και την απόλυτη άρνηση τεχνοφοβικών να
χρησιμοποιήσουν το τηλέφωνο. Φανερώνει, επίσης, τον προστακτικό τόνο της φωνής
τους («να είσαι») και τονίζει την εμμονή τους να απέχουν από τη χρήση
τεχνολογικών μέσων και τον εκνευρισμό τους στο ενδεχόμενο να συμβεί κάτι τέτοιο
ακόμα και για τη διευθέτηση απλών ζητημάτων. Με τον ευθύ λόγο προβάλλονται
παραστατικά οι τεχνοφοβικοί και η ακατανόητη συμπεριφορά τους.
β. 1. ελέγχουν
2. έχουν κάνει σαφές (ή έχουν κάνει
κατανοητό ή έχουν καταστήσει σαφές, πιο επίσημα, ή έχουν δηλώσει)
3. τι συμβαίνει (ή τι γίνεται ή τι
κυκλοφορεί)
4. στην αγορά
5. να σου τηλεφωνήσουν
Β3. Με την εναλλαγή σε διαδοχικές περιόδους λόγου του γ΄ με το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, ως προς το νόημα, η συντάκτρια πετυχαίνει να αντιδιαστείλει, δηλαδή να αντιπαραθέσει άμεσα, για να τονιστούν οι διαφορές τους, όσα υποστηρίζουν από τη μια μεριά οι τεχνοφοβικοί και από την άλλη όλοι όσοι χρησιμοποιούν την τεχνολογία. Με την εμφατική προβολή των διαφορών συμπεραίνεται η υπεροχή των απόψεων υπέρ της χρήσης της τεχνολογίας. Με την αντιπαράθεση αυτή το ύφος γίνεται νευρώδες και ζωηρό και ο λόγος αποκτά δραματική ένταση, καθώς δίνεται η αίσθηση αντιθετικού διαλόγου.
👉Για τη συγγραφή του κριτηρίου προσομοίωσης συνεργάστηκαν οι
Σπυρίδων Κ. Κούτρας,
Υπαπαντή Η. Ζουρούδη,
Γλυκερία Ι. Βογιατζή.
.png)
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)