Αδίδακτο Κείμενο
Λυσίου, Δήμου καταλύσεως ἀπολογία,1-3
Εισαγωγή:
Ο Λυσίας υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ρήτορες της αρχαιότητας. Είναι ο κυριότερος εκπρόσωπος του δικανικού λόγου.
Στον λόγο του «Δήμου καταλύσεως ἀπολογία», ο ρήτορας προσπαθεί να αποδείξει ότι δεν συνεργάστηκε με τους Τριάκοντα, αν και παρέμεινε στην Αθήνα κατά την περίοδο της τυραννίας τους.
Στο απόσπασμα δικαιολογεί την οργή σε βάρος των τριάκοντα και των συνεργατών τους, υποστηρίζει δε ότι οι κατήγοροί του τον συκοφαντούν άδικα και ότι ο ίδιος εκείνη την περίοδο έδρασε ως δημοκράτης.
Το Κείμενο:
Λυσίου, Δήμου καταλύσεως ἀπολογία, 1-3
Ὑμῖν μὲν πολλὴν συγγνώμην ἔχω, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἀκούουσι τοιούτων λόγων καὶ ἀναμιμνῃσκομένοις τῶν γεγενημένων, ὁμοίως ἅπασιν ὀργίζεσθαι τοῖς ἐν ἄστει μείνασι· τῶν δὲ κατηγόρων θαυμάζω, οἳ ἀμελοῦντες τῶν οἰκείων τῶν ἀλλοτρίων ἐπιμέλονται, εἰ σαφῶς εἰδότες τοὺς μηδὲν ἀδικοῦντας καὶ τοὺς πολλὰ ἐξημαρτηκότας ζητοῦσι ὑμᾶς πείθειν περὶ ἁπάντων ἡμῶν τὴν γνώμην ταύτην ἔχειν. Εἰ μὲν οὖν οἴονται, ὅσα ὑπὸ τῶν τριάκοντα γεγένηται τῇ πόλει, ἐμοῦ κατηγορηκέναι, ἀδυνάτους αὐτοὺς ἡγοῦμαι λέγειν· οὐδὲ γὰρ πολλοστὸν μέρος τῶν ἐκείνοις πεπραγμένων εἰρήκασιν· εἰ δὲ ὡς ἐμοί τι προσῆκον περὶ αὐτῶν ποιοῦνται τοὺς λόγους, ἀποδείξω τούτους μὲν ἅπαντα ψευδομένους, ἐμαυτὸν δὲ τοιοῦτον ὄντα οἷόσπερ ἂν τῶν ἐκ Πειραιῶς [ὁ] βέλτιστος ἐν ἄστει μείνας ἐγένετο. Δέομαι δ᾿ ὑμῶν, ὦ ἄνδρες δικασταί, μὴ τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχειν τοῖς συκοφάνταις.
Απόδοση στα Νέα Ελληνικά:
Ὑμῖν μὲν πολλὴν συγγνώμην ἔχω, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἀκούουσι τοιούτων λόγων καὶ ἀναμιμνῃσκομένοις τῶν γεγενημένων, ὁμοίως ἅπασιν ὀργίζεσθαι τοῖς ἐν ἄστει μείνασι· τῶν δὲ κατηγόρων θαυμάζω, οἳ ἀμελοῦντες τῶν οἰκείων τῶν ἀλλοτρίων ἐπιμέλονται, εἰ σαφῶς εἰδότες τοὺς μηδὲν ἀδικοῦντας καὶ τοὺς πολλὰ ἐξημαρτηκότας ζητοῦσι ὑμᾶς πείθειν περὶ ἁπάντων ἡμῶν τὴν γνώμην ταύτην ἔχειν. Εἰ μὲν οὖν οἴονται, ὅσα ὑπὸ τῶν τριάκοντα γεγένηται τῇ πόλει, ἐμοῦ κατηγορηκέναι, ἀδυνάτους αὐτοὺς ἡγοῦμαι λέγειν· οὐδὲ γὰρ πολλοστὸν μέρος τῶν ἐκείνοις πεπραγμένων εἰρήκασιν· εἰ δὲ ὡς ἐμοί τι προσῆκον περὶ αὐτῶν ποιοῦνται τοὺς λόγους, ἀποδείξω τούτους μὲν ἅπαντα ψευδομένους, ἐμαυτὸν δὲ τοιοῦτον ὄντα οἷόσπερ ἂν τῶν ἐκ Πειραιῶς [ὁ] βέλτιστος ἐν ἄστει μείνας ἐγένετο. Δέομαι δ᾿ ὑμῶν, ὦ ἄνδρες δικασταί, μὴ τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχειν τοῖς συκοφάνταις.
Απόδοση στα Νέα Ελληνικά:
Λεξιλόγιο:
▪︎(πολλὴν) συγγνώμην ἔχω τινί τι = συγχωρώ, επιτρέπω, δικαιολογώ απόλυτα σε κάποιον κάτι ή να....
▪︎θαυμάζω = θαυμάζω
θαυμάζω + αιτιατική πράγματος ή προσώπου = εκπλήσσομαι για κάτι ή για κάποιον, σέβομαι κάτι ή κάποιον
θαυμάζω + αιτιατική προσώπου + γενική (ή εμπρόθετο) αιτίας = θαυμάζω κάποιον για κάτι
θαυμάζω + γενική προσωπική (+ κατηγορηματική μετοχή) = απορώ που κάποιος + η σημασία της μετοχής
θαυμάζω + αιτιολογική πρόταση = απορώ, βρίσκομαι σε αμηχανία που, επειδή
▪︎ἐπιμέλομαι (και ἐπιμελοῦμαι) + γενική = φροντίζω κάποιον ή κάτι
ἐπιμέλομαι + απαρέμφατο = φροντίζω (ώστε) να
▪︎ἐξαμαρτάνω = κάνω σφάλμα, αδικώ, αμαρτάνω
ἡ ἐξαμαρτία = πλάνη, λάθος, αποτυχία
▪︎Τα δικαστικά ρήματα συντάσσονται με αιτιατική και γενική: κατηγορῶ τινά τινος. Κανονικά, η αιτιατική «τινὰ» (πρόσωπο) είναι το αντικείμενο και η γενική «τινὸς» (πράγμα) είναι γενική της αιτίας ή της ποινής (όταν σημαίνουν καταδίκη):
κατηγορῶ + αιτιατική + γενική = κατηγορώ κάποιον για κάτι
Πολλές φορές όμως αντιστρέφονται οι πτώσεις χωρίς να αλλάζει ο συντακτικός ρόλος των δύο όρων. Δηλαδή, έχουμε όπως στο κείμενο, κατηγορῶ τινός τι (πρόσωπο + πράγμα):
ὅσα ὑπὸ τῶν τριάκοντα γεγένηται τῇ πόλει, ἐμοῦ κατηγορηκέναι
▪︎προσήκω = έρχομαι σε κάποιον τόπο, ταιριάζω
προσήκει (απρόσωπο)+ δοτική προσωπική + τελικό απαρέμφατο = αρμόζει, ταιριάζει να...
ὡς προσῆκον = μετοχή του προσωπικού ρήματος, αιτιατική απόλυτη
τὸ προσῆκον = το καθήκον
προσήκει τί τινι (προσωπικό) = ταιριάζει κάτι σε κάποιον
οἱ προσήκοντες = οι συγγενείς
▪︎οἱ ἐκ Πειραιῶς (ὄντες) = οι δημοκρατικοί
▪︎γνώμην ἔχω = σκέφτομαι, έχω τη γνώμη
ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην τινὶ = έχω την ίδια γνώμη με κάποιον
Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας:
▪︎Oι Aττικοί ρήτορες:
Aπό τους πολλούς ρήτορες που διακρίθηκαν στην Aθήνα, από τα μέσα του 5ου έως και το τέλος του 4ου αι. π.X., οι Aλεξανδρινοί φιλόλογοι ξεχώρισαν δέκα, ως υπόδειγμα αττικής ρητορείας, και τους κατέταξαν σε έναν κατάλογο που λέγεται «Kανόνας των δέκα Αττικών ρητόρων». Tον κανόνα αυτόν διέσωσε ο Kαικίλιος από τη Σικελία, ο οποίος έζησε κατά το πρώτο μισό του 1ου αι. μ.X. Σύμφωνα με τον κανόνα και την τάξη του, οι ρήτορες αυτοί ήταν: Aντιφών, Aνδοκίδης, Λυσίας, Iσαίος, Iσοκράτης, Yπερείδης, Λυκούργος, Aισχίνης, Δημοσθένης, Δείναρχος.
Eκτός από δύο, (Ισαίος και Δείναρχος), ήταν όλοι Aθηναίοι. Kαλλιεργούνται και τα τρία είδη ρητορείας: η δικανική, που οδηγείται στην τελειότητα με το Λυσία, η επιδεικτική, με κορυφαίο τον Iσοκράτη, και η πολιτική (συμβουλευτική), με τους λαμπρούς ρήτορες Δημοσθένη, Aισχίνη, Yπερείδη και Λυκούργο, που κυριαρχούν από το 360 π.X. έως το 323 π.X., έτος θανάτου του M. Aλεξάνδρου.
Ο Λυσίας (ίσως 444-380/375 π.X.),
γιος του Kέφαλου, πλούσιου μετοίκου από τις Συρακούσες, θεωρείται ο πιο προικισμένος από τους ρήτορες. Στην εποχή των Tριάκοντα τυράννων θανατώθηκε ο αδελφός του Πολέμαρχος, δημεύτηκε η περιουσία της οικογένειας και, για να επιβιώσει, ο Λυσίας εργάστηκε ως λογογράφος. Έγραψε 233 λόγους, από τους οποίους σώθηκαν 35. Όλοι είναι δικανικοί, εκτός από έναν επιδεικτικό (Ὀλυμπιακός) και τον Eπιτάφιο. O σπουδαιότερος από τους λόγους του είναι ο Kατὰ Ἐρατοσθένους, που εκφωνήθηκε από τον ίδιο το Λυσία στο δικαστήριο (403 π.X.), για να τιμωρηθεί ο τύραννος Eρατοσθένης ως υπεύθυνος για το φόνο του Πολέμαρχου. Tα τελευταία λόγια είναι ονομαστά: «Έχετε ακούσει, έχετε δει, έχετε υποφέρει, κατέχετε τα γεγονότα. Δικάστε» («ἀκηκόατε, ἑοράκατε, πεπόνθατε, ἔχετε· δικάζετε»). Eίναι άγνωστη η ετυμηγορία των ενόρκων.
O Ὑπὲρ ἀδυνάτου έχει θέμα την απόκρουση των κατηγοριών εναντίον πτωχού και ανάπηρου γέροντα, που κατηγορήθηκε ότι αδίκως παίρνει χρηματικό βοήθημα από την πόλη. O Ὑπὲρ Mαντιθέου αναφέρεται στην κατηγορία της έμμεσης στήριξης που παρείχε ο Mαντίθεος στους Tριάκοντα τυράννους, αφού υπηρέτησε στο ιππικό, που διέκειτο φιλικά προς αυτούς. Θεωρείται από τους καλύτερους λόγους του Λυσία.
Πολύ γνωστοί επίσης λόγοι του Λυσία είναι ο Ἐπιτάφιος, για τους νεκρούς του Kορινθιακού πολέμου (392 π.X.), ο Kατὰ σιτοπωλῶν ( = αισχροκέρδεια εμπόρων σιταριού), ο Kατὰ Ἀγοράτου (κατηγορία για θάνατο στρατηγού), ο Kατὰ Φίλωνος (ως ακατατάλληλου υποψήφιου άρχοντα), ο Ὑπὲρ τῶν Ἀριστοφάνους χρημάτων (σχετικά με δήμευση περιουσίας), ο Kατὰ Ἐργοκλέους (για κακοδιοίκηση) κ.ά.
O Λυσίας είναι ο πιο αξιόλογος ρήτορας μετά το Δημοσθένη. Xρησιμοποιεί την αττική διάλεκτο. Tο λεξιλόγιό του χαρακτηρίζεται από ακρίβεια, δεν περιέχει υπερβολές και μεταφορικές έννοιες. Oι λόγοι του αναφέρονται σε πολλά θέματα και αποκαλύπτουν τις αντιλήψεις, τις αντιθέσεις και τα προβλήματα της καθημερινής ζωής, αλλά αποτελούν και σπουδαίες μαρτυρίες για την πολιτικοκοινωνική και οικονομική ζωή της Aθήνας στην εποχή του (όλοι οι λόγοι του αναφέρονται στη μετά το 404 π.X. περίοδο). Γνωρίσματα της τέχνης του Λυσία είναι η τεχνική αρτιότητα, η ηθοποιία, η συντομία, η σαφήνεια, η πειστικότητα, η περιεκτικότητα.
Online Μαθήματα:
143⁰, 144⁰, 145⁰, 146⁰, 147⁰, 148⁰, 149⁰, 150⁰, 153⁰, 154⁰, 156⁰
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου