Γραμματικής Νέας Ελληνικής (Εισαγωγικά)

 

Πρόλογος – Οδηγίες Ένα βιβλίο Γραμματικής έχει ως κύριο στόχο να περιγράψει μια γλώσσα, ώστε ο αναγνώστης να μάθει από ποιες γλωσσικές μονάδες αποτελείται αυτή, σε ποιες και πόσες κατηγορίες διακρίνονται, πώς συνδυάζονται στον λόγο και πώς χρησιμοποιούνται από τους ομιλητές. Αυτός είναι ο στόχος της παρούσας Γραμματικής, η οποία, ως σχολική, έχει πολλά χαρακτηριστικά των παλαιότερων σχολικών εγχειριδίων αλλά και αρκετά που είναι διαφορετικά. Παρακάτω αναφέρουμε αυτά τα διαφορετικά χαρακτηριστικά για να μπορέσουν οι αναγνώστες να καταλάβουν τις αρχές που διέπουν τη συγγραφή του βιβλίου. Πρώτο: ο τίτλος του βιβλίου Το βιβλίο ονομάζεται «Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας» και περιλαμβάνει στα περιεχόμενά του την ύλη και των δύο βιβλίων που χρησιμοποιούνταν έως τώρα στο σχολείο, της Γραμματικής και του Συντακτικού. Εκτός από αυτά, περιλαμβάνει και ένα κεφάλαιο που δεν υπήρχε στα προηγούμενα βιβλία, το κεφάλαιο Πραγματολογία – Κειμενογλωσσολογία. Γενικότερα, στο εγχειρίδιο παρουσιάζονται όλα τα επίπεδα γλωσσικής ανάλυσης, δεδομένου ότι ο όρος «Γραμματική», σύμφωνα με τη νεότερη Γλωσσολογία, έχει ευρύτερη σημασία σε σχέση με το παρελθόν. Mε τον όρο «νέα ελληνική γλώσσα» εννοούμε την κοινή νέα ελληνική, η οποία περιλαμβάνει στοιχεία από όλη την πορεία της γλώσσας μας, αλλά και στοιχεία που ενσωματώθηκαν σε αυτή τα νεότερα χρόνια. Δεύτερο: τα μέρη της Γραμματικής Ένα κομμάτι λόγου αποτελείται από μονάδες (φθόγγους, γράμματα) που συνδυάζονται μεταξύ τους μέσα σε λέξεις, οι οποίες μπαίνουν σε μια σειρά, που την καθορίζουν οι συντακτικοί κανόνες, ώστε να αποδίδονται διάφορες σημασίες της γλώσσας. Αυτά τα στοιχεία (φθόγγοι, λέξεις, συντακτικοί κανόνες, σημασίες κτλ.) δεν μπορούν να παρουσιαστούν και να αναλυθούν όλα μαζί ταυτόχρονα. Γι' αυτό στην παρούσα Γραμματική παρουσιάζονται οι διάφορες πλευρές της νέας ελληνικής χωριστά. Οι διαφορετικές αυτές πλευρές ονομάζονται στη Γλωσσολογία «επίπεδα της γλωσσικής ανάλυσης» και είναι οι εξής: Η Φωνητική, η οποία εξετάζει και αναλύει όλους τους ήχους που παράγουμε για να μιλήσουμε, αυτούς δηλαδή που ονομάζουμε φθόγγους. Η Φωνολογία, η οποία εξετάζει και αναλύει τις αφηρημένες μονάδες στις οποίες κατατάσσονται οι ήχοι που παράγει ο ομιλητής και αποτελούν τη βάση της προφοράς μιας γλώσσας, αυτές δηλαδή που ονομάζουμε φωνήματα. Στη Φωνολογία εξετάζουμε και τα στοιχεία με τα οποία γράφουμε, τα γράμματα. Η Μορφολογία, η οποία εξετάζει, αναλύει και παρουσιάζει τις μορφές που παίρνουν οι λέξεις, όταν χρησιμοποιούνται στον λόγο. Η Σύνταξη, η οποία εξετάζει και αναλύει τους τρόπους με τους οποίους παρατίθενται οι λέξεις για να συγκροτήσουν προτάσεις. Η Σημασιολογία, η οποία εξετάζει τις σημασίες των λέξεων, των προτάσεων και των κειμένων. Στην παρούσα Γραμματική όμως θα ασχοληθούμε μόνο με τις σημασίες των λέξεων (Λεξιλόγιο). Τέλος, η Πραγματολογία και η Κειμενογλωσσολογία, οι οποίες ασχολούνται με τη χρήση της γλώσσας από τους ομιλητές. Τρίτο: η ορολογία Η χρήση γενικών και ειδικών όρων στην περιγραφή μιας γλώσσας αποτελεί αναγκαιότητα. Σε μια Γραμματική είναι επόμενο να χρησιμοποιούνται γενικοί και ειδικοί όροι, οι οποίοι όμως διαφοροποιούνται στην ονομασία τους ανάλογα με την εξέλιξη της επιστήμης και τη διατύπωση νεότερων θεωριών. Για τον λόγο αυτό, οι συγγραφείς μιας Γραμματικής βρίσκονται, πολλές φορές, σε δίλημμα ποιον όρο να χρησιμοποιήσουν. Eδώ πρέπει να σημειωθεί ότι οι περιγραφές της νέας ελληνικής διαφέρουν μερικές φορές μεταξύ τους, όχι μόνο στην ορολογία αλλά και στον τρόπο παρουσίασης των γραμματικών φαινομένων. Αυτό οφείλεται στο ότι είναι δυνατό να υπάρχουν διαφορετικές θεωρίες και ερμηνείες για τα γραμματικά φαινόμενα. Στην παρούσα Γραμματική, σε γενικές γραμμές, χρησιμοποιήσαμε την ορολογία και ακολουθήσαμε τον τρόπο παρουσίασης των γραμματικών φαινομένων που υιοθετήθηκαν μετά το 1976 από τα εγκεκριμένα σχολικά εγχειρίδια Γραμματικής και Συντακτικού. Όποιες διαφοροποιήσεις υπάρχουν σε σχέση με τα εγχειρίδια αυτά οφείλονται κυρίως στην προσθήκη νέων κεφαλαίων και υποκεφαλαίων, όπως εκείνων της Φωνολογίας και της Πραγματολογίας. Τέταρτο: η περιγραφή της γλώσσας Σε μια ζωντανή γλώσσα, όπως είναι η νέα ελληνική, χρησιμοποιούνται συχνά διαφορετικές εκφράσεις, διαφορετικές λέξεις αλλά και διαφορετικές μορφές των ίδιων λέξεων από τους ομιλητές για να δηλωθεί η ίδια ή περίπου η ίδια έννοια. Πολλές από αυτές τις λεκτικές διαφοροποιήσεις των ομιλητών είτε σχετίζονται με την καταγωγή τους, την ηλικία τους, το φύλο τους και το μορφωτικό τους επίπεδο είτε οφείλονται –και αυτό συμβαίνει τις περισσότερες φορές– στο διαφορετικό ύφος που θέλουν να προσδώσουν στον λόγο τους. Μια Γραμματική θα πρέπει να περιλαμβάνει μεταξύ άλλων και αυτές τις διαφορές ως προς τη μορφή και τη χρήση. Η ποικιλία όμως των μορφών και των χρήσεων σε μια ζωντανή γλώσσα είναι πολύ μεγάλη. Γι' αυτό, η παρούσα Γραμματική περιορίζεται στην περιγραφή της γλωσσικής ποικιλίας που χρησιμοποιείται τόσο από τους ομιλητές της νέας ελληνικής που κατοικούν στα μεγάλα αστικά κέντρα της Ελλάδας όσο και από τα Μ.Μ.Ε. και τα διοικητικά και άλλα έντυπα ευρείας χρήσης. Πέμπτο: η παιδαγωγική αξιοποίηση Η περιγραφή των μονάδων μιας γλώσσας και των σχέσεών τους μέσα στον λόγο αποτελεί αναγωγή συγκεκριμένων στοιχείων σε αφηρημένες έννοιες, οι οποίες δε γίνονται πάντα άμεσα αντιληπτές από τον αναγνώστη. Σε μια σχολική Γραμματική, αυτή η ανάγκη περιγραφής της γλώσσας γίνεται μεγαλύτερη, γιατί σκοπός της είναι μεταξύ άλλων και η κατανόηση των γραμματικών φαινομένων από τους μαθητές. Γι' αυτόν τον λόγο παραθέτουμε μετά από κάθε κανόνα ένα ή και περισσότερα παραδείγματα και στο τέλος κάθε ενότητας συνοπτικούς πίνακες. Επίσης, στο τέλος του βιβλίου υπάρχει το Επίμετρο, όπου δίνονται συνοπτικά οι βασικοί τύποι των συχνότερων ανώμαλων ρημάτων. Το τμήμα όμως που αποσκοπεί κυρίως στην κατανόηση των γραμματικών φαινομένων είναι αυτό που επιγράφεται Παρατηρώ και καταλαβαίνω, όπου καλούνται οι μαθητές να παρατηρήσουν και να κατανοήσουν τα γραμματικά φαινόμενα που παρουσιάζονται σε κάθε κεφάλαιο μέσα από μικρά και μεγάλα κείμενα, μέσα από πίνακες κτλ. Κάθε φαινόμενο στη συνέχεια επεξηγείται λεπτομερώς, ώστε να γίνει πλήρως κατανοητό. Τέλος, η Γραμματική αυτή είναι ένα βιβλίο που μπορεί να συμβουλεύεται ο αναγνώστης, για να λύνει κάποιες απορίες του, να μελετά τα παραδείγματα για να κατανοεί κάποια γλωσσικά φαινόμενα κτλ. Αποτελεί δηλαδή ένα βιβλίο αναφοράς, ένα βοήθημα, που αποσκοπεί όχι μόνο στην περιγραφή αλλά και στην καλύτερη χρήση της νέας ελληνικής γλώσσας από τους ομιλητές της. Η Νέα Ελληνική Γλώσσα  Οι ομιλητές της  Η ιστορία της  Η σημερινή κατάσταση   Η νέα ελληνική γλώσσα χρησιμοποιείται σήμερα από 14 έως 15 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλη τη γη. Ο κύριος όγκος των ομιλητών της ανέρχεται στα 11 εκατομμύρια περίπου και ζει στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Τα υπόλοιπα 3 με 4 εκατομμύρια είναι κυρίως ομογενείς Έλληνες που ζουν στις Η.Π.Α., στον Καναδά, στην Αυστραλία, στη Γερμανία και αλλού. Τα τελευταία χρόνια η νέα ελληνική γνωρίζει μεγάλη διάδοση στις βαλκανικές αλλά και σε άλλες χώρες. Η νέα ελληνική είναι απόγονος της αρχαίας ελληνικής, ανήκει γλωσσολογικά στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια γλωσσών και έχει μια μακρόχρονη ιστορία που, όσον αφορά τον γραπτό λόγο, φτάνει περίπου τα 3.500 χρόνια. Οι απαρχές της θεωρείται ότι βρίσκονται στην επονομαζόμενη πρωτοελληνική. Η γραπτή γλώσσα που χρησιμοποιούνταν την περίοδο του μυκηναϊκού πολιτισμού, η κρητομυκηναϊκή, είναι η πιο παλιά μορφή της ελληνικής γλώσσας, από την οποία έχουμε γραπτά δείγματα σ' έναν αριθμό πήλινων πινακίδων γραμμένα σε Γραμμική Β. Αυτά τοποθετούνται χρονικά από τον 15ο αι. π.Χ. και εξής. Όταν αναφερόμαστε στην ελληνική γλώσσα μέχρι τον 3ο αι. π.Χ., δεν αναφερόμαστε σε μια κοινή γλώσσα, αλλά σε ένα σύνολο από διαλέκτους, τις οποίες χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι που ζούσαν στη νοτιοανατολική πλευρά της Ευρώπης, κυρίως στον χώρο περίπου που ονομάζεται σήμερα Ελλάδα, και σε παραλιακές περιοχές της σημερινής Τουρκίας και της σημερινής νότιας Ιταλίας. Οι διάλεκτοι αυτές είχαν πάρα πολλά κοινά στοιχεία, γεγονός που έκανε εύκολη την επικοινωνία μεταξύ ατόμων που μιλούσαν διαφορετική διάλεκτο και δημιουργούσε συνείδηση γλωσσικής ενότητας. Από τον 5ο αι. π.Χ. άρχισε η αττική διάλεκτος, που χρησιμοποιούσαν στην πόλη-κράτος των Αθηνών, να αποκτά, λόγω της αυξανόμενης δύναμής της, κύρος και μεγάλη διάδοση έξω από τα όριά της. Η διάλεκτος αυτή, μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου (τέλη του 4ου αι. π.Χ.), άρχισε να διαμορφώνεται σταδιακά σε μια κοινή γλώσσα, αρχικά όλων των Ελλήνων και στη συνέχεια και των εθνών που ζούσαν στη Μ. Ασία (σημερινή Τουρκία), την Αίγυπτο, τη Συρία, τη Μεσοποταμία, την Περσία και έφτανε μέχρι την Ινδία και το Αφγανιστάν. Αποτελούσε για όλο τον τότε γνωστό κόσμο την κοινή γλώσσα επικοινωνίας. Η διεθνοποίηση της ελληνικής γλώσσας ήταν επόμενο να τη διαφοροποιήσει αρκετά από τη μορφή που είχε τον 5ο αι. π.Χ., γεγονός που δημιούργησε αντιδράσεις σε λόγιους της εποχής. Έτσι δημιουργήθηκε μια τάση επιστροφής προς την αρχαία αττική διάλεκτο, ιδιαίτερα τη γραπτή, η οποία ονομάστηκε αττικισμός. Στον αττικισμό βρίσκονται και τα πρώτα σπέρματα του γλωσσικού ζητήματος (Καθαρεύουσα – Δημοτική), από το οποίο πέρασε η νέα ελληνική γλώσσα. Επομένως, η σημερινή νέα ελληνική είναι μια γλώσσα η οποία συνδυάζει στοιχεία από τη γλωσσική μορφή που χρησιμοποιούσαν οι ελληνόγλωσσοι λόγιοι (Καθαρεύουσα ή Αρχαΐζουσα) και τη γλωσσική μορφή της ελληνικής που χρησιμοποιούσε το μεγαλύτερο μέρος του ελληνόγλωσσου πληθυσμού, το οποίο δε διέθετε κάποια σχολική εκπαίδευση (Δημοτική). Σ' αυτήν περιλαμβάνονται και οι νεοελληνικές διάλεκτοι που χρησιμοποιούνται, άλλες σε μεγάλο και άλλες σε μικρό βαθμό, σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας (καππαδοκικά, κρητικά, ποντιακά τσακώνικα), στην Κάτω Ιταλία (κατωιταλικά) και στην Κύπρο (κυπριακά). Οι διάλεκτοι αυτές, κάτω από την επίδραση της εκπαίδευσης και των Μ.Μ.Ε., συρρικνώνονται με την πάροδο των χρόνων. Η νέα ελληνική είναι μια ζωντανή γλώσσα που εδώ και πολλά χρόνια ακολουθεί έναν αυτόνομο δρόμο, καλλιεργείται μέσω της εκπαίδευσης, της λογοτεχνίας, του λόγου μαζικής επικοινωνίας και της καθημερινής χρήσης. Γι' αυτό παρουσιάζει μεγάλο αριθμό διαφορετικών ειδών λόγου, το καθένα από τα οποία έχει τα ιδιαίτερα γλωσσικά του χαρακτηριστικά. Όπως συμβαίνει με πάρα πολλές γλώσσες, η νέα ελληνική παρουσιάζει δύο μορφές, την προφορική και τη γραπτή, οι οποίες διαφέρουν μεταξύ τους σε όλα τα επίπεδα. Στον προφορικό λόγο χρησιμοποιούνται συχνά ιδιωματικές εκφράσεις, με τις οποίες οι ομιλητές της νέας ελληνικής εκφράζουν τη στάση τους απέναντι στο θέμα συζήτησης, π.χ. Ποιος τη χάρη σου (έκφραση επιδοκιμασίας για την τύχη του άλλου), Σιγά τα λάχανα (έκφραση αποδοκιμασίας). Ορισμένες ομάδες ομιλητών (έφηβοι, διάφοροι επαγγελματίες κ.ά.) χρησιμοποιούν στη μεταξύ τους επικοινωνία πολύ μεγάλο αριθμό ξένων λέξεων που προέρχονται από την αγγλική γλώσσα. Συχνή είναι επίσης στην καθημερινή προφορική επικοινωνία η χρήση λεξιλογίου τουρκικής, γαλλικής και ιταλικής προέλευσης. Πιο περιορισμένη είναι η χρήση λεξιλογίου που προέρχεται από ελληνικές διαλέκτους. Ο γραπτός λόγος στη νέα ελληνική, ο οποίος μέχρι το 1976, οπότε καθιερώθηκε νομοθετικά η χρήση της Κοινής Νεοελληνικής, καλλιεργούνταν σχεδόν αποκλειστικά, με σημαντική εξαίρεση τη λογοτεχνία, σε ποικίλες μορφές της Καθαρεύουσας (Αρχαΐζουσα, Απλή Καθαρεύουσα), έχει αποκτήσει σήμερα μιαν αυτονομία ενσωματώνοντας στο τυπικό του μορφολογικούς τύπους και λεξιλόγιο από τη Δημοτική και την Καθαρεύουσα. Το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται στον γραπτό λόγο κατά κανόνα είναι περισσότερο τυπικού ύφους από το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται στον προφορικό λόγο. Τέλος, μια τρίτη μορφή, που συνδυάζει προφορικό και γραπτό λόγο, τείνει τα τελευταία χρόνια να χρησιμοποιείται συχνά στην ηλεκτρονική αλληλογραφία, στις διαφημίσεις και σε ορισμένα κειμενικά είδη του δημοσιογραφικού λόγου. Η νέα ελληνική που μιλάμε και γράφουμε είναι μια γλώσσα ζωντανή, μια γλώσσα που εξελίσσεται καθημερινά αντλώντας και διαμορφώνοντας στοιχεία από πάρα πολλές πηγές.

 

Άγιος Παΐσιος: “Ο εγωισμός και η αγάπη δεν μπορούν να συμβαδίσουν”

Γέροντας Μωυσής Αγιορείτης (†)

Ο ευλαβής Γέροντας υπεραγαπούσε την ευλάβεια, τη θεική δικαιοσύνη, και προτιμούσε να αδικείται και να χαίρεται και ποτέ να μην αδικεί. Έλεγε διδακτικά: «Οι ωραιότερες στιγμές που έζησα ήταν της αδικίας. Όποιος δέχεται τον άδικο, δέχεται τον αδικημένο Χριστό στην καρδιά του». Τα λόγια αυτά δεν είναι απλά ωραία λόγια, αλλά είναι καρπός μακράς εργασίας και κατασκήνωση στην απάθεια.


Ήταν ένας φιλότιμος αγωνιστής και γι’ αυτό μιλούσε πολύ για φιλότιμο, μια λέξη που δεν υπάρχει σε κανένα ξένο λεξικό. Κατά τον Γέροντα, φιλότιμο είναι «ευλαβικό απόσταγμα της καλωσύνης, η λαμπικαρισμένη αγάπη του ταπεινού ανθρώπου». Έλεγε χαρακτηριστικά κι εύστοχα: «Ο φιλότιμος βομβαρδίζεται από ευλογία, ενώ ο γκρινιάρης γεννά κακομοιριά. Η καρδιά δεν καθαρίζεται με απορρυπαντικό, αλλά με φιλότιμο». Πάντα αγωνιζόταν φιλότιμα και όχι καθηκοντολογικά. Ο καθωσπρεπισμός, η τυπικότητα, η ξερή ευγένεια, του ήταν ξένα και άγνωστα.

Η βαθειά του πίστη τον έκαναν πάντοτε να έχει βέβαιη ελπίδα και μεγάλη εμπιστοσύνη στον Θεό, που ποτέ δεν τον απογοήτευσε η μεγαλόδωρη θεία του πρόνοια. Γι’ αυτό ήταν πάντοτε ευγνώμων, ευχαριστών και δοξολογών τον Πανάγαθο, Πολυεύσπλαχνο και Πανοικτίρμονα. Είχε πίστη θερμή, ζωντανή, αδιακύμαντη. Όλα τα συζητώ, έλεγε, εκτός από το θέμα περί υπάρξεως Θεού.

Ίδιον του απαθούς και ταπεινού ανθρώπου είναι η ειρήνη, που είναι καρπός του Αγίου Πνεύματος, της προσευχής και της ζωντανής σχέσεως του ανθρώπου με τον ειρηνάρχη και ειρηνοδότη Θεό. Ο Άγιος Σεραφείμ του Σάρωφ έλεγε: «Βρες την ειρήνη στην καρδιά σου και χιλιάδες κόσμος θα σωθεί». Αυτή την ειρήνη είχε και μετέδιδε ο ειρηνικός κι ευλογημένος π. Παΐσιος λέγοντας στους πολλούς επισκέπτες του: «Η πραγματική ειρήνη έρχεται, αν τακτοποιηθεί εσωτερικά ο άνθρωπος και προσέχει να μη δίνει δικαιώματα, γιατί ο πειρασμός προσπαθεί να του αφαιρέσει την ειρήνη με αιφνιδιασμούς. Έτσι πράγματι είναι αγαπητοί μου αδελφοί. Ειρήνη έχει κυρίως ο απαθής. Μια ειρήνη “υπέρ πάντα νούν” ».

Η καθαρότητά του και η εγνωσμένη αρετή του τον έκαναν να είναι μέγας ψυχοανατόμος και ψυχαναλυτής όπως ο Όσιος Ιωάννης της Κλίμακος. Η πείρα του και κυρίως η πλούσια χάρη του Θεού που κατοικούσε εντός του, τον έκανε διακριτικό πατέρα. Πρέπει να ομολογήσουμε πως η διάκριση είναι μια αρετή που πολύ απουσιάζει από τη δύσκολη εποχή μας. Τη διάκριση χρησιμοποιούσε διακριτικά προς ακριβή βοήθεια των ταλαιπωρημένων από αμφιβολίες, διχασμούς και μειονεξίες ανθρώπων. Ήταν ένας καλός ακτινολόγος με ένα πολύ καλό ακτινογραφικό μηχάνημα, που από τις ακτινογραφίες του έκανε άριστες διαγνώσεις προς σωτηρία ψυχών. Ένα ακτινολογικό ιατρείο που εφημέρευε καθημερινά επί χρόνια, έδινε στον καθένα τις κατάλληλες «βιταμίνες» που είχε ανάγκη, καθώς έλεγε.

Η ζωή του όλη ήταν μία αδιάλειπτη προσευχή. Έψαχνε συνεχώς να βρίσκει τρόπους να συνομιλεί εγκάρδια, ολόψυχα και ολόθερμα με τον Θεό. Να επικαλείται τον Χριστό, να ζητά τις πρεσβείες της Θεοτόκου και των Αγίων, να επιχέει το έλεός του ο Κύριος σε όλους τους αναγκεμένους, τους πονεμένους, τους δυστυχισμένους και τους αβοήθητους κεκοιμημένους. Ήταν αλήθεια ένας τίμιος, αξεκούραστος εργάτης της προσευχής. Ζούσε για να προσεύχεται. Ανέπνεε για να προσεύχεται. Δεν μετρούσε την προσευχή. Δεν υπολόγιζε τον κόπο. Δεν ζύγιαζε το κουράγιο. Η προσευχή τον αναπτέρωνε. Με το όνομα του Ιησού μάστιζε τους πολέμιους και του ήταν μόνιμη γλυκειά τροφή «υπέρ μέλι και κηρίον».

Η ταπεινοφροσύνη του δεν επέτρεπε στις τιμές να καυχιέται και στις συκοφαντίες να στενοχωρείται, δείγμα της απάθειας, αφού κατά τον Αββά Ισαάκ τον Σύρο «ο αληθινός Μοναχός πρέπει τον έπαινο και την κατηγορία να ακούει με το ίδιο αυτί». Το ήθος του, η στάση του, η τάξη του ήταν ένα ανοιχτό βιβλίο. Δίδασκε σιωπών.

Η χριστιανική αγάπη είναι πάντα διφυής· προς Θεό και άνθρωπο. Δεν μπορεί να αγαπάς τον Θεό και να μην αγαπάς τον άνθρωπο και το αντίθετο. Ο όλος αγάπη άνθρωπος του Θεού Παίσιος, πίστευε ακράδαντα πως, «όταν παίρνεις κάτι, δέχεσαι ανθρώπινη χαρά. Το πνευματικό πάρσιμο γίνεται με το δόσιμο». Άλλοτε έλεγε: «Οι κοσμικοί λένε το δώρο δεν δωρίζεται. Εμείς ταπεινωνόμαστε και παίρνουμε το δώρο και μετά το δωρίζουμε σε κάποιον κι έχουμε διπλή χαρά» και είναι μεγάλη η αλήθεια επίσης που έλεγε: «Ο εγωισμός και η αγάπη δεν μπορούν να συμβαδίσουν. Η αγάπη και η ταπείνωση είναι δύο δίδυμα αδελφάκια σφιχταγκαλιασμένα. Όποιος έχει αγάπη έχει και ταπείνωση κι όποιος έχει ταπείνωση έχει και αγάπη». Ήθελε αν μπορούσε να κόψει κομματάκια την καρδιά του να τη μοιράσει στον πονεμένο κόσμο από αγάπη. Γι’ αυτό προσευχόταν πολύ για τον κόσμο. Πόσο πάσχει ο κόσμος από την έλλειψη αυτής της αληθινής αγάπης.

Αγαπώντας τον Θεό πολύ, τον αγάπησε κι ο Θεός πολύ και τον πλούτισε με χαρίσματα, που τους πιστούς δεν εκπλήσσουν, αλλά θεωρούνται φυσικά φαινόμενα της δαψιλούς επισκέψεως της θείας Χάριτος. Τον έβλεπαν να μην πατά στη γη, να διέρχεται αθέατος, να συνομιλεί φιλικά με τα άγρια ζώα και να του κάνουν υπακοή, να καίγεται για όλους, να μιλά ακούραστα, να παλεύει με τους δαίμονες αξεκούραστα, να εκπέμπει άρρητη ευωδία, να συνεννοείται άνετα με αλλοδαπούς, να θαυματουργούν οι προσευχές του, να αποκαλύπτει την κατάσταση των κεκοιμημένων, να θαυμάζουν πολλοί την πλούσια διορατικότητα και προορατικότητά του, να συνομιλεί με Αγίους, να τον λούζει το Άκτιστο Φως.

Ο Γέροντας Παΐσιος δεν ήταν άτλας, γίγαντας, υπεράνθρωπος, αλάνθαστος, ξύλινος ή σιδερένιος, γρανιτένιος, απρόσιτος, κατηφής κι απλησίαστος. Γινόταν πλαστελίνη στα χέρια του Θεού και για χάρη των πονεμένων ανθρώπων, έχοντας εγκολπωθεί τη χριστομίμητη αγάπη και την υψοποιό ταπείνωση. Δεν ήταν μορφωμένος, επιστήμονας, ψυχολόγος, θεολόγος διπλωματούχος, κοινωνικός λειτουργός, ιατρός και ιεροκήρυκας υψηλού άμβωνος με πύρηνα κηρύγματα. Ήταν ολιγογράμματος πατέρας, αδελφός και φίλος, που πάντα σού άφηνε χώρο, καθόταν πιο χάμω. Αποσυρόταν στην αντίδραση. Βοηθούσε πιο πολύ με την προσευχή του, με τη σιωπή του, με το ζωντανό παράδειγμά του. Τα λόγια του ήταν εγκάρδια, αληθινά ζυμωμένα με δάκρυα, γι’ αυτό ανέπαυαν, παραμυθούσαν, εμψύχωναν, οδηγούσαν στη μετάνοια. Έγινε δάσκαλος οικουμενικός, με αμέτρητους μαθητές μικρούς και μεγάλους, Μοναχούς και λαϊκούς, μένοντας πάντα ησυχαστής, ασκητής, γνήσιος Αγιορείτης. Ο μικροκαμωμένος, φιλάσθενος, αδύναμος, αδύνατος, κοκκαλιάρης πατήρ, έγινε ιατρός και βοηθός πολλών. Νοιαζόταν πιο πολύ για τους άλλους, παρά για τον εαυτό του. Πως να μην τον χαριτώσει ο Θεός; Πως να μην τον λαμπρύνει ο Ήλιος της δικαιοσύνης;

Ευχαριστούμε τον Θεό που μας τον έφερε κοντά μας για να μας νουθετήσει κι ελέγξει με την αρετή του. Τον ευγνωμονούμε για τα δώρα του.

Υποκλινόμενοι στη μακρά κι αδιάκοπη άσκησή του, που σημαίνει ολοκληρωτική αφιέρωση και γενναία ψυχή, περισσότερο από τα τεκμηριωμένα χαρίσματά του, τον παρακαλούμε θερμά να εύχεται, να ευλογεί, να πρεσβεύει…

https://www.orthodoxianewsagency.gr/gnomes/agios-paisios-o-egoismos-kai-i-agapi-den-mporoun-na-symvadisoun/

Πηγή: Σύγχρονες Οσιακές Μορφές, Έκδοσις Ιεράς Μητροπόλεως Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας, 2017

Εκπαιδευτικά παιχνίδια - Διάφορα

Αποφθέγματα!

 

https://apofthegmata.gr/

Ειδικό Λεξιλόγιο

Από ποιες λέξεις αποτελείται το λεξιλόγιο;

 

Οι λέξεις διακρίνονται σε κατηγορίες ανάλογα είτε με τη μορφή τους (π.χ. απλές λέξεις / μη απλές λέξεις) είτε με τη σημασία τους (π.χ. λεξικές λέξεις/ γραμματικές λέξεις). Συνειδητοποιούμε, επομένως, ότι οι λέξεις της γλώσσας μας διαθέτουν κοινά χαρακτηριστικά, αφού είναι λέξεις της νέας ελληνικής, αλλά διαθέτουν και αρκετές διαφορές μεταξύ τους τόσο ως προς τη μορφή τους, όσο και ως προς τη σημασία τους. Τις κατηγορίες των λέξεων μελετά τόσο η μορφολογία, όσο και η λεξικολογία, που είναι η επιστημονική μελέτη της σημασίας των λέξεων.

Όταν μελετάμε, όμως, το λεξιλόγιο, σημαίνει ότι μελετάμε ένα συγκεκριμένο σύνολο υπαρκτών λέξεων μιας ιστορικής φάσης μιας γλώσσας. Τότε, επομένως, κάνουμε συνειδητά ή ασυνείδητα άλλων ειδών διακρίσεις. 

Ας σκεφτούμε τα παρακάτω παραδείγματα:

 

Ποια διαφορά εντοπίζουμε στις λέξεις μπαμπάς, ιατρός, ζάπινγκ στις προτάσεις:

Μπαμπά μου, σε λατρεύω!

Ο ιατρός δέχεται καθημερινά.

Όλο το βράδυ ήμουν στον καναπέ και έκανα ζάπινγκ.

 

Ø  Η λέξη μπαμπάς της πρώτης πρότασης χρησιμοποιείται στο ανεπίσημο επίπεδο της καθημερινής γλώσσας, μας φαίνεται ότι είναι από παλιά στη γλώσσα μας, αλλά χρησιμοποιείται και σήμερα. Θεωρούμε, επίσης, ότι όλοι οι ομιλητές την ξέρουν και την χρησιμοποιούν.

Ø  Η λέξη ιατρός της δεύτερης πρότασης χρησιμοποιείται σε κάποιες γραπτές ανακοινώσεις ή σε επίσημο επίπεδο λόγου. Όλοι την καταλαβαίνουμε, αλλά το πιο πιθανό είναι ότι στη θέση της χρησιμοποιούμε συχνότερα τη λέξη γιατρός. Έχουμε, επίσης, τη διαίσθηση ότι η λέξη ιατρός είναι παλιά και σήμερα δεν είναι σε εκτεταμένη χρήση.

Ø  Η λέξη ζάπινγκ της τρίτης πρότασης χρησιμοποιείται κυρίως στον προφορικό λόγο και λιγότερο στο γραπτό, χρησιμοποιείται περισσότερο από τους νεότερους ομιλητές και λιγότερο από τους ηλικιωμένους, ενώ οι περισσότεροι ομιλητές την θεωρούν –και είναι– δάνειο από ξένη γλώσσα και συγκεκριμένα την αγγλική.

Συνειδητοποιούμε, επομένως, ότι οι λέξεις του λεξιλογίου διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τη χρήση τους (δηλαδή αν χρησιμοποιούνται σε προφορικό ή γραπτό λόγο, σε επίσημο ή ανεπίσημο), ως προς την παλαιότητά τους (δηλαδή αν είναι παλαιές στη γλώσσα μας ή πιο πρόσφατες), ως προς την καταγωγή τους (δηλαδή αν είναι δάνεια ή όχι). 

 Με βάση αυτές αλλά και άλλες διαφοροποιήσεις χωρίζουμε τις λέξεις του λεξιλογίου της νέας ελληνικής σε κατηγορίες.

 

Ορισμένες από αυτές τις κατηγορίες είναι:

Α. 

Παλιές λέξεις μέσω της λαϊκής παράδοσης

 : Αυτές οι λέξεις λέγονται και  κληρονομημένες, επειδή υπάρχουν στη γλώσσα συνεχώς για πολύ μεγάλο διάστημα, έστω και αν εξελίχθηκε η μορφή και η σημασία τους. Π.χ. πατέρας, μητέρα, θάλασσα.

Β. 

Νεότερες λαϊκές λέξεις

 : ‘Έχουν δημιουργηθεί σε νεότερες περιόδους της ελληνικής ή έρχονται ως δάνεια από άλλες γλώσσες. Π.χ. η λέξη βυσσινάδα έχει δημιουργηθεί από το επίθετο βύσσινος  ‘πορφυρός’ της ελληνιστικής ελληνικής και το νεότερο επίθημα -άδα που ήρθε από τα βενετσιάνικα ως δάνειο και έχει τη σημασία ‘χυμός φρούτου’.

Γ.

Λόγιοι 

νεολογισμοί [νεολογισμός] : Είναι οι λέξεις που φτιάχτηκαν από τους λόγιους (τους μορφωμένους) στους τελευταίους αιώνες και συχνά βασίζονται σε στοιχεία της αρχαίας ελληνικής. Π.χ. το ρήμα ηχογραφώ που παράγεται από το ουσιαστικό ήχ(ος), το συνδετικό φωνήεν -ο- και το β’ συνθετικό -γραφώ, λόγιο δάνειο από τα αρχαία ελληνικά, όπου είχε δημιουργηθεί με βάση το ρήμα γράφω.

Δ.

Λόγια δάνεια από τα αρχαία ελληνικά

 : Πρόκειται για λέξεις που δεν υπήρχαν συνεχώς στην ελληνική γλώσσα από την αρχαία εποχή, αλλά ξαναμπήκαν στη νεότερη εποχή, συχνά  με την επίδραση των γαλλικών ή των αγγλικών. Π.χ. δημοκρατία, αριστοκρατία.

Ε.

Δάνεια από τα διεθνή ελληνικά

 : Με τον όρο «διεθνή ελληνικά» εννοούμε τον τεράστιο αριθμό φιλοσοφικών, επιστημονικών και άλλων όρων που στηρίζονται σε αρχαία ελληνικά λεξικά στοιχεία ή σε συνδυασμό αρχαίων ελληνικών και λατινικών και υπάρχουν στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Π.χ. φιλοσοφία, ακουστική, καρδιολογία, οικολογία, χιλιόμετρο.

Στ. 

Δάνεια

 : Πρόκειται για λέξεις που έχουν εισέλθει από άλλες γλώσσες και είτε έχουν προσαρμοστεί στους κανόνες της νέας ελληνικής (π.χ. το παλτό από τη γαλλική λέξη paletot ή την ιταλική palto, το οποίο σχηματίζει τον πληθυντικό τα παλτά), είτε δεν έχουν προσαρμοστεί (π.χ. ζάπινγκ από την αγγλική λέξη zapping).

 

Η ανάπτυξη των επιστημών τους τελευταίους αιώνες οδήγησε στη χρήση ειδικών γλωσσών σε κάθε επιστημονικό κλάδο και, επομένως, και σε συγκεκριμένα λεξιλόγια που χρησιμοποιούνται για ειδικούς σκοπούς. Αυτά τα λεξιλόγια ονομάζονται ειδικά λεξιλόγια

 . Ο όρος ειδικά λεξιλόγια κυρίως αφορά τον χώρο της επιστήμης. Ωστόσο, ειδικές χρήσεις των λέξεων παρατηρούνται και σε άλλες περιπτώσεις, όπως το λεξιλόγιο συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων (π.χ. στρατιώτες) ή συγκεκριμένων ενασχολήσεων (π.χ. γλώσσα της χρήσης υπολογιστών).

Στα ειδικά λεξιλόγια της επιστήμης χρησιμοποιούνται λέξεις που δεν χρησιμοποιούνται στο γενικό λεξιλόγιο ή λέξεις του γενικού λεξιλογίου που αποκτούν ιδιαίτερη σημασία στην ειδική χρήση. Π.χ. στο ειδικό λεξιλόγιο της γλωσσολογίας χρησιμοποιείται η λέξη/ όρος φώνημα που δεν χρησιμοποιείται στο γενικό λεξιλόγιο. Στο ειδικό λεξιλόγιο της φυσικής χρησιμοποιείται η λέξη/ όρος αντίσταση με ιδιαίτερη σημασία που αφορά το φαινόμενο του ηλεκτρισμού.

Σχολικό Εγχειρίδιο Έκφραση Έκθεση Α'Λυκείου

Ειδικές Γλώσσες [special languages]

Οι γλώσσες που χρησιμοποιούν οι ειδικοί σε κάποιον τομέα, (επαγγελματικό, επιστημονικό κλπ.)∙ π.χ. η γλώσσα της φιλοσοφίας ή «τα αγγλικά για τις επιχειρήσεις και τη διοίκηση». Oι ειδικές γλώσσες αποτελούν επιμέρους συστήματα που στηρίζονται στη -και παράγονται από τη- γενική γλώσσα. Δεν υπάρχει καμιά απόλυτη τομή ανάμεσα στη γενική και την ειδική γλώσσα. Tο κατώφλι ανάμεσα στη γενική και την ειδική γλώσσα μπορεί να οριστεί μόνο από πραγματολογικά κριτήρια που παράγονται από τη χρήση. Π.χ. H σημασιολογική εξειδίκευση που λαμβάνουν λέξεις ή εκφράσεις όπως αντίσταση στη φυσική, αξία στην οικονομία, πεινασμένο χώμα στη γεωργία κλπ. καθορίζεται από τη χρήση τους στις επιστήμες αυτές.

Ειδικά Λεξιλόγια [special vocabularies]

H διαφοροποίηση των ειδικών γλωσσών από τη γενική γλώσσα υπηρετείται κυρίως από τα ειδικά λεξιλόγια. Aυτά αποτελούνται από το σύνολο των λεξικών μονάδων μιας γλώσσας που είτε χρησιμοποιούνται μόνο στην ειδική γλώσσα είτε ανήκουν και στη γενική, αλλά αποκτούν μια ιδιαίτερη σημασία στα πλαίσια του ειδικού λεξιλογίου. Π.χ. η λεξική μονάδα αντίσταση λαμβάνει άλλη σημασία στη φυσική από ό,τι στο γενικό λεξιλόγιο· η λεξική μονάδα αξία λαμβάνει άλλη σημασία στην οικονομία, άλλη στη γλωσσολογία και άλλη στο γενικό λεξιλόγιο.

Ειδικό Λεξιλόγιο

Χαρακτήρισε από το ειδικό λεξιλόγιό τους τα ακόλουθα κείμενα (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7) και καταχώρισε τις ειδικές λέξεις (όρους) τους στο πιο κάτω πλαίσιο και στην οικεία για την καθεμιά στήλη.

(1) Αριθμητική και γεωμετρική πρόοδος

α) «Αν προσέξουμε τους όρους της ακολουθίας 2, 5, 8, 11, 14, 17...», παρατηρούμε ότι κάθε όρος, εκτός από τον πρώτο, είναι άθροισμα του προηγούμενου όρου και του αριθμού 3. Έτσι π.χ. είναι 5 = 2 + 3, 8 = 5+ 3... Μια τέτοια ακολουθία λέγεται αριθμητική πρόοδος με λόγο 3. β) «Αν προσέξουμε τώρα τους όρους της ακολουθίας 2, 6, 18, 54, 162...», παρατηρούμε ότι κάθε όρος, εκτός από τον πρώτο, είναι γινόμενο του προηγούμενου όρου επί τον αριθμό 3. Έτσι π.χ. είναι 6 = 2.3, 18 = 6.3, 54 = 18.3... Μια τέτοια ακολουθία λέγεται γεωμετρική πρόοδος με λόγο 3.

(2) Το κύτταρο

Το σώμα τόσο των φυτών όσο και των ζώων αποτελείται από μικρές μονάδες που ονομάζονται κύτταρα. Το κύτταρο είναι η μορφολογική και η λειτουργική μονάδα των οργανισμών και επομένως της ζωής. Πάνω στο κύτταρο εμφανίζεται το φαινόμενο της ζωής και είναι το μικρότερο κομμάτι της ζωντανής ύλης. Το μέγεθος του κυττάρου είναι συνήθως μικροσκοπικό, το δε σχήμα του ποικίλλει. Τα σπουδαιότερα μέρη του κυττάρου απέξω προς τα μέσα είναι: η μεμβράνη, το κυτταρόπλασμα και ο πυρήνας.

(3) Ένταση πεδίου	Ένταση πεδίου. Ένα χαρακτηριστικό μέγεθος του ηλεκτρικού πεδίου είναι η ένταση. Η ένταση φανερώνει πόσο ισχυρό είναι το πεδίο σε κάποιο σημείο του και ορίζεται με τον ακόλουθο τρόπο: Θεωρούμε ένα φορτίο q σε κάποιο σημείο Ζ του πεδίου. Αν F είναι η δύναμη που ασκεί το πεδίο στο φορτίο, τότε το πηλίκο F/q εκφράζει την ένταση του ηλεκτρικού πεδίου στο σημείο Z.
	Δηλ.
	Η ένταση είναι μέγεθος διανυσματικό και έχει την ίδια διεύθυνση και φορά με τη δύναμη που ασκείται πάνω σε θετικό φορτίο.
(4) Η απόκρουση των Περσών	Η περσική επίθεση εναντίον της Ελλάδας είχε αποκρουστεί οριστικά και η ιμπεριαλιστική πολιτική των Περσών βασιλιάδων είχε δεχτεί ένα αποφασιστικό πλήγμα. Την πολιτική αυτή όμως την είχαν πληρώσει με τη ζωή τους χιλιάδες νέοι άνθρωποι, Έλληνες και Πέρσες, που έπεσαν στα πεδία των μαχών ή χάθηκαν στις θάλασσες, όπου έγιναν οι ναυτικές συγκρούσεις. Η απόκρουση της περσικής επίθεσης είναι ένα γεγονός με πολύ μεγάλη σημασία για τον ελληνικό κόσμο αλλά και για τον κόσμο ολόκληρο. Οι ελληνικές πόλεις εξασφάλισαν την ελευθερία τους, δηλαδή την απαραίτητη προϋπόθεση για την οικονομική, πολιτική και πολιτιστική τους ανάπτυξη... Οι πολεμιστές που κατόρθωσαν με τον ηρωισμό και την αυταπάρνησή τους να συντρίψουν την περσική επίθεση, ήταν οι ελεύθεροι συνειδητοί πολίτες, που δεν ένιωθαν την πατρίδα τους σαν μια μακρινή και ξένη καταπιεστική δύναμη, αλλά την ταύτιζαν με τον εαυτό τους. Ήταν, τέλος, ελεύθεροι άνθρωποι, που με τα όπλα τους υπεράσπιζαν την ελευθερία από την επιβουλή του δεσποτισμού.

(5) Η Πεντηκοστή

Η πρώτη επίσημη και δυναμική φανέρωση της Εκκλησίας στον κόσμο έγινε στα Ιεροσόλυμα, την ημέρα που οι Ιουδαίοι γιόρταζαν την Πεντηκοστή. Οι Πράξεις των Αποστόλων διηγούνται με παραστατικότητα τα σχετικά γεγονότα: «Την ημέρα της Πεντηκοστής ήταν συγκεντρωμένοι όλοι μαζί (οι πρώτοι χριστιανοί) στο ίδιο μέρος. Ξαφνικά ήρθε από τον ουρανό μια βοή, σαν να φύσηξε ο δυνατός άνεμος, και γέμισε όλο το σπίτι στο οποίο βρίσκονταν. Τότε είδαν να μοιράζονται σ’ αυτούς γλώσσες όμοιες με φλόγες φωτιάς και στον καθέναν κάθισε από μια τέτοια γλώσσα. Και πλημμύρισαν όλοι από Πνεύμα Άγιο κι άρχισαν να μιλάνε άλλες γλώσσες, καθώς το Πνεύμα τούς έδινε δύναμη λόγου».

(6) Αλκοόλες

Αλκοόλες ονομάζονται οι οργανικές ενώσεις που έχουν στο μόριό τους ένα ή περισσότερα υδροξύλια (-ΟΗ). Η αλκοόλη CH3CH2OH ανήκει στην ομόλογη σειρά των κορεσμένων μονοσθενών αλκοολών που έχουν ένα υδροξύλιο στο μόριό τους. Υπάρχουν επίσης αλκοόλες με δύο υδροξύλια (διασθενείς), με τρία υδροξύλια (τρισθενείς) κτλ. Μία κορεσμένη δισθενής αλκοόλη είναι η αιθανοδιόλη (ή γλυκόλη) που χρησιμοποιείται ως αντιπηκτικό (ή αντιψυκτικό) υγρό στα ψυγεία των αυτοκινήτων. Η γλυκερίνη είναι τρισθενής αλκοόλη.

(7) Διπλή ενέργεια

Φρονώ, λοιπόν, ότι με διπλή ενέργεια πρέπει εσείς να συνδράμετε την κατάσταση, και με το να σώζετε χάρη των Ολυνθίων τις πόλεις τους στέλνοντας στρατιώτες που θα το πραγματοποιήσουν αυτό, και με το να λεηλατείτε τη χώρα του Φιλίππου με πολεμικά πλοία και με άλλον στρατό. Αν, όμως, το ένα από αυτά το αμελήσετε, φοβούμαι μήπως μας πάει χαμένη η εκστρατεία· γιατί, αν εσείς μόνο τη χώρα του βλάπτετε, θα το αντέξει αυτό, θα υποτάξει την Όλυνθο και ύστερα θα έλθει στην πατρίδα του και εύκολα θα σας αποκρούσει. Εάν πάλι εσείς στείλετε βοήθεια μόνο στην Όλυνθο, βλέποντας τη χώρα του να μη διατρέχει κανένα κίνδυνο, θα καθίσει εκεί για την πολιορκία και θα παρακολουθεί από κοντά την επιχείρηση, και με τον καιρό θα υποτάξει τους πολιορκημένους. Πρέπει λοιπόν η βοήθεια να είναι μεγάλη και να προσφερθεί με διπλή ενέργεια.

Συζητήστε τους όρους κάθε στήλης του πίνακα και κατατάξτε τους σε δύο ομάδες: στην πρώτη ομάδα να συμπεριλάβετε τους όρους που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά και μόνο από τις ειδικές γλώσσες στις οποίες ανήκουν, στη δεύτερη ομάδα να συμπεριλάβετε τους όρους που χρησιμοποιούνται ή μπορούν να χρησιμοποιηθούν, εκτός από τις ειδικές γλώσσες στις οποίες ανήκουν, και αλλού: σε άλλες ειδικές γλώσσες, στην καθημερινή ομιλία κτλ. Σχηματίστε ύστερα με τις λέξεις – όρους της δεύτερης ομάδας όσο μπορείτε περισσότερες φράσεις, για να δείξετε τις διάφορες χρήσεις τους. 

(Λέξεις ειδικού λεξιλογίου θα βρείτε παρακάτω, στα βιβλία του κ. Σπ. Κούτρα!)

Πηγές:

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2674/Ekfrasi-Ekthesi_A-Lykeiou_html-empl/indexa_6.html

https://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/glossology/show.html?id=289

https://www.greek-language.gr/digitalResources/modern_greek/tools/lexica/glossology_edu/lemma.html?id=94&ur=5

https://www.savalas.gr/el/catalog/%CE%BB%CF%85%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%BF-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%BF%CE%BB%CE%BF-%CF%84%CE%BF-%CE%BB%CF%85%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%BF

https://peistikoslogos.blogspot.com/

Συνοχή //Διαρθρωτικές λέξεις // Πώς μπορώ να ξεκινήσω μια παράγραφο;

Συνοχή κειμένου

Μια σειρά προτάσεων αποτελούν κείμενο μόνο εφόσον υπάρχει συνοχή μέσα στις προτάσεις και ανάμεσα σ' αυτές, όταν δηλαδή η ερμηνεία/κατανόηση ενός στοιχείου της πρότασης εξαρτάται από την ερμηνεία κάποιου άλλου, στο οποίο αναγκαστικά καταφεύγει κανείς για μια αποτελεσματική ανάγνωση του κειμένου. Στην περίπτωση αυτή, όπως είναι φανερό, «υφαίνονται»/διαπλέκονται τα νοήματα, και οι προτάσεις αποτελούν ένα συνεκτικό σύνολο/κείμενο.

Τη συνοχή την πετυχαίνουμε, όταν με τους κατάλληλους τρόπους μεταβαίνουμε φυσικά και λογικά από τη μια λέξη στην άλλη, από τη μια πρόταση στην άλλη, από τη μια περίοδο στην άλλη και από τη μια παράγραφο στην άλλη χωρίς κενά και χάσματα.

Τέτοιοι τρόποι είναι οι ακόλουθοι:

α)	η χρήση διαρθρωτικών λέξεων λέξεων και εκφράσεων, που σηματοδοτούν καθαρά τις σχέσεις συνοχής: δηλαδή, με άλλα λόγια κτλ. (που εισάγουν επεξήγηση) αν και, εντούτοις, εξάλλου, άλλωστε, ωστόσο, αντίθετα κτλ. (που αντιθέτουν) και, επίσης, πρώτο, δεύτερο κτλ. (που προσθέτουν) επομένως, συνεπώς, λοιπόν κτλ. (που δηλώνουν συμπερασμα) έπειτα, αργότερα, όταν κτλ. (που δηλώνουν χρονικές σχέσεις)
β)	η επανάληψη μιας λέξης/φράσης (π.χ. ο μηνυόμενος, στο μηνυόμενο)·
γ)	η παράλειψη μιας λέξης/φράσης που ήδη αναφέρθηκε (π.χ. όμως ομολόγησε, ενν. ο μηνυόμενος1)
δ	η αντικατάσταση μιας λέξης με αντωνυμία (ο οποίος = ο μηνυόμενος), με επίρρημα (στη Σοβιετική Ένωση, όπου...), με άλλη συνώνυμη λέξη (ο μηνυτής = ο ενάγων) κτλ.
ε)	η χρήση συνυπώνυμων και υπερώνυμων λέξεων (ο ταξιδιωτικός πράκτορας, ο καθηγητής, ο δικηγόρος > ο επαγγελματίας)·
στ)	η χρήση του όλου και των μερών του (π.χ. προκαταβολή, υπόλοιπο > συνολική αμοιβή)·
ζ)	η χρήση γενικότερου όρου (π.χ. φοιτητές, σπουδαστές, μαθητές > σπουδάζουσα νεολαία)
η)	η χρήση λέξεων που ανήκουν στον ίδιο χώρο και παρουσιάζουν νοηματική συγγένεια (π.χ. δραχμές, ποσό, συνολική αμοιβή).

Η συνοχή επιτυγχάνεται ακόμη, όταν το ύφος του κειμένου, το οποίο είναι φυσικά ανάλογο με τον επιδιωκόμενο σκοπό, διατηρείται ενιαίο.

Διαρθρωτικές ή Συνδετικές Λέξεις

Η συνοχή και συνεκτικότητα του κειμένου μας επιτυγχάνεται με τη χρήση διαρθρωτικών λέξεων/φράσεων διάφορων σημασιών, αλλά και με τη χρήση αντωνυμιών (κάθε είδους) ή επαναλήψεων κάποιων λέξεων/φράσεων.

Μπορεί να μας ζητήσουν να βρούμε τη συνοχή σε μια συγκεκριμένη παράγραφο του κειμένου (άρα βλέπουμε πώς συνδέονται οι προτάσεις μεταξύ τους) ή ανάμεσα στις παραγράφους (οπότε βλέπω πώς συνδέεται η πρώτη παράγραφος με τη δεύτερη, η δεύτερη με την τρίτη κ.ο.κ.).

Κατηγορίες Διαρθρωτικών Λέξεων

Αιτιολόγηση: γιατί, επειδή, διότι, αφού, χάρη σε (για κάτι θετικό), εξαιτίας (για κάτι αρνητικό), ένας λόγος είναι, γι’ αυτόν τον λόγο, μία αιτία αυτού του φαινομένου/ του ζητήματος/ του προβλήματος, αυτό το φαινόμενο οφείλεται, μιας και, καθώς, ένεκα του, αιτία/εξήγηση/αφορμή του… είναι, ένας λόγος, οφείλεται, εφόσον, δεδομένου ότι, η αιτία/ο λόγος/η εξήγηση είναι, με αιτιολογικές μετοχές ή εμπρόθετους προσδιορισμούς της αιτίας κτλ

Αίτιο-αποτέλεσμα: ώστε, έτσι που, ως αποτέλεσμα, ως απόρροια, ως απότοκο, ως επακόλουθο, αναπόφευκτα, κατά συνέπεια, συνεπώς, έχει ως απόρροια/αποτέλεσμα/απότοκο/συνέπεια/επίπτωση/αντίκτυπο...αποτέλεσμα (απόρροια, απότοκο) όλων αυτών, γι΄ αυτό το λόγο...

Αντίθεση – εναντίωση: αλλά, μα, και όμως, παρά, μόνο, ωστόσο, εντούτοις, μάλιστα, έπειτα, άλλωστε, μολαταύτα, μόλο, εξάλλου, αντίθετα, σε αντίθεση, απεναντίας, διαφορετικά, ειδάλλως, ειδεμή, αλλιώς, αλλιώτικα, από την άλλη πλευρά, πάλι, ενώ, αν και, μολονότι, αντίστροφα, ενάντια, στον αντίποδα, ακόμη κι αν, παρ΄ όλα αυτά, παρόλο που, δε συμβαίνει όμως το ίδιο, όχι μόνο…αλλά και, όχι μόνο… αλλά και να, και που, και ας, όχι μόνο δεν…αλλά ούτε, όχι μόνο…παρά, όχι μόνο να μην…αλλά ούτε και να, όχι μόνο να μη…αλλά ούτε να κτλ. 

Αναλογία, Ομοιότητα: όπως, ως, όμοια, σαν, ομοίως, παρομοίως, έτσι, με αυτόν τον τρόπο, όμοια, παρόμοια, έτσι και… 

Απαρίθμηση επιχειρημάτων, Εισαγωγή μιας καινούργιας ιδέας: πρώτο... δεύτερο, κατόπιν τίθεται...(το θέμα, το ερώτημα, το ζήτημα), πρωταρχικά, δευτερευόντως, αρχικά...στη συνέχεια, καταρχήν, τελικά, το επόμενο επιχείρημα/θέμα που θα μας απασχολήσει κτλ.

Γενίκευση: Γενικά/ Γενικώς, σε γενικές γραμμές, ευρύτερα, τις περισσότερες φορές... 

Διάρθρωση του κειμένου: το άρθρο, η εισήγηση, η μελέτη, η ομιλία μου χωρίζεται σε...μέρη: στο πρώτο κ.λπ.

Διάζευξη: και, ούτε, ούτε – ούτε, ή, είτε – είτε...

Προσθήκη: επιπλέον, επιπροσθέτως/επιπρόσθετα, επίσης, ακόμα, εκτός απ΄ αυτό, εξάλλου,  παράλληλα με αυτό, εκτός από τα παραπάνω, πέρα απ΄ αυτό, μία ακόμη σημαντική επισήμανση/άποψη είναι ότι, ένα ακόμη επιχείρημα είναι / αποτελεί ότι, εκτός από...

Σύγκριση/Αντιπαραβολή: εν συγκρίσει, συγκριτικά, από ό,τι, από όσο φαίνεται, συγκρίνοντας με, παρά, σε σχέση με...

Σκοπός/ Στόχος: με σκοπό να, με στόχο να, με την επιδίωξη να, για να, για τα σκοπό αυτό...

Διαίρεση/ Ταξινόμηση: αφενός-αφετέρου, από τη μία πλευρά, από την άλλη πλευρά, διαχωρίζεται σε είδη/κατηγορίες...

Χρονική σχέση/ σειρά: πρώτα-πρώτα, πρώτον, αρχικά, έπειτα, στην αρχή, εν συνεχεία/στη συνέχεια, κατόπιν, ύστερα, μετά, πριν/προηγουμένως, μεταγενέστερα, προγενέστερα, εν τω μεταξύ, κατά τη διάρκεια, ολοκληρώνοντας την αναφορά μας σε/ σχετικά με, τέλος, όταν, καθώς, όποτε, μόλις, αργότερα, ενώ, ώσπου να, ταυτόχρονα, παράλληλα, στο μεταξύ κτλ.

Όρος - προϋπόθεση: εάν/αν, σε περίπτωση που, εκτός αν, υπό τον όρο, με την προϋπόθεση ότι, κάτω από τις συγκεκριμένες συνθήκες, βάσει των συνθηκών...

Επεξήγηση: δηλαδή, ειδικά/ειδικότερα, (πιο) συγκεκριμένα, σαφέστερα, με (μεγαλύτερη) σαφήνεια, με άλλα λόγια, για να καταστεί πιο σαφές/ περισσότερο κατανοητό, αυτό σημαίνει, ειδικότερα, με άλλα λόγια, ήτοι, συγκεκριμένα, με όσα είπα προηγουμένως εννοούσα, για να γίνω πιο σαφής, για να με καταλάβετε θα σας το παρουσιάσω με άλλο τρόπο, για την ακρίβεια, κτλ.

Διαχωρισμός/Διάζευξη: ή, είτε...είτε, ούτε...ούτε (άρνηση)

Ενδεχόμενο/Αβεβαιότητα: ενδεχομένως, ίσως, πιθανόν, είναι πιθανό/αβέβαια, δεν είναι σίγουρο/βέβαιο, δεν υπάρχει βεβαιότητα/σιγουριά, μπορεί...

Βεβαιότητα/ Επιβεβαίωση/ Συμφωνία/ Αποδοχή: βεβαίως, σίγουρα, ασφαλώς, φυσικά, πράγματι, αναμφίβολα, αναμφισβήτητα, αδιαμφισβήτητα, χωρίς καμία αμφιβολία, χωρίς την παραμικρή αμφιβολία, είναι κοινά παραδεκτό, δεν χωράει αμφιβολία, μάλιστα, και μάλιστα, κυρίως, ακριβώς, οπωσδήποτε κτλ.

Φόβος/Δισταγμός: μην, μήπως, υπό τον φόβο ότι, υπό το καθεστώς φόβου, υπό το καθεστώς τρόμου/τρομοκρατίας...

Έμφαση: είναι αξιοσημείωτο/αξιόλογο να αναφερθεί, το κυριότερο/σημαντικότερο/πιο σημαντικό/σπουδαιότερο ή το πιο σπουδαίο, κυρίως, πρέπει να τονιστεί/υπογραμμιστεί ότι, θεωρείται σημαντικό/αξιοσημείωτο/ άξιο να σημειωθεί ή να αναφερθεί, θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας (για ομιλία), πρέπει να επισημανθεί ότι, εκείνο που προέχει, αξιοπρόσεκτο είναι πως, ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι, πρέπει ακόμη να σημειωθεί, θα ήθελα να τονίσω το εξής, πολύ περισσότερο, κτλ. 

Παράδειγμα: για παράδειγμα, παραδείγματος χάρη, λόγου χάρη, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι...

Επίλογος/Συμπεράσματα/Ανακεφαλαίωση: επιλογικά, επομένως, οπότε, άρα, λοιπόν, στον επίλογο, τέλος, τελικά, αντλείται το συμπέρασμα ότι, ανακεφαλαιώνοντας, ολοκληρώνοντας την αναφορά μας/ την ανάλυση του θέματος σχετικά με, για να συνοψίσουμε, συγκεφαλαιώνοντας/επιλογικά/ συμπερασματικά θα λέγαμε ότι, συνάγεται το συμπέρασμα, ώστε, συνοψίζοντας, με λίγα λόγια, σύμφωνα με τα παραπάνω, με αποτέλεσμα να, κτλ 

Πώς μπορώ να ξεκινήσω μια παράγραφο;

Η παράγραφος ξεκινά με τη θεματική πρόταση πάντοτε. Πρέπει στη θεματική πρόταση να φαίνεται τι θα αναπτύξω, τι θα με απασχολήσει.

Λεξιλόγιο:

• Τη σημερινή εποχή, παρατηρείται ότι...
• Ένα ακόμη ζήτημα είναι/αποτελεί...
• Παράλληλα, μερικά αίτια πρόκλησης του συγκεκριμένου κοινωνικού φαινομένου είναι/μπορεί να θεωρηθούν...
• Από τη μία πλευρά, οι υποστηρικτές αυτού του ζητήματος θεωρούν ότι...
• Από την άλλη πλευρά, οι αρνητές υποστηρίζουν ότι...
• Αξιοσημείωτα επιχειρήματα διατυπώνονται από...
• Είναι γεγονός ότι στη σύγχρονη κοινωνία υπάρχει/ έχει παρατηρηθεί/ παρατηρείται ότι...
• Είναι αδιαμφησβήτητο ότι...
• Θα ήταν σημαντική παράλειψη αν δεν αναφερθεί ότι...
• Δεν πρέπει να παραλειφθεί να σημειωθεί...
• Πρέπει να σημειωθεί ότι...
• Είναι αξιοσημείωτο ότι...
• Είναι εύλογο/ευνόητο ότι...
• Φυσικό επακόλουθο/ απόρροια/ απότοκο/αποτέλεσμα αυτού του κοινωνικού προβλήματος/ζητήματος/ φαινομένου κοινωνικής παθογένειας είναι ότι...
• Ένας άλλος εξίσου σημαντικός/αξιοσημείωτος παράγοντας θεωρείται...
• Πιο συγκεκριμένα, τα κοινωνικά αίτια αυτού του ζητήματος θεωρούνται...
• Ιδιαίτερα σημαντικό είναι...
• Η καθημερινή πείρα επιβεβαιώνει ότι...
• Είναι σημαντικό να προστεθεί...
• Είναι σαφέστατο/σαφές ότι...
• Από την ανωτέρω αδρομερή αναφορά στα αίτια/στις συνέπειες του προβλήματος, γίνεται αντιληπτό ότι...
• Καθίσταται αντιληπτό/σαφές/απόλυτα κατανοητό/σαφέστατο ότι...
• Είναι γενικά/ευρέως παραδεκτό/αποδεκτό ότι...
• Η άποψη ότι... γνωρίζει μεγάλη ευρύτητα ή ευρεία αποδοχή ή αποδοχή από το ευρύ κοινό.
• Οι αιτίες αυτού του κοινωνικού φαινομένου πρέπει να αναζητηθούν/ να εντοπισθούν...
• Παρατηρώντας τις σύγχρονες κοινωνίες καθίσταται αντιληπτό ότι...
• Μια συχνή διαπίστωση είναι ότι...
• Μπορεί να υποστηριχθεί ότι...
• Κάτω από αυτές τις δύσκολες συνθήκες, πρέπει να ληφθούν τα ακόλουθα μέτρα αντιμετώπισης του πολυπαραγοντικού αυτού φαινομένου.
• Παράλληλα, θα μπορούσε να υποστηριχθεί/ να θεωρηθεί ότι...
• Μπροστά σε αυτή τη δυσάρεστη εξέλιξη/προοπτική, κρίνεται απαραίτητο/ αναγκαίο να...
• Δεν πρέπει να αγνοηθεί ότι...
• Δεν πρέπει να υποτιμηθεί η επικινδυνότητα/ η σπουδαιότητα/ η σοβαρότητα του θέματος αυτού.
• Αποτελεί κοινό τόπο η διαπίστωση ότι...
• Με δεδομένη την άποψη ότι.../ Δεδομένου ότι...
• Ένας σοβαρός κίνδυνος είναι/αποτελεί/θεωρείται...
• Αν επιχειρηθεί η διερευνήσει των αιτιών/των συνεπειών του συγκεκριμένου ζητήματος, θα διαπιστωθεί ότι εδράζονται πολυποίκιλοι παράγοντες που εμπλέκονται.

Πηγές:

https://acwa.info/dorean-ekpaideusi.html?view=article&id=268&catid=11

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2674/Ekfrasi-Ekthesi_A-Lykeiou_html-empl/indexd_2_1.html

chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://lyk-poli-chrysochous-paf.schools.ac.cy/images/myuploads/yliko_a_lykeiou_kai_tesek/Nea/%CE%94%CE%99%CE%91%CE%A1%CE%98%CE%A1%CE%A9%CE%A4%CE%99%CE%9A%CE%95%CE%A3_%CE%98%CE%95%CE%A9%CE%A1%CE%99%CE%91.pdf