Κάθε απώλεια έχει πρόσωπο

Χαμένα πάνε εντελώς τα λόγια των δακρύων./ Όταν μιλάει η αταξία η τάξη να σωπαίνει/ ―έχει μεγάλη πείρα ο χαμός./ Τώρα πρέπει να σταθούμε στο πλευρό/ του ανώφελου. /Σιγά σιγά να ξαναβρεί το λέγειν της η μνήμη/ να δίνει ωραίες συμβουλές μακροζωίας/ σε ό,τι έχει πεθάνει.

 Κική Δημουλά, «Κονιάκ Μηδέν Ἀστέρων», από τα «Ποιήματα», εκδόσεις Ίκαρος, (1998). 

Υπάρχουν θάνατοι που συγκλονίζουν μια ολόκληρη κοινωνία και άλλοι που χάνονται σχεδόν αθόρυβα μέσα στην καθημερινότητα. Όταν φεύγει από τη ζωή ένα δημόσιο πρόσωπο, η είδηση κατακλύζει τα μέσα ενημέρωσης, οι αρχές κινητοποιούνται, οι θεσμοί παρεμβαίνουν, οι διαδικασίες ελέγχονται εξονυχιστικά και κάθε λεπτομέρεια αποκτά δημόσια βαρύτητα. Κι έτσι γεννιέται αναπόφευκτα ένα δύσκολο ερώτημα: αν στη θέση του βρισκόταν ένας άγνωστος άνθρωπος, ένας απλός πολίτης χωρίς αναγνωρισιμότητα, θα υπήρχε η ίδια κινητοποίηση;

Η αξία της ανθρώπινης ζωής, φυσικά και δεν μπορεί να εξαρτάται από τη δημοσιότητα. Ένας άνθρωπος δεν αξίζει περισσότερο επειδή το πρόσωπό του είναι γνωστό ούτε λιγότερο επειδή η ζωή του κύλησε μακριά από τα φώτα. Για την οικογένεια που βιώνει την απώλεια ενός αγαπημένου της προσώπου, το κενό που αφήνει η απουσία του είναι οδυνηρό και δυσαναπλήρωτο. Ο πόνος δεν γνωρίζει κοινωνική θέση, επάγγελμα ή φήμη.

Κι όμως, η δημοσιότητα διαθέτει μια δύναμη που συχνά η ανωνυμία δεν έχει. Λειτουργεί σαν προβολέας που φωτίζει διαδικασίες, παραλείψεις, αδυναμίες και ευθύνες. Όσο περισσότερα βλέμματα στρέφονται σε μια υπόθεση, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τους αρμόδιους να αδρανήσουν ή να αρκεστούν σε τυπικές απαντήσεις. Και ακριβώς εδώ δοκιμάζεται η αξιοπιστία των θεσμών. Ένας θεσμός είναι πραγματικά αξιόπιστος όχι όταν δρα επειδή τον παρακολουθούν, αλλά όταν λειτουργεί με την ίδια συνέπεια ακόμη και για εκείνον που δεν διαθέτει δημόσιο βήμα, επιρροή ή πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης.

Το ίδιο ισχύει και για την ιατρική. Η κοινωνία εμπιστεύεται στους γιατρούς το πολυτιμότερο αγαθό της: την ανθρώπινη ζωή. Γι’ αυτό και η επιστημονική επάρκεια, η τήρηση των κανόνων και η επαγγελματική ευθύνη δεν είναι απλές τυπικές υποχρεώσεις· αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία οικοδομείται η εμπιστοσύνη του πολίτη. Όταν γεννώνται ερωτήματα για διαδικασίες ή πρακτικές, η διαφάνεια και ο ουσιαστικός έλεγχος προστατεύουν όχι μόνο τον ασθενή αλλά και το κύρος της ίδιας της ιατρικής κοινότητας.

Ίσως, λοιπόν, το ουσιαστικότερο ερώτημα δεν είναι γιατί ένας επώνυμος θάνατος προκαλεί τόσο μεγάλη κινητοποίηση. Το ερώτημα είναι γιατί δεν θεωρούμε αυτονόητο ότι κάθε θάνατος αξίζει την ίδια προσοχή όταν υπάρχουν σκιές και αναπάντητα ερωτήματα.

Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια αρχίζει από μια απλή παραδοχή: κάθε ζωή έχει την ίδια αξία, ακόμη κι όταν το όνομα εκείνου που τη χάνει δεν θα γίνει ποτέ πρωτοσέλιδο.

✍️ Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, 

Φιλόλογος, MA, PhD, Συγγραφέας εκπαιδευτικών βιβλίων