Τα Συνδετικά Ρήματα

👉Τα ρήματα που συνδέουν το Υποκείμενο ή το Αντικείμενο με το Κατηγορούμενο ονομάζονται Συνδετικά.

👉 Το κατεξοχήν συνδετικό ρήμα, το οποίο συνδέει το υποκείμενο με ένα επίθετο ή ουσιαστικό που το χαρακτηρίζει, είναι το ρήμα εἰμί (είμαι). Ως συνδετικά όμως χρησιμοποιούνται και άλλα ρήματα συγγενικά ως προς τη σημασία με το εἰμί, όπως ὑπάρχω (είμαι), τυγχάνω (συμβαίνει να είμαι), διαμένω, διατελῶ (είμαι συνεχώς), ἔφυν (γεννήθηκα, είμαι), πέφυκα (είμαι από τη φύση μου), γίγνομαι (γίνομαι), καθίσταμαι (γίνομαι), ἀποβαίνω (καταντώ, γίνομαι, αποδεικνύομαι), ἐκβαίνω, φαίνομαι κά.

ΘΟΥΚ 4.4.3 τὸ γὰρ πλέον τοῦ χωρίου αὐτὸ καρτερὸν ὑπῆρχε καὶ οὐδὲν ἔδει τείχους || γιατί το μεγαλύτερο μέρος της τοποθεσίας ήταν από μόνη της οχυρή και δεν χρειαζόταν καθόλου τείχος.

ΠΛ Πρωτ 313e εἰ μὲν οὖν σὺ τυγχάνεις ἐπιστήμων τούτων || αν λοιπόν εσύ συμβαίνει να είσαι καλός γνώστης αυτών των ζητημάτων.

ΞΕΝ Απομν 1.6.2 ἀνυπόδητός τε καὶ ἀχίτων διατελεῖς|| είσαι συνεχώς χωρίς παπούτσια και χιτώνα.

ΘΟΥΚ 1.34.3 ὁ γὰρ ἐλαχίστας τὰς μεταμελείας ἐκ τοῦ χαρίζεσθαι τοῖς ἐναντίοις λαμβάνων ἀσφαλέστατος ἂν διατελοίη || γιατί όποιος ελάχιστες φορές έχει αφορμή να μετανιώσει επειδή χαρίστηκε στους αντιπάλους του, αυτός έχει τη δυνατότητα να ζήσει με τη μεγαλύτερη ασφάλεια.

ΞΕΝ Αγ 3.5 ἢν μέντοι ἐγὼ γένωμαι στρατηγός || άν όμως εγώ γίνω στρατηγός.

ΘΟΥΚ 1.24.3 προελθόντος δὲ τοῦ χρόνου ἐγένετο ἡ τῶν Ἐπιδαμνίων δύναμις μεγάλη καὶ πολυάνθρωπος || με το πέρασμα του χρόνου η δύναμη των Επιδαμνίων έγινε μεγάλη και πολυάνθρωπη.

ΘΟΥΚ 7.28.1 καὶ ἀντὶ τοῦ πόλις εἶναι φρούριον κατέστη || κι αντί να είναι πόλη έγινε φρούριο.

ΘΟΥΚ 3.53.2 καὶ ὑμᾶς (ὑποπτεύομεν) μὴ οὐ κοινοὶ ἀποβῆτε || υποπτευόμαστε κι εσάς μήπως δεν φανείτε αμερόληπτοι.

ΘΟΥΚ 2.20.4 ὁ χῶρος ἐπιτήδειος ἐφαίνετο ἐνστρατοπεδεῦσαι || ο χώρος φαινόταν κατάλληλος για να στρατοπεδεύσουν.

ΠΛ Πρωτ 327c ὅστις σοι ἀδικώτατος φαίνεται ἄνθρωπος || όποιος σου φαίνεται ο πιο άδικος άνθρωπος.

👉 Επίσης ως συνδετικά χρησιμοποιούνται και τα ρήματα των παρακάτω κατηγοριών:

(α) τα δοξαστικά: νομίζω/νομίζομαι (θεωρούμαι), κρίνω/κρίνομαι, ὑπολαμβάνω/ὑπολαμβάνομαι (θεωρούμαι), φαίνομαι, δοκῶ/δοκοῦμαι, ἡγοῦμαι, λαμβάνω (βρίσκω κάποιον κάπως/θεωρώ κάτι ως κάτι), ποιῶ (θεωρώ, νομίζω κάτι ως), τίθημι (θεωρώ κάτι ως), χρῶμαι (χρησιμοποιώ, θεωρώ, έχω κάποιον ως κάτι) κά.

ΠΛ Πολ 569b ὅσοι ἂν διαφερόντως ἐν τῷ βίῳ ἀγαθοὶ κριθῶσι || όσοι κριθούν εξαιρετικά ενάρετοι στη ζωή τους.

ΑΡΙΣΤ Ρητ 1361a25 εὐδοξία δ' ἐστὶν τὸ ὑπὸ πάντων σπουδαῖον ὑπολαμβάνεσθαι || η καλή φήμη συνίσταται στο να θεωρείται το άτομο αξιόλογο από όλους.

(β) τα κλητικά:λέγομαι, καλῶ/καλοῦμαι, ὀνομάζω/ὀνομάζομαι, ἀκούω (έχω τη φήμη, χαρακτηρίζομαι), προσαγορεύω/προσαγορεύομαι κά.

ΠΛ Νομ 681d αὐτοὶ νομοθέται κληθήσονται || οι ίδιοι θα ονομαστούν νομοθέτες.

ΔΗΜ 18.46 νῦν κόλακες καὶ θεοῖς ἐχθροὶ […] ἀκούουσιν || τώρα αποκαλούνται κόλακες κι εχθροί των θεών.

(γ) τα μεταποιητικά και προχειριστικά: αἱροῦμαι (εκλέγομαι),ἀποδείκνυμαι (διορίζομαι), χειροτονοῦμαι (εκλέγομαι), λαγχάνω (εκλέγομαι με κλήρο)/λαγχάνομαι, κληροῦμαι , ἐκλέγω, ἵσταμαι (τοποθετώ κάποιον ως κάτι), καθίστημι (διορίζω, κάνω κάποιον κάτι), λαγχάνω (ορίζω με κλήρο κάποιον ως), ὁρίζω (ορίζω κάποιον ως κάτι), τάττω (διορίζω κάποιον κάτι) κά.

ΛΥΣ 12.65 (Θηραμένης) στρατηγὸς ὑπ' αὐτῶν ᾑρέθη || ο Θηραμένης εκλέχθηκε απ' αυτούς στρατηγός.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 6.2.19 Κροῖσος μὲν ᾕρηται τῶν πολεμίων στρατηγός || ο Κροίσος έχει εκλεγεί στρατηγός των εχθρών.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.9.7 στρατηγὸς δὲ καὶ πάντων ἀπεδείχθη οἷς καθήκει εἰς Καστωλοῦ πεδίον ἁθροίζεσθαι || διορίσθηκε επιπλέον στρατηγός και όλων όσοι είναι καθιερωμένο να συναθροίζονται στην πεδιάδα του Καστωλού.

ΑΙΣΧΙΝ 3.28 (Δημοσθένης) οὔτ' ἔλαχε τειχοποιός, οὔτ' ἐχειροτονήθη ὑπὸ τοῦ δήμου || ο Δημοσθένης ούτε ορίστηκε με κλήρο, ούτε εκλέχθηκε από τον λαό ως επιμελητής των τειχών.

(δ) Διάφορα ρήματα:

δέχομαι (αποδέχομαι κάποιον ως)

ἔχω (έχω κάποιον κάτι)

παρέχω (δείχνω, παρουσιάζω)

κτάομαι/κτῶμαι (κάνω κάποιον κάτι)

παρασκευάζω (καθιστώ κάποιον κάτι)

τυγχάνω (βρίσκω κάποιον κάτι) + 2 Γενικές

φυλάττω (φυλάω κάποιον κάπως)

ΣΧΕΤΙΚΑ ONLINE ΜΑΘΗΜΑΤΑ:

14, 15, 17

Πηγή:

https://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/composition/page_003.html

https://www.savalas.gr/el/products/%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7%CF%82

Το Υποκείμενο στα Αρχαία Ελληνικά

"Αρχές Σύνταξης 

της Αρχαιοελληνικής Γλώσσας"

👉 Η πιο απλή μορφή πρότασης της αρχαίας ελληνικής αποτελείται, όπως και στα νέα ελληνικά, από δύο όρους: το υποκείμενο και το κατηγόρημα, π.χ. Σωκράτης ἀπῆλθε, Κῦρος ἦν φιλομαθέστατος. Το υποκείμενο δηλώνει αυτό για το οποίο γίνεται λόγος στην πρόταση, όπως τα κύρια ονόματα Σωκράτης και Κῦρος στα προηγούμενα παραδείγματα. Κατηγόρημα ονομάζεται οτιδήποτε λέγεται στην πρόταση για το υποκείμενο και μπορεί είτε να εκφέρεται μόνο με έναν ρηματικό τύπο π.χ. ἀπῆλθε (μονολεκτικό κατηγόρημα), είτε να αποτελείται από έναν τύπο του ρήματος εἰμί ή συγγενικού ρήματος και ένα επίθετο ή ουσιαστικό το οποίο χαρακτηρίζει το υποκείμενο π.χ. ἦν φιλομαθέστατος (περιφραστικό κατηγόρημα). Στο περιφραστικό κατηγόρημα το επίθετο ή το ουσιαστικό που χαρακτηρίζει το υποκείμενο λέγεται κατηγορούμενο, ενώ το ρήμα που συνδέει το υποκείμενο με τη χαρακτηριστική ιδιότητά του ονομάζεται συνδετικό ρήμα.

ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

👉 Ως υποκείμενο των προσωπικών ρημάτων χρησιμοποιούνται τα ουσιαστικά (ή κάποιος όρος ισοδύναμος με ουσιαστικό) σε πτώση πάντοτε ονομαστική.

ΘΟΥΚ 1.1.1 Θουκυδίδης … ξυνέγραψε || ο Θουκυδίδης συνέγραψε.

ΘΟΥΚ 1.28.1 ἐπύθοντο οἱ Κερκυραῖοι || πληροφορήθηκαν οι Κερκυραίοι.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.5.6 ὁ σῖτος ἐπέλιπε || τέλειωσαν τα τρόφιμα.

ΔΗΜ 18.6 οἱ νόμοι κελεύουσι || οι νόμοι προστάζουν.

ΠΛ Φαιδ 59d ἕως ἀνοιχθείη τὸ δεσμωτήριον || ώσπου να ανοίξει το δεσμωτήριο.

👉 Τη λειτουργία του υποκειμένου μπορούν να αναλάβουν και οι παρακάτω όροι, οι οποίοι ισοδυναμούν με ουσιαστικό:

• Αντωνυμίες και αριθμητικά:

ΔΗΜ 54.17 θαυμάζω γὰρ ἔγωγε || εγώ τουλάχιστον εκπλήσσομαι.

ΔΗΜ 20.73 ἐπειδὴ δ' οὐχ ἧκον οὗτοι || κι όταν αυτοί δεν επέστρεψαν.

ΔΗΜ 45.64 ἐπειδὴ δ' ἀπώλετ' ἐκεῖνος || κι όταν εκείνος καταστράφηκε.

• Ουσιαστικοποιημένα επίθετα ή μετοχές:

ΙΣΟΚΡ 10.49 οἱ δὲ βάρβαροι τοσοῦτον ἐφρόνησαν || οι βάρβαροι απέκτησαν τόση αυτοπεποίθηση.

ΛΥΣ 19.2 πάντες ἴσασιν || όλοι γνωρίζουν.

ΘΟΥΚ 2.34.4 ξυνεκφέρει δὲ ὁ βουλόμενος καὶ ἀστῶν καὶ ξένων || συμμετέχει στην τελετή της εκφοράς (των νεκρών) όποιος θέλει και από τους πολίτες και από τους ξένους.

• Αναφορικές προτάσεις:

ΛΥΣ 12.35 ὅσοι δὲ ξένοι ἐπιδημοῦσιν, εἴσονται πότερον ἀδίκως τοὺς τριάκοντα ἐκκηρύττουσιν ἐκ τῶν πόλεων ἢ δικαίως || κι όσοι ξένοι βρίσκονται στην πόλη μας θα μάθουν αν δίκαια ή άδικα απελαύνουν τους Τριάκοντα από τις πόλεις τους.

ΛΥΣ 31.23 ὅστις γὰρ περὶ τοὺς ἑαυτοῦ ἀναγκαίους τοιαῦτα ἁμαρτάνει ἁμαρτήματα, τί ἂν περί γε τοὺς ἀλλοτρίους ποιήσειεν; || όποιος διαπράττει τέτοια αδικήματα σε βάρος των δικών του συγγενών, τι θα ήταν άραγε ικανός να πράξει αναφορικά με τους ξένους;

• Εμπρόθετο, επίρρημα ή γενική με άρθρο:

ΘΟΥΚ 8.75.3 ξυνώμνυσαν δὲ καὶ Σαμίων πάντες τὸν αὐτὸν ὅρκον οἱ ἐν τῇ ἡλικίᾳ || ορκίστηκαν συγχρόνως κάνοντας τον ίδιο όρκο και όλοι οι Σάμιοι που βρίσκονταν σε ηλικία στράτευσης.

ΘΟΥΚ 2.11.4 ἄδηλα γὰρ τὰ τῶν πολέμων || γιατί η έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων είναι άγνωστη.

• Έναρθρο απαρέμφατο:

ΠΛ Φαιδ 71c τῷ ζῆν ἐστί τι ἐναντίον, ὥσπερ τῷ ἐγρηγορέναι τὸ καθεύδειν || υπάρχει κάτι το αντίθετο προς τη ζωή, όπως ο ύπνος είναι αντίθετος προς την εγρήγορση.

• Όταν το υποκείμενο δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση, τότε εκφέρεται εμπρόθετα με τις προθέσεις εἰς, ἀμφί, περί, κατά, ὑπέρ και αιτιατική:

ΞΕΝ Ελλ 6.5.10 ἔφυγον εἰς Λακεδαίμονα περὶ ὀκτακοσίους || κατέφυγαν στη Σπάρτη περίπου οχτακόσιοι.

ΘΟΥΚ 1.8.1 ὑπὲρ ἥμισυ (τῶν τεθνεώτων) Κᾶρες ἐφάνησαν || πάνω από τους μισούς νεκρούς αποδείχτηκαν Κάρες.

ΛΥΣ 13.8 εἰ κατασκαφείη τῶν τειχῶν τῶν μακρῶν ἐπὶ δέκα στάδια ἑκατέρου || αν γκρεμιστεί σε έκταση δέκα σταδίων καθένα από τα μακρά τείχη.

👉 Παράλειψη του υποκειμένου. Το υποκείμενο του ρήματος παραλείπεται κανονικά όταν είναι αντωνυμία του πρώτου ή δευτέρου προσώπου, όπως συμβαίνει και στα νέα ελληνικά, γιατί υποδηλώνεται από την κατάληξη του ρήματος. Διατηρείται μόνο στις περιπτώσεις που εκφράζεται έμφαση ή αντιδιαστολή.

ΔΗΜ 15.6 παρελθὼν πρῶτος ἐγὼ παρῄνεσα || αφού ανέβηκα στο βήμα πρώτος εγώ σας συμβούλευσα (έμφαση).

ΔΗΜ 48.3 οὐκ ἐγὼ αἴτιός εἰμι τοῦ εἰς τὸ δικαστήριον εἰσιέναι, ἀλλ' οὗτος αὐτός || δεν είμαι εγώ αίτιος της παραπομπής του στο δικαστήριο, αλλά αυτός ο ίδιος (αντιδιαστολή).

👉 Το υποκείμενο του ρήματος σε τρίτο πρόσωπο παραλείπεται συνήθως όταν:

(α) μπορεί να εννοηθεί εύκολα από τα συμφραζόμενα, 

(β) είναι αόριστο, οπότε εννοείται ως υποκείμενο η αόριστη αντωνυμία τις ή ο κάποιος άλλος αόριστος όρος π.χ. οἱ ἄνθρωποι, τὰ πράγματα κ.ά. και 

(γ) η ενέργεια που εκφράζει το ρήμα αρμόζει σε ένα συγκεκριμένο υποκείμενο, όπως με τα ρήματα ἐσάλπιγξε (ὁ σαλπιγκτής), ἐκήρυξε (ὁ κῆρυξ), ἀναγνώσεται (ὁ γραμματεύς) κ.ά., καθώς και με ρήματα δηλωτικά φυσικών φαινομένων, όπως ὕει βρέχει, νίφει χιονίζει, ἀστράπτει, ἔσεισε έγινε σεισμός κλπ.,για τα οποία ως υποκείμενο εννοείται ὁ θεός ή Ζεύς.

ΞΕΝ Αγ 1.13 μέγα φρονήσας ὁ Τισσαφέρνης ἐπὶ τῷ καταβάντι στρατεύματι προεῖπεν Ἀγησιλάῳ πόλεμον, εἰ μὴ ἀπίοι ἐκ τῆς Ἀσίας (ενν. ὁ Ἀγησίλαος) || ο Τισσαφέρνης, επειδή αλαζονεύτηκε από την άφιξη του νέου στρατεύματος, απείλησε τον Αγησίλαο ότι θα του επιτεθεί, αν δεν αποχωρήσει από την Ασία.

ΙΣΑΙΟΣ 2.13 ὁ νόμος, ὅς κελεύει τὰ ἑαυτοῦ ἐξεῖναι διαθέσθαι ὅπως ἄν ἐθέλῃ (ενν. τις) || ο νόμος, ο οποίος ορίζει ότι μπορεί κανείς να διαθέσει την περιουσία του όπως θέλει.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 7.3.16 καὶ τὸ μνῆμα ὑπερμέγεθες ἐχώσθη, ὥς φασιν (ενν. οἱ ἄνθρωποι) || και το μνήμα με συσσώρευση χώματος κατασκευάστηκε τεράστιο, όπως λένε.

ΑΙΣΧΙΝ 3.15 τοὺς νόμους ἀναγνώσεται (ενν.ὁ γραμματεύς) || ο γραμματέας θα διαβάσει τους νόμους.

👉 Συμφωνία του υποκειμένου με το ρήμα. Το ρήμα της πρότασης κανονικά συμφωνεί με το υποκείμενό του ως προς το πρόσωπο και τον αριθμό, όπως και στα νέα ελληνικά: σὺ λέγεις, ἡμεῖς λέγομεν, οὗτοι λέγουσι. Όταν όμως το υποκείμενο είναι ουδέτερο πληθυντικού αριθμού, τότε στην αττική διάλεκτο το ρήμα βρίσκεται κανονικά σε ενικό αριθμό (αττική σύνταξη).

ΞΕΝ Ελλ 2.3.11 τὰ μακρὰ τείχη καὶ τὰ περὶ τὸν Πειραιᾶ καθῃρέθη || γκρεμίστηκαν τα μακρά τείχη και τα τείχη του Πειραιά.

ΞΕΝ Ελλ 5.1.32 ὥσπερ τὰ βασιλέως γράμματα ἔλεγεν ||  όπως όριζαν οι επιστολές του Βασιλιά.

ΛΥΣ 13.20 τὰ ψηφίσματα <τὰ> ἐξ ἐκείνης τῆς βουλῆς […] ἐπὶ καταλύσει τοῦ δήμου τοῦ ὑμετέρου ἅπαντα ἐγένετο||όλα ανεξαιρέτως τα ψηφίσματα εκείνης της βουλής έγιναν με σκοπό την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Ακόμη και στην αττική διάλεκτο όμως, δεν λείπουν περιπτώσεις που η αττική σύνταξη παραβιάζεται,

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.7.17 φανερὰ ἦσαν καὶ ἵππων καὶ ἀνθρώπων ἴχνη πολλά (αντί ἦν) || ήταν ορατά πολλά ίχνη και αλόγων και ανθρώπων.

👉 Όταν το υποκείμενο είναι περιληπτικό ουσιαστικό (ουσιαστικό το οποίο γραμματικά είναι ενικού αριθμού, ως προς τη σημασία του όμως δηλώνει πλήθος προσώπων, π.χ. οι λέξεις τὸ πλῆθος, ἡ πόλις, τὸ στράτευμα, ὁ ὅμιλος, κλπ.), το ρήμα είναι δυνατόν να βρίσκεται σε πληθυντικό αριθμό, συμφωνώντας με τον σημασιολογικό και όχι τον γραμματικό αριθμό του υποκειμένου (σύνταξη κατά το νοούμενο).

ΘΟΥΚ 1.20.1 Ἀθηναίων γοῦν τὸ πλῆθος Ἵππαρχον οἴονται ὑφ' Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονος τύραννον ὄντα ἀποθανεῖν || οι περισσότεροι λοιπόν από τους Αθηναίους πιστεύουν πως ο Ίππαρχος σκοτώθηκε από τον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα, ενώ ήταν τύραννος.

ΘΟΥΚ 1.125.1 τὸ πλῆθος ἐψηφίσαντο πολεμεῖν || η πλειοψηφία υπερψήφισε την πρόταση για πόλεμο.

ΘΟΥΚ 6.32.2 ξυνεπηύχοντο δὲ καὶ ὁ ἄλλος ὅμιλος ὁ ἐκ τῆς γῆς || μαζί με τους προηγούμενους (δηλ. εκείνους που βρίσκονταν πάνω στα πλοία) πρόσθετε τις προσευχές του και το άλλο πλήθος που βρισκόταν στην ακτή.

👉 Στην περίπτωση που το ρήμα έχει περισσότερα από ένα υποκείμενα, κανονικά βρίσκεται σε πληθυντικό αριθμό. Αν, επιπλέον, τα υποκείμενά του διαφέρουν ως προς το πρόσωπο, το ρήμα συμφωνεί με το επικρατέστερο πρόσωπο (επικρατέστερο είναι το πρώτο σε σχέση με το δεύτερο και το τρίτο, και το δεύτερο σε σχέση με το τρίτο).

ΠΛ Γοργ 523a διενείμαντο τὴν ἀρχὴν ὁ Ζεὺς καὶ ὁ Ποσειδῶν καὶ ὁ Πλούτων || μοίρασαν την εξουσία μεταξύ τους ο Δίας, ο Ποσειδώνας και ο Πλούτωνας.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 8.7.1 καὶ ὁ μὲν πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ πάλαι δὴ […] ἐτετελευτήκεσαν αὐτῷ || ο πατέρας και η μητέρα του από καιρό πια του είχαν πεθάνει.

ΠΛ Πρωτ 361a ἐγώ τε καὶ σὺ μακρὸν λόγον ἑκάτερος ἀπετείναμεν || και εγώ και εσύ, ο καθένας από τη σκοπιά του, μιλήσαμε για πολλή ώρα.

ΛΥΣ 18.21 Διόμνηστος καὶ ἐγὼ καὶ ὁ ἀδελφὸς ἐκ μιᾶς οἰκίας τρεῖς ὄντες τριηραρχοῦμεν || ο Διόμνηστος και εγώ και αδελφός μου, τρεις από μια οικογένεια, είμαστε τριήραρχοι.

👉 Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που το ρήμα, παρότι έχει περισσότερα από ένα υποκείμενα, βρίσκεται σε ενικό αριθμό και συμφωνεί ως προς το πρόσωπο με το πλησιέστερο ή το επικρατέστερο υποκείμενο.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 7.3.11 παρῆν δὲ ὁ Γωβρύας καὶ ὁ Γαδάτας (αντί παρῆσαν) || ήταν παρόντες ο Γωβρύας και ο Γαδάτας.

ΔΗΜ 18.172 ἐκεῖνος ὁ καιρὸς καὶ ἡ ἡμέρα 'κείνη οὐ μόνον εὔνουν καὶ πλούσιον ἄνδρ' ἐκάλει, ἀλλὰ καὶ παρηκολουθηκότα τοῖς πράγμασιν ἐξ ἀρχῆς (αντί ἐκάλουν) || η περίσταση και η ημέρα εκείνη απαιτούσαν έναν άνδρα όχι μόνο με καλές διαθέσεις για την πόλη και πλούσιο, αλλά και κάποιον που είχε παρακολουθήσει εξ αρχής την εξέλιξη των πραγμάτων.

ΛΥΣ 19.1 ἐὰν ἐγὼ μὲν μὴ νῦν εὖ εἴπω, οὐ μόνον ἐγὼ ἀλλὰ καὶ ὁ πατὴρ δόξει ἄδικος εἶναι (αντί δόξομεν ἄδικοι εἶναι) || αν εγώ τώρα δεν υπερασπιστώ σωστά την υπόθεση, όχι μόνο εγώ, αλλά και ο πατέρας μου θα φανεί άδικος.

ΠΛ Νομ 699d ἐπισκόπει μὴν καὶ σὺ καὶ Κλεινίας (αντί ἐπισκοπεῖτε) || εξετάστε λοιπόν κι εσύ και ο Κλεινίας.

Σχετικά Online Μαθήματα:

16

Πηγή:

https://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/composition/page_001.html

https://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/composition/page_002.html

https://www.savalas.gr/el/products/%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7%CF%82

Θεωρία Έκφραση - Έκθεση Α' Λυκείου

👉Άν θέλετε να κατεβάσετε το αρχείο σε μορφή pdf  θα το βρείτε στον παρακάτω σύνδεσμο:

https://linktr.ee/glykeriavogiatzi

Κειμενικοί Δείκτες

👉Κειμενικοί Δείκτες είναι τα μορφικά στοιχεία του κειμένου που συνιστούν το εξωτερικό περίβλημα αλλά και το σκελετό του. Περιλαμβάνουν το λογοτεχνικό γένος/είδος, τις γλωσσικές επιλογές, τους αφηγηματικούς τρόπους, τις αφηγηματικές τεχνικές, τη δομή, την πλοκή, τους χαρακτήρες κ.ά. Η συνδυαστική ερμηνεία των κειμενικών δεικτών μας βοηθά να διερευνήσουμε τις ανταποκρίσεις μας στο κείμενο και να του αποδώσουμε νόημα.

👉Γλωσσικές Επιλογές/ Εκφραστικά Μέσα είναι οι γλωσσικές επιλογές του/της συγγραφέα αφορούν: α) την επιλογή του λεξιλογίου (ως γλωσσική ιδιοτυπία, ιδίωμα ή διάλεκτο του αφηγητή και ως ιδιόλεκτο των ηρώων)· β) τους γραμματικούς χρόνους, τις εγκλίσεις και τα ρηματικά πρόσωπα, τα οποία δηλώνουν διαφορετικά χρονικά επίπεδα, διαφορετικούς βαθμούς βεβαιότητας ή επιθυμίας, τρόπους απεύθυνσης· γ) τη στίξη που υιοθετεί σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου· δ) τα σχήματα λόγου, δηλαδή τις ιδιορρυθμίες του λόγου που αφορούν τη θέση των λέξεων και φράσεων στη σειρά του λόγου (σχήμα κύκλου, ασύνδετο/πολυσύνδετο, υπερβατό κ.ά.) και τη σημασία με την οποία χρησιμοποιείται μια λέξη ή φράση σε μια συγκεκριμένη περίπτωση (μεταφορά, παρομοίωση, αντίθεση κ.ά.). Όλες οι γλωσσικές επιλογές συνδέονται λειτουργικά με το νόημα και το ύφος του έργου. 

1. Κειμενικούς δείκτες που σχετίζονται με τη γλώσσα (τις γλωσσικές επιλογές και τα εκφραστικά μέσα) ενός κειμένου:

– Σχήματα Λόγου

– Ρηματικά Πρόσωπα

– Στίξη

– Χρήση Ερωτημάτων

– Ενεργητική και Παθητική Σύνταξη

– Ευθύς και Πλάγιος Λόγος

– Αναφορική και Ποιητική Λειτουργία της Γλώσσας

– Δήλωση – Συνυποδήλωση

– Εγκλίσεις του Ρήματος

– Τροπικότητες του Ρήματος

– Διαθέσεις και Φωνές του Ρήματος

– Χρόνοι του Ρήματος

– Επίπεδα Λόγου και Ύφος Κειμένου

– Χαρακτηριστικά Επιστημονικού Λόγου

– Διαδοχική Υπόταξη

– Αναφορικές Προτάσεις

– Ονοματοποίηση

– Ειδικές Γλώσσες

– Καταγωγή των Λέξεων

– Σύνθετες Λέξεις



2. Kειμενικοί δείκτες που σχετίζονται με την οργάνωση – δομή ενός κειμένου:

– Διαρθρωτικές Λέξει

– Συνοχή Κειμένου

– Τρόποι Ανάπτυξης Παραγράφων



3. Κειμενικοί δείκτες που σχετίζονται με το περιεχόμενο ενός κειμένου:

– Αφηγηματικοί Τρόποι

– Τρόποι Πειθούς

– Συλλογισμοί – Επιχειρήματα

– Αξιολόγηση Επιχειρήματος

Πηγή:

https://www.iep.edu.gr/images/IEP/Modules/Sj_K2_Extra_Slider/Fakeloi_Ylikou/Neoelliniki-Glossa_G-Lykeiou_Fakelos-Ylikou_Diktya-Keimenon.pdf

https://blogs.sch.gr/poultour/neoelliniki-glossa-a-lykeioy/keimenikoi-deiktes/

Ο εκφραστικός λόγος

Ο ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Περικλής Πολίτης

Ημερολόγια, αυτοβιογραφίες, αυθόρμητες ομολογίες, απολογίες, ευχές και κατάρες, ακόμη και σημειώματα πριν από αυτοκτονία (!), μα πάνω απ' όλα η άτυπη καθημερινή συνομιλία έχουν μελετηθεί ως αντιπροσωπευτικές μορφές εκφραστικού λόγου. Υπάρχουν, ωστόσο, και πιο συμβατικοποιημένες μορφές, που συνήθως εκφράζουν συναισθήματα και πεποιθήσεις ομάδων: τα θρησκευτικά σύμβολα πίστης, τα μανιφέστα, οι διακηρύξεις ανεξαρτησίας, τα συντάγματα και τα συμβόλαια. Όλα αυτά τα κείμενα επιβεβαιώνουν την κεντρική λειτουργία του ατόμου και της υποκειμενικότητας, αφού ο πομπός-ομιλητής/ συγγραφέας κυριαρχεί σε όλη τη διαδρομή ενός τέτοιου κειμένου και μέσα απ' αυτό οικοδομεί και εκφράζει την ατομικότητά του.

Το περιεχόμενο της αυτοέκφρασης (ή της συλλογικής έκφρασης) αποτελείται από συναισθηματικά και διανοητικά στοιχεία, που εξωτερικεύονται ύστερα από ενδοσκόπηση. Όμως, αυτοέκφραση χωρίς συγκεκριμένο σκοπό δεν νοείται, κι ας μοιάζει να είναι μια υπόθεση πολύ προσωπική και ιδιωτική και, άρα, ξένη προς τη δημοσιοποίηση. Τα προσωπικά ημερολόγια, για παράδειγμα, που θεωρούνται από τα πλέον εσωτερικά κείμενα, είναι γνωστό πώς ερωτοτροπούν με τη δημοσίευση ή, έστω, τη δημοσιοποίησή τους, στ' αλήθεια ψάχνοντας για κατάλληλο κοινό, τη στιγμή που καμώνονται ότι διασώζουν τα κρύφια από περίεργα μάτια. Γι' αυτό πρέπει να θεωρήσουμε την προσήλωση σε έναν (επικοινωνιακό) στόχο άμεσα συνυφασμένη με την έκφραση της υποκειμενικότητας ή της διυποκειμενικότητας. Ακολουθεί μέρος της εγγραφής της 29ης Σεπτέμβρη 1944 από το προσωπικό ημερολόγιο του Γ. Σεφέρη (Μέρες Δ΄), που επαληθεύει απόλυτα τα παραπάνω χαρακτηριστικά του "εξομολογητικού" λόγου:

΄" …Συλλογίζομαι πως στο Κάιρο, μέσα στην αραπιά, τη βρώμα και την καβαλίνα, στα μεγάλα ξενοδοχεία και στους φριχτούς καφενέδες, αυτά τα χαλκεία κάθε ραδιουργίας και απάτης, μέσα σ' εκείνο το τοπίο το τόσο ξένο από την ψυχή μας, ήμασταν καλύτερα προφυλαγμένοι. Ζούσαμε με κλειστές τις μπουκαπόρτες την απάνθρωπη ζωή της προσφυγιάς. Εδώ είναι πιο δύσκολο ν' αμυνθείς. Είσαι στο κλίμα σου, στην ατμόσφαιρά σου, αφού είσαι στη Μεσόγειο, στην Ευρώπη. Κι έχεις τη ροπή ν' αφεθείς, να αισθανθείς σαν άνθρωπος που είσαι επιτέλους. Κάνεις να μισανοίξεις ένα παράθυρο να μπει λίγος καθαρός αέρας και γεμίζεις βρωμόμυγες, τις άπειρες βρωμόμυγες τούτου του συρφετού των πολιτικατζήδων. Ίσως να είμαστε και κουρασμένοι. Ίσως η αντοχή που είχαμε όταν ξεκινήσαμε να έχει πια τριφτεί, ύστερ' από τόσον καιρό. Άθλια βαριές μέρες. Και το περίεργο, ποιος θα το πίστευε, τέτοιες μέρες."

Μπορεί να υπάρξει γενικό οργανωτικό πρότυπο του εκφραστικού λόγου, από τη στιγμή που αυτός είναι εξατομικευμένος; Η απάντηση είναι αρνητική για τις μη συμβατικοποιημένες μορφές (ημερολόγιο, αυθόρμητη ομολογία, απολογία κ.ά.). Στις περιπτώσεις αυτές έκφραση και δομή της έκφρασης ταυτίζονται. Αντίθετα, στις πιο τυπικές περιπτώσεις (πολιτικά μανιφέστα, διακηρύξεις δικαιωμάτων, συμβόλαια, κατευθυνόμενες συνεντεύξεις όπως του ασθενούς στον γιατρό του, ομολογίες δογμάτων κ.ά.) η συχνά μακραίωνη παράδοσή τους έχει επιβάλει οργανωτικά πρότυπα που πρέπει υποχρεωτικά να ακολουθούνται. Γενικά, μπορεί να πει κανείς ότι η συλλογική έκφραση είναι πιο συμβατικοποιημένη (= μορφικά τυποποιημένη) από την ατομική, πιθανότατα επειδή έτσι μπορεί να εκφρασθεί αποτελεσματικά η συλλογική βούληση. Ακολουθεί (μέρος από την) Προκήρυξη του ενωτικού δημοψηφίσματος του 1950, που αφορούσε το ζήτημα της ένωσης της Κύπρου με την Ελλάδα (βλ. το συλλογικό Θέματα Ιστορίας, Β΄ Ενιαίου Λυκείου [επιλογή], ΟΕΔΒ 1998), ένα προσκλητήριο-διαμαρτυρία, που εκφράζει την αποστροφή των Κυπρίων προς την αποικιοκρατική πολιτική της Μεγάλης Βρετανίας και καλεί τον κυπριακό λαό να διατρανώσει τη βούλησή του για ένωση με τη "μητέρα Ελλάδα". Στην προκήρυξη αυτή είναι ευδιάκριτη η προσχεδιασμένη (μη συμβατικοποιημένη) θεματική δομή και πολύ χαρακτηριστική η ποικιλία και η χρήση των τυπογραφικών στοιχείων, που, παράλληλα με τη συναισθηματική γλώσσα, αυξάνουν την αποτελεσματικότητά της:

"ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ! 

Την προσεχή Κυριακήν, 15ην Ιανουαρίου, 1950
η δούλη πατρίς σας Κύπρος σας καλεί
να εκτελέσετε το καθήκον σας
Προσέλθετε όλοι και όλες εις τους Ι. ναούς και θέσατε τιμητικώς την
υπογραφήν σας
ΕΙΣ ΤΟ
Δ Η Μ Ο Ψ Η Φ Ι Σ Μ Α Τ Η Σ Ε Θ Ν Α Ρ Χ Ι Α Σ
Διά να διαδηλώσετε ότι ο μοναδικός και ζωηρός πόθος σας είναι
Η ΕΝΩΣΙΣ ΚΑΙ ΜΟΝΟΝ Η ΕΝΩΣΙΣ ΜΕΤΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΣ ΕΛΛΑΔΟΣ κλπ."


Σ' όλα αυτά ας συνυπολογιστεί και η επίδραση των συνομιλιακών δεδομένων (αν, δηλαδή, ο εκφραστικός λόγος είναι μονολογικός, χωρίς συγκεκριμένους αποδέκτες, ή προϋποθέτει τη συμμετοχή και τις αντιδράσεις ενός ζωντανού ακροατηρίου) και των κοινωνικών συμφραζομένων (αν, για παράδειγμα, ο εκφραστικός λόγος παράγεται και "διανέμεται" σε επίσημη ή ανεπίσημη περίσταση επικοινωνίας), που μπορεί να επηρεάσουν την οργάνωση ακόμη και των πιο αυθόρμητων μορφών αυτοέκφρασης (σύγκρινε τον θρήνο-έκρηξη με το παραδοσιακό μοιρολόι στην τελετή της ταφής).

Η έκφραση της ατομικότητας είναι συνδεδεμένη και με υφολογικούς δείκτες. Πρώτ' απ' όλα, στην ατομική έκφραση μπορεί να ανιχνεύσει κανείς ιδιωματικές χρήσεις γλωσσικών μορφών ή σημασιών, δηλαδή ένα ιδιόλεκτο. Έτσι, η προσωπική "διαχείριση" πολλών σημασιών κάνει τον εκφραστικό λόγο πλούσιο σε συνδηλωτικές (= συναισθηματικές) σημασίες που δεν απαντούν στην κυρίαρχη γλωσσική ποικιλία. Με τον ίδιο τρόπο, στη συλλογική έκφραση μπορούμε να διαπιστώσουμε στοιχεία μιας κοινωνικής ποικιλίας ή υποποικιλίας, αφού οι κοινωνικές ομάδες που εξωτερικεύουν από κοινού τις επιδιώξεις και τα συναισθήματά τους αναγνωρίζουν τη συμβολική τους ταυτότητα σε μια τέτοια κοινωνική διάλεκτο. Έτσι, διακηρύξεις, διαμαρτυρίες ή ομολογίες εθνικών, θρησκευτικών ή πολιτικών ομάδων υιοθετούν μιαν αντίστοιχη ρητορική, που έχει διαμορφωθεί στη διαδρομή μιας σειράς παλιότερων "κειμένων" (διακηρύξεις ανεξαρτησίας, συντάγματα, θρησκευτικά κείμενα, πολιτικά μανιφέστα, προγράμματα κοινωνικής δράσης κ.ά.).

Άλλο γνώρισμα της εκφραστικής γλώσσας είναι η υψηλή περιληπτικότητα ή γενικευτικότητά της, η τάση της δηλαδή να προϋποθέτει κοινές με τον αναγνώστη/ ακροατή παραδοχές και να προβάλλει, όχι να αποδεικνύει, ισχυρισμούς. Αυτό εξηγείται από την αδιαφορία του ομιλητή/ συγγραφέα να υποβάλει σε έλεγχο τα τεκμήρια στα οποία στηρίζει τις αποφάνσεις του, αποφάνσεις συνήθως αξιολογικού και όχι περιγραφικού χαρακτήρα. Αυτό δείχνει ότι ο εκφραστικός λόγος σπάνια συγγενεύει με τη λογική πειθώ, γιατί είναι προσανατολισμένος στις ανάγκες του ομιλητή/ συγγραφέα και όχι του ακροατή/ αναγνώστη.

Από κείμενα προσωπικής έκφρασης δεν απουσιάζει η μεταφορική χρήση της γλώσσας, γιατί τα πράγματα συχνά ζωντανεύουν στη συνείδηση του συντάκτη και αποκτούν διαστάσεις προσώπων ή ηρώων, άρα και τις ιδιότητές τους, ενώ αντίστοιχα τα πρόσωπα "παγώνουν" και αποκτούν διαστάσεις αντικειμένων, καθώς το εγώ του ομιλητή/ συγγραφέα εσωτερικεύει και εν συνεχεία εκφράζει με τον δικό του (όχι αντικειμενικό) τρόπο τον κόσμο των προσώπων και των πραγμάτων.

Αλλά το πλέον χαρακτηριστικό γνώρισμα του εκφραστικού ύφους είναι ασφαλώς η χρήση του πρώτου προσώπου. Εννοώ το "εγώ" ως ατομικότητα που επενδύεται στο γραμματικό πρώτο ενικό πρόσωπο και το "εμείς ως συλλογική ατομικότητα που επενδύεται στο γραμματικό πρώτο πληθυντικό πρόσωπο. Στις λιγότερο συμβατικές μορφές του εκφραστικού λόγου έχει διαπιστωθεί επαναληπτικότητα στη σύνταξη και αφθονία σύντομων φράσεων ακανόνιστου μήκους, κάτι που δεν απαντά σε μορφές θεσμοποιημένου εκφραστικού λόγου. Τέλος, σε όλες τις ποικιλίες εκφραστικών κειμένων αφθονούν γραμματικοί δείκτες των συναισθημάτων και των στάσεων του "εγώ", όπως η υποτακτική και η ευχετική έγκλιση ή ο υπερθετικός βαθμός επιθέτων και επιρρημάτων. Αρκετούς από τους υφολογικούς δείκτες του εκφραστικού λόγου που μόλις απαριθμήσαμε μπορεί κανείς να αναγνωρίσει στο απόσπασμα από τις περίφημες Σημειώσεις του Μάλτε Λάουριτς Μπρίγκε του Ρ. Μ. Ρίλκε (Γαλαξίας 1965):


" Έκανα κάτι για το φόβο. Καθόμουν ολόκληρη τη νύχτα κι έγραφα, και τώρα είμαι τόσο κουρασμένος, όπως ύστερα από ένα μακρινό δρόμο, πάνω στα λιβάδια του Ούλσγκωρ. Είναι όμως δύσκολο να σκέπτεσαι πως όλα αυτά δεν υπάρχουν πια, πως στο παλιό απέραντο αρχοντικό κάθονται ξένοι. Μπορεί στο λευκό δωμάτιο, ψηλά στο αέτωμα, να κοιμούνται τώρα οι υπηρέτριες, να κοιμούνται το βαρύ τους, υγρόν ύπνο, από το βράδυ ως το πρωί. Και δεν έχεις κανένα και τίποτα και γυρίζεις μέσα στον κόσμο με μια βαλίτσα και μια κάσα βιβλία και κυρίως χωρίς περιέργεια. Τι ζωή είναι αυτή αλήθεια! Χωρίς σπίτι, άκληρος, χωρίς σκύλους. Να είχε κανείς τουλάχιστον τις αναμνήσεις του. Όμως ποιος τις έχει αυτές; Να ήταν εδώ τα παιδικά χρόνια, αυτά είναι θαμμένα. Ίσως πρέπει να γίνει γέρος κανείς, για να μπορέσει να τα πλησιάσει όλα αυτά. Σκέπτομαι καλά θα είναι να γίνω γέρος."

Πηγή:

https://www.greek-language.gr/greekLang/studies/discourse/2_2_2/index.html

Άγιος Παΐσιος, "Από τα Φάρασα στον ουρανό!"

Όχι μόνο το θύμα  χρειάζεται την αγάπη μας, αλλά και ο θύτης!

       Στις μέρες μας ανοίγοντας λίγο την τηλεόραση να παρακολουθήσει κανείς τις ειδήσεις θα παρακολουθήσει σίγουρα σκηνές με μπόλικη ενδοσχολική ή εξωσχολική βία και αμέτρητες συμπλοκές ανηλίκων. Δυστυχώς το «φαινόμενο» αυτό σαν κοινωνία, συνολικά, δεν μας έχει απασχολήσει αρκετά!

Κάθε φορά που ακούει κάποιος μια τέτοια είδηση με ενδοσχολικό εκφοβισμό στρέφεται η σκέψη του αυτομάτως γύρω από τη μέριμνα για το θύμα. Ξέρετε όμως κάτι; Όχι μόνο το θύμα  είναι αυτό που χρειάζεται την αγάπη και τη φροντίδα μας, αλλά και ο θύτης!

Αυτές τις σκέψεις έκανα παρακολουθώντας μια σκηνή από την  πολυαγαπημένη μας τηλεοπτική σειρά  «΄Αγιος Παΐσιος: Από τα Φάρασα στον ουρανό!»  όπου ο Άγιος Παΐσιος δείχνει εκεί -για μία ακόμη φορά- την απίστευτη στοργή του απέναντι σε ένα παιδί, στον μεγάλο Γιωργάκη, ο οποίος παρουσιάζει μία απίστευτα επιθετική συμπεριφορά εις βάρος του Αγίου.

     Αν παρακολουθήσετε το συγκεκριμένο επεισόδιο, θα καταλάβετε ότι ο Άγιος, ενώ θα μπορούσε να αμυνθεί και να αποκρούσει το παιδί στην επίθεση που δέχτηκε, αντιθέτως(!) εκείνος το αγκαλιάζει - κυριολεκτικά και μεταφορικά- και υπομονετικά περιμένει μέχρι να ηρεμήσει και να ξεσπάσει την οργή του πάνω του, ενώ αδιάλειπτα προσεύχεται για εκείνο στον Θεό!

Το ερώτημα, λοιπόν, που προκύπτει είναι το εξής…

 Ένας εκπαιδευτικός στο σχολείο όταν θα έρθει αντιμέτωπος με ένα παιδί που θα εκδηλώσει επιθετική συμπεριφορά εναντίον κάποιου θα χειριστεί την κατάσταση με την ίδια λεπτότητα, την ίδια διάκριση και αγάπη; Ή θα λειτουργήσει ως «δικαστής»; 

Όλοι μας γνωρίζουμε πως τα παιδιά δεν γεννιούνται, αλλά ΓΙΝΟΝΤΑΙ παραβατικά! Οι περισσότερες περιπτώσεις παιδιών που εκδηλώνουν παραβατική συμπεριφορά είναι περιπτώσεις πληγωμένων και φοβισμένων παιδιών. Πολύ σωστά άκουσα να το επιβεβαιώνει αυτό κι ένας γνωστός ηθοποιός σε τηλεοπτική εκπομπή, πως τα συγκεκριμένα παιδιά όταν εκδηλώνουν επιθετική συμπεριφορά απέναντι σε άλλο παιδί φαινομενικά πιο αδύναμο είναι γιατί στο πρόσωπο του θύματος ζωγραφίζεται το πρόσωπο κάποιου ανθρώπου από το οικείο περιβάλλον τους που τα έχει πληγώσει, κακοποιήσει, φοβερίσει…

     Ένας εκπαιδευτικός θα πρέπει να έχει πάντα υπόψιν του ότι το κάθε ένα παιδί είναι μία ζώσα ψυχή! Μία ψυχή που κάτι κουβαλά μαζί της από το οικείο περιβάλλον της… Υπάρχουν παιδιά που κουβαλούν μέσα στην ψυχούλα τους άπειρο πόνο, στενοχώρια, φόβους, ανασφάλειες… Και δεν είναι λίγα αυτά τα παιδιά… Ένας σωστός λοιπόν εκπαιδευτικός θα πρέπει πάντοτε, με κάθε τρόπο, να ενεργεί προστατευτικά τόσο για το θύμα, όσο και για τον θύτη!

Αν παρακολουθήσετε κι εσείς το προαναφερθέν επεισόδιο της σειράς, θα εκπλαγείτε από τη λαχτάρα που εκδηλώνει το παιδί να αγκαλιάσει τον Άγιο μόλις εκείνος του λέει δύο απλές και γλυκιές κουβέντες, οι οποίες πραγματικά αλλάζουν ριζικά την ψυχική κατάσταση και διάθεση του παιδιού εκείνη τη στιγμή!  Του μίλησε για την Αγάπη του Θεού και ήταν σαν να του έδινε το μεγαλύτερο φάρμακο, αυτό που λειτουργεί πάντοτε καταπραϋντικά! Με τον τρόπο του ο Άγιος κατάφερε να άρει το γεμάτο πόνο, οργή και θλίψη σεντόνι που είχε σκεπάσει την ταλαιπωρημένη ψυχή του Γιωργάκη και να τον κάνει να εκφράσει αυτό που πραγματικά ένιωθε και τον οδηγούσε σε αυτά τα βίαια και επιθετικά ξεσπάσματα‧ ξεσπάσματα που έκρυβαν οργή, στενοχώρια, απωθημένα, αλλά και έλλειψη αγάπης, όπως τελικά παραδέχθηκε και ο ίδιος ο Γιωργάκης στο τέλος!

     Αναλύοντας τη συγκεκριμένη σκηνή από παιδαγωγικής σκοπιάς και χρησιμοποιώντας τα μεθοδολογικά εργαλεία που διαθέτουμε και που είναι πρωτίστως οι έννοιες ορισμού, ας θυμηθούμε αρχικά πως η βάση της Παιδαγωγικής Επιστήμης δεν είναι άλλη από την αγωγή! Ο όρος «Παιδαγωγική», αν τον αναλύσουμε ετυμολογικά,  προέρχεται από το ουσιαστικό «παῖς» που σημαίνει στα αρχαία ελληνικά το «παιδί» και το αρχαιοελληνικό ρήμα «ἄγω» που μεταξύ άλλων σημαίνει «οδηγώ, καθοδηγώ, κατευθύνω».

Επίσης, γνωρίζουμε πως η βάση της αγωγής θα πρέπει να είναι η αγάπη. Αν δεν υπάρχει αγάπη, τότε δεν γίνεται να υπάρξει σωστή εφαρμογή όλων εκείνων των ενεργειών που θα οδηγήσουν στην ηθική διαπαιδαγώγηση των νέων ανθρὠπων. Η αποτελεσματική εφαρμογή των συστημάτων διαπαιδαγώγησης με άξονα την αγάπη θα προβλέπει την ψυχολογική υποστήριξη των μαθητών, την προαγωγή της κριτικής ικανότητας, την ενεργό συμμετοχή στην εκπαιδευτική διαδικασία και τη συμμετοχή σε δραστηριότητες που θα προάγουν το ομαδικό ιδεώδες μέσα από ομαδικές συνεργασίες· αυτή ίσως να είναι  και  η καλύτερη απάντηση στο ερώτημα «Πώς να βελτιώσουμε το σύστημα διαπαιδαγώγησης που είναι η αρχή για την καταστολἠ των φαινομένων της παραβατικότητας των ανηλίκων». Η αρχή και η βάση, όμως, αυτής της αρχής είναι και θα πρέπει να είναι η αγάπη! Η αγάπη που θα δείχνει ο εκπαιδευτικός στους μαθητές του‧ η στοργή και το ουσιαστικό ενδιαφέρον που θα χαρακτηρίζουν τον τρόπο με τον οποίον θα προσεγγίζει ο εκπαιδευτικός αυτά τα παιδιά είναι τα πιο γερά θεμέλια πάνω στα οποία θα μπορεί ο εκπαιδευτικός να χτίζει μία σχέση εμπιστοσύνης με τα συγκεκριμένα παιδιά και η οποία θα αποτελεί «πυξίδα» που θα τα βοηθάει να ξαναβρούνε τον δρόμο τους και τον εαυτό τους!

    Συμπερασματικά, θέλω να υπογραμμίσω το εξής‧ο εκπαιδευτικός ασκεί λειτούργημα και όχι επάγγελμα. Πρέπει να έχει στο μυαλό του ότι τα λόγια του και οι πράξεις του έχουν μεγάλο αντίκτυπο πάντοτε στη ψυχή κάθε παιδιού και πως θα πρέπει να λειτουργούν σαν λυχνάρι, σαν φως, το οποίο θα υποδεικνύει και θα φωτίζει το κάθε ένα παιδί, ώστε να βρει κάποια στιγμή τον αληθινό προσωπικό προορισμό και δρόμο του στη ζωή!

https://youtu.be/5VFmQDXRrDA?si=4P0bnkCcjpAEf-Oq

Λευτέρης Σούρλας

Φοιτητής Φιλολογίας

«Στην Πίστη πάνω, την Ελπίδα» Ιωάννης Πολέμης

 Πηγή:

https://giannismirtsis.com/2016/09/03/%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%80%CE%AF%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%80%CE%AC%CE%BD%CF%89-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CE%BB%CF%80%CE%AF%CE%B4%CE%B1-%CE%B9%CF%89%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B7%CF%82-%CF%80%CE%BF/

Και όσο κι αν δεν φαίνεται… Εκεί, στις πληγές μας, αρχίζει το Άγιο.

Μεγάλη Παρασκευή

Η Ημέρα που δεν λες καλημέρα .
Η ημέρα η Αγία που Δεν Μίλησε ούτε ο Θεός.
Δεν υπάρχει ψαλμός σήμερα.
Ούτε θεραπεία.
Ούτε απάντηση στα γιατί.

Ο Θεός σωπαίνει.
Στη Μεγάλη Παρασκευή, δεν ακούς το :"είμαι εδώ για σένα."
Δεν ακούς το: "μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά."
Ακούς μόνο τον ήχο της σιωπής.
Μιας σιωπής που λέει: "Ναι, πονάει. Κι εγώ πόνεσα."

Η Μεγάλη Παρασκευή δεν είναι απλά μια μέρα πένθους.
Είναι η πιο ακραία υπαρξιακή ματιά πάνω στην Ανθρώπινη Φύση.
Ο άνθρωπος βλέπει τον Θεό…
Τον θεραπευτή του, τον ταπεινό, τον αθώο…
και αποφασίζει πως πρέπει να πεθάνει.

Όχι επειδή έκανε κακό.
Αλλά γιατί τους ξεβόλεψε.
Τους έδειξε την υποκρισία τους.
Τους μίλησε για αγάπη, όταν ήθελαν εξουσία.
Τους πρόσφερε συγχώρεση, όταν ήθελαν νόμο.

Κι εκείνοι απάντησαν: Σταύρωσον Αυτόν.

"Θεέ μου, Θεέ μου, ἱνατί με ἐγκατέλιπες;"
Είναι η φράση που φέρνει δάκρυα σε κάθε άνθρωπο που έχει νιώσει εγκαταλελειμμένος από τον ίδιο τον Θεό.

Γιατί εκείνη τη στιγμή, ο Χριστός δεν μιλά σαν Θεός.
Μιλά σαν εσύ.

Σαν το παιδί που έχασε τον γονιό του.
Σαν τη μάνα που θάβει το παιδί της.
Σαν τον άνεργο που νιώθει χαμένος.
Σαν τον ηλικιωμένο που όλοι ξέχασαν.
Σαν τον καταθλιπτικό που νιώθει ότι δεν έχει νόημα να ξυπνήσει.

Εκείνη τη στιγμή, ο Χριστός σταυρώνεται μέσα στον καθένα μας.

Τι Είναι Ο Σταυρός;
Δεν είναι απλά το εργαλείο θανάτου Του.

Ο Σταυρός είναι το βάρος που κουβαλάει κάθε άνθρωπος όταν συνεχίζει, ενώ δεν αντέχει.
Όταν αγαπά, ενώ έχει πληγωθεί.
Όταν συγχωρεί, ενώ δεν το αξίζουν.
Όταν χάνει, αλλά δεν χάνει και την ψυχή του.

Ο Σταυρός δεν είναι τιμωρία.
Είναι η απόδειξη ότι η Αγάπη επιμένει, ακόμη και στον πόνο.

Μπροστά στον Σταυρό στέκεται η Παναγία.
Κι εκεί, ο Χριστός δεν κάνει θαύμα.
Δεν Την προστατεύει.
Της λέει απλώς: "Ιδού ο Υιός σου."
Και στον Ιωάννη: "Ιδού η Μητέρα σου."

Γιατί η Μεγάλη Παρασκευή είναι και η μέρα που αλλάζει ο τρόπος που αγαπάμε.
Όχι πια με λόγια και υποσχέσεις.
Αλλά με παρουσία.
Με φροντίδα.
Με αφοσίωση χωρίς ανταπόδοση.

Όταν Τον κατέβασαν από τον Σταυρό, ο κόσμος πίστεψε πως τελείωσε.
Δεν υπήρχε πια προσδοκία. Ο θάνατος νίκησε.

Και όμως, ακριβώς εκεί, στον απόλυτο μηδενισμό, στην κατάρρευση κάθε νοήματος, γεννήθηκε η δυνατότητα της Ανάστασης.

Όχι ακόμα.
Όχι σήμερα.
Σήμερα είναι μόνο ο τάφος.
Η απογοήτευση.
Το "γιατί να το επιτρέψει ο Θεός;"

Αλλά για πρώτη φορά, ο άνθρωπος καταλαβαίνει ότι:
Ο Θεός δεν σώζει από τον πόνο.
Ο Θεός μπαίνει μέσα στον πόνο.

Και εκεί αλλάζουν όλα.

Γιατί έχει αξία αυτή η μέρα;
Γιατί είναι η μόνη μέρα που επιτρέπει να είσαι λυπημένος χωρίς ντροπή.
Να σιωπάς χωρίς να χρειάζεσαι λύση.
Να πονάς χωρίς να αισθάνεσαι αδύναμος.

Είναι η μέρα που η θλίψη είναι ιερή.
Που σου λέει:
Δεν είσαι μόνος.
Δεν είσαι ο πρώτος.
Δεν είσαι τρελός που νιώθεις έτσι.

Ακόμη και ο Θεός έκλαψε.
Ακόμη και ο Κύριος μας φοβήθηκε και ένιωσε εγκαταλελειμμένος.

Και παρ’ όλα αυτά, έμεινε στο Σταυρό για εμάς.

Σήμερα κυριαρχεί η απόλυτη σιωπή.
Απόψε, δεν μιλάμε.
Απλώς στεκόμαστε μπροστά στον Σταυρό.
Όχι γιατί πρέπει. Αλλά γιατί έχουμε και εμείς πληγές.

Και όσο κι αν δεν φαίνεται…

Εκεί, στις πληγές μας, αρχίζει το Άγιο.

Ιωάννα Κ Κόλλια
Φιλόλογος
https://www.facebook.com/profile.php?id=100014938271048

Ο πληροφοριακός λόγος & ο δημοσιογραφικός λόγος

ΓΕΝΗ ΚΑΙ ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Ο ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟΣ ΛΟΓΟΣ

Περικλής Πολίτης

Ο Πληροφοριακός λόγος

Όπως είδαμε, ο πληροφοριακός λόγος μπορεί να διακριθεί σε τυπικά πληροφοριακό, επιστημονικό και διερευνητικό. Επειδή οι δύο τελευταίες μορφές υπερβαίνουν τους διδακτικούς στόχους του σχολείου, θα περιοριστούμε στον τυπικά πληροφοριακό λόγο, δηλαδή τον λόγο που καταγράφει τη "γνωστή", τη "δεδομένη" πραγματικότητα (αν υπάρχει τέτοια) ή αναφέρεται σε συμβάντα προσιτά ή εύκολα ελέγξιμα από τον αναγνώστη/ακροατή. Τα ειδησεογραφικά κείμενα των μέσων ενημέρωσης, τα λήμματα μιας εγκυκλοπαίδειας, οι άτλαντες, τα τεχνικά εγχειρίδια, πολλά από τα σχολικά εγχειρίδια κλπ. αποτελούν τυπικές περιπτώσεις πληροφοριακών κειμένων. Όλων αυτών των κειμένων στόχος είναι ο τρίτος παράγοντας του επικοινωνιακού τριγώνου, η φυσική/ κοινωνική πραγματικότητα και η περιγραφή της.

→ Η φύση του πληροφοριακού λόγου προσδιορίζεται από ένα συντακτικό (με την έννοια της "σύνταξης του κειμένου"), ένα σημασιολογικό και ένα πραγματολογικό συστατικό. Ειδικότερα: δεν υπάρχουν παρά μόνο συντεταγμένες πληροφορίες, γι' αυτό ο τρόπος οργάνωσής τους είναι συστατικό της φύσης τους. Συνήθως διακρίνουμε τη θεματική ομαδοποίηση πληροφοριακών στοιχείων (θεματικά κέντρα, μοτίβα, κοινοί τόποι) και την ιεραρχική ομαδοποίηση, δηλαδή ταξινόμηση πληροφοριακών στοιχείων με κριτήριο το πόσο σημαντικά είναι (βλ. το "ανεστραμμένο τρίγωνο" της δημοσιογραφίας ή τα οχτώ "αστέρια" μιας είδησης). Το σημασιολογικό συστατικό της πληροφορίας σχετίζεται με το ερώτημα της ποιότητας και της ποσότητας των πληροφοριών που μας δίνει ένα κείμενο. Η ποιότητα ενός πληροφοριακού κειμένου εξαρτάται από τη γεγονοτικότητά του [factuality], δηλαδή τη δυνατότητα επαλήθευσης των πληροφοριακών στοιχείων του, και τη μη προβλεψιμότητα [unpredictability] ή αποκαλυπτικότητα, δηλαδή τον βαθμό πιθανότητας των πληροφοριακών του αποφάνσεων. Η ποσότητα των πληροφοριακών στοιχείων, που εκφράζεται ως περιεκτικότητα ενός κειμένου, αποτιμάται με κριτήριο τον "ορίζοντα προσδοκιών" του "μέσου" ακροατή/ αναγνώστη. Το πραγματολογικό συστατικό της πληροφορίας έχει να κάνει με την "κατανάλωσή" της από το κοινό της. Το πολιτισμικό πλαίσιο και το καταστασιακό πλαίσιο (χώρος/ χρόνος "διανομής" των πληροφοριών, σύσταση και μέγεθος του κοινού κ.ά.) επηρεάζουν αποφασιστικά την ίδια της σύσταση μιας πληροφορίας.

→ Τα γνωστικά εργαλεία του πληροφοριακού λόγου ανιχνεύονται στη μελέτη του σημασιολογικού συστατικού. Η γεγονοτικότητα των πληροφοριών εξαρτάται από γεγονοτικές αποφάνσεις και γνώμες. Η αλήθεια των πρώτων ελέγχεται εύκολα (με άμεση παρατήρηση ή μέτρηση). Οι δεύτερες όμως επαληθεύονται δύσκολα, είτε γιατί οι πηγές και οι μαρτυρίες στις οποίες στηρίζονται οι προκείμενές τους δεν είναι προσιτές στον αποδέκτη της πληροφορίας (αν η γνώμη είναι επαγωγικό συμπέρασμα) είτε γιατί οι προκείμενες είναι αυθαίρετες αξιολογικές παραδοχές (αν η γνώμη είναι παραγωγικό συμπέρασμα). Είναι δύσκολο να υπάρξει γνωστικό εργαλείο μέτρησης της περιεκτικότητας, δηλαδή του βαθμού επάρκειας των πληροφοριών, ενός κειμένου. Το πλαίσιο των πιθανών γεγονοτικών προσδοκιών του αποδέκτη γύρω από ένα θέμα, που από ορισμένους μελετητές ονομάζεται "σύμπαν του λόγου", δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί αντικειμενικό μέτρο. Οι απαιτήσεις του αποδέκτη και της επικοινωνιακής περίστασης είναι οι τελικοί κριτές της περιεκτικότητας. Τέλος, γνωστικό εργαλείο της αποκαλυπτικότητας θα ήταν μια "λογική του απρόβλεπτου". Γενικά, όσο πιο απρόβλεπτη είναι μια γεγονοτική απόφανση ή γνώμη τόσο περισσότερη πληροφορία μεταφέρει. Όμως, και πάλι το μέτρο του απρόβλεπτου είναι σχετικό: είναι το γνωστικό υπόβαθρο του αποδέκτη της πληροφορίας και το καταστασιακό πλαίσιο του πληροφοριακού λόγου. Αποφάνσεις-γεγονότα και αποφάνσεις-γνώμες αναγνωρίζονται εύκολα στη σχολιασμένη είδηση που ακολουθεί:

Η "μοναξιά" του γέροντα

Καταγράφεται -επιεικώς- ως ασυνήθιστο συμβάν. Μετά τη λήξη της προ-χθεσινοβραδινής εκδήλωσης της Ν.Δ. στο Ολυμπιακό Στάδιο της Αθήνας, μετά τα συνθήματα και τις επευφημίες, όταν τα φώτα έσβησαν και ο κόσμος αποχωρούσε αισιόδοξος για το εκλογικό αποτέλεσμα, κάποιοι, συγγενείς και φίλοι, "κάτι ξέχασαν" (!) στις εξέδρες του αχανούς γηπέδου. Ένα γέροντα, 88 χρονών, ο οποίος είχε έλθει με τους δικούς του ανθρώπους από την Καλαμάτα, για να δηλώσει "παρών". Ξημερώματα, ένας φύλακας του σταδίου άκουσε μια "εξαντλημένη" φωνή να καλεί σε βοήθεια. Ένα ζεστό τσάι, λίγη κουβέντα στάθηκαν αρκετά, ώστε ο "ξεχασμένος ψηφοφόρος να βρίσκεται πάλι κοντά στους δικούς του. Είναι από τις περιπτώσεις που το όνομα του πρωταγωνιστή δεν προσθέτει πολλά σε ένα ιλαροτραγικό συμβάν μιας μακράς προεκλογικής περιόδου.

→ Επειδή τα γεγονότα δεν οργανώνονται από μόνα τους, δεν είναι δυνατόν να υπάρξει καθολικό οργανωτικό πρότυπο ενός πληροφοριακού κειμένου. Οποιαδήποτε οργανωτική αρχή θα πρέπει να μη συνδέεται με γεγονότα, να είναι άλλης φύσης. Έτσι, η χρονολογική σειρά των γεγονότων μας δίνει αφηγηματικά αποτελέσματα, η χωρική συσχέτιση γεγονότων μας δίνει περιγραφικά αποτελέσματα και ούτω καθεξής. Μ' άλλα λόγια, οι τρόποι αναπαράστασης του πραγματικού προσφέρονται για την οργάνωση των πληροφοριών. Επίσης, τα γεγονότα μπορούν να διευθετηθούν και με βάση τα δομικά πρότυπα άλλων ειδών λόγου: για παράδειγμα, ένα κείμενο πειθούς "υποχρεώνει" τα γεγονότα να πάρουν τη θέση τους σε τέτοια σημεία του κειμένου, που να διευκολύνουν την αποτελεσματικότητα της πειθούς. Το ίδιο συμβαίνει και με ένα κείμενο προσωπικής έκφρασης όπως η επιστολή σε φιλικό πρόσωπο. Ακολουθεί ένα τυπικό πληροφοριακό λήμμα, που οργανώνεται απαντώντας στα ερωτήματα του χρόνου (ανακάλυψης του αντικειμένου), του χώρου (όπου διαδόθηκε η χρήση του), του σκοπού (για τον οποίον επινοήθηκε) και της κοινωνικής λειτουργίας του (Εικαστικά Α΄ Ενιαίου Λυκείου, ΟΕΔΒ 1998) :

Η ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΚΑΡΤΑ

Το 1891 η American Express επινοεί το τσεκ ταξιδιού (traveller's cheque), για να διευκολύνει όσους ταξιδεύουν. Αυτό το σύστημα το υιοθέτησε γρήγορα όλη η Ευρώπη. Η κάρτα είναι μια απομίμηση του χρήματος με συμβολική λειτουργία. Η πραγματική του αξία εκμηδενίζεται. Το "πλαστικό χρήμα" βάζει μια μεταγενέστερη ημερομηνία πληρωμής, και έτσι όλοι γινόμαστε καταναλωτές ξεχνώντας ότι θα δώσουμε πίσω τα χρήματα με προσαύξηση.

→ Αν η έμφαση δοθεί στην αποκαλυπτικότητα των πληροφοριών, χρειαζόμαστε ένα πρότυπο που να διατάσσει τις πληροφορίες κατά σειρά φθίνοντος ενδιαφέροντος, δηλαδή πρώτα οι πιο αποκαλυπτικές και εντυπωσιακές και εν συνεχεία οι πιο αδιάφορες και ασήμαντες πληροφορίες. Τέτοιο πρότυπο είναι το "ανεστραμμένο τρίγωνο" του δημοσιογραφικού λόγου, που επιδιώκει τον εντυπωσιασμό του αναγνώστη/ ακροατή τοποθετώντας στην αρχή της είδησης την πιο "σοκαριστική" πληροφορία. Αν, πάλι, η έμφαση δοθεί στην πληροφοριακή περιεκτικότητα ενός κειμένου, τότε χρειαζόμαστε ένα πρότυπο 'συμπαντικού' τύπου. Τέτοιο πρότυπο είναι τα γνωστά πέντε W (who 'ποιος', what 'τι', where 'πού', when 'πότε', why 'γιατί') της δημοσιογραφίας, που προμηθεύουν όλο το απαιτούμενο, αλλά ταυτόχρονα και στοιχειακό, πληροφοριακό υλικό για τη σύνταξη μιας είδησης. Σωρεία ειδήσεων, όπως αυτή που παρατέθηκε πιο πάνω, εφαρμόζουν ένα από τα δύο οργανωτικά πρότυπα ή και τα δύο συνδυασμένα.

→ Το ύφος του πληροφοριακού λόγου είναι το απλό ύφος σε αντίθεση με το επιτηδευμένο ύφος του λόγου πειθούς ιδιαίτερα. Είναι η ίδια η φύση του πληροφοριακού λόγου που επιβάλλει την απλότητα στην γλωσσική απόδοση των πληροφοριών. Η έρευνα έχει επισημάνει μια σειρά από σημασιολογικά γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν το ύφος πληροφοριακών κειμένων. Σε τυπικά πληροφοριακά κείμενα απουσιάζει το επιστημονικό λεξιλόγιο και οι νεολογισμοί. Όταν πρέπει να χρησιμοποιηθούν αφηρημένες έννοιες, αυτές εκλαϊκεύονται. Επίσης, αποφεύγονται οι συνδηλωτικές σημασίες, γιατί οι πληροφορίες πρέπει να αποδίδονται με γλώσσα που κυριολεκτεί. Για τον ίδιο λόγο παρατηρείται πολύ περιορισμένη χρήση σχημάτων λόγου. Διαπιστώνεται εκτεταμένη χρήση συνωνύμων, που γενικά προφυλάσσει από τις επαναλήψεις, αλλά σε μεγάλες δόσεις καταντά αρρώστια (για παράδειγμα, η "συνωνυμομανία κάποιων δημοσιογράφων).

→ Εκτός από σημασιολογικά έχουν απομονωθεί και γραμματικά χαρακτηριστικά του πληροφοριακού ύφους. Αποφεύγεται η χρήση πρώτου προσώπου, του προσώπου που σημαδεύει κείμενα προσωπικής/ συλλογικής έκφρασης, γιατί σε τυπικά πληροφοριακά κείμενα ο κομιστής των πληροφοριών έχει δευτερεύουσα σημασία. Το μήκος των προτάσεων γενικά είναι μέτριο, αφού δεν προτιμώνται προτασιακές δομές με συστατικά επιπλέον των βασικών (ΟΦ-υποκείμενο/ ΡΦ-κατηγόρημα, δηλαδή το ρήμα και τα υποχρεωτικά ή προαιρετικά συμπληρώματά του). Αυτό σημαίνει ότι αποφεύγεται ο υποτεταγμένος λόγος, που απαντά συχνά σε κείμενα πειθούς, επειδή αυτό που προέχει είναι η κατάθεση των πληροφοριών και όχι η ένταξή τους σε πλαίσιο λογικών σχέσεων (προϋποθέσεων, αιτιολόγησης κ.ά.). Απόρροια του γνωρίσματος αυτού είναι και η απλουστευμένη στίξη. Παράλληλα, αποφεύγεται και η μακροσκελής παράταξη, που επιμηκύνει άκομψα τον λόγο και δίνει στον αποδέκτη την εντύπωση της συσσώρευσης πληροφοριών. Τέλος, η χρήση επιθέτων είναι περιορισμένη, γιατί τα ("κοσμητικά", δηλαδή τα αξιολογικά) επίθετα μετατρέπουν τα (αδιαμφισβήτητα) γεγονότα σε (αμφισβητούμενες) γνώμες.

→ Από τους πραγματολογικούς παράγοντες που επηρεάζουν το ύφος του πληροφοριακού λόγου πρέπει να μνημονεύσουμε ιδιαίτερα τον δίαυλο επικοινωνίας (σύγκρινε το ύφος μιας είδησης στον τύπο και την τηλεόραση) και τους αποδέκτες (σύγκρινε την ειδησεογραφία μιας "σοβαρής" και μιας λαϊκίστικης εφημερίδας).

Τα κυριότερα από τα γραμματικά γνωρίσματα του "πληροφοριακού" ύφους μπορούν να αναγνωρισθούν στο απόσπασμα που ακολουθεί -προέρχεται από σχολικό εγχειρίδιο Γεωγραφίας:

"Η Γη δέχεται στην επιφάνειά της διαφορετικό ποσό ηλιακής ενέργειας, που μειώνεται όσο προχωρούμε από τον ισημερινό προς τους πόλους. Με βάση το ποσό αυτό η γη χωρίζεται σε διαφορετικές κλιματικές ζώνες. Η κλιματική αυτή διαίρεση δεν είναι απόλυτη. Σε κάθε ζώνη έχουμε ποικιλία κλιματικών συνθηκών, ανάλογα με τη μορφολογία, το υψόμετρο και άλλους παράγοντες κάθε περιοχής που ανήκει σε μια από τις ζώνες, π.χ. στα τροπικά κλίματα είναι δυνατό να συναντήσουμε τροπικό δάσος, λιβάδια με ψηλό χόρτο (σαβάνα) αλλά και θερμή έρημο. Η ίδια κλιματική διαίρεση που γίνεται με βάση το γεωγραφικό πλάτος, γίνεται και με βάση το υψόμετρο. Η μεγαλύτερη ποικιλία κλιματικών συνθηκών παρουσιάζεται στα εύκρατα κλίματα. Μερικές περιοχές σ' αυτή τη ζώνη βρίσκονται στο εσωτερικό των ηπείρων και έχουν ηπειρωτικό τύπο κλίματος, άλλες περιοχές βρίσκονται κοντά σε θάλασσα και επηρεάζονται απ' αυτή. Ένα τέτοιο τυπικό κλίμα είναι το μεσογειακό".

*Ο δημοσιογραφικός λόγος*

👉Στη δηµοσιογραφία διακρίνουµε δύο βασικούς τοµείς: την ειδησεογραφία, που ασχολείται ειδικά µε την αναγραφή ειδήσεων σχετικά µε γεγονότα που ενδιαφέρουν τον άνθρωπο και επηρεάζουν τη ζωή του, και την ερµηνευτική δηµοσιογραφία (άρθρο, σχόλιο κλπ.), που ερµηνεύει και σχολιάζει τις ειδήσεις. Βέβαια, σχόλια θα συναντήσουµε σε πολλές περιπτώσεις και µέσα σε ειδησεογραφικά κείµενα. Σε αυτές τις περιπτώσεις ιδιαίτερη σηµασία έχει το κατά πόσο εύκολα διακριτό είναι το σχόλιο από την καθαυτό είδηση. Η τελευταία αποτελεί την παρουσίαση ενός γεγονότος που έχει εξακριβωθεί ότι συνέβη, ενώ το σχόλιο είναι η ερµηνεία του δηµοσιογράφου, η οποία µετά από έλεγχο, µπορεί να αποδειχθεί λανθασµένη ή σωστή.

👉Κάτι άλλο που θα πρέπει να έχουµε υπόψη µας (και βέβαια κατά την ανάλυση όχι µόνο του δηµοσιογραφικού λόγου) είναι το εξωγλωσσικό πλαίσιο και ο δέκτης του δηµοσιογραφικού κειµένου. Το τι θα καταλάβει ή το κατά πόσο θα αποδεχτεί ή όχι την παρουσίαση µιας είδησης ή τα σχετικά σχόλια, εξαρτάται από παράγοντες όπως οι γνώσεις του, η ιδεολογία του, η κοσµοθεωρία του. Όσον αφορά τον ποµπό, δηλ. το δηµοσιογράφο, συνήθως δεν καταγράφει τα γεγονότα απλώς ως ουδέτερος παρατηρητής αλλά τα αξιολογεί και τα παρουσιάζει µε την ανάλογη έµφαση ή τα ερµηνεύει. Αυτό σηµαίνει ότι τα βλέπει από µια ορισµένη οπτική γωνία, ανάλογα µε την οποία ιεραρχεί τις πληροφορίες και τις κατανέµει στον τίτλο, την περίληψη ή την ανάπτυξη της είδησης.

Οργάνωση του δηµοσιογραφικού λόγου

👉Ένα ειδησεογραφικό κείµενο αναπτύσσεται σε τρεις βαθµίδες: πρώτα συνοψίζονται τα γεγονότα σε µια περίοδο που αποτελεί και τον τίτλο της είδησης. Στη συνέχεια ακολουθεί η περιληπτική έκθεσή τους και τέλος η αναλυτική αφηγησή τους, που αποτελεί και το κύριο σώµα του κειµένου. Κατά την παρουσίαση ενός γεγονότος συνήθως δηλώνουµε τον τόπο, τον τρόπο, την αιτία, το σκοπό και το αποτέλεσµα, ενώ αναφέρουµε και στοιχεία για τα πρόσωπα που συµµετέχουν (π.χ. όνοµα, ηλικία, επάγγελµα), συχνά εστιάζοντας σε κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους, που µπορεί να έχει σχέση µε το γεγονός. Γενικά, ακολουθώντας κάποιους κανόνες δηµοσιογραφικής δεοντολογίας, µια είδηση θα πρέπει να απαντά σε ερωτήµατα όπως τι;, ποιος;, πού;, γιατί;, πώς;, και πρέπει να είναι γραµµένη µε συντοµία, σαφήνεια, ακρίβεια και απλό αλλά ελκυστικό ύφος.

👉Η γλωσσολογία και η ανάλυση λόγου ειδικότερα ενδιαφέρονται για την υπόρρητη έκφραση της ιδεολογίας, όπως αυτή κωδικοποιείται στις γραµµατικές και λεξικές επιλογές ενός συντάκτη ή οµιλητή, ή διαχέεται στις προϋποθέσεις και τα υπονοήµατα που µοιράζονται ποµπός και δέκτες ενός δηµοσιογραφικού κειµένου και που χωρίς αυτά η πρόσληψη και η κατανόησή του καθίσταται προβληµατική. 

Πιο συγκεκριµένα:

α) η χρήση λόγιων λέξεων (όλεθρος, ανέλεγκτος, ολισθαίνω), που θεωρείται ότι προσδίδουν έναν τόνο σοβαρότητας και εγκυρότητας στον λόγο,
β) η χρήση ορολογίας (κλωνοποίηση, παγκοσµιοποίηση, διαδίκτυο), που υπαγορεύει την ιδέα του αυστηρού επιστηµονικού και τεχνικού πνεύµατος,
γ) η παθητικοποίηση (συνελήφθησαν είκοσι διαδηλωτές κατά τα χθεσινά επεισόδια αντί ύστερα από εντολή του αρµόδιου εισαγγελέα κ. Τάδε η αστυνοµία συνέλαβε κλπ.), δηλαδή η αποφυγή της ενεργητικής σύνταξης, που θα αποκάλυπτε δρώντα πρόσωπα, υπεύθυνα για δυσάρεστα συµβάντα·,
δ) η εστίαση σε αξιολογικά επίθετα (σηµαντικά κέρδη των επενδυτών), που εξυπηρετεί ιδιαίτερα τη διατύπωση κρίσεων και σχολίων,
ε) η "διχαστική" χρήση αντωνυµιών (η οµάδα του εµείς ως έκφραση της ιδεολογικής συµπαράταξης απέναντι στην οµάδα του αυτοί ως έκφραση του αντίπαλου συνασπισµού),
στ)·οι µεταφορές (το "Βατερλό" της εξωτερικής πολιτικής, η "βουτιά" του δείκτη του Χρηµατιστηρίου) και οι µετωνυµίες (η Λευκωσία = η κυπριακή κυβέρνηση, οι Βρυξέλλες = η Ε.Ε.), καθιερωµένα εργαλεία µιας διεθνοποιηµένης δηµοσιογραφικής αργκό,
ζ)·η υποδηλωτική χρήση της στίξης στον γραπτό λόγο (υποσµηναγός (!) αφαίρεσε τις απόρρητες δισκέτες, µικροί στις µεγάλες ώρες) και ο σκόπιµος παρατονισµός στον προφορικό λόγο (ΤΟ γεγονός της χρονιάς), γνωστές στρατηγικές της λαϊκίζουσας δηµοσιογραφίας.

Τα παραπάνω είναι µερικά από τα γλωσσικά µέσα που έχουν µελετηθεί και συνδεθεί µε την απόκρυψη ή την υποδήλωση ιδεολογικών επιλογών.

👉Παράλληλα, στο µακροεπίπεδο ενός κειµένου ή λόγου, και ιδιαίτερα στο πλαίσιο της επιχειρηµατολογίας, ανάλογο ρόλο πιστεύεται ότι παίζουν ορισµένες αξιολογικές παραδοχές γύρω από έννοιες όπως "λαός", "έθνος", "φυλή", "παράδοση", "ιστορία", "δηµοκρατία", "γλώσσα" κ.ά. Οι παραδοχές αυτές, αν και επίµαχες, συχνά εξυπακούονται ως άρρητες προκείµενες από όπου προκύπτουν -υποτίθεται- συµπεράσµατα που το κοινό δέχεται αδιαµαρτύρητα ή, τουλάχιστον, κατανοεί χωρίς να απαιτείται λεπτοµερής στήριξή τους. Συνεπώς, η ιδεολογική στράτευση ή η κοµψή απόκρυψή της, µε γλωσσικά εργαλεία σαν αυτά που προαναφέρθηκαν, πρέπει να θεωρηθούν θεµελιώδη γνωρίσµατα του είδους της επικοινωνίας που επιδιώκουν τα ΜΜΕ αλλά και αντικείµενο διαπραγµάτευσης µε το κοινό στο οποίο στοχεύουν.

👉Οι µελέτες που κινούνται στο πλαίσιο της παραδοσιακής υφολογίας συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στους τίτλους της πρώτης σελίδας των εφηµερίδων ή τις περιλήψεις που ανοίγουν τα δελτία ειδήσεων στην τηλεόραση και στο ραδιόφωνο, το "σήµα κατατεθέν" της σύγχρονης δηµοσιογραφίας. 

👉Ετσι, σε ό,τι αφορά τη σύνταξη, φαινόµενα µε σχετικά υψηλή συχνότητα εµφάνισης (ιδιαίτερα στον τύπο) θεωρήθηκαν:

α) η αντιστροφή της σειράς Υποκείµενο-Ρήµα, που σε γλώσσες όπως η νέα ελληνική δεν είναι η πλέον αναµενόµενη και χρησιµοποιείται για να προβληθεί η καινούρια πληροφορία µιας πρότασης (Σκληραίνει η στάση των Σκοπίων για το όνοµα),
β) η πρόταξη επιρρηµάτων, που φέρνει στο προσκήνιο συστατικά της καινούργιας πληροφορίας, όπως ο χώρος ή ο χρόνος των συµβάντων ('Εως τις 9.00 σήµερα τα καταστήµατα),
γ) η εκτεταµένη χρήση προσδιορισµών πριν ή µετά την κεφαλή µιας ονοµατικής φράσης (ουσιαστικό) και, µάλιστα, αξιολογικών επιθέτων, που φορτίζουν συναισθηµατικά τον λόγο (Ιδιαίτερα ευνοϊκό κλίµα στην οικονοµία),
δ) η παθητικοποίηση, σύνταξη που εναρµονίζεται µε το τυπικό, επίσηµο και απρόσωπο ύφος, το οποίο συχνά υιοθετούν οι επαγγελµατίες δηµοσιογράφοι, κατεξοχήν στους τίτλους (Η διαφορά 3% θεωρείται ασφαλής από τους νικητές και ανατρέψιµη από τους ηττηµένους),
ε) η ονοµατοποίηση, δηλαδή η µετατροπή µιας ρηµατικής φράσης σε ονοµατική, όπου το ρήµα έχει αντικατασταθεί από οµόρριζο µεταβατικό ουσιαστικό (εξοικονοµώ ενέργεια>εξοικονόµηση ενέργειας), σύνταξη που επίσης χρησιµοποιείται ως στρατηγική υψηλού ύφους,
στ) οι ελλειπτικές δοµές (για παράδειγµα, η παράλειψη του άρθρου ή του ρήµατος της πρότασης), που κυριαρχούν στους τίτλους των ειδήσεων και έλκουν την καταγωγή τους από τη λαϊκίζουσα δηµοσιογραφία, η οποία καθιέρωσε ένα λόγο συνθηµατολογικό και υπαινικτικό, κλπ.

👉Στο επίπεδο του λεξιλογίου χαρακτηριστικά φαινόµενα θεωρήθηκαν:

α) το πλήθος νέων και ασυνήθιστων λεξικών φράσεων (τιµές-φωτιά, τιµολόγιο-µαϊµού, στροφή- καρµανιόλα),
β) το πλήθος των αξιολογικών επιθέτων που λειτουργούν ως ποιοτικά υπερθετικά (ανελέητος, πύρινος, αδιανόητος, σατανικός, εφιαλτικός), 

γ) η προτίµηση σε εκφραστικά κλισέ ('Ενα βήµα πριν από, υπάρχει άµεσος κίνδυνος να, ραγδαίες εξελίξεις σε),
δ) ο εκτεταµένος δανεισµός ιδιαίτερα από την αγγλική (δάνεια µεταφραστικά, όπως κλωνοποίηση, ή δάνεια αναφοµοίωτα, όπως θρίλερ, debate),
ε) η επιµονή στο τεχνικό λεξιλόγιο (για παράδειγµα της οικονοµίας: υποτίµηση, διολίσθηση, µετοχοποίηση),
στ) οι µεταφορές  (Το πόρισµα της επιτροπής καίει τον Χ, ανάχωµα στην ανηθικότητα, τα θύµατα της φτώχειας),
ζ) η µίµηση της άτυπης καθηµερινής γλώσσας (Μαγειρεύει µεταθέσεις το Υπουργείο, τα βρήκαν τελικά οι δύο Υπουργοί Εξωτερικών) αλλά και η ποµπώδης γλώσσα (Αλώβητη εξέρχεται η οικονοµία, το 'Εθνος θρηνεί τον θάνατο του µεγάλου ηγέτη του),
η) ένα µεγάλο φάσµα λέξεων που εισάγουν παραθέµατα ή αφηγήσεις (είπε, επανέλαβε, δήλωσε, οµολόγησε) κλπ.

Πηγή:

https://www.greek-language.gr/greekLang/studies/discourse/2_2_4/index.html

https://nikalef.blogspot.com/2018/12/blog-post_46.html

https://enainstitute.org/%CF%80%CF%8E%CF%82-%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AC%CE%BC%CE%B5-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AE%CE%BC%CE%B7-%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CF%8C%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CE%BB/