Αδίδακτο Κείμενο - Λυσίου, Κατά Νικομάχου, 31-33

Λυσίου, Κατὰ Νικομάχου, 31-33

Παρεσκευασμένοι [γὰρ] τινές εἰσι καὶ τῶν φίλων καὶ τῶν τὰ τῆς πόλεως πραττόντων δεῖσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ· ὧν ἐγὼ ἡγοῦμαι ἐνίοις προσήκειν ὑπὲρ τῶν ἑαυτοῖς πεπραγμένων ἀπολογεῖσθαι πολὺ μᾶλλον ἢ τοὺς ἀδικοῦντας σῴζειν προαιρεῖσθαι. Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι, ὦ ἄνδρες δικασταί, εἰ τούτου μὲν ἑνὸς ὄντος καὶ οὐδὲν ὑπὸ τῆς πόλεως ἠδικημένου οὐκ ἐπεχείρησαν δεῖσθαι ὡς χρὴ παύσασθαι εἰς ὑμᾶς ἐξαμαρτάνοντα, ὑμᾶς δὲ τοσούτους ὄντας καὶ αἠδικημένους ὑπὸ τούτου πείθειν ζητήσουσιν ὡς οὐ χρὴ δίκην παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν. Χρὴ τοίνυν, ὥσπερ καὶ τούτους ὁρᾶτε προθύμως σῴζοντας τοὺς φίλους, οὕτως καὶ ὑμᾶς τοὺς ἐχθροὺς τιμωρεῖσθαι, εὖ εἰδότας ὅτι τούτοις πρώτοις ἄνδρες ἀμείνους δόξετε εἶναι, ἐὰν παρὰ τῶν ἀδικούντων δίκην λαμβάνητε.

Λυσίου, Κατὰ Νικομάχου, 31-33

[Παρεσκευασμένοι [γὰρ] τινές εἰσι καὶ τῶν φίλων καὶ τῶν τὰ τῆς πόλεως πραττόντων δεῖσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ·] [ὧν ἐγὼ ἡγοῦμαι ἐνίοις προσήκειν ὑπὲρ τῶν ἑαυτοῖς πεπραγμένων ἀπολογεῖσθαι πολὺ μᾶλλον ἢ τοὺς ἀδικοῦντας σῴζειν προαιρεῖσθαι.] [Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι, ὦ ἄνδρες δικασταί,] (εἰ τούτου μὲν ἑνὸς ὄντος καὶ οὐδὲν ὑπὸ τῆς πόλεως ἠδικημένου οὐκ ἐπεχείρησαν (οὗτοι) δεῖσθαι) (ὡς χρὴ παύσασθαι εἰς ὑμᾶς ἐξαμαρτάνοντα), ((εἰ)ὑμᾶς δὲ τοσούτους ὄντας καὶ ἠδικημένους ὑπὸ τούτου πείθειν ζητήσουσιν(οὗτοι)) (ὡς οὐ χρὴ δίκην παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν.) [Χρὴ τοίνυν, (ὥσπερ καὶ τούτους (ὑμεῖς)ὁρᾶτε προθύμως σῴζοντας τοὺς φίλους,) οὕτως καὶ ὑμᾶς τοὺς ἐχθροὺς τιμωρεῖσθαι, εὖ εἰδότας] (ὅτι τούτοις πρώτοις ἄνδρες ἀμείνους δόξετε(ὑμεῖς) εἶναι), (ἐὰν παρὰ τῶν ἀδικούντων δίκην λαμβάνητε. (ὑμεῖς))

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Νικόμαχος, στον οποίο αναφέρεται το κείμενο από τον λόγο του Λυσία, είχε αναλάβει την αναγραφή των νόμων στις δημόσιες στήλες, ήταν δηλαδή ένας από τους δημόσιους γραμματείς. Ο Λυσίας επιχειρεί να πείσει τους δικαστές ότι πρέπει να καταδικαστεί ο Νικόμαχος, ο οποίος κατηγορείται για απάτη κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του. Ο ρήτορας, με τα επιχειρήματά του στο συγκεκριμένο κείμενο, επικεντρώνει την προσοχή των δικαστών στο ποιόν των συνηγόρων και των πολιτικών φίλων του Νικόμαχου που θα προσπαθήσουν να τον υπερασπιστούν και προτρέπει το δικαστήριο να μην εξαπατηθεί και τον αθωώσει, αλλά, τηρώντας τις νόμιμες διαδικασίες, να τιμωρήσει στο πρόσωπο του Νικόμαχου όλους αυτούς που παραβιάζουν τους νόμους.

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

✅ πράττω τὰ τῆς πόλεως = πολιτεύομαι, ασχολούμαι με τα κοινά
✅ δέομαί τινος ὑπέρ τινoς = παρακαλώ κάποιον για χάρη άλλου,

✅ Το ρήμα «δέομαι» όταν χρησιμοποιείται σε δικανικούς λόγους έχει την εξής έννοια: «ικετεύω τους δικαστές για να υπερασπιστώ έναν κατηγορούμενο».

✅ ἔνιοι, -αι, -οι = μερικοί, κάποιοι

✅ προαιροῦμαι + απαρέμφατο = προτιμώ να, σκοπεύω να, επιδιώκω να

✅ δέομαί τινός τι = παρακαλώ κάποιον για κάτι

(«…ὡς χρὴ παύσασθαι»: σε άλλες εκδόσεις παραλείπεται το «ὡς χρή», οπότε η σύνταξη γίνεται με το απαρέμφατο «παύσασθαι»).

✅ ζητῶ + τελικό απαρέμφατο = ζητώ να
✅ ζητῶ τινα/τι = αναζητώ κάποιον/κάτι
(σε άλλες εκδόσεις αποδίδουν το σημείο: «…ὑπὸ τούτου αἰτήσουσιν ὡς οὐ χρὴ δίκην παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν»)

✅ τιμωροῦμαί τινα = τιμωρώ, εκδικούμαι κάποιον
✅ τιμωροῦμαί τινά τινος = τιμωρώ κάποιον εκδικούμενος για κάποιο παράπτωμα.
✅ τιμωρῶ ή τιμωροῦμαί τινι = βοηθώ, υπερασπίζω κάποιον.

✅ δίκην λαμβάνω παρά τινος = τιμωρώ κάποιον, παίρνω εκδίκηση από κάποιον
✅ δίκην δίδωμί τινι/ ὑπό τινος = τιμωρούμαι από κάποιον
✅ δίκην δίδωμι = δικάζομαι

ΟΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

«εἰ τούτου μὲν ἑνὸς ὄντος καὶ οὐδὲν ὑπὸ τῆς πόλεως ἠδικημένου οὐκ ἐπεχείρησαν δεῖσθαι»:

Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με τον σύνδεσμο εἰ, γιατί δηλώνει υποθετική αιτιολογία. Εκφέρεται με οριστική αορίστου («οὐκ ἐπεχείρησαν»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρελθόν. Λειτουργεί ως υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση ψυχικού πάθους «δεινὸν εἶναι». Παρατήρηση: Οι δευτερεύουσες αιτιολογικές προτάσεις που ακολουθούν απρόσωπες εκφράσεις ψυχικού πάθους (δεινόν ἐστι, θαυμαστόν ἐστι κ.λπ.) λειτουργούν ως υποκείμενο αυτών. Εισάγονται με το εἰ, όταν δηλώνεται υποθετική αιτιολογία. (βλ. Πολ. Μπίλλα, Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου, ΟΕΔΒ 2007, σελ. 100 και 153.)

«ὡς χρὴ παύσασθαι εἰς ὑμᾶς ἐξαμαρτάνοντα»:

Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὡς γιατί εκφράζει υποκειμενική γνώμη. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα («χρὴ»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί ως επεξήγηση στο εννοούμενο σε αιτιατική άμεσο αντικείμενο, του απαρεμφάτου «δεῖσθαι» («τοῦτο»).

«(ενν. εἰ) ὑμᾶς δὲ τοσούτους ὄντας καὶ ἠδικημένους ὑπὸ τούτου πείθειν ζητήσουσιν»:

Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση, που συνδέεται με την προηγούμενη αιτιολογική με τους παρατακτικούς αντιθετικούς συνδέσμους «μὲν … δὲ» (εννοείται ο σύνδεσμος εισαγωγής εἰ) και δηλώνει υποθετική αιτιολογία. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα («ζητήσουσιν»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί, όπως και η προηγούμενη αιτιολογική, ως υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση ψυχικού πάθους «δεινὸν εἶναι».

«ὡς οὐ χρὴ δίκην παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν»:

Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὡς γιατί εκφράζει υποκειμενική γνώμη. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα («οὐ χρή»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί ως έμμεσο αντικείμενο στο απαρέμφατο «πείθειν» της προηγούμενης αιτιολογικής πρότασης.

«ὥσπερ καὶ τούτους ὁρᾶτε προθύμως σῴζοντας τοὺς φίλους»:

Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική πρόταση. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα ὥσπερ και με το δεικτικό επίρρημα «οὕτως» της κύριας πρότασης σχηματίζει το λεγόμενο παραβολικό ζεύγος που εκφράζει τρόπο. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα («ὁρᾶτε»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της σύγκρισης-παρομοίωσης (με την έννοια της μεταφορική αναλογίας, την έννοια του αναλογικού τρόπου σκέψης και όχι αναγκαστικά παρομοίωσης) στην κύρια πρόταση.

«ὅτι τούτοις πρώτοις ἄνδρες ἀμείνους δόξετε εἶναι»:

Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὅτι γιατί εκφράζει αντικειμενική γνώμη. Εκφέρεται με οριστική μέλλοντα («δόξετε»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο μέλλον. Εξαρτάται από τη μετοχή γνωστικού ρήματος «εἰδότας» και λειτουργεί ως αντικείμενο αυτής.

«ἐὰν παρὰ τῶν ἀδικούντων δίκην λαμβάνητε»:

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο ἐὰν και εκφέρεται με υποτακτική («λαμβάνητε»). Με απόδοση την οριστική μέλλοντα του ρήματος της ειδικής πρότασης («δόξετε») σχηματίζει τον εξαρτημένο υποθετικό λόγο του προσδοκωμένου. Υπόθεση: ἐὰν λαμβάνητε (ἐὰν + υποτακτική) Απόδοση: δόξετε εἶναι = ἔσεσθε (οριστική μέλλοντα)

Πηγή:

https://www.study4exams.gr/

Online Μαθήματα:

227, 229, 230, 232, 237, 251, 252, 256, 261, 263

https://youtu.be/rBtcLGy-838?si=U8TJFZTh15NB0gKo

https://youtu.be/xcvwD4_wwN0?si=7QKbPQY5ihHQU-SJ

https://youtu.be/_Jx842DcB1k?si=wXSEmweJgkR-X5VW

https://youtu.be/6kVjGTgRlRo?si=0hTALBNRVCbtAwqb

https://youtu.be/sv--Zai9bfI?si=T6iLU5vyphJ3ntHw

https://youtu.be/1fVltvE00U0?si=uMSBjwNXk8o0javF

https://youtu.be/375k6l215JM?si=_ApTui83o2iKOW4f

https://youtu.be/Ntkm12sqwnU?si=TZvc3jLOrixYrnJs

https://youtu.be/66wDCat7w8E?si=LNgnka_afG8kIGGG

https://youtu.be/FsPicBT8Djk?si=GzAyI7SymQJzTxX_

Η Φιλολογική Παιδεία στο Metabook! Αν ψάχνεις για μεταχειρισμένα βιβλία σε προσιτές τιμές και πολύ καλή κατάσταση...

Πάτησε εδώ:👇

metabook.gr/philologikipaideia

Παιδεία και Εκπαίδευση!

Ποια είναι η διαφορά τους;

Σ᾽ αυτό τον κόσμο οι άνθρωποι τείνουν να μπερδεύουν την εκπαίδευση με την παιδεία. Αν και τα δυο προέρχονται απ᾽ το ρήμα «παιδεύω», στην ουσία πρόκειται για δύο διαφορετικές έννοιες.

Η εκπαίδευση παρέχεται από τα σχολεία και πιστοποιείται με πτυχία, ενώ η παιδεία είναι αποτέλεσμα τόσο του περιβάλλοντος στο οποίο γαλουχήθηκες, όσο και προϊόν εσωτερικών ζυμώσεων του εκάστοτε ατόμου.

Όλοι όσοι ασχολούνται διαχρονικά με τα θέματα της Παιδείας και της εκπαίδευσης των νέων μας, ενώ φαίνεται να αναγνωρίζουν τον καταλυτικό ρόλο της παιδείας στη διαμόρφωση της κοινωνίας και του έθνους, μολαταύτα στην πράξη παρατηρούμε ότι, πολλές φορές, οι λύσεις που δίδονται ,με τον βαρύγδουπο μάλιστα τίτλο των μεταρρυθμίσεων, είναι ημιτελείς, αποσπασματικές και συχνά εκτός στόχου και το χειρότερο οπισθοδρομικές. Ο Πλάτων κάπου στον 5ο με 4ο αιώνα π.Χ. τόνιζε : «Πάσα τε επιστήμη χωριζομένη δικαιοσύνης και της άλλης αρετής, πανουργία τις, και ου σοφία φαίνεται», δηλαδή κάθε επιστήμη, όταν χωρίζεται από τη δικαιοσύνη και την υπόλοιπη αρετή, γίνεται πανουργία και όχι σοφία.

Η παιδεία είναι αυτή που σου μαθαίνει να ξεχωρίζεις το καλό απ᾽ το κακό. Σε διδάσκει τι είναι δικαιοσύνη και τι σεβασμός. Απ᾽ την άλλη, η εκπαίδευση επιτελεί το ρόλο του μορφωτικού αγαθού μέσω του οποίου αποκτάς γνώσεις, που με τη σειρά τους θ᾽ αποτελέσουν εφόδιο για ένα καλό βιοτικό επίπεδο.

Στις μέρες μας, εν αντιθέσει με τα παλαιότερα χρόνια, υπάρχει τέτοια πληθώρα εκπαιδευτικών μέσων και πτυχίων που φτάνουν να γεμίσεις έναν τοίχο. Στην ουσία, όμως, οι άνθρωποι είναι απαίδευτοι. Οι παλιότεροι μπορεί να μην είχαν τη δυνατότητα να μορφωθούν, όμως, είχαν ιδιαίτερα αυξημένη την αίσθηση δικαίου. Τώρα γιατί εμείς χάσαμε την ουσία, είναι απορίας άξιο.

Η ουσία κρύβεται πίσω από τις λέξεις που χρησιμοποίησε ο Πλάτωνας..

Αρετή: Η υλοποίηση της ηθικής με έργα και στάση ζωής. Η ηθική εκπηγάζει από τη βιοθεωρία του ανθρώπου και τον οδηγεί προς τα άνω (άνω-θρώσκων). Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ηρακλής πριν ξεκινήσει τους άθλους του, δηλαδή κατ’ ουσίαν τον δημόσιό του βίο, έπρεπε να επιλέξει μεταξύ αρετής και κακίας.

Επιστήμη: Ετυμολογικά επ-ίσταμαι, ξέρω, γνωρίζω κάτι καλά, γνωρίζω σε βάθος. Και σ’ αυτό το σημείο ίσως υπάρχουν ελλείψεις ως προς το εκπαιδευτικό σύστημα, έχουμε όμως ως αποτέλεσμα μια νεολαία με τις κατά τεκμήριο περισσότερες -κυρίως τεχνικές- γνώσεις απ’ ό,τι οι προηγούμενες γενιές.

Σοφία: Είναι το απόσταγμα της εμπειρίας και της γνώσης που φιλτράρονται μέσα από τη δοκιμασμένη αρετή. Η σοφία δεν είναι απλή γνώση αλλά η ανώτερη αντίληψη του ανθρώπου για τη ζωή και τα πράγματα ως αποτέλεσμα της ώριμης σκέψεως. Είναι χαρακτηριστική η έλλειψη σοφίας στις μέρες μας ακόμη και σε μεγάλους και ώριμους ανθρώπους, διότι ακριβώς εξέλιπε η αρετή.

Πανουργία: δολιότητα εκπεφρασμένη – υλοποιημένη με περίτεχνους τρόπους. Αυτή είναι η κατάντια του υποδουλωμένου στην κακία ανθρώπου, ο οποίος όμως σήμερα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος γιατί διαθέτει πληθώρα γνώσεων και δεξιοτήτων.

Είναι αδήριτη η ανάγκη να στραφεί η σύγχρονη εκπαίδευση και η ευρύτερη παιδεία στην καλλιέργεια της ηθικής και της αρετής.

Αν υπήρχε ουσιαστική παιδεία θα υπήρχε σεβασμός στην ανθρώπινη ζωή. Θα υπήρχε δικαιοσύνη. Θα έβλεπε όμορφες και άσπρες μέρες ο κόσμος. Δυστυχώς στους τέσσερις μουντούς τοίχους του σχολείου η κριτική σκέψη αντικαθίσταται απ᾽ την παπαγαλία. Τα παιδιά μαθαίνουν για τις ιδέες της παιδείας χωρίς να μπορούν να τις αντιληφθούν πρακτικά.

Μα πώς θα μάθουμε να φερόμαστε σαν κοινωνικά όντα όταν μεγαλώνουμε σ᾽ ένα εκπαιδευτικό σύστημα που δε σέβεται τη διαφορετικότητα και προάγει ως την παπαγαλία αντί της κριτικής σκέψης.

Λόγω της ραγδαίας τεχνολογικής προόδου, η Επιστήμη, η Παιδεία, η Τέχνη, η Επικοινωνία, η Παραγωγή, το Περιβάλλον, αλλά και η ίδια η καθημερινότητα μας, επανακαθορίζονται από τους όρους και τις νέες εφαρμογές που προκύπτουν από την τεχνολογική ανάπτυξη αν και συχνά η κοινωνία δυσκολεύεται να παρακολουθήσει και να προσαρμοστεί στους ρυθμούς της.Τίποτα δεν μένει πλέον ανεπηρέαστο από την αλματώδη πρόοδο που συντελείται στο χώρο της τεχνολογίας. Δεν πρέπει άλλωστε να ξεχνάμε ότι ο άνθρωπος ορίζει το μέσον και καθορίζει τη χρήση του. Και η δύναμη του ανθρώπου βρίσκεται ακριβώς στο να προσπαθεί να υπερβεί τη φύση όχι για να την καταργήσει αλλά για να κάνει τον κόσμο καλύτερο.

Ενώ η εκπαίδευση βελτιώνει νοητικά τον άνθρωπο και του παρέχει τη γνώση για την μεγιστοποίηση των υλικών του αγαθών και την επικράτηση του πάνω στη φύση, η Παιδεία απευθύνεται στην καρδιά και στην ανθρώπινη φύση του, που τον διαφοροποιεί από τα άλλα όντα του ζωικού βασιλείου και τον διδάσκει τις πανανθρώπινες αξίες της Αλήθειας, της Δικαιοσύνης και της Ελευθερίας.

Εδώ εντοπίζεται η ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στις δύο επίμαχες έννοιες ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ – ΠΑΙΔΕΙΑ.

Η Eκπαίδευση προσφέρει στον άνθρωπο τις γνώσεις και τις δεξιότητες για να λειτουργήσει ορθολογικά με στόχο στην αύξηση της παραγωγής, την βελτίωση των συνθηκών της ζωής του ή την κάλυψη των βιοτικών αναγκών του χωρίς όμως να ενδιαφέρεται για το που θα οδηγήσει η αναπόφευκτη σύγκρουση συμφερόντων.

Η Παιδεία αντίθετα του χαρίζει ηθική και πνευματική ολοκλήρωση, αναβαθμίζει πολιτιστικά τον άνθρωπο και τον θέτει προ των ευθυνών του για το μέλλον του τονίζοντας του την κοινή μοίρα των θνητών κατοίκων του πλανήτη γη.

Οφείλουμε να πλάσουμε έναν κόσμο ανθρωποκεντρικής συνείδησης κι όχι τεχνογνωσίας. Μια πραγματικότητα που δε θα φοβίζει τις νέες γενιές που θα ακολουθήσουν. Που θα τους μάθει να συνυπάρχουν αρμονικά και με σεβασμό προς τον συνάνθρωπο.

Εμείς προσφέρουμε μια σωστή παιδεία και μια σωστή εκπαίδευση χωρίς να ξεχνάμε ότι ο σκοπός της εκπαίδευσης πρέπει να έχει ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα!

Πηγή:

https://landk.edu.gr/paideia-kai-ekpaideusi-poia-einai-i-diafora-tous/

Αποχαιρετισμός σε μια χρονιά vertigo

Νίκη Λυμπεράκη

28.12.2025

Κάπως εξουθενωμένοι αποχαιρετάμε το 2025. Από τον Τραμπ μέχρι την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης, ο ίλιγγος είναι μαζικός και δικαιολογημένος. Hταν μια χρονιά χωρίς ανάσες, χωρίς παύσεις. Η χρονιά που έκανε την έκπληξη πολυτέλεια. Οι τίτλοι που βλέπαμε άλλοτε πρωταπριλιά στα πρωτοσέλιδα, ωχριούν μπροστά στα εξωπραγματικά γεγονότα των τελευταίων μηνών. Και όλα συνέβησαν μπροστά μας, ωμά, γρήγορα, συχνά χωρίς καν το πρόσχημα μιας σοβαρής δικαιολογίας.

Το 2025 ζήσαμε το τέλος των προσχημάτων. Το δίκαιο της πυγμής, με όλον του τον κυνισμό, εγκαταστάθηκε μόνιμα στις οθόνες και τα πρωτοσέλιδα. Η ισχύς εξοβέλισε κάθε ανάγκη για επιχειρήματα και επίκληση της διεθνούς νομιμότητας. Στο περιθώριο των εξελίξεων, συνηθίζουμε στη γραφικότητα και τον παραλογισμό. Μνημεία μετονομάζονται, βραβεία επινοούνται για να παραμένει ικανοποιημένος ο ισχυρότερος άνθρωπος του κόσμου και η ιστορία ξαναγράφεται με τον ίδιο σκοπό. Το γεωπολιτικό θέατρο θυμίζει όλο και λιγότερο διπλωματία και όλο και περισσότερο reality, με πραγματικές όμως συνέπειες.

Την ίδια στιγμή, κολοσσιαίες εγκαταστάσεις καταπίνουν νερό και ρεύμα όσο πόλεις ολόκληρες. Υπόσχονται να αυξήσουν την παραγωγικότητα, να επιταχύνουν την πρόοδο, να μας λύσουν τα χέρια. Και σταδιακά αναλαμβάνουν όχι μόνο τις δουλειές μας, αλλά και τη σκέψη μας. Η τεχνητή νοημοσύνη, που πριν από λίγους μόλις μήνες μπήκε δειλά στην καθημερινότητά μας, σήμερα «τρέχει» σχεδόν κάθε μας πρόκληση. Τη ρωτάμε πώς να δουλέψουμε, πώς να γράψουμε, πώς να αποφασίσουμε.Τη συμβουλευόμαστε ακόμη και για να μεγαλώσουμε τα παιδιά μας. Δεν είναι πια εργαλείο. Είναι συνοδοιπόρος και συνομιλητής. Και αυτό από μόνο του λέει πολλά για την ταχύτητα της μετάβασης – και για τη δική μας ετοιμότητα, ή αμηχανία.

Για όποιον είχε το στομάχι, την υποχρέωση ή το βίτσιο να παρακολουθεί τι και τι συνέβη στον κόσμο – και στη ζωή μας – το 2025, είναι φανερό και αναντίρρητο πως κάτι άλλαξε οριστικά. Είναι ο ρυθμός των εξελίξεων και αυτή η αίσθηση ότι δεν προλαβαίνουμε όχι να τις μεταβολίσουμε, αλλά ούτε καν να τις καταγράψουμε. Το παρόν μάς καταπίνει και γίνεται παρελθόν πριν προλάβουμε να το κατανοήσουμε.

Υποδεχόμαστε το 2026 σε vertigo. Αν ένα πράγμα ξέρουμε με βεβαιότητα, είναι πως το τέλος του θα μοιάζει με άλλη εποχή σε σχέση με την αρχή του. Eτσι θα κυλούν, πιθανότατα, τα χρόνια από εδώ και πέρα. Οι αισιόδοξοι και οι περιπετειώδεις ίσως αισθάνονται ακόμη και ευγνωμοσύνη που τους έτυχε να ζήσουν σε τόσο «ενδιαφέροντες» καιρούς. Οι πιο εγκρατείς δικαιούμαστε να κοιτάμε το μέλλον με αγωνία και αβεβαιότητα.

Οι μήνες και τα χρόνια που έρχονται θα δοκιμάσουν την προσαρμοστικότητά μας. Θα εξελιχθούμε αναλόγως; Θα μάθουμε να ζούμε μέσα στην πίεση μιας εποχής που τρέχει πιο γρήγορα απ’ όσο αντέχουν το μυαλό και ο ψυχισμός μας; Αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση. Καλή χρονιά.

Πηγή:

https://www.tovima.gr/print/opinions/apoxairetismos-se-mia-xronia-vertigo/

Το GPS της Λογοτεχνίας !

 

Πηγή:

Κωνσταντίνα Σάιτ

https://youtu.be/9fdlp_vmw8g?si=OlHdsmmkJA3V3xEC

ΝΕΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ!

ΝΕΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 

ΤΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

Στην εποχή της ΑΙ μπορούμε και θα πρέπει να αναβαθμίσουμε, να απογειώσουμε κι εμείς το μάθημά μας με τις τεχνολογικές εξελίξεις αρωγό κι όχι εχθρό, τηρώντας βέβαια πιστά και τον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας και μάθησης! "Παντρεύονται" όλα αυτά; Γιατί όχι;

Εδώ και 3 χρόνια μου ζητούσαν επίμονα πολλά παιδιά να τα αναλάβω για ιδιαίτερα μαθήματα και προετοιμασία για τις Πανελλαδικές εξετάσεις, αλλά φυσικά δεν υπήρχε τόσος διαθέσιμος χρόνος για όλους... Βρέθηκε η λύση!

Για όποιον λοιπόν ζητάει το κάτι παραπάνω στη μάθηση, η εξατομικευμένη βοήθεια με το e- frontistirio της Φιλολογικής Παιδείας είναι εδώ!

Ξεκινούν τα ΝΕΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ ΒΙΝΤΕΟΜΑΘΗΜΑΤΑ στο κανάλι μας στο Youtube!

Πατώντας, λοιπόν, στη "Συμμετοχή" κι επιλέγοντας το "Πρόγραμμα Βιντεομαθημάτων" (Επίπεδο Συνδρομής) που σας ενδιαφέρει, αποκτάτε αυτομάτως όλα τα προνόμια των ιδιαίτερων μαθημάτων της εκάστοτε βαθμίδας, την πρόσβαση σε πλούσιο υλικό σε μορφή βίντεο (και όχι μόνο), αλλά και σε live συζητήσεις στο κανάλι μας στο Youtube που θα απευθύνονται ΜΟΝΟ στους συνδρομητές!

Η Συμβουλευτική στη Διδακτική των φιλολογικών μαθημάτων, επίσης, αναβαθμίζεται και θα απευθύνεται πλέον αποκλειστικά και μόνο στους συνδρομητές του καναλιού! Επιλέγετε λοιπόν τη συνδρομή "Vip Member" και με αυτόν τον τρόπο θα αποκτάτε πρόσβαση στα σεμιναριακού τύπου βιντεομαθήματα και στο σχετικό υλικό!

(Επειδή γνωρίζω πως όλα αυτά είναι πρωτόγνωρα και πως χρειάζεται να εξοικειωθούμε με τις νέες τεχνολογίες πρώτα και με τις δυνατότητες που μας παρέχουν αυτές, θα σας τα εξηγήσω πολύ σύντομα όλα σε ένα βίντεo, όπου θα λυθούν όλες σας οι απορίες!) 

Υ.Γ. Φυσικά η δωρεάν βοήθεια δε θα σταματήσει ποτέ. Πάντοτε θα "ανεβαίνει" άφθονο βοηθητικό υλικό για όλους σας και στο κανάλι μας στο Youtube και στο blog μας και στο Spotify!

Καλή χρονιά σε όλες και όλους!

Καλή κι ευλογημένη μας αρχή!

📩 Για περαιτέρω πληροφορίες ΜΟΝΟ στο παρακάτω email:

glykeriavogiatzi@gmail.com

 📚 Σχετικό link συνδρομής (εδώ μπορείς να επιλέξεις το πρόγραμμα που σε ενδιαφέρει!):

https://www.youtube.com/cha.../UCPhTPBEWrAewzTxH8BoaKqA/join

Φιλολογική Παιδεία

Καλή χρονιά! Ευτυχισμένο το νέο έτος 2026!

 

«Six – seveeeeen/ 6-7»: Η «Λέξη της Χρονιάς» για το 2025

«Six – seveeeeen/ 6-7»: 

Η «Λέξη της Χρονιάς» για το 2025

Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος,  Φιλόλογος MA, PhD, Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη

Κάθε χρόνο, το Dictionary.com παρουσιάζει τη «Λέξη της Χρονιάς» μαζί με μια βραχεία λίστα υποψηφίων, οι οποίες αποτυπώνουν αντιπροσωπευτικές τάσεις στη χρήση της γλώσσας και στον πολιτισμό της εποχής. Με τον τρόπο αυτό, οι λέξεις αυτές λειτουργούν ως γλωσσικά τεκμήρια της εποχής, αντανακλώντας κοινωνικές τάσεις και γεγονότα που καθόρισαν τη χρονιά. Για το 2025, η φράση «six-seven» ή «6-7» αναδείχθηκε ως «Λέξη της Χρονιάς». «Ίσως το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα του 6 7 είναι ότι δεν ορίζεται. Είναι ανούσιο, πανταχού παρόν και παράλογο. Με άλλα λόγια, έχει όλα τα γνωρίσματα του brainrot», επισημαίνει το Dictionary.com.  Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η επιλογή αυτή προέκυψε έπειτα από ανάλυση εκτενών συνόλων δεδομένων - όπως ειδησεογραφικοί τίτλοι, τάσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και αποτελέσματα μηχανών αναζήτησης - με στόχο τον εντοπισμό λέξεων που επηρέασαν τον δημόσιο λόγο, τόσο στο διαδίκτυο όσο και στην καθημερινή επικοινωνία.

Η αρχική εμφάνιση του «6–7» αποδίδεται στο τραγούδι Doot Doot (6 7) του ράπερ Skrilla (2024). Σε αυτό το μουσικό κομμάτι, οι αριθμοί 6 και 7 εμφανίζονται χωρίς κάποιο φανερό σημασιολογικό φορτίο -  τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που θα το περιμέναμε σε μια παραδοσιακή πρόταση ή έκφραση. Λειτουργούν περισσότερο ως ηχητικό σήμα, ένα σύντομο απόσπασμα («snippet») που τραβά την προσοχή και εντυπώνεται εύκολα στη μνήμη. Η σύνδεσή του με τον NBA playmaker LaMelo Ball λειτούργησε ως καθοριστικός παράγοντας ενίσχυσης της αναγνωρισιμότητάς του. Σε πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram, το «6–7» άρχισε να εμφανίζεται ως soundtrack σε βίντεο των λεγόμενων “basketball edits”, κυρίως σε στιγμιότυπα με τον ίδιο, ο οποίος έχει ύψος 6 πόδια και 7 ίντσες. Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι το «6–7» γεννήθηκε/διαδόθηκε στο διαδίκτυο (TikTok, edits, trends), η χρήση του τελικά γίνεται κυρίως εκτός διαδικτύου, δηλαδή στην καθημερινή, προφορική επικοινωνία.

Το «six-seven» έχει πλέον ενσωματωθεί στη γλώσσα της Gen Alpha, κατά τρόπο ανάλογο με εκείνον μέσω του οποίου οι millennials υιοθέτησαν εκφράσεις όπως «LOL» και «YOLO». Η φράση «six-seven», που χρησιμοποιείται από παιδιά και εφήβους συχνά με ανοδικό επιτονισμό (uptalk) - στοιχείο που ενισχύει τον επιτελεστικό και παιγνιώδη χαρακτήρα της - συνοδεύεται από μια χαρακτηριστική χειρονομία: οι παλάμες στρέφονται προς τα πάνω και κινούνται εναλλάξ πάνω–κάτω, σαν ζυγαριά.  Η γλωσσική εκφορά και οι σωματικές κινήσεις λειτουργούν ως ένα, αδιάσπαστο σύνολο που συμβάλλει από κοινού στην παραγωγή νοήματος· υπό την έννοια αυτή μιλάμε για ενσώματη γλώσσα (embodied language) και, ευρύτερα, ενσώματο γραμματισμό (embodied literacy).

Η ταχύτητα με την οποία διαδίδεται, το πώς εμφανίζεται παντού σχεδόν ταυτόχρονα, δείχνει πόσο εύκολα οι πλατφόρμες μετατρέπουν ένα στιγμιαίο αστείο σε μαζική συμπεριφορά. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν προκαλεί εντύπωση ότι η φράση απέκτησε και εμπορική αξιοποίηση. Στις 6 και 7 Νοεμβρίου, από τις 6 έως τις 7 μ.μ., τα McDonald’s στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μοίραζαν πακέτα «six-seven» nuggets: μια συσκευασία που φαινόταν εξάδα, αλλά περιείχε 7 τεμάχια. Η καμπάνια εκμεταλλεύτηκε τη μαζική αναγνωρισιμότητα της φράσης, μετατρέποντάς την από σύνθημα σε διαφημιστικό τρικ.  Από την άλλη,  έχει κατακλύσει τον νεανικό λόγο με μια ένταση ασυνήθιστη, ενώ, την ίδια στιγμή, αντιστέκεται πεισματικά στη σταθερή σημασιοδότηση. Μπορεί να σημαίνει «έτσι κι έτσι» «ίσως έτσι, ίσως αλλιώς» ή και απολύτως τίποτα. Η αξία της, όμως, δεν βρίσκεται στο νοηματικό της περιεχόμενο, αλλά στο ότι δημιουργεί σύνδεση, ενεργοποιεί αμοιβαία αναγνώριση και σηματοδοτεί ένταξη σε μια κοινότητα, ιδιαίτερα σε νεανικά περιβάλλοντα. Ο Malinowski (1923), στο δοκίμιό του «Το πρόβλημα του νοήματος στις πρωτόγονες γλώσσες», υποστήριξε ότι, σε συνθήκες κοινωνικής συνύπαρξης μεγάλο μέρος της ομιλίας των ανθρώπων δεν στοχεύει ουσιαστικά στη μετάδοση πληροφορίας. Αναφορές στην υγεία, σχόλια για τον καιρό ή διαπιστώσεις αυτονόητων πραγμάτων - λόγος «για το τίποτα» -  δεν ανταλλάσσονται για να ενημερώσουν ή να εκφράσουν μια σκέψη, αλλά λειτουργούν ως μέσα δημιουργίας και ενίσχυσης κοινωνικών δεσμών και διατήρησης της συντροφικότητας. Χαρακτήρισε δε, αυτού του τύπου τις εκφράσεις ως εκδηλώσεις «φατικής» επικοινωνίας (phatic communication), δηλαδή επικοινωνίας που λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός κοινωνικής σύνδεσης. Αν μεταφέρουμε αυτή τη λογική στο «6-7», βλέπουμε ότι λειτουργεί ως νεανικός φατικός κώδικας ενισχυμένος από επιτέλεση: με μια φράση/δύο αριθμούς και μια χειρονομία, συγκροτεί μια αίσθηση κοινότητας τη δεδομένη στιγμή. Το «6–7», λοιπόν, μάς θυμίζει ότι η γλώσσα δεν είναι απλώς εργαλείο μετάδοσης περιεχομένου, αλλά λειτουργεί και ως μηχανισμός συγκρότησης συλλογικής ταυτότητας, εντάσσοντας τους συμμετέχοντες σε ένα κοινό «εμείς». Μας δείχνει ότι, η επικοινωνία δεν είναι μόνο πληροφορία· είναι τελετουργία, παιχνίδι, συμμετοχή. Και υπό αυτό το πρίσμα, το «six-seven» παύει να εκλαμβάνεται ως απλό «brain rot».

Το «6-7» δεν «λέγεται» απλώς: επιτελείται. Η δύναμή του δεν είναι λεκτική, αλλά κοινωνική και επιτελεστική.  Δεν αρκεί, λοιπόν, να «γνωρίζει» κανείς τη φράση· χρειάζεται να την αποδώσει σωστά, με τον κατάλληλο τόνο και τη σωστή χειρονομία. Η επιτυχία της επιτέλεσης είναι αυτή που εξασφαλίζει τη συμμετοχή στο επικοινωνιακό «παιχνίδι». Και εδώ αναδεικνύεται καθαρά ο μηχανισμός in-group/out-group: όποιος το κατανοεί (ή, έστω, μπορεί πειστικά να προσποιηθεί ότι το κατανοεί) αναγνωρίζεται ως «εντός», ενώ όποιος δεν διαθέτει τον σχετικό κώδικα παραμένει «εκτός». Εκφράσεις όπως το «6-7» λειτουργούν ως γλωσσικοί δείκτες γενεακής διαφοροποίησης, επιτρέποντας στους νέους να σηματοδοτήσουν την αποστασιοποίησή τους από τις παλαιότερες γενιές, ενώ ταυτόχρονα ενισχύουν την αίσθηση συλλογικής ταυτότητας και αλληλεγγύης εντός της ίδιας γενεακής κοινότητας. Η έντονη απορία ή ακόμη και η ενόχληση των ενηλίκων δεν συνιστά απλώς μια «παρεξήγηση»· συχνά αντανακλά τη σύγκρουση ανάμεσα σε μια κανονιστική αντίληψη, σύμφωνα με την οποία η γλώσσα οφείλει να υπηρετεί σαφές νόημα, και στην περιγραφική προσέγγιση που ερμηνεύει τις πραγματικές χρήσεις της γλώσσας και τις κοινωνικές λειτουργίες που πραγματώνουν οι συμμετέχοντες σε συγκεκριμένες επικοινωνιακές περιστάσεις.

Τέλος, υπάρχει και μια ψυχολογική πλευρά που κάνει το «6-7» ιδιαίτερα ελκυστικό. Τα παιδιά και οι έφηβοι σήμερα ζουν μέσα σε υπερπληθώρα ερεθισμάτων, απαιτήσεων και αξιολογήσεων. Καλούνται να εξηγούν, να αιτιολογούν, να αποδίδουν, να «δικαιολογούν» συνεχώς. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, μια φράση που δεν απαιτεί εξήγηση λειτουργεί σαν ανάσα· μια μικρή «σπατάλη»  λόγου που γίνεται παιχνίδι, μια μικρή «ανταρσία», μια στιγμιαία απόδραση από την υποχρέωση της σοβαρότητας. Η χαρά του «άχρηστου» - του λόγου που δεν υπηρετεί στόχο - αποκτά πραγματική αξία ακριβώς επειδή αντιστέκεται στο διαρκές «πρέπει». Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι τέτοιες εκφράσεις ανθίζουν σε χώρους ρουτίνας και κόπωσης, όπως η σχολική αίθουσα στο τέλος της ημέρας. 

Κατά την γνώμη μας, το «six-seven» δεν χρειάζεται να αντιμετωπιστεί ως γρίφος που «ζητά λύση». Είναι, μάλλον, ένα παράδειγμα του πώς η ψηφιακή εποχή παράγει φράσεις που επιβιώνουν όχι επειδή μεταφέρουν περιεχόμενο, αλλά επειδή οργανώνουν σχέσεις.  Ένα σύνθημα που μπορεί να μην σημαίνει τίποτα, αλλά κάνει κάτι πολύ συγκεκριμένο·  συνδέει, εντάσσει, συγχρονίζει το «εμείς» της στιγμής. Μια στιγμιαία εκτόνωση, ένα μικρό τελετουργικό ομάδας. Και αυτό, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, είναι συχνά πιο ισχυρό από οποιονδήποτε ορισμό.

Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος MA,PhD

Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας

Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη

Πηγή:

https://pelop.gr/

Να διασώσουμε τα ελληνικά ως γλώσσα της επιστήμης (συνέντευξη)!

Χριστίνα Κουλούρη: 

Να διασώσουμε τα ελληνικά ως γλώσσα της επιστήμης

18.12.2025

Θεοδώρα Ν. Τσώλη

Η πρύτανις του Παντείου Πανεπιστημίου, με αφορμή το βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας, μιλάει μεταξύ άλλων για το παρόν και το μέλλον των ανθρωπιστικών επιστημών, την πρόκληση της ΤΝ, την έλευση των ιδιωτικών ΑΕΙ και για το «υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας» που κυοφορείται


Ενα σημαντικό βραβείο που αφορά την αριστεία της διδασκαλίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Μια καθηγήτρια Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, που κρατά και τη βαρυσήμαντη θέση της πρυτάνεως σε ένα πανεπιστήμιο αφιερωμένο στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες, η οποία γίνεται μόλις η τρίτη γυναίκα που τιμήθηκε την 16η Δεκεμβρίου με αυτό το βραβείο από το 1991 οπότε θεσμοθετήθηκε.

Η σημαντική ιστορικός, ομότιμη καθηγήτρια και πρόεδρος της επιτροπής του βραβείου Μαρία Ευθυμίου παρουσίασε το έργο της βραβευθείσας, ενώ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Κωνσταντίνος Τασούλας έκανε την απονομή.

Οι αδιάψευστοι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος της διάκρισης για την πρύτανι του Παντείου Πανεπιστημίου κυρία Χριστίνα Κουλούρη (η ίδια προτιμά αυτή τη γραφή καθώς καλύπτει και τα δύο φύλα σε σύγκριση με το ευρέως χρησιμοποιούμενο πρύτανης που είναι… γένους αρσενικού όπως και οι περισσότερες ηγεσίες των ελληνικών πανεπιστημίων), μία από τις μόλις τρεις γυναίκες πρυτάνεις των ελληνικών πανεπιστημίων, που γίνεται η πρώτη καθηγήτρια του Παντείου η οποία λαμβάνει βραβείο για την αριστεία στη διδασκαλία.

Συνάμα όμως μεταφέρουν και πλήθος μηνύματα με πολλαπλούς αποδέκτες – μηνύματα που πηγάζουν και μέσα από τα λόγια της ίδιας της κυρίας Κουλούρη καθώς μιλάει στο «Βήμα» με αφορμή το Βραβείο Εξαίρετης Πανεπιστημιακής Διδασκαλίας εις μνήμην Β. Ξανθόπουλου – Στ. Πνευματικού του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Ερευνας (ΙΤΕ) 2025.

Συγχαρητήρια για τη βράβευσή σας. Είστε η τρίτη γυναίκα που λαμβάνει αυτό το σημαντικό βραβείο και παράλληλα μόλις μία από τις τρεις γυναίκες πρυτάνεις σε σύνολο 25 πρυτάνεων των ελληνικών πανεπιστημίων. Η αριστεία στη διδασκαλία και οι θέσεις ευθύνης στα ελληνικά ακαδημαϊκά ιδρύματα θεωρούνται τελικώς γένους αρσενικού;

«Υπάρχει πράγματι μια “γυάλινη οροφή” για τις γυναίκες και ενώ τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σημαντικά ο αριθμός των γυναικών πανεπιστημιακών παρατηρούμε ότι οι γυναίκες σε θέσεις ευθύνης είναι ελάχιστες. Σε αυτό οφείλουμε να προσθέσουμε ότι το γεγονός πως είμαι μόλις η τρίτη γυναίκα που λαμβάνει το βραβείο μέσα στα 34 χρόνια που απονέμεται δεν μπορεί παρά να σχολιαστεί. Πιστεύω ότι υπάρχει μια ακούσια διάκριση κατά των γυναικών η οποία τροφοδοτείται ασυνείδητα μέσα από ισχυρά στερεότυπα σχετικά με την κοινωνική θέση και τον ρόλο της γυναίκας. Στερεότυπα και νοοτροπίες που, όπως δείχνει η Ιστορία, αλλάζουν δραματικά αργά».

Το Πάντειο πάντως έχει την καλύτερη εκπροσώπηση γυναικών σε θέσεις ευθύνης από όλα τα ελληνικά πανεπιστήμια. Αυτό δείχνει ότι τα στερεότυπα μπορούν να ανατραπούν αν γίνουν οι σωστές κινήσεις;

«Για να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους, το Πάντειο είναι ένα πανεπιστήμιο επικεντρωμένο στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες τις οποίες εξαρχής επιλέγουν πολλές γυναίκες. Η αναλογία μελών ΔΕΠ μεταξύ ανδρών και γυναικών είναι σχεδόν 50%-50%, γεγονός που αυξάνει τις πιθανότητες να αναλάβουν θέσεις ευθύνης περισσότερες γυναίκες – στο Πάντειο τρεις στους τέσσερις κοσμήτορες είναι γυναίκες. Παρ’ όλα αυτά, συνολικά, οι γυναίκες καταλαμβάνουν το 37,93% σε θέσεις ευθύνης, με το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες να είναι 62,07%. Φανταστείτε ότι αυτή η αναλογία είναι η καλύτερη μεταξύ των ελληνικών πανεπιστημίων».

Ενα βραβείο για την άριστη διδασκαλία της επιστήμης. Τι ακριβώς συνιστά για εσάς η αριστεία στη διδασκαλία;

«Η άριστη διδασκαλία δεν αφορά το μέσο αλλά τη μέθοδο, τον στόχο και το ήθος. Για να παραπέμψω στην ομιλία που θα δώσω στο πλαίσιο της βράβευσής μου, η οποία έχει τίτλο “Το Πανεπιστήμιο από τον μαυροπίνακα στην Τεχνητή Νοημοσύνη: Αναστοχαζόμενοι το παρελθόν, διαμορφώνοντας το μέλλον”, άριστη διδασκαλία μπορεί να επιτευχθεί τόσο με έναν μαυροπίνακα όσο και με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Διότι και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει ένας παράγοντας που δεν υποκαθίσταται και αυτός είναι ο διδάσκων ή η διδάσκουσα και η σχέση που έχει με τους φοιτητές και τις φοιτήτριες – αυτή η σχέση προσδιορίζει την αριστεία».

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που κάνουν έναν διδάσκοντα ή μια διδάσκουσα να ξεχωρίζει;

«Η προσωπικότητα των διδασκόντων και των διδασκουσών, η αφοσίωσή τους στο λειτούργημα που είναι η διδασκαλία, η αγάπη και το ενδιαφέρον τους για τη νέα γενιά, η ικανότητα να εμπνεύσουν ελπίδα και όραμα, να καθοδηγήσουν τα παιδιά ώστε να γίνουν επιστήμονες, να τους καλλιεργήσουν την κριτική σκέψη αλλά και το ήθος που είναι άμεσα συνυφασμένα με τις δημοκρατικές διαδικασίες και τη διαμόρφωση ενεργών πολιτών, αυτά είναι τα “όπλα” απέναντι στην ισοπέδωση των αξιών. Ολες αυτές τις νευραλγικές λειτουργίες για τη διαμόρφωση σωστών επιστημόνων αλλά πρωτευόντως σωστών ανθρώπων τις επιτελούν κατά κύριο λόγο οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες δεν διδάσκουν μόνο τεχνικές γνώσεις αλλά διαμορφώνουν την κοινωνία του αύριο».

Γιατί τότε έχουν χάσει την αίγλη τους και τείνουν να μετατραπούν σε «φτωχό» συγγενή των θετικών επιστημών;

«Εχει διαπιστωθεί ότι στα διεθνή συστήματα κατάταξης των πανεπιστημίων και στα βιβλιομετρικά συστήματα αποτίμησης του ερευνητικού έργου οι ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες δεν μπορούν να ανταγωνιστούν τις θετικές επιστήμες επειδή το μοντέλο αξιολόγησης έχει κατασκευαστεί με βάση τις θετικές επιστήμες. Κοινώς αξιολογείται πολύ περισσότερο, για παράδειγμα, ένα ολιγοσέλιδο ιατρικό άρθρο με πολλούς συγγραφείς από μια μονογραφία εκατοντάδων σελίδων ενός ερευνητή ή μιας ερευνήτριας των ανθρωπιστικών επιστημών. Εμείς λοιπόν διεκδικούμε αξιοκρατία και ισοτιμία. Διεκδικούμε το έργο το οποίο παράγουμε να αναγνωρίζεται όπως του πρέπει».

Πώς θα επιτευχθεί αυτή η αναγνώριση;

«Απαιτείται ένα διαφορετικό σύστημα αξιολόγησης το οποίο θα λαμβάνει υπόψη του και τη γλώσσα στην οποία γίνεται η εκάστοτε δημοσίευση. Δεν μπορεί το επιστημονικό έργο που παράγεται στα ελληνικά να μένει στο σκοτάδι. Διότι αν πάψουμε να δημοσιεύουμε στην ελληνική γλώσσα όλοι εμείς οι ερευνητές και οι ερευνήτριες των ανθρωπιστικών επιστημών υπό τον φόβο της αφάνειας και ενός συστήματος το οποίο “κυβερνά” η αγγλική γλώσσα, τότε τα ελληνικά θα αποτελούν πλέον μόνο μια γλώσσα ανταλλαγής SMS και συζητήσεων στα πρωινάδικα. Η συνέχιση της δημοσίευσης στη γλώσσα μας αποτελεί λοιπόν διεκδίκησή μας όχι λόγω εσωστρέφειας αλλά με στόχο τη διάσωση των ελληνικών ως γλώσσας της επιστήμης».

Είναι όμως δυνατή αυτή η αποφυγή της εσωστρέφειας με δεδομένο ότι τα ελληνικά είναι μια γλώσσα που δεν μιλιέται από περισσότερα από 15 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως;

«Θα πρότεινα να υπάρξει ένα εθνικό πρόγραμμα μεταφράσεων ώστε η έρευνά μας να γίνεται γνωστή και στη διεθνή κοινότητα. Χρειάζεται εθνική πολιτική σχετικά με το πώς τα ελληνικά διαφυλάσσονται και αποκτούν διεθνή ορατότητα ως γλώσσα της επιστήμης. Το καλό είναι ότι μετά από μακρά διεκδίκηση βλέπουμε τους αρμοδίους να τείνουν ευήκοον ους – ήδη το επιστημονικό συμβούλιο της Εθνικής Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ) έχει αλλάξει κάποιους δείκτες που αφορούν την αξιολόγηση του επιστημονικού έργου των ανθρωπιστικών και κοινωνικών επιστημών. Είμαστε όμως ακόμη στην αρχή».

Η διδασκαλία και δη αυτή των ανθρωπιστικών επιστημών απειλείται από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ);

«Δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την ψηφιακή επανάσταση μέσα στην οποία ζουν και πορεύονται οι νέοι. Αυτή την ψηφιακή επανάσταση πρέπει να χρησιμοποιήσουμε και εμείς οι διδάσκουσες και οι διδάσκοντες ως εργαλείο για να κάνουμε καλύτερη τη διδασκαλία μας. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε με φοβία την ΤΝ αλλά να τη χρησιμοποιούμε προς όφελος της διδακτικής διαδικασίας. Ηδη στο Πάντειο, σε διάφορα τμήματα αλλά κυρίως στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού, διδάσκεται η ΤΝ και η αξιοποίησή της».

Είναι όμως ολοένα συχνότερο το φαινόμενο συγγραφής εργασιών από τους φοιτητές, ακόμα και επιστημονικών άρθρων, αποκλειστικώς «διά χειρός» της ΤΝ.

«Ας μην κρυβόμαστε: πάντα κάποιοι φοιτητές προσπαθούσαν να αντιγράψουν ή να ξεγελάσουν, τώρα πιθανώς να χρησιμοποιήσουν την ΤΝ για να το επιτύχουν. Οπως παλιά αντιλαμβανόμουν αμέσως την αντιγραφή, έτσι και τώρα, αν πάρω ένα γραπτό στα χέρια μου που είναι “προϊόν” της ΤΝ, θα το καταλάβω πάραυτα. Ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι τη δαιμονοποιώ. Εγώ η ίδια τη χρησιμοποιώ κάποιες φορές, με γνώμονα πάντα την κριτική σκέψη μου, ώστε να καταλαβαίνω πιθανά λάθη στις απαντήσεις της. Αυτό ακριβώς προσπαθώ να καλλιεργήσω και στους φοιτητές μου. Δεν μπορεί να βγει η ΤΝ από τη ζωή τους, πρέπει όμως να ξέρουν να τη χρησιμοποιούν σωστά. Συνολικά η ψηφιακή επανάσταση θεωρώ πάντως πως είναι εις όφελος της έρευνας – όλα τα άλλα μού ακούγονται λίγο σαν γκρίνια της τρίτης ηλικίας».

Σε μια χώρα που συχνά διώχνει τα λαμπρά μυαλά της, τι είναι αυτό που συμβουλεύετε τους φοιτητές σας να κάνουν ώστε να ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία;

«Εκείνο που πάντα τούς λέω είναι να μην εγκαταλείπουν τα όνειρά τους, να βάζουν ψηλά τον πήχη, να αναζητούν τα δύσκολα, να πιστεύουν στον εαυτό τους. Αν θέλουν να ακολουθήσουν ακαδημαϊκή καριέρα, πιστεύω ότι οι περαιτέρω σπουδές στο εξωτερικό μετά το πτυχίο τους μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη εξέλιξή τους – δεν είναι τυχαίο ότι οι έλληνες πτυχιούχοι είναι περιζήτητοι στα πανεπιστήμια του εξωτερικού, γεγονός που αποδεικνύει την ποιότητα των δημόσιων ελληνικών πανεπιστημίων. Και εγώ η ίδια έκανα μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στη Γαλλία και έφερα πίσω μαζί μου στη χώρα μου όλη αυτή τη γνώση και την εμπειρία που αποτέλεσαν επιπλέον “εφόδια” για την πορεία μου. Πάντως, αν κάποιος θέλει να εργαστεί αμέσως μετά τις σπουδές του, θεωρώ ότι το να παραμείνει στη χώρα του και να το παλέψει θα έχει αποτέλεσμα. Είναι βέβαια άκρως σημαντικό το να δοθούν κίνητρα στους νέους επιστήμονες ώστε να παραμείνουν και να προσφέρουν στη χώρα τους».

Αυτή η ποιότητα της ανώτατης εκπαίδευσης της χώρας μας κινδυνεύει πλέον από την έλευση των ιδιωτικών πανεπιστημίων;

«Τα δημόσια πανεπιστήμια στην Ελλάδα δεν απειλούνται από τα ιδιωτικά – έχουν μεγάλη και ισχυρή παράδοση, το 1837 ιδρύθηκε το πρώτο ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο, που ήταν και το πρώτο στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Οπως έχει ήδη φανεί από τα πρώτα μη κρατικά πανεπιστήμια που ιδρύθηκαν στη χώρα μας, αυτά δεν μπορούν επ’ ουδενί να ανταγωνιστούν τα δημόσια πανεπιστήμια, τα οποία αποτελούν την ατμομηχανή της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Είναι σαν ΙΕΚ, σαν κολέγια – δεν παράγεται έρευνα, παρά μόνο γίνεται διδασκαλία. Πραγματικό πανεπιστήμιο όμως χωρίς έρευνα δεν υπάρχει: όλα τα μεγάλα πανεπιστήμια στον κόσμο είναι πανεπιστήμια ερευνητικά, τα οποία ξεχωρίζουν και για τις σημαντικές προσωπικότητες που διδάσκουν σε αυτά».

Αρα ο μεγάλος αντίπαλος των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων είναι ο ίδιος ο εαυτός τους, η υποστελέχωση και η υποχρηματοδότησή τους;

«Προβλήματα υπάρχουν πολλά, τα οποία οφείλονται και σε εμάς τους πανεπιστημιακούς, δεν θέλω να απεκδυθώ των ευθυνών που μας αναλογούν, αλλά νομίζω ότι έχουμε δείξει πως μπορούμε να τα διαχειριζόμαστε. Και βεβαίως υπάρχει και η σχέση με την Πολιτεία, διότι αποτελεί κεντρική πολιτική επιλογή η ενίσχυση ή όχι των δημόσιων πανεπιστημίων. Νομίζω πάντως ότι κανένας δεν έχει τοποθετηθεί κατά της ενίσχυσής τους – ακόμα και αυτοί που υπερασπίζονται την ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων δεν λένε ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε το δημόσιο πανεπιστήμιο που αποτελεί τη βιτρίνα της χώρας μας».

Είστε μέλος της Επιτροπής που έχει αναλάβει τον σχεδιασμό του νέου υπουργείου που θα ενώσει την ανώτατη εκπαίδευση με την έρευνα. Τι πιστεύετε ότι μπορεί να προσφέρει στην πολύπαθη εγχώρια έρευνα;

«Το υπουργείο Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας θα ενώσει το κομμάτι της ανώτατης εκπαίδευσης που τώρα ανήκει στο υπουργείο Παιδείας με το κομμάτι της έρευνας που ανήκει στη Γενική Γραμματεία Ερευνας και Καινοτομίας (ΓΓΕΚ) του υπουργείου Ανάπτυξης και πιθανώς και σε άλλους φορείς που εμπλέκονται στην έρευνα στη χώρα μας και είναι αυτή τη στιγμή διασκορπισμένοι. Εχουμε κάνει αρκετές συνεδριάσεις αλλά είμαστε ακόμη στην αρχή. Θεωρώ πάντως ότι όταν ολοκληρωθεί το νέο αυτό υπουργείο θα αποτελέσει τομή για την Ελλάδα και θα μας ευθυγραμμίσει με την υπόλοιπη Ευρώπη αντιμετωπίζοντας διαχρονικά προβλήματα που αφορούν την έρευνα στη χώρα μας, όπως είναι η έλλειψη εθνικής στρατηγικής με τον κατακερματισμό των ερευνητικών φορέων σε πολλά υπουργεία που πολλές φορές λαμβάνουν ακόμα και αντικρουόμενες αποφάσεις, η έλλειψη ευθυγράμμισης των μελών ΔΕΠ των πανεπιστημίων με τους ερευνητές των ερευνητικών κέντρων, η ελλιπής κρατική χρηματοδότηση για την έρευνα αλλά και τα προβλήματα αξιολόγησης των ερευνητικών προγραμμάτων».

Πότε αναμένεται να πάρει «σάρκα και οστά»;

«Την άνοιξη θα είναι έτοιμη από την Επιτροπή η συγκεκριμένη πρόταση για τον σχεδιασμό και τη λειτουργία του νέου υπουργείου, το οποίο όμως, σύμφωνα με τα όσα έχει αναφέρει ο Πρωθυπουργός, θα μπορεί να πάρει “σάρκα και οστά” μετά τις εκλογές».

Κλείνοντας αναφέρετε ότι το βραβείο που θα πάρετε στα χέρια σας μεθαύριο έχει ιδιαίτερη συναισθηματική αξία για εσάς. Για ποιον λόγο;

«Το βραβείο αυτό έχει μεγάλη συναισθηματική αξία όχι μόνο για εμένα αλλά για όλους τους πανεπιστημιακούς. Και αυτό διότι συνδέεται με ένα τραγικό γεγονός – τη δολοφονία δύο λαμπρών συναδέλφων, του Βασίλη Ξανθόπουλου και του Στέφανου Πνευματικού στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης στις 27 Νοεμβρίου 1990 από έναν φοιτητή ο οποίος τους δολοφόνησε εν ψυχρώ με καραμπίνα εν ώρα μαθήματος. Αυτό το αδιανόητο γεγονός μέσα στην αίθουσα διδασκαλίας κλονίζει όλους εμάς τους πανεπιστημιακούς διδάσκοντες και διδάσκουσες ακόμα και σήμερα, καθώς συμβολίζει την υπέρτατη θυσία, την πλήρη αφιέρωση στο διδακτικό καθήκον. Πρέπει όλοι να θυμόμαστε αυτό το περιστατικό, ειδικά τώρα που γίνεται τόση συζήτηση για τη βία στην κοινωνία και την οπλοκατοχή, καθώς 35 χρόνια μετά τη στυγερή αυτή δολοφονία πολλά δεν έχουν αλλάξει αποδεικνύοντάς μας ότι έχουμε πολύ κοντή μνήμη».

Πηγή:

https://www.tovima.gr/print/society/na-diasosoume-ta-ellinika-lfos-glossa-tis-epistimis/

Νέο Κριτήριο Προσομοίωσης από τον εκλεκτό συνάδελφο κ. Πολύβιο Πρόδρομο!

 👉Ένα κριτήριο τόσο ξεχωριστό, τόσο ευαίσθητο, τόσο ιδιαίτερο, τόσο "φρέσκο"που το αγάπησα αμέσως, με την πρώτη κιόλας ανάγνωση και θέλησα αυτοστιγμεί να το κοινοποιήσω σε όλους σας! Συγχαρητήρια στον εξαιρετικό και πολυγραφότατο συνάδελφο κ. Πολύβιο Πρόδρομο για την τόσο προσεγμένη του δουλειά και την μοναδική οπτική του στα πράγματα! Σας ευχαριστούμε πολύ! Να είστε καλά! 😊

Κριτήριο Προσομοίωσης στη Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία!

Προετοιμασία για τις Πανελλαδικές εξετάσεις!

Θέμα: "Το γράψιμο με το χέρι!"

Κείμενο 1

"Το γράψιμο με το χέρι χάνεται και μαζί του ο γραφικός χαρακτήρας μας"

Το πιο κάτω (συντομευμένο και διασκευασμένο) άρθρο δημοσιεύθηκε στο lifo.gr και γράφτηκε από την The LiFO team με στοιχεία από The Guardian, στις 12.2.25.

Ο γραφικός χαρακτήρας εξαφανίζεται. Στις ΗΠΑ δεν απαιτείται πλέον από τους μαθητές κανένα στοιχείο καλλιγραφίας και το ίδιο ισχύει και στο εκπαιδευτικό σύστημα πολλών ευρωπαϊκών χωρών ενώ μια πρόσφατη έρευνα υποστήριζε ότι πάνω από το 33% των μαθητών δυσκολεύονται να επιτύχουν επάρκεια στη βασική γραφή, στην ικανότητα δηλαδή να γράφουν με στοιχειωδώς ευανάγνωστο τρόπο τα γράμματα του αλφαβήτου (τόσο σε κεφαλαία όσο και σε πεζά γράμματα).

Αλλά οι μαθητές δεν είναι οι μόνοι που δεν μπορούν πλέον να γράψουν ή να διαβάσουν το γράψιμο με το χέρι. Όλο και λιγότεροι από εμάς βάζουμε το στυλό στο χαρτί για να καταγράψουμε τις σκέψεις μας, να αλληλογραφήσουμε με τους φίλους μας ή ακόμη και για να γράψουμε μια λίστα με ψώνια. Με το ζόρι μπορούμε να γράψουμε –δυσανάγνωστα– το όνομά μας, αλλά κι αυτή ακόμα η δεξιότητα ατροφεί καθώς βασιζόμαστε αποκλειστικά στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή ή του smartphone.

Τι σημαίνει το να ζούμε χωρίς γράψιμο με το χέρι, χωρίς γραφικό χαρακτήρα; Η δεξιότητα αυτή έχει υποβαθμιστεί σταδιακά και πολλοί από εμάς δεν αντιλαμβανόμαστε την απώλειά της μέχρι να μας ζητηθεί να γράψουμε κάτι σ’ ένα χαρτί. Κάποιοι εξακολουθούν να το κάνουν σε ειδικές περιστάσεις (μια συλλυπητήρια επιστολή ίσως ή μια περίτεχνα καλλιγραφημένη πρόσκληση γάμου) ή στις σπάνιες περιπτώσεις που γράφουν μια επιταγή, αλλά εκτός από τους δασκάλους, λίγοι άνθρωποι επιμένουν στη διατήρηση της γραφής στο χέρι στην καθημερινή ζωή.

Χάνουμε όμως κάτι βαθύ όταν εξαφανίζεται ο γραφικός χαρακτήρας. Χάνουμε γνωστικές δεξιότητες και χάνουμε επίσης την ευχαρίστηση της χρήσης των χεριών μας και ενός εργαλείου γραφής σε μια διαδικασία που επί χιλιάδες χρόνια επέτρεπε στους ανθρώπους να κάνουν τις σκέψεις τους ορατές ο ένας στον άλλο. Χάνουμε την αισθητηριακή εμπειρία του μελανιού και του χαρτιού και την οπτική απόλαυση της χειρόγραφης λέξης. Χάνουμε την ικανότητα να διαβάζουμε τα λόγια των νεκρών.

Πλέον είναι πολύ πιο πιθανό να χρησιμοποιήσουμε τα χέρια μας για να πληκτρολογήσουμε ή να «σαρώσουμε» παρά για οτιδήποτε άλλο. Επικοινωνούμε περισσότερο αλλά με λιγότερη σωματική προσπάθεια, ξεχνώντας την τεράστια εξελικτική ιστορία που μας προσάρμοσε στη σωματική έκφραση ως μέσο κατανόησης του κόσμου μας. Αλλά η σαφήνεια του γραφικού χαρακτήρα δεν είναι απλώς ένα βοήθημα για την επικοινωνία.

Με κάποιο σημαντικό τρόπο, το γράψιμο με το χέρι, σε αντίθεση με την ανίχνευση ενός γράμματος στο πληκτρολόγιο ή τη δακτυλογράφησή του, προετοιμάζει τον εγκέφαλο για την εκμάθηση της ανάγνωσης. Με άλλα λόγια, συγκρατούμε καλύτερα τις πληροφορίες όταν γράφουμε με το χέρι, επειδή ο πιο αργός ρυθμός της γραφής μας αναγκάζει να συνοψίζουμε καθώς γράφουμε, σε αντίθεση με τη μεγαλύτερη ταχύτητα της στεγνής καταγραφής σε ένα πληκτρολόγιο. […]

Η επιλογή των εργαλείων μας και ο τρόπος που τα χρησιμοποιούμε διευκολύνουν όχι μόνο τις λειτουργίες του χεριού αλλά και του μυαλού. Οι ενσώματες εμπειρίες μας διαμορφώνουν όχι μόνο τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να κάνουμε τις καθημερινές ασχολίες, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τον κόσμο γύρω μας. Κάποιες από τις συνήθειες που εξαφανίζονται, όπως η γραφή με το χέρι και το σχέδιο, μπορεί να μη φαίνονται σημαντικές.

Πρόκειται για ταπεινές δεξιότητες των οποίων τα οφέλη βιώνονται ιδιωτικά, δεν μπορούν εύκολα να αποτιμηθούν σε χρήμα (εκτός από την σπάνια περίπτωση που είναι κανείς επαγγελματίας καλλιγράφος) και η χρήση τους στην καθημερινή ζωή δεν έχει πλέον νόημα για έναν αυξανόμενο αριθμό ανθρώπων. Ωστόσο, η αθόρυβη εξαφάνιση της γραφής με το χέρι από τη ζωή μας, δείχνει πώς ακριβώς συμβαίνει η εξαφάνιση μιας ολόκληρης εμπειρίας. Οι εμπειρίες σβήνουν σταδιακά και συχνά ανεπαίσθητα, και εκλογικεύουμε την απαξίωσή τους όχι ως απώλεια, αλλά ως άλλο ένα σημάδι προόδου και ανάπτυξης. Όταν σβήνει μια τέτοια δεξιότητα, σβήνει μαζί της και μια ανθρώπινη εμπειρία που απλώνεται σε χιλιετίες.

Κείμενο 2
"Όσα χάνονται μαζί με τον ταχυδρόμο"

Άρθρο (συντομευμένο και διασκευασμένο) της Μαρίας Δεδούση που δημοσιεύθηκε στο διαδικτυακό Protagon.gr (1.12.25).

Όταν ξεκινήσαμε, πριν από περίπου έναν μήνα, να βάφουμε την πολυκατοικία στην οποία μένω, το πρώτο που ξηλώθηκε ήταν το γραμματοκιβώτιο. Στη θέση του παραμένει έως σήμερα μια τρύπα, αλλά το πλέον εντυπωσιακό είναι ότι το ίδιο το κουτί δεν έχει λείψει σε κανέναν· ούτε σε εμάς τους ενοίκους ούτε στον ταχυδρόμο. Τις πολύ σπάνιες φορές που έχει κάτι να αφήσει, το περνάει κάτω από την πόρτα. Ούτε οι λογαριασμοί δεν καταδέχονται πια να έρθουν με το ταχυδρομείο, κι έτσι έχει χαθεί εκείνη η συνήθεια να ανοίγεις σιγά σιγά τον φάκελο για να μη δεις απότομα το ποσό.

Τις ημέρες των εορτών τα ταχυδρομεία είχαν πάντα την τιμητική τους· έπρεπε να φροντίσεις «εγκαίρως» (από τον Αύγουστο) να στείλεις τη χριστουγεννιάτικη κάρτα σου, προκειμένου να μη φτάσει το Πάσχα. Σήμερα, αν δεν είσαι τέως βασιλιάς, ένας «ανθρώπινος» βουλευτής ή οδοντίατρος, εξαιρετικά δύσκολα θα μπεις στη διαδικασία να στείλεις κάρτα.

Ένας βασικός λόγος είναι ότι για να στείλεις κάρτα πρέπει να τη γράψεις πρώτα. Και οι περισσότεροι από εμάς, ακόμη και αν υποτίθεται ότι το γράψιμο είναι η δουλειά μας, έχουμε ξεχάσει πώς να το κάνουμε. Το γράψιμο με το χέρι είναι μια δεξιότητα που ταχύτατα χάνεται· για τους νεότερους δεν το συζητώ καν, τους λες «γράψε» και ψάχνουν αυτομάτως το τηλέφωνό τους.[…]

Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτε το παράξενο σε όλα αυτά. Λέγεται πρόοδος. Σε πολύ λίγα χρόνια ούτε να πληκτρολογούμε θα ξέρουμε, καθώς όλο και περισσότερο η Τεχνητή Νοημοσύνη σού επιτρέπει να μιλάς απλώς στο μηχάνημα και αυτό να γράφει. Μετά δεν θα χρειάζεται καν να μιλάμε, η ΤΝ θα διαβάζει τη σκέψη μας. Αυτό το τελευταίο δεν είναι απαραίτητα κακό: μιλάμε υπερβολικά πολύ οι άνθρωποι, χωρίς πάντοτε καλό αποτέλεσμα. […]

Το μεγάλο πρόβλημα με τις ψηφιακές επικοινωνίες και δραστηριότητες δεν είναι η αποξένωση, αλλά το γεγονός ότι γινόμαστε όλο και πιο εξαρτημένοι από την τεχνολογία, παραιτούμενοι των φυσικών μας δεξιοτήτων. Και αν, παρ’ ελπίδα, σου «πέσει» το ρεύμα και το ίντερνετ, δεν μπορείς να γράψεις ούτε «Βοήθεια!» σε ένα πανί να το κρεμάσεις απ’ έξω. Ούτε ν’ ανάψεις φωτιά μπορείς, ούτε να φτιάξεις ένα ψευτοφαΐ, ούτε τίποτα. Είσαι τεχνητά ανήμπορος. Η παροχή, δε, του ρεύματος και του ίντερνετ δεν είναι κάτι απόλυτα εγγυημένο σε κάθε συνθήκη.

Θα πείτε ότι με αυτή τη λογική θα έπρεπε να ξέρουμε να κυνηγάμε και το φαΐ μας με τόξα και βέλη. Ας μη φτάνουμε σε υπερβολές, αν και έτσι όπως πάνε τα πράγματα ίσως δεν είναι και τόσο κακή ιδέα. Φανταστείτε, όμως, έναν κόσμο όπου ούτε γράφουμε, ούτε διαβάζουμε (μας κάνει περιλήψεις η ΤΝ), ούτε επικοινωνούμε με φυσικό τρόπο, ούτε τίποτε, και ξαφνικά ένα πρωί η Siri και η Alexa σιωπούν οριστικά. Και μαζί τους όλο το σύστημα.

Κείμενο 3
"Γράμμα"

Το πιο κάτω ποίημα της Κικής Δημουλά περιλαμβάνεται στην ποιητική της συλλογή ««Έρεβος», εκδ. Στιγμή, 1990 (Β΄ έκδοση)

Ο ταχυδρόμος,
σέρνοντας στα βήματά του την ελπίδα μου
μου ’φερε και σήμερα ένα φάκελο
με τη σιωπή σου.
Το όνομά μου γραμμένο απ᾿ έξω με λήθη.
Η διεύθυνσή μου ένας ανύπαρκτος δρόμος.
Όμως ο ταχυδρόμος
τον βρήκε αποσυρμένο στη μορφή μου,
κοιτώντας τα παράθυρα που έσκυβαν μαζί μου,
διαβάζοντας τα χέρια μου
που έπλαθαν κιόλας μια απάντηση.
Θα τον ανοίξω με την καρτερία μου
και θα ξεσηκώσω με τη μελαγχολία μου
τ᾿ άγραφά σου.
Κι αύριο θα σου απαντήσω
στέλνοντάς σου μια φωτογραφία μου.
Στο πέτο θα έχω σπασμένα τριφύλλια,
στο στήθος σκαμμένο
το μενταγιόν της συντριβής.
Και στ᾿ αυτιά μου θα κρεμάσω -συλλογίσου-
τη σιωπή σου.

ΘΕΜΑΤΑ

Α1. Στο Κείμενο 1 τίθεται το ερώτημα: «Τι σημαίνει το να ζούμε χωρίς γράψιμο με το χέρι, χωρίς γραφικό χαρακτήρα;». Να αποδώσετε συνοπτικά σε ένα κείμενο 70–80 λέξεων την απάντηση που δίνουν οι συντάκτες του Κειμένου 1 στο ερώτημα αυτό.
Μονάδες 20

Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση τα Κείμενα 1 και 2, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο απαντητικό σας φύλλο, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του κειμένου):
1. Το ρητορικό ερώτημα στην τρίτη παράγραφο του Κειμένου 1 λειτουργεί ως μέσο πειθούς.
2. Η αναφορά στην «ικανότητα να διαβάζουμε τα λόγια των νεκρών» (Κείμενο 1), δηλώνει ότι η απώλεια της χειρόγραφης γραφής μπορεί να δυσκολέψει την πρόσβαση σε κείμενα του παρελθόντος.
3. Το Κείμενο 1, υποστηρίζει ότι η χειρόγραφη γραφή είναι χρήσιμη κυρίως σε «επίσημες» περιστάσεις και γι’ αυτό αρκεί να διατηρείται μόνο εκεί.
4. Στο Κείμενο 2 η λέξη «παραιτούμενοι» (5η παράγραφος) θα μπορούσε να αντικατασταθεί από τη λέξη «απορρίπτοντας» χωρίς να αλλοιωθεί το νόημα.
5. Στο Κείμενο 2, η «πρόοδος» παρουσιάζεται με ουδέτερο τρόπο και αντιμετωπίζεται ως καθαρά θετική εξέλιξη χωρίς επιφυλάξεις.

Μονάδες 15

Β2.α. Ποια είναι η πρόθεση των συντακτών στην 7η παράγραφο του Κειμένου 1 «Η επιλογή των εργαλείων μας … μπορεί να μη φαίνονται σημαντικές.» και πώς το κειμενικό σχήμα με το οποίο επιλέγουν να την αναπτύξουν, εξυπηρετεί την πρόθεσή τους αυτή;
β. Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο σκοπός/πρόθεση της αρθρογράφου στο Κείμενο 2; Να αναφέρετε δύο (2) λεξικογραμματικές επιλογές, με τις οποίες διαμορφώνεται το ύφος του κειμένου, ώστε να υπηρετεί τον σκοπό αυτό, εξηγώντας σύντομα τη λειτουργία καθενός από αυτά.
Μονάδες 10

Β3. Να εντοπίσετε ένα κοινό στοιχείο στις απόψεις που διατυπώνονται στα χωρία: «Αλλά οι μαθητές δεν είναι οι μόνοι … στο πληκτρολόγιο του υπολογιστή ή του smartphone.» (Κείμενο 1) και «Ένας βασικός λόγος είναι … ψάχνουν αυτομάτως το τηλέφωνό τους.» (Κείμενο 2) (70-80 λέξεις)
Μονάδες 10

ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ (ΘΕΜΑ Β)

1. Το ύφος του Κειμένου 1 χαρακτηρίζεται ως τυπικό / σοβαρό. Να εντοπίσετε δύο (2) στοιχεία του λόγου που επιβεβαιώνουν τον χαρακτηρισμό αυτό και να αιτιολογήσετε τις επιλογές σας παραθέτοντας και τα αντίστοιχα χωρία.
2. Να βρείτε δύο σημεία του Κειμένου 2 όπου ο λόγος είναι ειρωνικός και να δικαιολογήσετε αυτή την επιλογή λαμβάνοντας υπόψη το θέμα και την πρόθεση της συντάκτριας.
3. Να δικαιολογήσετε την επανάληψη της λέξης «χάνουμε» στην 4η παράγραφο του Κειμένου 1, σε σχέση με το θέμα του και την πρόθεση των συγγραφέων.
4. Ποιος θεωρείτε ότι είναι ο λειτουργικός ρόλος του ερωτήματος στην αρχή της 3ης παραγράφου του Κειμένου 1: «Τι σημαίνει το να ζούμε χωρίς γράψιμο με το χέρι, χωρίς γραφικό χαρακτήρα;;» ως προς τη δομή του κειμένου και ως προς το επικοινωνιακό αποτέλεσμα;

Γ1. Γιατί εμφανίζεται μελαγχολικό και πληγωμένο το ποιητικό υποκείμενο (Κείμενο 3) και πώς εκδηλώνει αυτό το συναίσθημα; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Πώς κρίνετε τη στάση του ποιητικού υποκειμένου, που παρότι πληγώνεται συνεχίζει να ελπίζει; (150-200 λέξεις)
Μονάδες 15

Δ1. Με βάση τη δική σας εμπειρία από τα σχολικά σας χρόνια, πόσο αποτελεσματικό και χρήσιμο για εσάς ήταν το γράψιμο με το χέρι; Στην καθημερινότητά σου, πώς επιλέγεις να γράφεις, στο χέρι ή στο κινητό/υπολογιστή, και γιατί; Υποθέστε ότι γράφετε ένα κείμενο για τη σχολική ιστοσελίδα. Μπορείτε να αξιοποιήσετε στοιχεία των Κειμένων 1 και 2. (350-400 περίπου λέξεις).
Μονάδες 30

Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος MA,PhD

Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας

Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη