Δευτέρα 5 Ιανουαρίου 2026

Αδίδακτο Κείμενο - Λυσίου, Κατά Νικομάχου, 31-33

Λυσίου, Κατὰ Νικομάχου, 31-33

Παρεσκευασμένοι [γὰρ] τινές εἰσι καὶ τῶν φίλων καὶ τῶν τὰ τῆς πόλεως πραττόντων δεῖσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ· ὧν ἐγὼ ἡγοῦμαι ἐνίοις προσήκειν ὑπὲρ τῶν ἑαυτοῖς πεπραγμένων ἀπολογεῖσθαι πολὺ μᾶλλον ἢ τοὺς ἀδικοῦντας σῴζειν προαιρεῖσθαι. Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι, ὦ ἄνδρες δικασταί, εἰ τούτου μὲν ἑνὸς ὄντος καὶ οὐδὲν ὑπὸ τῆς πόλεως ἠδικημένου οὐκ ἐπεχείρησαν δεῖσθαι ὡς χρὴ παύσασθαι εἰς ὑμᾶς ἐξαμαρτάνοντα, ὑμᾶς δὲ τοσούτους ὄντας καὶ αἠδικημένους ὑπὸ τούτου πείθειν ζητήσουσιν ὡς οὐ χρὴ δίκην παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν. Χρὴ τοίνυν, ὥσπερ καὶ τούτους ὁρᾶτε προθύμως σῴζοντας τοὺς φίλους, οὕτως καὶ ὑμᾶς τοὺς ἐχθροὺς τιμωρεῖσθαι, εὖ εἰδότας ὅτι τούτοις πρώτοις ἄνδρες ἀμείνους δόξετε εἶναι, ἐὰν παρὰ τῶν ἀδικούντων δίκην λαμβάνητε.

Λυσίου, Κατὰ Νικομάχου, 31-33

[Παρεσκευασμένοι [γὰρ] τινές εἰσι καὶ τῶν φίλων καὶ τῶν τὰ τῆς πόλεως πραττόντων δεῖσθαι ὑπὲρ αὐτοῦ·] [ὧν ἐγὼ ἡγοῦμαι ἐνίοις προσήκειν ὑπὲρ τῶν ἑαυτοῖς πεπραγμένων ἀπολογεῖσθαι πολὺ μᾶλλον ἢ τοὺς ἀδικοῦντας σῴζειν προαιρεῖσθαι.] [Δεινὸν δέ μοι δοκεῖ εἶναι, ὦ ἄνδρες δικασταί,] (εἰ τούτου μὲν ἑνὸς ὄντος καὶ οὐδὲν ὑπὸ τῆς πόλεως ἠδικημένου οὐκ ἐπεχείρησαν (οὗτοι) δεῖσθαι) (ὡς χρὴ παύσασθαι εἰς ὑμᾶς ἐξαμαρτάνοντα), ((εἰ)ὑμᾶς δὲ τοσούτους ὄντας καὶ ἠδικημένους ὑπὸ τούτου πείθειν ζητήσουσιν(οὗτοι)) (ὡς οὐ χρὴ δίκην παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν.) [Χρὴ τοίνυν, (ὥσπερ καὶ τούτους (ὑμεῖς)ὁρᾶτε προθύμως σῴζοντας τοὺς φίλους,) οὕτως καὶ ὑμᾶς τοὺς ἐχθροὺς τιμωρεῖσθαι, εὖ εἰδότας] (ὅτι τούτοις πρώτοις ἄνδρες ἀμείνους δόξετε(ὑμεῖς) εἶναι), (ἐὰν παρὰ τῶν ἀδικούντων δίκην λαμβάνητε. (ὑμεῖς))

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο Νικόμαχος, στον οποίο αναφέρεται το κείμενο από τον λόγο του Λυσία, είχε αναλάβει την αναγραφή των νόμων στις δημόσιες στήλες, ήταν δηλαδή ένας από τους δημόσιους γραμματείς. Ο Λυσίας επιχειρεί να πείσει τους δικαστές ότι πρέπει να καταδικαστεί ο Νικόμαχος, ο οποίος κατηγορείται για απάτη κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του. Ο ρήτορας, με τα επιχειρήματά του στο συγκεκριμένο κείμενο, επικεντρώνει την προσοχή των δικαστών στο ποιόν των συνηγόρων και των πολιτικών φίλων του Νικόμαχου που θα προσπαθήσουν να τον υπερασπιστούν και προτρέπει το δικαστήριο να μην εξαπατηθεί και τον αθωώσει, αλλά, τηρώντας τις νόμιμες διαδικασίες, να τιμωρήσει στο πρόσωπο του Νικόμαχου όλους αυτούς που παραβιάζουν τους νόμους.

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

✅ πράττω τὰ τῆς πόλεως = πολιτεύομαι, ασχολούμαι με τα κοινά
✅ δέομαί τινος ὑπέρ τινoς = παρακαλώ κάποιον για χάρη άλλου,

✅ Το ρήμα «δέομαι» όταν χρησιμοποιείται σε δικανικούς λόγους έχει την εξής έννοια: «ικετεύω τους δικαστές για να υπερασπιστώ έναν κατηγορούμενο».

✅ ἔνιοι, -αι, -οι = μερικοί, κάποιοι

✅ προαιροῦμαι + απαρέμφατο = προτιμώ να, σκοπεύω να, επιδιώκω να

✅ δέομαί τινός τι = παρακαλώ κάποιον για κάτι

(«…ὡς χρὴ παύσασθαι»: σε άλλες εκδόσεις παραλείπεται το «ὡς χρή», οπότε η σύνταξη γίνεται με το απαρέμφατο «παύσασθαι»).

✅ ζητῶ + τελικό απαρέμφατο = ζητώ να
✅ ζητῶ τινα/τι = αναζητώ κάποιον/κάτι
(σε άλλες εκδόσεις αποδίδουν το σημείο: «…ὑπὸ τούτου αἰτήσουσιν ὡς οὐ χρὴ δίκην παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν»)

✅ τιμωροῦμαί τινα = τιμωρώ, εκδικούμαι κάποιον
✅ τιμωροῦμαί τινά τινος = τιμωρώ κάποιον εκδικούμενος για κάποιο παράπτωμα.
✅ τιμωρῶ ή τιμωροῦμαί τινι = βοηθώ, υπερασπίζω κάποιον.

✅ δίκην λαμβάνω παρά τινος = τιμωρώ κάποιον, παίρνω εκδίκηση από κάποιον
✅ δίκην δίδωμί τινι/ ὑπό τινος = τιμωρούμαι από κάποιον
✅ δίκην δίδωμι = δικάζομαι

ΟΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

«εἰ τούτου μὲν ἑνὸς ὄντος καὶ οὐδὲν ὑπὸ τῆς πόλεως ἠδικημένου οὐκ ἐπεχείρησαν δεῖσθαι»:

Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με τον σύνδεσμο εἰ, γιατί δηλώνει υποθετική αιτιολογία. Εκφέρεται με οριστική αορίστου («οὐκ ἐπεχείρησαν»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρελθόν. Λειτουργεί ως υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση ψυχικού πάθους «δεινὸν εἶναι».

Παρατήρηση:
Οι δευτερεύουσες αιτιολογικές προτάσεις που ακολουθούν απρόσωπες εκφράσεις ψυχικού πάθους (δεινόν ἐστι, θαυμαστόν ἐστι κ.λπ.) λειτουργούν ως υποκείμενο αυτών.
Εισάγονται με το εἰ, όταν δηλώνεται υποθετική αιτιολογία.

(βλ. Πολ. Μπίλλα, Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου, ΟΕΔΒ 2007, σελ. 100 και 153.)

«ὡς χρὴ παύσασθαι εἰς ὑμᾶς ἐξαμαρτάνοντα»:

Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὡς γιατί εκφράζει υποκειμενική γνώμη. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα («χρὴ»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί ως επεξήγηση στο εννοούμενο σε αιτιατική άμεσο αντικείμενο, του απαρεμφάτου «δεῖσθαι» («τοῦτο»).

«(ενν. εἰ) ὑμᾶς δὲ τοσούτους ὄντας καὶ ἠδικημένους ὑπὸ τούτου πείθειν ζητήσουσιν»:

Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση, που συνδέεται με την προηγούμενη αιτιολογική με τους παρατακτικούς αντιθετικούς συνδέσμους «μὲν … δὲ» (εννοείται ο σύνδεσμος εισαγωγής εἰ) και δηλώνει υποθετική αιτιολογία. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα («ζητήσουσιν»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί, όπως και η προηγούμενη αιτιολογική, ως υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση ψυχικού πάθους «δεινὸν εἶναι».

«ὡς οὐ χρὴ δίκην παρ’ αὐτοῦ λαμβάνειν»:

Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὡς γιατί εκφράζει υποκειμενική γνώμη. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα («οὐ χρή»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί ως έμμεσο αντικείμενο στο απαρέμφατο «πείθειν» της προηγούμενης αιτιολογικής πρότασης.

«ὥσπερ καὶ τούτους ὁρᾶτε προθύμως σῴζοντας τοὺς φίλους»:

Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική πρόταση. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα ὥσπερ και με το δεικτικό επίρρημα «οὕτως» της κύριας πρότασης σχηματίζει το λεγόμενο παραβολικό ζεύγος που εκφράζει τρόπο. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα («ὁρᾶτε»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της σύγκρισης-παρομοίωσης (με την έννοια της μεταφορική αναλογίας, την έννοια του αναλογικού τρόπου σκέψης και όχι αναγκαστικά παρομοίωσης) στην κύρια πρόταση.

«ὅτι τούτοις πρώτοις ἄνδρες ἀμείνους δόξετε εἶναι»:

Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὅτι γιατί εκφράζει αντικειμενική γνώμη. Εκφέρεται με οριστική μέλλοντα («δόξετε»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο μέλλον. Εξαρτάται από τη μετοχή γνωστικού ρήματος «εἰδότας» και λειτουργεί ως αντικείμενο αυτής.

«ἐὰν παρὰ τῶν ἀδικούντων δίκην λαμβάνητε»:

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο ἐὰν και εκφέρεται με υποτακτική («λαμβάνητε»). Με απόδοση την οριστική μέλλοντα του ρήματος της ειδικής πρότασης («δόξετε») σχηματίζει τον εξαρτημένο υποθετικό λόγο του προσδοκωμένου.

Υπόθεση: ἐὰν λαμβάνητε (ἐὰν + υποτακτική)
Απόδοση: δόξετε εἶναι = ἔσεσθε (οριστική μέλλοντα)