Ανακοινώθηκε το Πρόγραμμα των Πανελλαδικών Εξετάσεων 2026!!!!

Πρόγραμμα Πανελλαδικών Εξετάσεων Ημερήσιων και Εσπερινών ΓΕΛ και ΕΠΑΛ, Ειδικών και Μουσικών μαθημάτων 

και προθεσμία Υγειονομικής Εξέτασης και Πρακτικής Δοκιμασίας των υποψηφίων για εισαγωγή στα ΤΕΦΑΑ, έτους 2026.

Από το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού ανακοινώνεται το πλήρες πρόγραμμα των Πανελλαδικών Εξετάσεων έτους 2026 :

 

Α. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2026 των ημερήσιων και εσπερινών ΓΕΛ

ΗΜΕΡΑ	ΗΜΕΡ/ΝΙΑ	ΜΑΘΗΜΑ	ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (Ο.Π.= Ομάδα Προσανατολισμού)
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ	29-5-2026	- ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ	ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
Τεταρτη	3-6-2026	- ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ     - ΒΙΟΛΟΓΙΑ	Ο.Π. ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ + Ο.Π. ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΠΛΗΡ/ΚΗΣ Ο.Π. ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ
παρασκευη	5-6-2026	- ΛΑΤΙΝΙΚΑ   - χημεια     - πληροφορικη	Ο.Π. ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ   Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ + Ο.Π. ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ   Ο.Π. ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΠΛΗΡ/ΚΗΣ
δευτερα	8-6-2026	- ιστορια   -ΦΥΣΙΚΗ     - οικονομια	Ο.Π. ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ   Ο.Π. ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ + Ο.Π. ΣΠΟΥΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ   Ο.Π. ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΠΛΗΡ/ΚΗΣ

 

Ως ώρα έναρξης εξέτασης ορίζεται η 08:30 π.μ., κοινή για τους υποψηφίους ημερήσιων και εσπερινών Λυκείων. Οι υποψήφιοι πρέπει να προσέρχονται στις αίθουσες εξέτασης μέχρι τις  08:00 π.μ. Η διάρκεια εξέτασης κάθε μαθήματος είναι τρεις (3) ώρες.

Η εξεταστέα ύλη και τα θέματα των εξετάσεων είναι κοινά για όλους τους υποψηφίους ημερησίων και εσπερινών ΓΕΛ.

 

 

 

Β. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΤΟΥΣ 2026 ΤΩΝ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΛ

 

ΗΜΕΡΑ	ΗΜΕΡ/ΝΙΑ	ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ
ΣΑΒΒΑΤΟ	30-5-2026	- ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
ΤΡΙΤΗ	2-6-2026	- ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ (Άλγεβρα)
ΠΕΜΠΤΗ	4-6-2026	- ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ II                          - ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ (ΑΟΘ)     - ΔΙΚΤΥΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ                                 - ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ
ΣΑΒΒΑΤΟ	6-6-2026	- ΗΛΕΚΤΡΟΤΕΧΝΙΑ 2                                       - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ                               - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ - ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ
ΤΡΙΤΗ	9-6-2026	- ΥΓΙΕΙΝΗ                                                              - ΝΑΥΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ-ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΣΤΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ-ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ                                                     - ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (ΑΟΔ) - ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΗΧΑΝΩΝ
ΠΕΜΠΤΗ	11-6-2026	- ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ                                     - ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ        - ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ ΙΙ                                                                                                           - ΝΑΥΤΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ
ΣΑΒΒΑΤΟ	13-6-2026	- ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΛΙΚΩΝ                                           - ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗ                                                         -ΜΗΧΑΝΕΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΚΑΥΣΗΣ II (ΜΕΚ ΙΙ)             - ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ
ΔΕΥΤΕΡΑ	15-6-2026	- ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΨΥΞΗΣ-ΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ                                                         - ΚΙΝΗΤΗΡΕΣ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ                                                                    - ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΩΝ ΘΕΡΜΑΝΣΕΩΝ

 

Ως ώρα έναρξης εξέτασης ορίζεται η 08:30 π.μ. Οι υποψήφιοι πρέπει να προσέρχονται στις αίθουσες εξέτασης μέχρι τις 08:00 π.μ. Η διάρκεια εξέτασης κάθε μαθήματος είναι τρεις (3) ώρες, εκτός από το μάθημα ειδικότητας: Αρχιτεκτονικό Σχέδιο, για το οποίο η διάρκεια εξέτασης είναι τέσσερις (4) ώρες.

Η εξεταστέα ύλη και τα θέματα των εξετάσεων είναι κοινά για όλους τους υποψηφίους ημερησίων και εσπερινών ΕΠΑΛ.

 

Γ. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ και ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ 2026 ΓΙΑ ΓΕΛ & ΕΠΑΛ

 

ΗΜΕΡΑ	ΗΜΕΡ/ΝΙΑ	ΜΑΘΗΜΑ	ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ
ΤΡΙΤΗ	16-6-2026	ΑΓΓΛΙΚΑ	10:00 π.μ
ΤΕΤΑΡΤΗ	17-6-2026	ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ	8:30 π.μ.
ΠΕΜΠΤΗ	18-6-2026	ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ	8:30 π.μ.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ	19-6-2026	ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ	8:30 π.μ.
ΣΑΒΒΑΤΟ	20-6-2026	ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΝΤΙΛΗΨΗ, ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΑΡΜΟΝΙΑ	10:00 π.μ.
ΔΕΥΤΕΡΑ	22-6-2026	ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ	8:30 π.μ.
ΤΡΙΤΗ	23-6-2026	ΓΑΛΛΙΚΑ	8:30 π.μ.
ΤΕΤΑΡΤΗ	24-6-2026	ΙΤΑΛΙΚΑ	8:30 π.μ.
ΠΕΜΠΤΗ	25-6-2026	ΙΣΠΑΝΙΚΑ	8:30 π.μ.

 

Οι υποψήφιοι πρέπει να προσέρχονται στις αίθουσες εξέτασης :

μέχρι τις 08:00 π.μ. για τα μαθήματα με ώρα εξέτασης 08:30 π.μ.,

μέχρι τις 09:30 π.μ. για τα μαθήματα με ώρα εξέτασης 10:00 π.μ.

Η διάρκεια εξέτασης για τα μαθήματα:

- των ξένων γλωσσών είναι τρεις (3) ώρες,

- των Σχεδίων ( Ελεύθερο και Γραμμικό) είναι έξι (6) ώρες,

- για το μουσικό μάθημα «Μουσική Εκτέλεση και Ερμηνεία» η εξέταση της φωνητικής ή οργανικής μουσικής διαρκεί  4΄ έως 6΄ λεπτά ανά υποψήφιο.

- για το μουσικό μάθημα «Μουσική Αντίληψη, Θεωρία και Αρμονία», η εξέταση συνολικά έχει διάρκεια τρεις (3) ώρες και 30΄ λεπτά.

 

Δ. Ως προθεσμία διεξαγωγής Υγειονομικής Εξέτασης και Πρακτικής Δοκιμασίας των υποψηφίων (ΓΕΛ και ΕΠΑΛ) για εισαγωγή στα Τμήματα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (ΤΕΦΑΑ) ακαδ. έτους 2026-27 ορίζεται το διάστημα από τη Δευτέρα 15-6-2026 μέχρι και την Παρασκευή  26-6-2026.

Μαρούσι, 11 - 9 - 2025

Δελτίο Τύπου

Πηγή:

https://www.minedu.gov.gr/news/62639-11-09-25-programma-panelladikon-eksetaseon-2026

                                                                                                                                                                  

Ο καλύτερος τρόπος να ξεκινήσει η νέα σχολική χρονιά!!!

Πάτησε εδώ!👇

https://youtu.be/MLH8Ef3LKbI?si=QXHGTiflhA8G-D_z

Μοναδικές στιγμές με υπέροχους ανθρώπους!!!

Άλλη μια σχολική χρονιά ξεκινάει με κέφι, 

διάθεση για δημιουργία και χαρά!!!
Σας ευχαριστώ πολύ για όλα!!!
Τα καλύτερα...έρχονται!!!

2025-2026

Η φρίκη ως ταπετσαρία

Αλέξης Σταμάτης

28.08.2025 

Photo Credits: REUTERS/Kim Kyung-Hoon

Η φρίκη δεν είναι πια το σημείο ρήξης του πολιτισμού. Είναι το wallpaper του. Το διακοσμητικό μοτίβο των ημερών μας.

Σκεφτείτε την ταινία Apocalypse Now και τη φράση του Κουρτς: «Η φρίκη… η φρίκη». Σήμερα, αυτή η «φρίκη» δεν εμφανίζεται στα όρια του πολιτισμού, σε κάποια ζούγκλα, αλλά στην παλάμη μας, συμπιεσμένη σε μια οθόνη εξίμισι ιντσών.

Δεν χρειάζεται να ζούμε στον πόλεμο ή στην ακραία φτώχεια – η ροή των ειδήσεων και των αναρτήσεων φροντίζει να μας προσφέρει ένα απεριόριστο μενού εικόνων που υποκαθιστούν την εμπειρία της πραγματικής συντριβής.

Η φρίκη στην οθόνη είναι διπλά παραμορφωμένη: πρώτον, επειδή είναι ήδη επιμελημένη – έχει περάσει από φίλτρα, λεζάντες, μοντάζ – και δεύτερον, επειδή τη λαμβάνουμε σε συνθήκες άνεσης.

Δεν είναι μια κραυγή που εισβάλλει στη ζωή μας, αλλά μια ειδοποίηση που γλιστράει στο ατέρμονο scrolling. Οταν η φρίκη καταναλώνεται μαζί με τον πρωινό καφέ, γίνεται μέρος της καθημερινής ρουτίνας, όπως το να τσεκάρεις τον καιρό ή τα χρηματιστήρια.

Η ίδια η οθόνη λειτουργεί ως μηχανισμός μετατροπής: το αίμα γίνεται pixel, η κραυγή κυματομορφή, ο θάνατος περιεχόμενο. Κι εμείς; Παίζουμε τον ρόλο του θεατή που ξέρει ότι η εικόνα είναι πραγματική, αλλά επιλέγει να την αντιμετωπίσει σαν αφήγηση.

Ετσι, η φρίκη χάνει το ηθικό της βάρος και αποκτά ανταλλακτική αξία: επιδοκιμασίες, κοινοποιήσεις, θεάσεις. Ακόμη και ο αποτροπιασμός υπολογίζεται πια ως «αλληλεπίδραση».

Αυτό που είναι πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι η φρίκη υπάρχει στις οθόνες μας – υπήρχε πάντα στην τέχνη, από τα μεσαιωνικά τρίπτυχα έως την Γκερνίκα του Πικάσο – αλλά ότι σήμερα δεν υπάρχει έξω από αυτές.

Οταν η φρίκη δεν μεσολαβείται από οθόνη, σχεδόν δεν αναγνωρίζεται ως πραγματική. Το βίντεο ενός βομβαρδισμού γίνεται απόδειξη ότι κάτι συνέβη – χωρίς αυτό, η εμπειρία μοιάζει ελλιπής.

Η ειρωνεία είναι ότι οι οθόνες υπόσχονται «να μας προστατεύσουν» από τον κόσμο, ενώ στην πραγματικότητα μας τον επιστρέφουν σε μια εθιστική μορφή. Μας πείθουν πως κρατάμε την απόσταση ασφαλείας, ενώ έχουμε παραδοθεί στο βλέμμα τους.

Οπως στο Blue Velvet του Λιντς, σηκώνουμε το γρασίδι της προαστιακής ηρεμίας και από κάτω βρίσκουμε τα έντομα που βρυχώνται. Μόνο που τώρα δεν χρειάζεται καν να σκύψουμε – το έντομο έρχεται σε υψηλή ανάλυση εκεί που καθόμαστε.

Η φρίκη, λοιπόν, δεν είναι πια το σημείο ρήξης του πολιτισμού. Είναι το wallpaper του. Το διακοσμητικό μοτίβο των ημερών μας.

Και όσο πιο φυσιολογικά την αποδεχόμαστε, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να θυμηθούμε ότι κάποτε υπήρχε η δυνατότητα της αγωνίας να μας ταράξει, να μας ξεβολέψει πραγματικά. Γιατί η φρίκη χωρίς ρωγμή, χωρίς ρήξη, παύει να είναι προειδοποίηση – γίνεται ταπετσαρία.

https://www.tovima.gr/print/opinions/i-friki-os-tapetsariacr/

Disclaimer

Ωχουυ

Δ θλ ρ μπρο

Πάλι διάβ

Πάλι φροντ

Πάλι οι μεγάλοι ν μη τσιλάρουν ποτέ

Πάλι ασκ γ σπτ

Πρσπθ μ κν studytok αλλά φέιλ

Σκρολ

Πού μυαλό ρ γ διάβ

Δ θλ τπτ

Φορ ρίαλ μπρο

Κάνσελ το σχολείο

Κάνσελ κ οι πανελελέ

Φτάνει ρ μπρο

Βρθκα

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Έτσι επικοινωνούν σήμερα τα παιδιά…
Τόσο πολύ θέλουν να πάνε πάλι στο σχολείο και να διαβάσουν... (Η πλειοψηφία έστω...)

Από τις επόμενες μέρες θα προσπαθεί πάλι ο καθηγητής να μιλήσει σ’ αυτό το παιδί για αρχαία ελληνική φιλοσοφία, για συνοχή και συνεκτικότητα, για αυτοπάθεια στα λατινικά, για το αγροτικό ζήτημα στην Ελλάδα τον καιρό του Νώε και άλλα πολλά…

 
Αλλά...

1ον) Ποιον θα «αγγίξουν»;
2ον) Ποιος θα τους καταλάβει;
3ον) Ποιον θα τον νοιάξει τελικά να μάθει κάτι;

Scroll στα social media, posts, stories, online games... Μέχρι εκεί... Δεν ενδιαφέρει κάτι άλλο...

Από τις επόμενες ημέρες οι γονείς θα αρχίσουν και πάλι να στραβοκοιτάνε και να θεωρούν πολλές τις ώρες των ιδιαίτερων μαθημάτων και τα δίδακτρα των φροντιστηρίων εξωφρενικά…

Το επίπεδο γλωσσικής έκφρασης των παιδιών τους, ωστόσο, και το σημείο στο οποίο θα πρέπει να το φτάσει ο καθηγητής μέχρι τον Ιούνιο, το «κατοστάρι» που θα πρέπει να τρέξουν καθηγητής και μαθητής αγκαζέ θα μετρήσουν; Θα συνυπολογιστούν αυτά κάπου; Θα προσμετρηθούν;

Θα λύνουν τα ίδια τα παιδιά τις ασκήσεις τους ή θα τα αναλάβει όλα το Chatgpt? (Και τον ψυχολόγο της οικογένειας και τον καθηγητή που είναι και τζάμπα και τον φίλο για συμπαράσταση και τον «ειδικό» σε κάθε περίπτωση…Είχαμε τον περίφημο "ξερολισμό" στην Ελλάδα, ήρθε τώρα και η ΑΙ και «κούμπωσε» άρτια πάνω στην ιδιοσυγκρασία μας… Μια εύκολη και γρήγορη δωρεάν λύση για όλα, για να μην ταλαιπωρηθούμε και πολύ... Αλίμονο...Τώρα αν θα είναι εξακριβωμένη και σωστή η κάθε πληροφορία, αυτό είναι άλλο θέμα που δεν ενδιαφέρει και πολύ...)

Εθελοτυφλούμε όλοι…

Προσποιούμαστε πως όλα είναι ρόδινα στο σπίτι και πως ειδικά τώρα που θα πάνε τα παιδιά στο σχολείο η κατάσταση θα φτιάξει... Θα έρθει η ισορροπία...

Για όλα τα έκτροπα μετά θα ευθύνεται μόνο το σχολείο… Ξεκάθαρα... Και θα απορούμε γιατί φέρθηκε έτσι το δικό μας το παιδί... (Αποκλείεται...)

Για όλα τα ανεπιθύμητα αποτελέσματα και τους χαμηλούς βαθμούς θα ευθύνεται πάντοτε ο δύστροπος και ανεπαρκής καθηγητής (στο σχολείο, στο ιδιαίτερο, στο φροντιστήριο... Παντού…)

Κι όταν δεν θα έρχεται το ποθούμενο αποτέλεσμα στα διαγωνίσματα θα τρέχουν να γράψουν το παιδί και σε φροντιστήριο πέρα από τα ιδιαίτερα, γιατί πάλι τότε κάτι δεν θα κάνει καλά ο καθηγητής και ποτέ το παιδί ή η ίδια η οικογένεια.... (Για την αγνόηση όλων των συμβουλών και όλων των υποδείξεων των καθηγητών, ούτε λόγος...)

Ειδικά φέτος, με τα παιδιά να είναι τόσο πολύ αποπροσανατολισμένα και ζαλισμένα, με τους γονείς να προσπαθούν να εκτονώσουν την πίεση της καθημερινότητάς τους, τα τραύματα και κάθε απωθημένο τους πάνω στα ίδια τα παιδιά, με την φτώχεια να επικρατεί και το ηθικό τέλμα να βασιλεύει, νομίζω πως τα πράγματα θα είναι πιο δύσκολα από ποτέ για όλους εμάς και οι στόχοι όλων δυσεπίτευκτοι…

Δεν ξέρω αν θα πιάσουν οι ευχές μου για μια καλή σχολική χρονιά, σίγουρα πάντως θα ευχηθώ αυτογνωσία σε όλους μας, αλλαγή νοοτροπίας και στάσης ζωής... Το σημαντικότερο!!!

Δεν γίνεται να νοσεί η οικογένεια και να κρύβει την νόσο κάτω από το χαλί αντί να ψάχνει τρόπους θεραπείας και ίασης...

Δεν γίνεται να απουσιάζει η μάνα από το σπίτι, να παρίσταται μόνο 2,3 ώρες (στην καλύτερη περίπτωση) και να περιμένει από το παιδί της να μελετάει μόνο του, να είναι σε όλα του υπάκουο και σωστό κι ο καθηγητής να οφείλει να το αναθρέφει, να αναπληρώνει όλα τα κενά, να κάνει αυτός τη μάνα, τον ψυχολόγο, τον σύζυγο, τον φίλο και αδερφό στο παιδί... Δεν είναι όλοι αυτοί οι ρόλοι του, αλλά μόνο ένας... Να είναι πρότυπο και παράδειγμα ως χαρακτήρας και να διδάσκει.

Δεν φτιάχτηκαν, επίσης, όλοι για στρατιωτικές σχολές ούτε είναι όλοι για Νομική ή Ιατρική...

 
Ας χαλαρώσουμε λίγο όλοι κι ας μην υποτιμούμε κανένα άλλο (ειδικά χειρωνακτικό) επάγγελμα, ειδικά στις μέρες μας, που είναι ελάχιστοι και δυσεύρετοι αυτοί οι επαγγελματίες και απείρως καλύτερα αμοιβόμενοι από κάθε άλλο πτυχιούχο που ζει την πλήρη απαξίωση των σπουδών του στην Ελλάδα σήμερα...

ΥΓ 1. Όλα αυτά τα λέω με πόνο ψυχής και με αγάπη, γιατί ακούω καθημερινά τα 9 στα 10 παιδιά να θέλουν να πιάσουν υψηλόβαθμες σχολές και καταλαβαίνω από μια απλή συζήτηση μαζί τους ότι άλλα ποθεί η ψυχούλα τους, άλλα είναι τα έμφυτα ταλέντα τους και σε άλλα μονοπάτια τα οδηγεί, αντιθέτως, η οικογένειά τους...

ΥΓ 2. Σημασία δεν έχει να βγει άλλος ένας άνεργος και δυστυχισμένος πτυχιούχος, αλλά ένας ευτυχισμένος άνθρωπος με σεβασμό στους συνανθρώπους του, με αγάπη και με αξίες στη ζωή, που θα βοηθήσει ουσιαστικά την κοινωνία μας!

Καλή σχολική χρονιά, λοιπόν, θα ευχηθώ εγώ με σύνεση, επίγνωση των ρόλων μας και άψογη συνεργασία μεταξύ όλων!!!

Φιλολογική Παιδεία

1/9/2025

https://philologikipaideia.blogspot.com/?m=1

Εισαγωγή - Αρχαία Ελληνικά - Φιλοσοφικός Λόγος (Γ'Λυκείου)

 

Νέα ανάρτηση στο Linktree!!!

▪︎Εισαγωγή

▪︎Αρχαία Ελληνικά - Γ' Λυκείου

▪︎Φιλοσοφικός Λόγος

▪︎2025-2026

Κατέβασέ την από εδώ!

https://linktr.ee/glykeriavogiatzi

(Πατάς πάνω στο σχετικό αρχείο...

Μετά το view και μετά πάνω πάνω το αντίστοιχο βελάκι του download για να αποθηκευτεί στο κινητό ή στον υπολογιστή σου! 

Επίσης, μπορείς μετά και να την εκτυπώσεις!)

Καλή μελέτηηηη!!!!

Κάποτε και τώρα...

 

ΚΑΠΟΤΕ ζούσαμε όμορφα, χαρούμενα... 

Υπήρχε η ειλικρίνεια και η αγάπη στις σχέσεις μας...

Θυμάμαι χαρακτηριστικά πριν από μερικά χρόνια πως όλοι γνωρίζαμε ποιος μας συμπαθεί και ποιος μας αντιπαθεί! Μπορούσαμε να τους διακρίνουμε και να τους κατονομάσουμε! Ήταν έκδηλη και η αγάπη, αλλά και η κακία ανάμεσά μας...

Μιλούσαμε καθημερινά με κόσμο... Δεν μας ήταν ποτέ "φορτίο"... Αντιθέτως, χαιρόμασταν την τακτική επικοινωνία και το καθημερινό μοίρασμα... Ήταν, άλλωστε, αυτό το ζητούμενο, όπως θα έπρεπε να είναι και σε κάθε υγιή και ακμάζουσα κοινωνία ανθρώπων...

Βρισκόμασταν και γελούσαμε... 

Κλαίγαμε ενίοτε, αλλά ο ένας στον ώμο του άλλου και ΟΧΙ εξαιτίας της ανάρμοστης συμπεριφοράς του άλλου!

Τα τηλέφωνα έπαιρναν φωτιά, αλλά πάντοτε έκλειναν με το "Χάρηκα πολύ που σε άκουσα... Να είσαι καλά!"

Οι αυλές και τα μπαλκόνια των σπιτιών έσφυζαν από χαρά, γέλια και ζωή! 

Μαθαίναμε ως παιδιά ότι κάποιος πενθεί; Φώναζε χαρακτηριστικά ο παππούς μας: "Ησυχία! Μη γελάτε και μη βάζετε τραγούδια στο ράδιο... Είναι ντροπή! Να συμπονέσουμε πρέπει...Και να συμπαρασταθούμε!"

Περνούσαμε στη σχολή των ονείρων μας; 

Και πάλι ο σοφός παππούς μας έλεγε: "Καλός άνθρωπος να γίνεις! Μετά είναι όλα αυτά..."

Μαθαίναμε ότι κάποιος αρρώσταινε; 

Τρέχαμε να του συμπαρασταθούμε... Να πούμε έστω μία κουβέντα... Να δηλώσουμε το παρών... Να δώσουμε μια αγκαλιά... Ό,τι μπορούσαμε...

Κι όταν κάποια οικογένεια δυσκολεύονταν οικονομικά, πρόθυμα βρίσκαμε διάφορους (φανερούς και κρυφούς) τρόπους να τη βοηθάμε...

Παλιά αγαπούσαμε και το δείχναμε... Φανερά...

Και στις σχέσεις μας και στις φιλίες μας...

Όταν ενδιαφερόμασταν για κάποιον το γνώριζε, το δείχναμε με κάθε τρόπο και παλεύαμε για τη διάσωση της εκάστοτε σχέσης ή φιλίας μας...

ΣΗΜΕΡΑ το σκηνικό έχει αλλάξει άρδην...

Φόβος, καχυποψία, μισανθρωπία και τρομοκρατία παντού!

Όποιος σου λέει κολακευτικά λόγια είναι επειδή πάντοτε έχει κάτι να κερδίσει από εσένα...

Η υποκρισία, το ψέμα και η εκμετάλλευση είναι πια ο κανόνας και όχι η εξαίρεση...

Σχέσεις κατόπιν τραπεζικής ανάλυσης...

Φιλίες λόγω ανάγκης...

Παρέες μόνο για το συμφέρον...

Likes αντί για έναν ειλικρινά καλό λόγο...

Σχόλια είτε για αυτοπροβολή είτε για ειρωνεία  και χλευασμό...

Adds για να έχεις τους πιο πολλούς φίλους και να παίρνεις αξία μέσω της ποσότητας κι όχι λόγω της ποιότητας! 

Οι επαφές με τον κόσμο κουράζουν αντί να ξεκουράζουν... (Και λογικό... Δύσκολο να  υποκρίνεσαι καθημερινά πως σε πείθει το ανειλικρινές ενδιαφέρον κάποιου για σένα που μόνο εποφθαλμιά κάτι... Και ψυχοφθόρο πολύ, κυρίως, το να μην σου επιτρέπεται πια να εκφράσεις άφοβα την  αλήθεια σου...)

Οι άνθρωποι χωρίζονται στους υποκριτές και στους τρελούς, που αγαπούν ακόμα την αλήθεια!

Σ' αυτούς που δίνουν τα πάντα για να είναι πάνω απ όλα Άνθρωποι και σ αυτούς που δίνουν και τη ψυχή τους ακόμα για εύκολο χρήμα, θέσεις, τιμές και αξιώματα...

Άνθρωποι και "άνθρωποι"...

Με ανάστημα και χωρίς...

Με αξίες και χωρίς...

Με ηθική και χωρίς...

Με αγάπη και χωρίς...

Διάλεξε σοφά το πού θα καταταγείς...

Νιώθω πως δίνουμε όλοι μας εξετάσεις...

Και ο βαθμός που αναμένουμε θα είναι ο πιο καθοριστικός...

Φ.Π.

Τεχνητή Νοημοσύνη και Παιδεία

30.05.2025

Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος, Γιώργος Χατζηβασιλείου

Παρά τα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα, η χρήση της ΤΝ στην εκπαίδευση ενέχει σοβαρούς κινδύνους, πρακτικούς και έτσι ηθικούς.

Η πρόοδος της τεχνολογίας κατά τις τελευταίες δεκαετίες και ιδίως η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) έχουν μεταβάλει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε την εκπαιδευτική διαδικασία. Η ΤΝ δεν αποτελεί πλέον μια αφηρημένη έννοια της επιστημονικής φαντασίας, αλλά απτή και διαρκώς επεκτεινόμενη δύναμη που επηρεάζει με τον ιδιάζοντα τρόπο της ποικίλες πτυχές και εκφάνσεις της καθημερινής ζωής. Η παιδεία δεν θα μπορούσε να παραμείνει ανεπηρέαστη. Πράγματι, η TN αναμένεται να επενεργήσει στην εκπαίδευση κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα τόσο δραστικά όσο κανείς άλλος παράγων. Το πώς η εκπαιδευτική πολιτική ανταποκρίνεται ή οφείλει να ανταποκριθεί στις πρωτόγνωρες αυτές συνθήκες είναι καίριας σημασίας ερώτημα, το οποίο πρέπει να απαντηθεί το συντομότερο από κυβερνήσεις, παιδαγωγικά ιδρύματα και εν γένει ολόκληρες κοινωνίες.

Η θεμελιώδης μορφωτική προσφορά που φέρνει από το μέλλον η ΤΝ συνίσταται στις μοναδικές δυνατότητες εξατομικευμένης διδασκαλίας που μπορεί να έχει στη διάθεσή του κάθε άτομο ανά πάσα στιγμή. Μέσω κυρίως αλγορίθμων μηχανικής μάθησης, καλοσχεδιασμένες εκπαιδευτικές πλατφόρμες θα μπορούν να παρακολουθούν την πρόοδο του/της μαθητή/τριας, να εντοπίζουν προσωπικές αδυναμίες ή λανθάνουσες δεξιότητες και να προτείνουν αναλόγως προσαρμοσμένο εκπαιδευτικό υλικό. Τέτοιες διευκολύνσεις καθιστούν τη διδασκαλία περισσότερο αποτελεσματική, καθώς ο/η μαθητής/τρια είτε ενισχύεται ακριβώς εκεί όπου υστερεί είτε διοχετεύει την ενέργειά του/της σε πεδία στα οποία έχει φυσική κλίση, ενώ ο εκπαιδευτικός απαλλάσσεται εν μέρει από τον μεγάλο φόρτο της διαχείρισης της τάξης, ιδίως αυτής με άνισα επίπεδα επίδοσης και βελτίωσης. Ταυτοχρόνως, η ΤΝ μπορεί να αξιοποιηθεί για την ανάλυση δεδομένων της σχολικής προόδου σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο και για την πρόγνωση νεωτερικών παιδαγωγικών τάσεων, προσφέροντας στους εκάστοτε υπευθύνους για τη χάραξη συναφούς πολιτικής ισχυρά εργαλεία για τη λήψη εμπεριστατωμένων αποφάσεων.

Παρά τα αναμφισβήτητα πλεονεκτήματα, η χρήση της ΤΝ στην εκπαίδευση ενέχει σοβαρούς κινδύνους, πρακτικούς και έτσι ηθικούς. Κατ’ αρχήν, τίθεται αμέσως το ζήτημα της προστασίας των προσωπικών δεδομένων των μαθητών/τριών. Η συλλογή και ανάλυση τεράστιων όγκων πληροφοριών καθιστούν επιτακτική την ανάγκη ύπαρξης αυστηρών ηθικών και δεοντολογικών κανονισμών για τη διαχείριση και διασφάλιση της ιδιωτικότητας. Επιπλέον, η εξάρτηση από τεχνολογικές λύσεις μπορεί να οδηγήσει σε μια μορφή ολωσδιόλου τεχνοκρατικής εκπαίδευσης, όπου η ανθρώπινη διάσταση – κυρίως η σχέση διδάσκοντος και διδασκομένου – βαθμηδόν θα υποβαθμίζεται. Η διδασκαλία δεν είναι απλώς μετάδοση πληροφοριών, αλλά τωόντι δυναμική παιδευτική διαδικασία αλληλεπίδρασης, εμπιστοσύνης και καθοδήγησης, την οποία καμία μηχανή δεν μπορεί (και δεν πρέπει) πλήρως να υποκαταστήσει.

Επιπροσθέτως, η εισαγωγή της ΤΝ στα σχολεία δημιουργεί τον κίνδυνο ψηφιακού αποκλεισμού. Πρόδηλο είναι ότι σε κοινότητες με έντονες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες η πρόσβαση σε προηγμένες τεχνολογίες δεν είναι δεδομένη για όλους. Η εκπαιδευτική πολιτική οφείλει να διασφαλίσει την ισότιμη πρόσβαση, με σκοπό η ΤΝ να λειτουργήσει ως εργαλείο ένταξης και όχι ως αίτιο περαιτέρω περιθωριοποίησης. Εξυπακούεται κατ’ ακολουθίαν ότι η ενσωμάτωση της ΤΝ στην εκπαίδευση δεν μπορεί να αφεθεί στην τύχη ή στην πρωτοβουλία μεμονωμένων φορέων. Απαιτείται ένας συνολικός σχεδιασμός εκπαιδευτικής πολιτικής που θα θέσει σαφείς στόχους, θα προσδιορίσει ρυθμιστικά και ηθικά κανονιστικά πλαίσια και θα προβλέψει τρόπους υποστήριξης των εκπαιδευτικών προκειμένου οι τελευταίοι να προσαρμοστούν με ευχέρεια στις ταχέως μεταβαλλόμενες συνθήκες.

Επομένως, η επιμόρφωση του εκπαιδευτικού προσωπικού είναι κεφαλαιώδους σημασίας. Η αποτελεσματική χρήση της ΤΝ προϋποθέτει όχι μόνο τεχνική κατάρτιση, αλλά και παιδαγωγική κατανόηση του πώς και πότε η τεχνολογία ενισχύει – και όχι υποκαθιστά – τη διδακτική πράξη. Η εκπαιδευτική πολιτική, πλην των άλλων, οφείλει να ενισχύσει την ερευνητική δραστηριότητα αναφορικά με την ΤΝ και την εκπαίδευση, στηρίζοντας επαρκώς την ανάπτυξη εγχώριων καινοτομιών, με σεβασμό πάντοτε στις τοπικές πολιτισμικές και παιδαγωγικές ιδιαιτερότητες. Ετι σπουδαιότερον, πρέπει να υιοθετηθεί μια ολιστική προσέγγιση που θα ενσωματώνει την ΤΝ στο συνολικότερο όραμα της παιδείας ως μέσου ολοκληρωμένης ανάπτυξης του ανθρώπου και όχι απλώς ως μηχανισμού αύξησης της αποδοτικότητας.

Εν κατακλείδι, η ΤΝ αποτελεί μία από τις σημαντικότερες όχι μόνο τεχνολογικές αλλά πρωτίστως κοινωνικές προκλήσεις του 21ου αιώνα· και προφανώς η εκπαίδευση μπορεί να αποτελέσει αφόρμηση για την ευδόκιμη πραγμάτωση αυτού του ούτως ή άλλως αδήριτου αλγοριθμικού μετασχηματισμού της ανθρωπότητας. Οι δυνατότητες της ΤΝ είναι αληθινά τεράστιες, αλλά και οι κίνδυνοι που κυοφορεί φαντάζουν ενίοτε ολέθριοι. Η εκπαιδευτική πολιτική καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην προώθηση και στην οροσήμανση της ΤΝ, ανάμεσα στην τεχνολογική καινοτομία και στην προστασία θεμελιωδών αξιών του ανθρωπισμού.

Με άλλα λόγια, η πρακτική εφαρμογή της ΤΝ στο πεδίο της εκπαίδευσης και ειδικότερα στο σχολικό πρόγραμμα είναι όντως πρώτιστο ζητούμενο, όσο όμως είναι συνάμα και η αναχαίτιση των πιθανών εκτροπών της! Η παρούσα σκιαγράφηση θεμελιωδών ζητημάτων που άπτονται της λίαν περίπλοκης σχέσης μεταξύ των απειράριθμων διευκολύνσεων που απορρέουν από την αξιοποίηση της ΤΝ και της ενδεδειγμένης εκπαιδευτικής πολιτικής κύριο σκοπό έχει να προλειάνει το έδαφος για μια αδρομερή παρουσίαση συγκεκριμένων λύσεων και προτάσεων. Αυτό ακριβώς θα επιχειρήσουμε, στο μέτρο του δυνατού, σε επόμενη επιφυλλίδα μας.

*Ο κ. Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος είναι καθηγητής της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

Ο κ. Γιώργος Χατζηβασιλείου είναι διδάκτωρ Φιλοσοφίας, συγγραφέας του βιβλίου «Φιλοσοφία της Τεχνητής Νοημοσύνης. Ενα Ταξίδι στο Μέλλον» (εκδ. Διόπτρα) και δημοσιογράφος.

https://www.tovima.gr/print/nees-epoxes/texniti-noimosyni-lfkai-paideia/

Εάν λοιπόν θέλουμε παιδεία, χρειάζεται μια ποιοτική αντιστροφή, ώστε σε μεγάλο βαθμό η Τεχνο-λογία να γίνει Λογο-τεχνία!

Εκπαίδευση ή Παιδεία;

Σπύρος Κωνσταντούλας

Ένας άνθρωπος πολύ καλά εκπαιδευμένος και με υψηλό δείκτη νοημοσύνης, ενδέχεται να είναι αμόρφωτος. Ένα δελφίνι, μια φώκια ή ένας σκύλος μπορούν να εκπαιδευθούν, όχι όμως και να μορφωθούν. Έτσι γίνεται αντιληπτό ότι άλλο πράγμα είναι η εκπαίδευση και άλλο η παιδεία. Ακόμα κι αυτό που επικράτησε να λέγεται δείκτης νοημοσύνης δεν έχει καμία σχέση με τη μόρφωση, την παιδεία και την ευφυΐα ή ακόμα περισσότερο με την ποιητική νοημοσύνη, παρά συναρτάται κυρίως με την εργαλειακότητα, τη δεξιοτεχνία και την επιδεξιότητα.

Βλέποντας την ιστορία της εκπαίδευσης, αυτή δεν ήταν παρά μετάδοση εμπειρικών γνώσεων, κυρίως τεχνικού και εργαλειακού τύπου, από τον πατέρα στο γιο και από τον παππού στον εγγονό μέσα στην ιδιωτική σφαίρα και με απώτερο σκοπό την επιβίωση, την αυτάρκεια και την οικιακή οικονομία.

Αντίθετα, η ιστορία της παιδείας είναι η ανέλιξη και το άλμα από την εργαλειακή και τεχνική γνώση του ιδιωτικού χώρου στην καλλιτεχνική δημιουργία, στην ομορφιά και στην πολιτική παιδεία, που εκδιπλώνονταν στο χώρο της πόλης, ως χώρου Δημοσίων αρετών και πολιτισμού.[...]

Ερχόμενοι στη σημερινή εποχή κι ενώ οι παρακαταθήκες του Διαφωτισμού και της Νεωτερικότητας δε στέρεψαν, όλα δείχνουν ότι βαδίζουμε προς έναν Τεχνολογικό Μεσαίωνα και σε μια καταναλωτική βαρβαρότητα.

Η καθοδική πορεία και διολίσθηση της παιδείας σε στεγνή, τεχνοκρατική εκπαίδευση είναι αναμφισβήτητη. Έχουμε αχαλίνωτη συσσώρευση άχρηστων πληροφοριών και γνώσεων, αλλά όχι Γνώση.

Σήμερα που η γνώση, η μόρφωση και οι παιδεία είναι προσιτές και εφικτές όσο ποτέ άλλοτε, έχουμε το παράδοξο φαινόμενο του σύγχρονου αναλφαβητισμού.

Τον περασμένο αιώνα, παρ’ όλο που οι συνθήκες ήταν δυσμενείς και η γνώση δύσκολα προσπελάσιμη, ακόμα και φτωχοί άνθρωποι, αλλά με θέληση και πάθος για παιδεία και μόρφωση, περπατούσαν χιλιόμετρα για να πάνε σχολείο ή να δανειστούν βιβλία κι έτσι, με την επίμονη προσπάθειά τους, μάθαιναν γράμματα!

Σήμερα, αντιθέτως, έχουμε πληθώρα από αγραμμάτους, καλά εκπαιδευμένους ωστόσο...

Με απίστευτα προκλητικό τρόπο οι ανθρωπιστικές σπουδές τείνουν να καταργηθούν, η αμάθεια και η ημιμάθεια καραδοκούν, η έλλειψη δε αληθινής μόρφωσης καταδεικνύεται από την πληθώρα προγραμμάτων «επιμόρφωσης». Τελικά ευνοείται μια στείρα ευρυμάθεια, που δεν είναι παρά το ρηχό πρόσωπο της αμάθειας.

Για να δούμε την ποιοτική διαφορά μεταξύ εκπαίδευσης και παιδείας μπορούμε να ανατρέξουμε σε εποχές ορόσημα, αλλά και να εμβαθύνουμε σε χαρακτηρισμούς και έννοιες.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η κεντρική αξία στην αρχαία Αθήνα ήταν η παιδεία. Η ίδια η Αθήνα δικαίως εθεωρείτο «Ἑλλάδος παίδευσις » (παιδαγωγός) και ο Ισοκράτης δήλωνε ότι «Ἕλληνες καλοῦνται οἱ τῆς ἡμετέρας παιδείας μετέχοντες». Δηλαδή δεν μετράει η καταγωγή, ούτε η φυλή, αλλά η αγωγή! Και ο Κ. Π. Καβάφης όταν ρωτήθηκε αν είναι Έλληνας απάντησε ότι είναι «Ἑλληνικός» (παιδεία).

Το θέατρο στην Αθήνα του 5ου π. Χ αιώνα «παιδαγωγεῖ τὰ ἤθη τῶν ὁρώντων » και η αρχαία Τραγωδία μέσα από την ακίνδυνη αναπαράσταση τῆς πεπαιδευμένης (τιμωρημένης) ὕβρεως φέρνει την ποιοτική μεταβολή και κάθαρση των παθών (πάθος – μάθος – ἦθος) στον συμπάσχοντα θεατή. Κι ενώ ο τραγικός ήρωας (ὑβριστής) νικιέται και καταστρέφεται από τα πάθη του, ο αθηναίος θεατής βγαίνει καθαρός νικητής απ’ τα δικά του.

Μαζί με την Τραγωδία, ως κορύφωση της παιδείας και δημιουργίας ελεύθερων πολιτών (να κάνεις τα πάθη σου ότι θέλεις, να μη σε κάνουν ότι θέλουν), βαθαίνουν και η πολιτική παιδεία και η φρόνηση μέσα απ’ τον ανεπανάληπτο θεσμό εφαρμοσμένης πρόληψης και κάθαρσης της πολιτικής ύβρεως: τον εξοστρακισμό.

Έτσι, ο Δημόσιος χώρος είναι ο χώρος όπου δοκιμάζονται οι αληθινές αρετές του πολίτη, όπως σοφά επισημαίνει και πάλι ο Κ. Π. Καβάφης: «Τὸν ἔπαινο τοῦ Δήμου καὶ τῶν σοφιστῶν... Τὰ δύσκολα καὶ ἀνεκτίμητα εὖγε στὸ Θέατρο, τὴν Ἀγορὰ καὶ τοὺς Στεφάνους...» Ακόμα και τα ίδια τα δημόσια κτίρια στο κλεινὸν ἄστυ σε μορφώνουν (Πλάτων).

Μια καθαρή διαφορά που απεικονίζει την αισθητική παιδεία, μπορεί να αντληθεί από την αντιπαραβολή ενός αρχαιοελληνικού συμποσίου και ενός ρωμαϊκού οργίου: στο αρχαιοελληνικό συμπόσιο συμμετείχαν «ἡ νόηση, τὸ θυμοειδὲς καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν» (Πλάτων) με αρμονία και μέτρο, και το αποτέλεσμα ήταν η ομορφιά. Στο ρωμαϊκό όργιο μετείχαν μόνο οι αισθήσεις και το «ἐπιθυμητικόν» στην υβριστική τους μορφή, με αποτέλεσμα την ασχήμια και την κατάντια.

Επισημαίνοντας τις διαφορές μεταξύ εκπαίδευσης και παιδείας μπορούμε να προχωρήσουμε εμβαθύνοντας στη διαύγαση συγκεχυμένων αντιλήψεων και κοινωνικών προκαταλήψεων. Η εκπαίδευση, όσο υψηλού επιπέδου κι αν είναι, έχει στόχο τη λειτουργικότητα, την τεχνική εργαλειακότητα και την επιδεξιότητα. Απευθύνεται σ’ ένα μέρος του ανθρώπου που έχει να κάνει με την επιβίωση, την άνεση, τις ευκολίες και όχι με το ευ ζην. Η παιδεία, αντίθετα, απευθύνεται σε όλο το "είναι" του ανθρώπου, στοχεύοντας στην πραγμάτωση όλων των δυνατοτήτων του, όπως είναι η αξιότητα, το ήθος, η προσωπικότητα, η ελευθερία, η δημιουργία και η υπαρξιακή πληρότητα.

Είναι γενικά παραδεκτό ένα παλιό σύνθημα που έλεγε ότι «το σύστημα της διδασκαλίας είναι η διδασκαλία του συστήματος». Πράγματι, απόρροια της σημερινής εκπαίδευσης είναι η αέναη ανάπτυξη με τους οικονομοτεχνικούς δείκτες της, αλλά όχι η ανάπτυξη και ολοκλήρωση του ανθρώπου, πράγμα που επιδιώκει η παιδεία. Η άτεγκτη ορθολογικότητα της εκπαίδευσης, κάνοντας σημαία της τον τεχνοκρατικό εκσυγχρονισμό και αδιαφορώντας για τον αναλφαβητισμό, πλειοδοτεί στην χρηστικότητα, τον καταναλωτισμό, την ωφελιμότητα και την παραγωγικότητα. Η παιδεία, αντιθέτως, χωρίς να είναι εχθρική στην μετρημένη χρήση της τεχνολογίας είναι ανθρωποκεντρική και μέσα από την δύσκολη πορεία της εμβάθυνσης και αφομοίωσης μεταστοιχειώνει ποιοτικά τον άνθρωπο, οδηγώντας τον στην πνευματικότητα και την ομορφιά.

Δεν είναι απορίας άξιον που η εποχή μας προτιμά τον εξυπνακισμό από την ευφυΐα, την πολυπραγμοσύνη από την ποιητική νοημοσύνη και, τελικά, πριμοδοτεί τον εξυπνάκια, τον ιντριγκαδόρο και τον καταφερτζή αντί για τον ευφυή, τον καινοτόμο, το δημιουργό και τον άνθρωπο που εμφορείται από δημόσια αρετή; Ή μήπως είναι τυχαίο που οι σημερινοί άνθρωποι κατακλύζονται κατά κύριο λόγο από διεκπεραιωτικό και διαδικαστικό άγχος και όχι από υπαρξιακό και δημιουργικό άγχος;

Από την παιδεία πηγάζει η θέληση για ομορφιά και ελευθερία, ενώ από την τεχνοκρατική εκπαίδευση πηγάζει η θέληση για δύναμη και εξουσία.

Εύλογα αναρωτιέται κανείς για τις αιτίες που ευθύνονται για την έκλειψη της παιδείας και την κατακυριάρχηση της εκπαίδευσης. 

Οι αρχαίοι φιλόσοφοι γνώριζαν ότι ο άνθρωπος διέπεται από τη βούληση για μάθηση και γνώση (ὁρμή του εἰδέναι) και παρ’ όλα αυτά μια αντίθετη θέληση τον οδηγεί στην ευκολία και στην οκνηρία. Οκνηρία της σκέψης είναι η εύκολη πίστη κι έτσι ενώ η παιδεία «παιδεύει» η πίστη βολεύει.

Στην πίστη ανήκει και η άμετρη τεχνολογική εκπαίδευση και θεολογία της τεχνικής που οδηγεί στην κακοποίηση του πλανήτη και στην ρομποτοποίηση του ανθρώπου, ενώ η παιδεία, διδάσκοντας φρόνηση και μέτρο, θέτει τον άνθρωπο και τη φύση στο κέντρο μιας αρμονικής συνύπαρξης.

Γνωρίζοντας ότι υπάρχει ταχύρρυθμη εκπαίδευση, αλλά όχι ταχύρρυθμη παιδεία, καθώς επίσης και ότι τη μερίδα του λέοντος στην εποχή μας κατέχει η εκπαίδευση, διότι η υπάρχουσα τάξη πραγμάτων δεν θέλει ανθρώπους με παιδεία, δεν μένει παρά η προσωπική πορεία και ευθύνη, η τολμηρή σκέψη (sapere aude) και η αμφισβήτηση, η εμβάθυνση και η ακάματη προσπάθεια για την απόκτηση παιδείας. Ακόμα και «κατάλογοι μελέτης» προτάθηκαν για την απόκτηση παιδείας π.χ. από τον φιλόσοφο Καρλ Γιάσπερς ή τον Λ. Τολστόι στο γνωστό μυθιστόρημα «Άννα Καρένινα», αλλά περνούν συνήθως στα αζήτητα.

Εάν λοιπόν θέλουμε παιδεία, χρειάζεται μια ποιοτική αντιστροφή, ώστε σε μεγάλο βαθμό η Τεχνο-λογία να γίνει Λογο-τεχνία! Υποστηρίζοντας το δημόσιο χαρακτήρα της παιδείας η ποιοτική χρήση της τεχνολογίας θα μπορούσε να συνδράμει π.χ. ως τηλεπαιδεία και όχι ως αποβλακωτική τηλοψία και τηλεαγοραπωλησία!

Επιπλέον, εάν θέλουμε την παιδεία να περιλαμβάνει αισθητική και καλλιτεχνική αγωγή θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι αντικείμενο της Τέχνης είναι η ομορφιά και η ελευθερία και όχι να ενδίδουμε στη βιομηχανία της υποκουλτούρας, που έχει καταντήσει να έχει ως αντικείμενο της ψευδο-τέχνης της τη βία, την ασχήμια, την ωμότητα και τη βαρβαρότητα. Είναι πρωτοφανές στην εποχή μας ότι μέσα από την πειθαναγκαστική κατανάλωση εικόνων ακόμα και τα παιδιά οδηγούνται να αγαπήσουν τέρατα, ανθρωποειδή και δεινοσαύρους.

Αξίζει όμως να τονισθεί ότι ακόμα και η απόκτηση της παιδείας δεν μπορεί να εγγυηθεί την ποιότητα και το ήθος του ατόμου. Η παιδεία δεν είναι βιτρίνα ούτε ρούχο για να εξαργυρωθεί κοινωνικά, πολιτικά και ηθικά, αλλά είναι γέφυρα και μέσο για το ποιόν και το ήθος. Ακόμα και άνθρωποι με παιδεία δεν αποκλείεται να είναι κακοήθεις, όπως και άνθρωποι ευγενικής καταγωγής να είναι αγενείς.

Τελειώνοντας και γενικεύοντας θα μπορούσαμε να πούμε ότι θέλουμε την εκπαίδευση για την επιβίωση και το ζην και την παιδεία για το ευ ζην. Επειδή ο άνθρωπος δυσανασχετεί μέσα στο μικρό του κόσμο με τις μονότονες επαναλήψεις και τις τετριμμένες βεβαιότητες, το αρχαίο πρόταγμα «να γίνεις αυτό που είσαι» σηματοδοτεί τις μύριες δυνατότητες του ανθρώπου για αυτοπραγμάτωση και «ευδαιμονία», με την Αριστοτελική έννοια του όρου. Με τον ξεπεσμό της ευδαιμονίας σε ευδαιμονισμό (αχαλίνωτο καταναλωτισμό), συνειδητοποιώντας πλέον ότι τα εσωτερικά κενά δε γεμίζουν με εξωτερικά καταναλωτικά αγαθά, ας τολμήσουμε με οδηγό την παιδεία να ανυψωθούμε στο ανώτατο σημείο της ύπαρξής μας (εντελέχεια) έχοντας ως πρότυπο ανθρώπου τον μεγαλόψυχο του Αριστοτέλη και όχι τον υπεράνθρωπο του Νίτσε.

Σαν συμπέρασμα, εάν πράγματι θέλουμε πολιτισμό και προκοπή για τον τόπο μας, τρία πράγματα χρειάζονται: Παιδεία, Παιδεία, Παιδεία (Ε. Κριαράς)

Διασκευασμένο άρθρο

https://www.epege.gr/%CE%B5%CE%BA%CF%80%CE%B1%CE%AF%CE%B4%CE%B5%CF%85%CF%83%CE%B7-%CE%AE-%CF%80%CE%B1%CE%B9%CE%B4%CE%B5%CE%AF%CE%B1/

Για μια Παιδεία ουσίας!

Γεώργιος Μπαμπινιώτης

Ας μην ξαναπούμε τα κοινότοπα και αυτονόητα: ότι μια χώρα και οι πολίτες που την αποτελούν, σε όλες τις εκφάνσεις τους, άμεσα ή έμμεσα εξαρτώνται από την Παιδεία, την οποία είναι ικανοί να εξασφαλίσουν. Θα μπορούσαμε να το πούμε πιο τολμηρά και πιο προκλητικά: μια χώρα και οι πολίτες της έχουν, τελικά, την Παιδεία που τους αξίζει !

Δεν είναι τυχαίο ότι όλοι οι θεωρητικοί της Παιδείας, από τον Πλάτωνα μέχρι τους σύγχρονους παιδαγωγούς, δεν περιορίστηκαν να τονίσουν απλώς της σπουδαιότητα τής Παιδείας, αλλά επέμειναν στην ανάγκη και στον αγώνα για μια Παιδεία ουσίας. Τι σημαίνει αυτό; Μπορούμε να μιλάμε για τρία επίπεδα Παιδείας: το επίπεδο των πληροφοριών, το επίπεδο των γνώσεων και το επίπεδο της καλλιέργειας. Το πρώτο είναι ένα απλό, στοιχειώδες επίπεδο. Το δεύτερο είναι ένα υψηλότερο επίπεδο, αυτό της νοητικής επεξεργασίας των πληροφοριών σε οργανωμένες γνώσεις. Τα δύο επίπεδα συναποτελούν την εκπαίδευση. Το τρίτο είναι ένα ακόμη υψηλότερο και απαιτητικότερο επίπεδο, που συνιστά ό,τι ονομάζουμε καλλιέργεια ή μόρφωση. Πρόκειται για την καλλιέργεια της προσωπικότητας κάθε ανθρώπου, για τη μόρφωση, δηλαδή τη διαμόρφωση του σε πρόσωπο, σε αυτόνομη, δημιουργική και υπεύθυνη οντότητα. Κάθε οργανωμένη Πολιτεία έχει υποχρέωση να εξασφαλίσει για όλους τους πολίτες της εκπαίδευση και καλλιέργεια. Γι’ αυτόν τον σκοπό θεσπίστηκαν οι τρεις βαθμίδες της Παιδείας: Προσχολική (Νηπιαγωγείο) και Πρωτοβάθμια (Δημοτικό σχολείο)- Δευτεροβάθμια (Γυμνάσιο – Λύκειο)- Τριτοβάθμια (Πανεπιστήμια και Τ.Ε.Ι.). Το πέρασμα από την εκπαίδευση στην καλλιέργεια, από την παιδεία των πληροφοριών και των γνώσεων στην παιδεία της καλλιέργειας είναι το ζητούμενο στην Παιδεία μιας χώρας. Αυτό επιτυγχάνεται με δύσκολες, λεπτές και σύνθετες διαδικασίες αγωγής της ψυχής του ανθρώπου, ψυχαγωγίας. Ειδικότερα, επιτυγχάνεται με τη μόρφωση υπεύθυνων προσώπων μέσα από αρχές και αξίες, σ’ ένα επίπεδο που ξεπερνάει τον ωφελιμισμό και τη χρησιμοθηρία, για να φθάσει στις κρίσιμες ευαισθησίες (μεταφυσικές, ηθικές, κοινωνικές, ανθρωπιστικές, αισθητικές), αυτές που οδηγούν τον άνθρωπο στη συνειδητοποίηση του εαυτού του και του κόσμου. Η εκπαίδευση ως ανάπτυξη της νοημοσύνης και των διανοητικών ικανοτήτων του ανθρώπου, η καλλιέργεια του νου δηλαδή, είναι η προϋπόθεση για την καλλιέργεια της ψυχής. Νους και ψυχή συνθέτουν το πνεύμα, αυτό που πρέπει να καλλιεργεί μια ολοκληρωμένη Παιδεία, μια Παιδεία ουσίας, αφού το πνεύμα διαφοροποιεί ποιοτικά τον άνθρωπο από τα λοιπά όντα, συνδέοντας τον με την άναρχη ουσία που τον εδημιούργησε «κατ’ εικόνα και ομοίωσιν», με τον Θεό.
Γλώσσα, λογοτεχνία, ιστορία, φιλοσοφία, ηθική, ιστορία των ιδεών, των θεσμών και του πολιτισμού, αισθητική καλλιέργεια (τέχνες), θέατρο και άλλα συναφή αντικείμενα είναι αυτά που θα συνέθεταν, αν διδάσκονταν σωστά και συστηματικά, μια Παιδεία ουσίας, μια πραγματική καλλιέργεια της προσωπικότητας του ανθρώπου με ικανότητες δημιουργικής σκέψης και με απελευθέρωση των δυνάμεων που διαθέτει ο άνθρωπος ως πνεύμα. Αυτό είναι, νομίζω, το ζητούμενο της Παιδείας μας, το ζητούμενο κάθε Παιδείας.

Γεώργιος Μπαμπινιώτης

Για μια παιδεία ουσίας

http://politropi.greek-language.gr/keimeno/paideia-ousias/

Σκέψεις γύρω από τη διδακτική του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας!

Με αφορμή ένα σχόλιό μου στα social media θα ήθελα να καταθέσω κάποιες σκέψεις μου εδώ για το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας και ειδικότερα για τη διδακτική του, που τόσο πολύ ταλαιπώρησε και συνεχίζει να ταλαιπωρεί μαθητές αλλά και συναδέλφους... 

Ευχής έργον, λοιπόν, θα ήταν να ομονοήσουμε κάποια στιγμή όλοι οι συνάδελφοι και να μην υπάρχουν άλλο έριδες κι αντιπαραθέσεις για κανένα θέμα γύρω από το μάθημα αυτό… Να επικρατήσει μόνο η αγάπη μας για τη γλώσσα και τίποτε άλλο… 

Να πάψουμε να αναλωνόμαστε σε ατέρμονες και ατελέσφορες συζητήσεις γύρω από τα αυτονόητα… Να μην εθελοτυφλούμε κι εμείς πολλές φορές... Να μην εκνευρίζουμε και τα παιδιά μας με τις ατελείωτες αλλαγές στο εξεταστικό σύστημα κάθε λίγο και λιγάκι… Να έχουμε όλοι μας έναν κοινό κώδικα επικοινωνίας, όπως θα έπρεπε κι όπως γίνεται κανονικά σε κάθε άλλη επιστήμη, πέρα από τη δική μας, που επικρατεί ένα χάος και που οι ορολογίες αλλάζουν χρόνο με το χρόνο! Όπως επίσης να μη μας απασχολούν άλλο ερωτήματα του στυλ "Η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα;"... Όλα είναι σημαντικά στην επιστήμη μας και στη γλώσσα μας ειδικότερα... ΌΛΑ... Αρκεί να τα γνωρίζουμε και να τα κατανοούμε άριστα όλα... Για να μπορούμε να τα διδάξουμε κιόλας μετά αποτελεσματικά...

Πώς θα το επιτύχουμε όμως αυτό; 

Πώς θα καταλάβουμε μια γλώσσα αν δεν μάθουμε πρώτα το λεξιλόγιο, τους κανόνες και τις ιδιομορφίες της; Τη γραμματική και το συντακτικό της; Δεν είναι τίποτε περιττό, ούτε χρειάζεται να εξοβελίσουμε κάτι! Δίνουμε τη δέουσα προσοχή και σημασία σε ΟΛΑ!

Όσο καλύτερα γνωρίζουμε λοιπόν (κι αναγνωρίζουμε μετέπειτα) τη μορφή, τόσο περισσότερο θα αντιλαμβανόμαστε και το περιεχόμενο... Θα το αισθανόμαστε, θα το ζούμε και θα το απολαμβάνουμε στο μέγιστο βαθμό!!!

Δεν γίνεται να ευχαριστηθώ ένα κείμενο που είναι γραμμένο στα ισπανικά π.χ. αν εγώ δεν γνωρίζω τα βασικά μιας γλώσσας (το λεξιλόγιo, τους κανόνες της, τη γραμματική και το συντακτικό της!)... Θα είναι δώρον άδωρον! Ακόμα κι αν πρόκειται για αριστούργημα!

 Ας το πω κι αλλιώς...

Είναι σαν να βλέπουμε το ανθρώπινο σώμα και να λέμε τι είναι πιο σημαντικό; Η καρδιά; Ή το υπόλοιπο σώμα; Μα αν δεν δουλεύει σωστά η καρδιά, το υπόλοιπο σώμα είναι νεκρό! Η καρδιά είναι οι κανόνες που καθορίζουν τη μορφή... Δεν γίνεται να τους παραβλέπουμε... Και να εστιάζουμε περισσότερο στο νόημα, στον σωματότυπο... Δεν ζούμε χωρίς τους κανόνες... Αν η καρδιά έχει αρρυθμίες, αυτό επηρεάζει μετά αναγκαστικά και τα υπόλοιπα όργανα του σώματος και δυσλειτουργεί εντέλει το σώμα αυτό... 

Συνεπώς, προτείνω να δίδεται η δέουσα προσοχή και σημασία πρωτίστως στην εκμάθηση της γραμματικής, του συντακτικού, στον εμπλουτισμό του λεξιλογίου της Νεοελληνικής Γλώσσας, στην εκμάθηση της θεωρίας πρωτίστως (και της ΝΕ Γλώσσας, αλλά και της Λογοτεχνίας) με πάμπολλες ασκήσεις και μετέπειτα να προχωρούμε σε ανάγνωση πολλών και διαφορετικών κειμενικών ειδών για να εντοπίζουμε τη θεωρία μέσα στα κείμενα, για να αποκτήσουμε μεγαλύτερη εξοικείωση με το αντικείμενο και για να καταλάβουμε εναργέστερα τι καλούμαστε να δημιουργήσουμε στην παραγωγή γραπτού λόγου. Παράλληλα, μελετούμε όλους τους θεματικούς τομείς για εμπλουτισμό των γνώσεών μας, αλλά και για να ανταποκριθούμε καλύτερα στα ζητούμενα της παραγωγής γραπτού λόγου. Επικουρικά, μελετούμε πρότυπες-άριστες εκθέσεις μαθητών, άρθρα από εφημερίδες, κριτήρια προσομοίωσης από αξιόλογα βοηθήματα, αλλά και τα προτεινόμενα κριτήρια αξιολόγησης από την Τράπεζα Θεμάτων δίδοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στη μελέτη της δομής των κειμένων που εμπεριέχουν, αλλά και στη μελέτη της επιχειρηματολογίας τους! 

Θεωρία και πράξη λοιπόν μαζί... Χέρι χέρι... 😊

Ελπίζω να αλλάξει έστω και λίγο η περιρρέουσα ατμόσφαιρα και να αγαπήσουμε πραγματικά όλοι μας αυτό το πολύπαθο μάθημα !❣️

Φιλολογική Παιδεία 

Γλυκερία Βογιατζή  Χατζηβασιλειάδου 

Χαλάει το μυαλό μας το ChatGPT;

Οι ερευνητές του MIT Media Lab «ανέλυσαν» την εγκεφαλική δραστηριότητα των χρηστών του και βρήκαν ότι βλάπτει σοβαρά την κριτική μας ικανότητα: ομογενοποιεί τη σκέψη, φτωχαίνει τη μνήμη και υπονομεύει την κρίση μας

Μανώλης Ανδριωτάκης

08.07.2025 

Πέρα από το οικονομικό, το περιβαλλοντικό, το ενεργειακό και το χρονικό τίμημα που πρέπει να καταβάλουμε για τη χρήση των νέων τεχνολογιών της γνώσης, όπως είναι το ChatGPT, υπάρχουν και κρυφά κόστη, τα οποία φτάνουν να επηρεάζουν έως και τις λειτουργίες του εγκεφάλου μας. Όσο εξαρτόμαστε όλο και περισσότερο από την τεχνητή νοημοσύνη, θυσιάζουμε ή θέτουμε σε κίνδυνο το χαρακτηριστικό που μας έφερε έως εδώ, την ικανότητά μας για κριτική σκέψη. Αυτό ισχυρίζεται μια πρόσφατη έρευνα από το MIT Media Lab των ΗΠΑ, η οποία προκάλεσε έναν μικρό σεισμό στην κοινότητα της τεχνητής νοημοσύνης.

Επειδή η έρευνα αφήνει μεγάλο χώρο για εντυπωσιοθηρικούς τίτλους και τραβηγμένες ερμηνείες –όπως αυτής της γυναίκας στο YouTube, που χωρίς δισταγμό συμπεραίνει ότι το ChatGPT καταστρέφει τα μυαλά μας–, η ομάδα των ερευνητών, με επικεφαλής τη Ναταλίγια Κόσμινα, έχει σπεύσει στην ιστοσελίδα της να προλάβει κλικοθήρες και βερμπαλιστές, ζητώντας να διαβάσουμε όσο πιο προσεκτικά γίνεται την 206 σελίδων μελέτη και να μην προστρέξουμε, για προφανείς λόγους, σε κάποιο μεγάλο γλωσσικό μοντέλο (ΜΓΜ). «Είναι ασφαλές να πει κάποιος ότι τα ΜΓΜ ουσιαστικά μάς κάνουν “πιο χαζούς”;», αναφέρουν στην ιστοσελίδα τους. «Όχι! Σας παρακαλούμε μη χρησιμοποιείτε λέξεις όπως “ηλίθιος”, “χαζός”, “εγκεφαλική σήψη”, “βλάβη”, “ζημιά”, “παθητικότητα”, “κλάδεμα” και ούτω καθεξής. Αποφύγετε επίσης τη χρήση των λέξεων “εγκεφαλικές σαρώσεις”, “τα ΜΓΜ σάς κάνουν να σταματάτε να σκέφτεστε”, “επενεργούν αρνητικά”, “εγκεφαλική βλάβη”, “τρομακτικά ευρήματα”. Ειδικά αν είστε δημοσιογράφος, να ξέρετε ότι όλες αυτές οι λέξεις προσφέρουν πολύ κακή υπηρεσία στην εργασία μας, καθώς εμείς δεν χρησιμοποιούμε αυτού του είδους το λεξιλόγιο».

Ένας στους δύο Έλληνες

Υπακούοντας λοιπόν στις εκκλήσεις των επιστημόνων, εμείς δεν θα μπούμε στον πειρασμό να πούμε ότι το ChatGPT μάς αποβλακώνει ούτε θα παραφράσουμε το διάσημο εξώφυλλο του περιοδικού The Atlantic, που το 2008 αναρωτιόταν «Μήπως το Google μάς κάνει ηλίθιους;». Έχουμε απτές αποδείξεις, από την προσωπική καθημερινή εμπειρία του ChatGPT και των άλλων ΜΓΜ, που δείχνουν προς προβληματικές κατευθύνσεις, αλλά θα προτιμήσουμε να μείνουμε ψύχραιμοι, κρατώντας στενή επαφή με τα γεγονότα.

Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι η ίδια η μελέτη του MIT έχει μερικούς σοβαρούς περιορισμούς: το δείγμα της είναι πολύ μικρό, μόλις 54 άτομα, και πολύ στενό από δημογραφικής άποψης, καθώς περιλαμβάνει μόνο άτομα ηλικίας 18-39 ετών που διαμένουν στην ευρύτερη περιοχή της Βοστώνης και φοιτούν ή εργάζονται σε ένα από τα πέντε πανεπιστήμια (ΜΙΤ, Γουέλσλι, Χάρβαρντ, Νορθίστερν, Ταφτς). Επίσης, δεν έχει αξιολογηθεί ακόμα από την ακαδημαϊκή κοινότητα, γεγονός που βάζει στα ευρήματά της ένα μεγάλο ερωτηματικό. Σε μια εποχή όπου το 40%, ή και περισσότερο, των δημοσιευμένων ερευνών αποτυγχάνουν να αναπαραχθούν, πρέπει να είμαστε ακόμα περισσότερο επιφυλακτικοί απέναντι στις δημοσιεύσεις που δεν έχουν αξιολογηθεί από ομότιμους.

Σε κάθε περίπτωση, τα ΜΓΜ μάς έπιασαν στον ύπνο, όπως τα σόσιαλ μίντια πριν από 20 χρόνια. Το πρώτο μοντέλο του ChatGPT κυκλοφόρησε στην αγορά στο τέλος του Νοεμβρίου του 2022 και, πριν καταλάβουμε τι έχει συμβεί, μέσα σε πέντε μέρες είχε ήδη ένα εκατομμύριο χρήστες. Σε λιγότερο από δύο μήνες είχε 100 εκατομμύρια χρήστες. Σήμερα, σύμφωνα με έρευνα της Focus Bari, περίπου ο ένας στους δύο Έλληνες χρησιμοποιεί κάποιο εργαλείο ΤΝ· πιο συγκεκριμένα, φαίνεται ότι το 36% των Ελλήνων χρησιμοποιεί το ChatGPT.

Περίεργη χρήση

Όσο γενικεύεται η χρήση της επονομαζόμενης Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης (Generative AI), όλο και πιο συχνά πλέον άνθρωποι κάθε ηλικίας εξομολογούνται ότι έχουν εθιστεί στην αλληλεπίδραση με κάποιο γνωστό chatbot ΤΝ. Άλλος συζητάει τα ερωτικά του, άλλος ζητάει συμβουλές για τη δουλειά του, άλλος το βλέπει σαν τον εξομολόγο του. Κάποιοι μάλιστα το παρατραβούν. Μια γυναίκα δήλωσε ότι έχει συνάψει ερωτική σχέση με το ChatGPT, ενώ στην Ελλάδα έγινε είδηση στις πρωινές εκπομπές ένα ζευγάρι το οποίο χώρισε γιατί έβαλε την τεχνητή νοημοσύνη να διαβάσει το φλιτζάνι του καφέ και το μποτ προέβλεψε απιστία του συζύγου. Πάρα πολλοί μαθητές και φοιτητές, αλλά και εκπαιδευτικοί, φέρεται ότι κάνουν καθημερινά χρήση του ChatGPT, του Gemini, του Claude, ενώ έρευνες δείχνουν ότι κάποιοι άνθρωποι πιστεύουν ότι η ΑΙ μπορεί να υποκαταστήσει την ψυχοθεραπεία τους.

Σύμφωνα με έρευνα της Focus Bari, περίπου ο ένας στους δύο Έλληνες χρησιμοποιεί κάποιο εργαλείο ΤΝ· πιο συγκεκριμένα, φαίνεται ότι το 36% των Ελλήνων χρησιμοποιεί το ChatGPT.

Είναι μάλλον νωρίς για να εκτιμήσει κάποιος το αληθινό τίμημα που πληρώνουμε, καθώς και τις πραγματικές επιπτώσεις αυτής της νέας τεχνολογίας πάνω στον κόσμο μας, τόσο στον καθένα ξεχωριστά όσο και σε όλους μας, αν και καθημερινά δημοσιεύονται νέες μελέτες που ερευνούν το καθετί: από το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της Παραγωγικής ΤΝ, τις οικονομικές της επιπτώσεις και τον αντίκτυπό της στα κίνητρα έως το αν προκαλεί μοναξιά στους χρήστες. Ωστόσο, όπως γράφει ο ερευνητής Μάικλ Γκέρλιχ, «ενώ η εξάπλωση των εργαλείων ΤΝ έχει μεταμορφώσει πολλές πτυχές της καθημερινής ζωής, ο αντίκτυπός της στην κριτική σκέψη παραμένει ανεξερεύνητος».

Τα ευρήματα της μελέτης που δημοσίευσε πέρυσι ο Γκέρλιχ αποκάλυψαν «μια σημαντική αρνητική συσχέτιση μεταξύ της συχνής χρήσης εργαλείων ΤΝ και των ικανοτήτων κριτικής σκέψης». Ο καθηγητής στην Ελβετική Σχολή Διοίκησης SBS βρήκε ότι οι χρήστες της ΤΝ παρουσιάζουν μεγάλα ποσοστά γνωστικής εκχώρησης, ανέθεταν δηλαδή αυξανόμενα τις γνωστικές τους λειτουργίες σε εξωτερικούς παράγοντες, προκειμένου να μειώνουν τον φόρτο εργασίας των εγκεφάλων τους. Ένα ακόμα αξιοσημείωτο εύρημα της έρευνάς του ήταν ότι οι νεότεροι συμμετέχοντες σε αυτήν παρουσίασαν μεγαλύτερη εξάρτηση από τα εργαλεία ΤΝ και χαμηλότερη ικανότητα κριτικής σκέψης σε σύγκριση με τους πιο ηλικιωμένους συμμετέχοντες. Εν τω μεταξύ, μια μελέτη της Microsoft και του Πανεπιστημίου Carnegie Mellon, που παρακολούθησε ένα σύνολο 319 εργαζομένων που έκαναν χρήση εργαλείων Παραγωγικής ΤΝ, βρήκε ότι οι συμμετέχοντες ήταν μεν αποτελεσματικοί, αλλά όσο περισσότερο εμπιστεύονταν την ικανότητα της ΤΝ να εκτελεί εργασίες εκ μέρους τους, τόσο περισσότερο μειωνόταν η κριτική τους σκέψη.

Χαλάει το μυαλό μας το ChatGPT;-1

Οι 32 περιοχές του εγκεφάλου

Για τις ανάγκες της μελέτης, που πήρε τον τίτλο «Ο εγκέφαλός σας όταν χρησιμοποιείτε το ChatGPT: Συσσώρευση γνωστικού χρέους κατά τη χρήση ενός βοηθού τεχνητής νοημοσύνης στη διαδικασία συγγραφής έκθεσης», οι ερευνητές του MIT Media Lab έκαναν κάτι για πρώτη φορά: χρησιμοποίησαν ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα για να καταγράψουν πιο συγκεκριμένα τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όσων χρησιμοποιούν εφαρμογές ΜΓΜ όταν γράφουν δοκιμιακές εργασίες. Υπό την καθοδήγηση της ερευνήτριας Ναταλίγια Κόσμινα, χώρισαν τους 54 συμμετέχοντες σε τρεις ομάδες και τους ζήτησαν να γράψουν τέσσερις εκθέσεις σε διάστημα τεσσάρων μηνών. Η πρώτη ομάδα ήταν υποχρεωμένη να χρησιμοποιήσει το ChatGPT, η δεύτερη ομάδα τη μηχανή αναζήτησης της Google και η τελευταία μόνο το μυαλό της.

Στόχος της έρευνας ήταν να διερευνηθεί το γνωστικό κόστος που απαιτείται να καταβάλει κάποιος προκειμένου να γράψει μια έκθεση με τη βοήθεια ενός ΜΓΜ, εντός 20 λεπτών. Κάθε συμμετέχων έπρεπε να διαλέξει από μια πλειάδα θεμάτων που εστιάζονταν από την αξία της αφοσίωσης και της φιλανθρωπίας έως τις παγίδες των υπερβολικά πολλών επιλογών. Τα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα παρακολουθούσαν 32 συγκεκριμένες περιοχές των εγκεφάλων των εθελοντών. Κι αυτό που διαπιστώθηκε ήταν εντυπωσιακό. Οι χρήστες του ChatGPT πληρώνουν ένα αρκετά υψηλό γνωστικό κόστος, το οποίο όμως παραμένει αθέατο. Οι επιδόσεις τους σε «νευρικό, γλωσσικό και συμπεριφορικό επίπεδο» υστερούσε σταθερά σε σύγκριση με τα μέλη των άλλων δύο ομάδων.

Τα παραδοτέα της ομάδας που χρησιμοποίησε μόνο το ChatGPT παρουσίασαν μια ομοιογένεια και στερούνταν πρωτότυπης σκέψης. Σε όλες τις περιπτώσεις βασίζονταν στις ίδιες εκφράσεις και στις ίδιες ιδέες. Δύο καθηγητές αγγλικών που βαθμολόγησαν τις εκθέσεις, τις χαρακτήρισαν σε μεγάλο βαθμό «άψυχες». Τα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα αποκάλυψαν χαμηλό εκτελεστικό έλεγχο και χαμηλή εμπλοκή της προσοχής. Με κάθε επόμενη έκθεση, οι χρήστες του ChatGPT γίνονταν όλο και πιο τεμπέληδες. Στο τέλος της έρευνας, απλώς αντέγραφαν αυτά που τους έδινε το μοντέλο. «Ήταν περισσότερο σαν “απλώς δώσε μου την έκθεση, βελτίωσε αυτή την πρόταση, διόρθωσέ την και τελείωσα”», δήλωσε η Κόσμινα.

Μειωμένη δραστηριότητα

Στους εγκεφάλους όσων χρησιμοποίησαν μόνο το ChatGPT καταγράφηκε συνολικά λιγότερη εγκεφαλική δραστηριότητα. «Συγκεκριμένα, η δραστηριότητα στις περιοχές του εγκεφάλου που αντιστοιχούν στην επεξεργασία της γλώσσας, στη φαντασία και στη δημιουργική γραφή στους συμμετέχοντες που χρησιμοποίησαν το ChatGPT, ήταν μειωμένη σε σύγκριση με τους συμμετέχοντες των άλλων ομάδων», συμπλήρωσε η Κόσμινα. Επιπλέον, η χρήση του ΜΓΜ είχε σημαντικό αντίκτυπο στη μνήμη και στην αίσθηση της ιδιοκτησίας των παραδοτέων των χρηστών. Μόλις το 20% των χρηστών του ChatGPT ήταν ικανό να θυμηθεί έστω ένα μικρό απόσπασμα της έκθεσης που παρέδωσε, σε αντίθεση με το 85% της ομάδας που χρησιμοποίησε το Google και της ομάδας που χρησιμοποίησε μόνο το μυαλό της στην πρώτη έκθεση. Επιπλέον, το 16% των ατόμων που χρησιμοποίησαν ΤΝ δήλωσαν ότι δεν αναγνώρισαν καν το δοκίμιό τους ως δικό τους μετά την ολοκλήρωσή του, ενώ όλοι οι συμμετέχοντες των άλλων δύο ομάδων το αναγνώρισαν αμέσως.

Για την τέταρτη έκθεση ζητήθηκε από τους συμμετέχοντες να ξαναγράψουν ένα από τα προηγούμενα θέματά τους, αλλά αυτή τη φορά η ομάδα ChatGPT έπρεπε να τη γράψει χωρίς την ΤΝ, ενώ η ομάδα που χρησιμοποίησε μόνο τον εγκέφαλό της μπορούσε πλέον να χρησιμοποιήσει το ChatGPT. Η πρώτη ομάδα θυμόταν ελάχιστα από αυτά που είχε παραδώσει. Αντίθετα, η δεύτερη ομάδα απέδωσε πολύ καλύτερα, παρουσιάζοντας σημαντική αύξηση της συνδεσιμότητας του εγκεφάλου σε όλες τις ζώνες συχνοτήτων. Το εύρημα αυτό, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι ελπιδοφόρο, καθώς δείχνει ότι, αν η ΤΝ χρησιμοποιηθεί την κατάλληλη στιγμή, θα μπορούσε να βελτιώσει τη μάθηση. Η μελέτη καταλήγει κάνοντας αναφορά στην έννοια του «γνωστικού χρέους», το οποίο «αναβάλλει βραχυπρόθεσμα τη νοητική προσπάθεια, αλλά οδηγεί σε μακροπρόθεσμο κόστος, όπως μειωμένη κριτική διερεύνηση, αυξημένη ευπάθεια στη χειραγώγηση, μειωμένη δημιουργικότητα. Όταν οι συμμετέχοντες αναπαράγουν προτάσεις χωρίς να αξιολογούν την ακρίβεια ή τη σημασία τους, όχι μόνο χάνουν την κυριότητα των ιδεών, αλλά κινδυνεύουν και να εσωτερικεύσουν ρηχές ή προκατειλημμένες προοπτικές».

Αναζήτηση και κατανάλωση

Είναι σαφές ότι η χρήση των ΜΓΜ στο εκπαιδευτικό περιβάλλον απασχολεί πολύ τους ερευνητές. «Η ευκολία των άμεσων απαντήσεων που παρέχουν τα ΜΓΜ μπορεί να ενθαρρύνει την παθητική κατανάλωση των πληροφοριών, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε επιφανειακή εμπλοκή, εξασθενημένες δεξιότητες κριτικής σκέψης, μειωμένη βαθιά κατανόηση του υλικού και υπονόμευση της μακροπρόθεσμης μνήμης», γράφουν χαρακτηριστικά. «Αυτή η στροφή από την ενεργητική αναζήτηση πληροφοριών στην παθητική κατανάλωση περιεχομένου που παράγεται από την ΤΝ μπορεί να έχει βαθιές επιπτώσεις στον τρόπο με τον οποίο οι σημερινές και οι μελλοντικές γενιές επεξεργάζονται και αξιολογούν τις πληροφορίες». Το γενικότερο συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι η χρήση των ΜΓΜ μπορεί να βλάψει σοβαρά τη μάθηση και πιο ειδικά τους νεότερους χρήστες, θέτοντας σε κίνδυνο τις προοπτικές της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης των δεξιοτήτων τους. Γι’ αυτόν τον λόγο πρέπει εγκαίρως να ξεκινήσει ένας διάλογος ώστε να ευαισθητοποιηθεί η κοινωνία και η εκπαιδευτική κοινότητα.

«Αυτό που πραγματικά με παρακίνησε να προβούμε στη δημοσίευση», δήλωσε στο περιοδικό Time η Κόσμινα, δικαιολογώντας τη βιασύνη της, «πριν περάσει η έρευνα από αξιολόγηση, είναι ότι φοβάμαι ότι σε έξι-οκτώ μήνες θα υπάρξει κάποιος υπεύθυνος χάραξης πολιτικής ο οποίος θα πει: “Ας αρχίσουμε να χρησιμοποιούμε τα γλωσσικά μοντέλα στο νηπιαγωγείο”. Νομίζω ότι αυτό θα ήταν απολύτως κακό και επιζήμιο. Πιστεύω ότι οι εγκέφαλοι που βρίσκονται σε διαδικασία ανάπτυξης διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο». Αλλά κι όλοι οι υπόλοιποι τελικά, αναθέτοντας για λόγους ευκολίας τη διανοητική μας ζωή στο ChatGPT, είμαστε εκτεθειμένοι σε ένα κρυφό κόστος το οποίο απειλεί με χρεοκοπία αυτό που μας ξεχωρίζει στο ζωικό βασίλειο: την κρίση μας. «Εσύ χρησιμοποιείς την τεχνολογία ή η τεχνολογία χρησιμοποιεί εσένα;», μου είπε η Κόσμινα στην επικοινωνία μας.

Η προμετωπίδα της έρευνάς της, μια φράση του συγγραφέα Φρανκ Χέρμπερτ από το μυθιστόρημα Dune του 1965, τα συνοψίζει όλα άριστα, κρούοντας παράλληλα έναν συναγερμό: «Κάποτε οι άνθρωποι παρέδωσαν τη σκέψη τους στις μηχανές, με την ελπίδα ότι αυτό θα τους απελευθέρωνε. Αλλά αυτό τελικά επέτρεψε σε άλλους ανθρώπους με μηχανές να τους υποδουλώσουν».

https://www.kathimerini.gr/k/k-magazine/563698534/chalaei-to-myalo-mas-to-chatgpt/

Τεχνητή νοημοσύνη στο σχολείο: Το στοίχημα για την κοινωνία και το μέλλον της Ελλάδας!

Τεχνητή νοημοσύνη στο σχολείο: 

Το στοίχημα για την κοινωνία και το μέλλον της Ελλάδας

Νίκος Σ. Παναγιώτου, Χ. Φραγκονικολόπουλος

16.07.2025

Η εκπαίδευση δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στην εκμάθηση των εργαλείων, αλλά να εστιάσει στην κατανόηση των κοινωνικών και ηθικών επιπτώσεων της ΑΙ.

Σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ) διαμορφώνει ραγδαία την κοινωνία και την οικονομία, το ερώτημα δεν είναι αν θα πρέπει να εντάξουμε την ΑΙ στα σχολεία, αλλά το πώς θα την εντάξουμε με τρόπο που να ενισχύει τον κριτικό γραμματισμό των μαθητών και όχι την άκριτη αποδοχή μιας «απόλυτης αλήθειας» που παράγεται από τα αλγοριθμικά συστήματα.

Σύμφωνα με την πρόσφατη Γνώμη της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής & Τεχνοηθικής (Μάρτιος 2025), η εισαγωγή της ΑΙ στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα απαιτεί έναν ολιστικό σχεδιασμό, που θα διασφαλίζει την ανάπτυξη κριτικής σκέψης, θα προστατεύει την ιδιωτικότητα των μαθητών και θα επιτρέπει την ισότιμη πρόσβαση στα τεχνολογικά εργαλεία. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η εκπαίδευση δεν πρέπει να περιοριστεί στην εκμάθηση των εργαλείων, αλλά να εστιάσει στην κατανόηση των κοινωνικών και ηθικών επιπτώσεων της ΑΙ. 

Από την Εσθονία στα ΗΑΕ: Το Παγκόσμιο Παράδειγμα

Η Εσθονία υπήρξε πρωτοπόρος στην ένταξη της ΑΙ στο σχολικό πρόγραμμα, εφαρμόζοντας το AI Leap Programme, το οποίο στοχεύει στην εκπαίδευση μαθητών και εκπαιδευτικών στην τεχνητή νοημοσύνη από το νηπιαγωγείο έως τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Το πρόγραμμα επικεντρώνεται στη διαθεματική ενσωμάτωση της ΑΙ, την εξατομικευμένη μάθηση και την ανάπτυξη ψηφιακών πλατφορμών.

Ακολουθώντας το παράδειγμα της Εσθονίας, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) εισάγουν την ΑΙ σε όλα τα σχολεία από το 2025-2026, ενσωματώνοντας τόσο τις τεχνικές γνώσεις όσο και τις ηθικές προεκτάσεις της. Το πρόγραμμα αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής επενδύσεων ύψους έως και 1,4 τρισ. δολαρίων και έχει ως στόχο να καταστήσει τα ΗΑΕ κέντρο ανάπτυξης AI στην περιοχή.

Η Ελληνική Πραγματικότητα: Έτοιμοι για την Επόμενη Μέρα;

Στην Ελλάδα, το εκπαιδευτικό σύστημα παραμένει διστακτικό στην ενσωμάτωση της ΑΙ, παρά τις διεθνείς πρωτοβουλίες. Οι μαθητές και οι φοιτητές ήδη χρησιμοποιούν εργαλεία ΑΙ, όπως το ChatGPT, όχι για να αναπτύξουν την κριτική τους σκέψη, αλλά για να παρακάμψουν την ουσιαστική επεξεργασία της γνώσης. Σε πρόσφατη εργασία συναδέλφου από το Πολυτεχνείο, που απαιτούσε κριτική σκέψη και κατανόηση, η πλειοψηφία των φοιτητών κατέφυγε σε εφαρμογές ΑΙ για να απαντήσει. Οι απαντήσεις τους, αν και δομημένες και άρτια συνταγμένες, ήταν στρογγυλεμένες, συμβιβαστικές χωρίς την παραμικρή ένδειξη προσωπικής άποψης ή κριτικής σκέψης.

Αυτό δεν είναι απλώς ένα τεχνολογικό ζήτημα. Δημιουργεί σημαντικά ερωτήματα με αντίστοιχες κοινωνικές επιπτώσεις καθώς οι νέοι άνθρωποι εκχωρούν την προσωπική τους άποψη σε μηχανές και μαθαίνουν να αποδέχονται μια έτοιμη απάντηση χωρίς να αναρωτιούνται για την προέλευσή της ή για τα δεδομένα στα οποία στηρίζεται.


Απέναντι σε αυτή την κατάσταση η Ελλάδα πρέπει να αποφύγει την άκριτη υιοθέτηση της ΑΙ στο εκπαιδευτικό σύστημα και να επικεντρωθεί στην προώθηση του γραμματισμού στην ΑΙ λαμβάνοντας υπόψη τα ακόλουθα:

1. Εκπαίδευση για την ΑΙ, όχι μόνο στην ΑΙ:

Η διδασκαλία δεν πρέπει να περιορίζεται στα τεχνικά χαρακτηριστικά των εφαρμογών ΑΙ. Οι μαθητές πρέπει να εκπαιδεύονται στο πώς να αμφισβητούν τα αποτελέσματα της ΑΙ και να αξιολογούν την αξιοπιστία τους.

2. Εξασφάλιση Ισότιμης Πρόσβασης:

Η εισαγωγή της ΑΙ δεν πρέπει να οξύνει τις εκπαιδευτικές ανισότητες. Όλα τα σχολεία, ανεξαρτήτως γεωγραφικής ή οικονομικής θέσης, πρέπει να έχουν πρόσβαση στα ίδια ψηφιακά εργαλεία.

3. Προστασία της Ιδιωτικότητας:

Οι εφαρμογές ΑΙ πρέπει να συνοδεύονται από σαφείς κανονισμούς για την προστασία των προσωπικών δεδομένων των μαθητών και των εκπαιδευτικών.

4. Ανάπτυξη Κριτικής Σκέψης:

Η ΑΙ δεν πρέπει να υποκαθιστά την ανθρώπινη κρίση, αλλά να την ενισχύει. Το σχολικό πρόγραμμα πρέπει να περιλαμβάνει μαθήματα ψηφιακής ηθικής και κριτικής ανάλυσης των αλγοριθμικών συστημάτων.

5. Πιλοτική Εφαρμογή και Αξιολόγηση:

Οι εφαρμογές ΑΙ πρέπει πρώτα να εφαρμοστούν πιλοτικά και να αξιολογηθούν ως προς τον αντίκτυπό τους στη μάθηση, την κοινωνικοποίηση και την ψυχική υγεία των μαθητών.

Το Μέλλον της Εκπαίδευσης: Ανθρωποκεντρική ή Αλγοριθμική;

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι από μόνη της απειλή. Η απειλή προκύπτει όταν οι μαθητές διδάσκονται να εμπιστεύονται τυφλά τις απαντήσεις που παράγουν οι αλγόριθμοι, χωρίς να ασκούν κριτική σκέψη.

Η Εσθονία και τα ΗΑΕ αναγνωρίζουν την αναγκαιότητα προώθησης του γραμματισμού στην ΑΙ από το νηπιαγωγείο, προκειμένου να δημιουργήσουν πολίτες που θα είναι όχι μόνο χρήστες, αλλά και κριτικοί αξιολογητές των αλγοριθμικών συστημάτων.

Η Ελλάδα θα πρέπει αντίστοιχα να επενδύσει σε εκπαιδευτικές παρεμβάσεις που θα ενισχύουν την κριτική σκέψη, θα προάγουν την ψηφιακή ηθική και θα δίνουν στους μαθητές τα εφόδια να αμφισβητούν την «έτοιμη αλήθεια» που τους προσφέρουν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.

Η ερώτηση δεν είναι αν θα εντάξουμε την ΑΙ στην εκπαίδευση, αλλά πώς θα το κάνουμε με τρόπο που να ενδυναμώνει τον μαθητή αντί να τον εξαρτά από μια αλγοριθμική πραγματικότητα.

https://www.tovima.gr/2025/07/16/opinions/texniti-noimosyni-sto-sxoleio-to-stoixima-gia-tin-koinonia-kai-to-mellon-tis-elladas/