Θεωρία Έκφρασης - Έκθεσης Γ'Λυκείου

Η ψηφιακή πρόσβαση στη γνώση

Ηλίας Μαδεμλής

Το Διαδίκτυο δεν αποτελεί μια ουδέτερη αγορά γνώσης και πληροφορίας.

Η ανάδυση του Διαδικτύου ως ανοικτού δικτύου γνώσεων και πληροφοριών προσφέρει σήμερα πρωτόγνωρες δυνατότητες για τη δημιουργία ενός πραγματικού δημόσιου χώρου διαβούλευσης και μάθησης. Στο πλαίσιο αυτό διαφαίνεται η προοπτική μιας καθολικής και ισότιμης πρόσβασης στη γνώση και ενός αυθεντικού διαμοιρασμού της, ο οποίος και θα αποτελεί το θεμέλιο συγκρότησης γνήσιων κοινωνιών της γνώσης. Η γνώση εδώ δεν νοείται ως προνόμιο των ολίγων, αλλά ως καθολικό κοινωνικό αγαθό, άρρηκτα συνδεδεμένο με την έννοια του ψηφιακού ανθρωπισμού (digital humanism: η τεχνολογική πρόοδος υπηρετεί την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ελευθερία, την κοινωνική δικαιοσύνη και τη δημοκρατία) και της ψηφιακής συμμετοχικής δημοκρατίας. Ωστόσο, η εξασφάλιση καθολικής και ισότιμης πρόσβασης στη γνώση μέσω του Διαδικτύου προσκρούει συχνά σε μια σειρά από προβλήματα, μεταξύ των οποίων ανήκουν κυρίως το ψηφιακό χάσμα και το γνωστικό χάσμα, τα οποία για πολλούς ανθρώπους και κοινωνικές ομάδες μοιάζουν πρακτικά ανυπέρβλητα.

Όσον αφορά το ψηφιακό χάσμα, αυτό συνίσταται στην άνιση πρόσβαση σε πηγές και υποδομές του Διαδικτύου, γεγονός που εμποδίζει την ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών στη σύγχρονη «κοινωνία της γνώσης». Μπορεί να οφείλεται στο υψηλό κόστος των υπολογιστών και των τηλεπικοινωνιών, στην ανισοκατανομή υποδομών μεταξύ πόλης και υπαίθρου, στην αδυναμία πρόσβασης σε ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες, επιστημονικά περιοδικά και βάσεις δεδομένων, στο διαγενεακό χάσμα κατάρτισης, στις πρόσθετες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες στις αναπτυσσόμενες χώρες λόγω χαμηλότερου μορφωτικού και ψηφιακού επιπέδου, στις ελλιπείς τεχνολογικές προσαρμογές για τα άτομα με αναπηρία, στην κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας στο Διαδίκτυο, που αποκλείει μεγάλο μέρος των μη αγγλόφωνων χρηστών, ή ακόμα και στην πρόσβαση στο Διαδίκτυο αποκλειστικά στον χώρο εργασίας ή σε Internet cafés.

Το γνωστικό (ή γνωσιακό) χάσμα, από την άλλη μεριά, συνίσταται στην αδυναμία του χρήστη του Διαδικτύου να κατανοήσει και να επεξεργαστεί κριτικά τις παρεχόμενες πληροφορίες. Η μετάβαση από την πληροφορία στη γνώση δεν είναι απλώς ζήτημα επαλήθευσης ποσοτικών ή ποιοτικών στοιχείων. Αντίθετα, απαιτεί στοχασμό και ανάπτυξη γνωστικών, κριτικών και θεωρητικών δεξιοτήτων, γιατί η πληροφορία μπορεί είτε να χρειάζεται επιστημονικές μεθόδους ερμηνείας, ώστε να διασφαλίζεται η εγκυρότητά της είτε να περιέχει ψευδή, ανακριβή ή ελλιπή δεδομένα που τροφοδοτούν φήμες, όπως συμβαίνει περίπου στο ήμισυ της ροής του Διαδικτύου. Συχνά, ο δημόσιος λόγος στο Διαδίκτυο διαβρώνεται από επιφανειακές ή παραπλανητικές πληροφορίες, καθώς ο καθένας μπορεί σήμερα να ισχυριστεί ότι είναι ειδικός σε κάτι και να αναπτύξει αυτή την «ειδίκευσή» του μέσω ενός ιστολογίου (ακόμα και αν πρόκειται για ζητήματα περιβάλλοντος ή δημόσιας υγείας που είναι ιδιαίτερα σοβαρά). Στο Διαδίκτυο ελλοχεύει πάντα ο κίνδυνος η μάθηση, ως αργή και σύνθετη διαδικασία συστηματικής ανάλυσης, εμβάθυνσης και κατανόησης, να υποκατασταθεί προοδευτικά απλώς από ατομικές στρατηγικές, με τις οποίες το άτομο συγκεντρώνει αυθαίρετα κατακερματισμένα τεμάχια πληροφοριών και διαμορφώνει τη δική του «οντολογία à la carte» (επιλεκτική επιλογή εννοιών, ιδιοτήτων και σχέσεων), εδραιωμένη σε εκ των προτέρων παραδοχές και υποκειμενικές βεβαιότητες.

Έτσι, ακόμη και αν ξεπεράσουμε το ψηφιακό χάσμα και διασφαλίσουμε τεχνικά τη δυνατότητα καθολικής και ίσης πρόσβασης σε πληροφορίες, το γνωστικό χάσμα θα παραμένει: η μετατροπή των πληροφοριών σε γνώση δεν είναι αυτομάτως εγγυημένη. Το αποτέλεσμα είναι ο δημόσιος χώρος να κινδυνεύει να μετατραπεί σε «αυτοκρατορία των πεποιθήσεων» παρά σε «δημοκρατία της γνώσης».

Το γνωσιακό χάσμα, όμως, σε συνδυασμό με την ολοένα και ευκολότερη πρόσβαση στην πληροφορία και τη μαζική διάδοσή της, ευνοεί έναν επιβεβαιωτικό και μεροληπτικό μηχανισμό, ο οποίος αποτελεί θεμέλιο της ανθεκτικότητας κάθε πεποίθησης, που συχνά μπορεί να είναι και ανορθολογική. Το Διαδίκτυο, δηλαδή, ενισχύει τον μηχανισμό επιβεβαίωσης των ήδη υπαρχουσών πεποιθήσεων (έστω και προσωρινών), αφού στα κοινωνικά δίκτυα πολλοί άνθρωποι αναζητούν και μοιράζονται πληροφορίες που επιβεβαιώνουν αυτά που ήδη πιστεύουν. Έτσι, επιτυγχάνεται και ενισχύεται ο ιδεολογικός εγκλωβισμός τους στις λεγόμενες «filter bubbles». Ταυτόχρονα, το Διαδίκτυο προσφέρει τεχνική υποστήριξη σε όλους όσοι θέλουν να συγκεντρώσουν επιχειρήματα που, μεμονωμένα, μπορεί να φαίνονται ασήμαντα και εύκολα αναιρέσιμα, αλλά που, όταν αθροιστούν, σχηματίζουν ένα σύνολο επιχειρημάτων το οποίο είναι ιδιαίτερα επαχθές, σε χρόνο και σε ενέργεια, για κάποιον να επιχειρήσει να το αποδομήσει.

Το γνωσιακό χάσμα αφορά επίσης και τον αναποφάσιστο χρήστη του Διαδικτύου, ο οποίος, επειδή δεν έχει ακόμη διαμορφώσει σαφή άποψη, είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένος και ευάλωτος στη δομή της «γνωστικής αγοράς» που πρόκειται να εξερευνήσει. Το Διαδίκτυο δεν αποτελεί μια ουδέτερη αγορά γνώσης και πληροφορίας, καθώς η διάταξη και ο σχεδιασμός των παρεχόμενων πληροφοριών, αλλά και τα κίνητρα των φορέων που ελέγχουν τις ψηφιακές πύλες πρόσβασης, επηρεάζουν σημαντικά τις πεποιθήσεις των χρηστών. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω αλγορίθμων και επιλεκτικής προβολής περιεχομένου, που ενσωματώνουν θεσμικές και εμπορικές στοχεύσεις και μέσω των οποίων τα οικονομικά, πολιτικά ή ιδεολογικά συμφέροντα των διαχειριστών υπαγορεύουν ποια δεδομένα αναδεικνύονται, ποια αποκρύπτονται και ποια διαστρεβλώνονται, επηρεάζοντας έτσι την ικανότητα του αναποφάσιστου ατόμου-καταναλωτή να διαμορφώσει τεκμηριωμένη και αντικειμενική άποψη για την πραγματικότητα.

Συμπερασματικά, η δημιουργία ενός ψηφιακού χώρου διαβούλευσης και γνώσης ενσαρκώνει μία μάλλον ουτοπική υπόσχεση. Για να μετατραπεί, ωστόσο, αυτή η υπόσχεση σε πραγματικότητα, είναι απαραίτητο να αντιμετωπιστούν τόσο οι ανισότητες πρόσβασης στο Διαδίκτυο όσο και τα βαθύτερα γνωστικά κενά των χρηστών του. Διαφορετικά, διατρέχουμε πάντα τον κίνδυνο να κατακλυστούμε από ανθρώπους που «έχοντας πολλά ακούσει χωρίς να τα διδαχθούνε θα ‘χουν τη γνώμη πως ξέρουνε πολλά, ενώ είναι ανίδεοι στα πιο πολλά και φορτικοί στη συντροφιά τους, και θα έχουν γίνει αντί σοφοί δοκησίσοφοι» (Πλάτων, Φαίδρος).

* Ο κ. Ηλίας Μαδεμλής είναι διδάκτορας Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Paris VIII.

Πηγή:

https://www.tovima.gr/print/opinions/i-psifiaki-prosvasi-lfsti-gnosi/

Ενότητα 9η - Διδαγμένο

 Αρχαία Ελληνικά Προσανατολισμού 

Φάκελος Υλικού - Γ'Λυκείου 

Ενότητα 9η

"Η αλληγορία του σπηλαίου: η παιδεία"

ΠΛΑΤΩΝ, Πολιτεία 518b-519a

Ανάλυση από τον κ. καθηγητή Α.Π.Θ. Αθανάσιο Στογιαννίδη

Εισαγωγή:

Ο Σωκράτης ερμηνεύει την αλληγορία του σπηλαίου. Η παιδεία είναι αναγκαία για την ψυχή και τον πολίτη: αφυπνίζει την ψυχή για να μάθει αυτό που ήδη γνωρίζει (από την πρότερη ζωή της στον υπερουράνιο τόπο). Είναι η περιαγωγή της ψυχής από τα αισθητά στα νοητά, από τα πάθη στην αρετή, από τη φύση στις Ιδέες· δεν είναι απλώς μάθηση αλλά μεταστροφή της όλης ύπαρξης. Ο εξαναγκασμός της παιδείας είχε υπονοηθεί στην αλληγορία, κατά τη βίαιη και επώδυνη έξοδο του απελευθερωμένου στην κακοτράχαλη ανηφόρα, και εκφράζεται σε πολλές μορφές της εκπαίδευσης (στη γυμναστική, τη μουσική, τον χορό)· έχει σκοπό να υποτάξει και να μεταμορφώσει τις άλογες δυνάμεις της ψυχής.

Το Κείμενο:

Δεῖ δή, εἶπον, ἡμᾶς τοιόνδε νομίσαι περὶ αὐτῶν, εἰ ταῦτ’ ἀληθῆ· τὴν παιδείαν οὐχ οἵαν τινὲς ἐπαγγελλόμενοί φασιν εἶναι τοιαύτην καὶ εἶναι. Φασὶ δέ που οὐκ ἐνούσης ἐν τῇ ψυχῇ ἐπιστήμης σφεῖς ἐντιθέναι, οἷον τυφλοῖς ὀφθαλμοῖς ὄψιν ἐντιθέντες.

Φασὶ γὰρ οὖν, ἔφη.

Ὁ δέ γε νῦν λόγος, ἦν δ’ ἐγώ, σημαίνει ταύτην τὴν ἐνοῦσαν ἑκάστου δύναμιν ἐν τῇ ψυχῇ καὶ τὸ ὄργανον ᾧ καταμανθάνει ἕκαστος, οἷον εἰ ὄμμα μὴ δυνατὸν ἦν ἄλλως ἢ σὺν ὅλῳ τῷ σώματι στρέφειν πρὸς τὸ φανὸν ἐκ τοῦ σκοτώδους, οὕτω σὺν ὅλῃ τῇ ψυχῇ ἐκ τοῦ γιγνομένου περιακτέον εἶναι, ἕως ἂν εἰς τὸ ὂν καὶ τοῦ ὄντος τὸ φανότατον δυνατὴ γένηται ἀνασχέσθαι θεωμένη· τοῦτο δ’ εἶναί φαμεν τἀγαθόν. Ἦ γάρ;

Ναί.

Τούτου τοίνυν, ἦν δ’ ἐγώ, αὐτοῦ τέχνη ἂν εἴη, τῆς περιαγωγῆς, τίνα τρόπον ὡς ῥᾷστά τε καὶ ἀνυσιμώτατα μεταστραφήσεται, οὐ τοῦ ἐμποιῆσαι αὐτῷ τὸ ὁρᾶν, ἀλλ’ ὡς ἔχοντι μὲν αὐτό, οὐκ ὀρθῶς δὲ τετραμμένῳ οὐδὲ βλέποντι οἷ ἔδει, τοῦτο διαμηχανήσασθαι.

Ἔοικεν γάρ, ἔφη.

Αἱ μὲν τοίνυν ἄλλαι ἀρεταὶ καλούμεναι ψυχῆς κινδυνεύουσιν ἐγγύς τι εἶναι τῶν τοῦ σώματος—τῷ ὄντι γὰρ οὐκ ἐνοῦσαι πρότερον ὕστερον ἐμποιεῖσθαι ἔθεσι καὶ ἀσκήσεσιν—ἡ δὲ τοῦ φρονῆσαι παντὸς μᾶλλον θειοτέρου τινὸς τυγχάνει, ὡς ἔοικεν, οὖσα, ὃ τὴν μὲν δύναμιν οὐδέποτε ἀπόλλυσιν, ὑπὸ δὲ τῆς περιαγωγῆς χρήσιμόν τε καὶ ὠφέλιμον καὶ ἄχρηστον αὖ καὶ βλαβερὸν γίγνεται.

Απόδοση στα Νέα Ελληνικά:

1) Τότε, είπα, αν τούτα ’δω είναι αληθινά, πρέπει

κι εμείς να παραδεχθούμε το εξής σχετικά με

αυτά: Ότι η παιδεία δεν είναι ό,τι ισχυρίζονται

γι' αυτήν κάποιοι, οι οποίοι έχουν για επάγγελμά

τους την εκπαίδευση. Ισχυρίζονται δηλαδή

ότι μέσα στην ψυχή δεν υπάρχει γνώση

κι ότι κατά κάποιον τρόπο τη γνώση την βάζουν

αυτοί στην ψυχή, περίπου σαν να έβαζαν

όραση σε μάτια τυφλών.

Το ισχυρίζονται πράγματι, είπε.

Απεναντίας, η τωρινή διερεύνησή μας, είπα εγώ,

δείχνει αυτή τη δύναμη της γνώσης που καθένας

έχει μέσα στην ψυχή του, κι επίσης το

εργαλείο,

με το οποίο καθένας φθάνει στη

μάθηση.

Όπως ακριβώς αν δεν υπήρχε άλλος

τρόπος

να στρέφει κανείς τα μάτια του από το

σκοτάδι στο φως παρά μόνο στρέφοντας

ολόκληρο

το σώμα, έτσι πρέπει να στραφεί με

ολόκληρη την ψυχή από την περιοχή του γίγνεσθαι

προς την άλλη πλευρά, ώσπου να γίνει

ικανή η ψυχή να αντέχει να αντικρύζει το ον

και το πιο φωτεινό από το ον. και ισχυριζόμαστε

ότι αυτό είναι το Αγαθό. Δεν είναι έτσι;

Ναι.

Επομένως η παιδεία, είπα εγώ, θα είναι η τέχνη

για αυτό το πράγμα, για τη μεταστροφή της

ψυχής, με ποιον τρόπο δηλαδή η μεταστροφή

θα συντελεστεί όσο το δυνατόν ευκολότερα

και αποτελεσματικότερα, όχι πώς θα εμφυτευθεί

στο όργανο αυτό η δύναμη της όρασης,

αλλά θεωρώντας δεδομένο ότι το όργανο

διαθέτει αυτή τη δύναμη κι ότι απλώς δεν

είναι στραμμένο στη σωστή κατεύθυνση και δεν

κοιτάζει προς τα εκεί που θα έπρεπε, να μηχανευτεί

η τέχνη της παιδείας έναν τρόπο ώστε

αυτό να κατορθωθεί.

Έτσι φαίνεται, είπε.

Οι άλλες, τώρα, αρετές, που γενικώς χαρακτηρίζονται

ως αρετές της ψυχής, φαίνεται ότι

είναι κάπως κοντά στο σώμα ¯γιατί στ’ αλήθεια,

ενώ πρωτύτερα δεν υπήρχαν στην ψυχή, ύστερα,

με τον εθισμό και την άσκηση, εμφυτεύονται

σ’ αυτήν¯, ενώ η φρόνηση κι η γνώση

φαίνεται να ριζώνει σε κάτι ασυγκρίτως πιο θεϊκό

που ποτέ δεν χάνει τη δύναμή του αλλά που

με τη μεταστροφή γίνεται χρήσιμο και ωφέλιμο,

κι άλλοτε πάλι άχρηστο και βλαβερό.

(μετάφραση Ν. Μ. Σκουτερόπουλος)

2) Πρέπει λοιπόν, αν είν’ αυτά αληθινά, να παραδεχτούμε

πως η παιδεία δεν είναι τέτοια όπως

την λένε πως είναι μερικοί που την έχουν επάγγελμά

τους. Γιατί ισχυρίζονται πως επιστήμη δεν

υπάρχει μέσα στην ψυχή, αλλά αυτοί την βάζουν,

όπως σαν να βάζουν σε τυφλούς την όραση.

Αυτό πραγματικώς λένε.

Ενώ ο δικός μας τώρα ο λόγος θέλει να πει, πως

ο καθένας έχει μέσα στην ψυχή του τη δύναμη να

μαθαίνει και το κατάλληλο για τη μάθηση όργανο.

και όπως, αν δεν ήταν δυνατό να γίνει διαφορετικά,

θα έπρεπε να στρέφει κανείς το μάτι του

με όλο μαζί το σώμα του από το σκοτεινό στο

φωτεινό, έτσι πρέπει να στρέφει γύρω κι αυτή τη

δύναμη και το όργανό της με όλη μαζί την ψυχή

του από εκείνο που γίνεται προς το καθαυτό ον,

ώσπου να κατορθώσει επί τέλους να ατενίζει,

χωρίς

να υποφέρει, το φωτεινότατο του όντος,

που εμείς λέμε πως αυτό είναι το αγαθό. δεν είν’

έτσι;

Ναι.

Αυτής λοιπόν της περιστροφής θα ήταν τέχνη η

παιδεία, με ποιο τρόπο να καταφέρει να μεταστραφεί

όσο μπορεί ευκολότερα και ωφελιμότερα

η ψυχή, όχι για να της βάλει κανείς μέσα της τη

δύναμη να βλέπει, γιατί αυτή την έχει, άλλα για να

διορθώσει την κατεύθυνσή της, που δεν είναι

σωστά

στραμμένη ούτε βλέπει εκεί που έπρεπε.

Έτσι φαίνεται.

Οι άλλες λοιπόν αρετές που λένε της ψυχής φαίνεται

να είναι επάνω κάτω όχι πολύ διαφορετικές

από του σώματος. γιατί, ενώ πραγματικώς δεν

υπάρχουν από μιας αρχής, τις αποκτά κανείς

ύστερα με το συνηθισμό και με την άσκηση. ενώ

η αρετή της φρόνησης φαίνεται πως έχει κάποια

θεϊκότερη απ’ όλα τ’ άλλα φύση, που ποτέ δε

χάνει τη δύναμή της και που αναλόγως της περιαγωγής

της άλλοτε γίνεται ωφέλιμη και χρήσιμη

και άλλοτε απεναντίας άχρηστη και βλαβερή.

(μετάφραση Ι. Γρυπάρης)

Ερμηνευτικά Σχόλια:

οὐκ ἐνούσης ἐν τῇ ψυχῇ ἐπιστήμης / τὴν ἐνοῦσαν ἑκάστου δύναμιν ἐν τῇ ψυχῇ: Ο Πλάτων δεν πιστεύει ότι ο άνθρωπος αποκτά τη γνώση ως πληροφορία που λαμβάνει χώρα έξωθεν, αλλά ότι την ανακαλύπτει και την παράγει μέσα του. Γι’ αυτό και αυτήν την έντονα βιωματική γνωστική διαδικασία την ονομάζει συμβολικά ἀνάμνησιν (Φαίδων 76a).

ὁ φανός, -ή, -όν: φωτεινός, λαμπρός. Η λέξη σκοτώδης, που ακολουθεί, είναι αντίθετη. Η συνηθισμένη στον Πλάτωνα αντίθεση ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι λειτουργεί συμβολικά για την αντίθεση παιδείας – απαιδευσίας (έλλειψη παιδείας).

τὸ ὄν: Θα κατανοήσουμε καλύτερα αυτήν την ουσιαστικοποιημένη μετοχή του εἰμί, αν σκεφτούμε ότι αποδίδει την υπαρκτική σημασία του ρήματος. Το ὂν είναι το υπαρκτό. Η αναζήτηση του αληθινά υπαρκτού αποτέλεσε εξ αρχής για τη φιλοσοφία μέγα ερώτημα, το λεγόμενο οντολογικό ερώτημα: τὸ πάλαι τε καὶ νῦν καὶ ἀεὶ ζητούμενον καὶ ἀεὶ ἀπορούμενον, τί τὸ ὄν (Αριστοτέλης, Μετὰ τὰ φυσικά 1028b2-4). Αυτό που υπάρχει πραγματικά είναι μόνο οι Ιδέες, όχι τα αισθητά.

ἀγαθόν: Από τον πλούτο των αναφορών του Πλάτωνα στην πολυσήμαντη λέξη ἀγαθόν, εδώ να τονιστεί μόνο ότι ο φιλόσοφος ταυτίζει το αληθινά υπαρκτό με το αγαθό, ακριβέστερα με την Ιδέα του Αγαθού.

περιαγωγή: μεταστροφή. Η λέξη έχει φιλοσοφική βαρύτητα, διότι δείχνει πως η γνώση και η παιδεία, καθώς στρέφεται στον κόσμο, οφείλει να έχει πάντα καθολικό χαρακτήρα και να μην εξαντλείται σε προσέγγιση από μία επιμέρους οπτική γωνία. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η χρήση του δεοντολογικού ρηματικού επιθέτου περιακτέον, το οποίο όμως δεν προτρέπει απλώς σε μια ευρύτερη θέαση αλλά αποβλέπει σε μια μεταστροφή της ψυχής από τον κόσμο των αισθήσεων προς τον κόσμο των Ιδεών. Πρόκειται, όπως και στην περίπτωση της παιδείας, για μια στροφή όλης της ύπαρξης προς τον «ήλιο», προς το αγαθό –για μια επώδυνη πορεία. Λίγο παρακάτω (521d) ο Πλάτων θα ονομάσει την άνοδο της ψυχής προς το όντως Ον, «μεταστροφή/επιστροφή της ψυχής από μια νυχτερινή μέρα στην αληθινή μέρα» –και αυτή είναι η «αληθινή φιλοσοφία».

ἔθος καὶ ἄσκησις: Ο φιλόσοφος τονίζει ότι οι αρετές της ψυχής δεν προϋπάρχουν μέσα μας αλλά γεννιούνται και προάγονται μέσω του εθισμού και της άσκησης, μιας εξωτερικής δηλαδή διαδικασίας. Και ότι, αντίθετα, η διανοητική ικανότητα του ανθρώπου, η φρόνησις, αποτελεί ένα εσωτερικό δεδομένο. Σε επόμενες Διδακτικές Ενότητες (12-15) θα δούμε ότι και ο Αριστοτέλης αποδίδει στον εθισμό και την έμπρακτη εξάσκηση καθοριστικό ρόλο για την ανάπτυξη της ηθικής αρετής.

Online Μαθήματα:

242ο Online Μάθημα

243o Online Μάθημα

https://youtu.be/8WnPWZtt1lM?si=ZooipDBFU6Do5WlT

https://youtu.be/L7Jyj5FXV8M?si=wxPWqS-fsg0_YRw4

https://youtu.be/v0wr9hkqiwk?si=m_NQylmwdnI4zCbS

Πηγές:

https://ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2062

https://akisambelas.wordpress.com/g_lykeiou/archaia-ellinika-didagmeno-kai-adidakto/

https://katerinapothou.blogspot.com/2020/08/blog-post.html

Σχεδιάγραμμα -Ερμηνευτικά Σχόλια:

Λατινικά, Γραμματική, Ουσιαστικά

Λατινικά - Γραμματική, Φθογγολογικό - Τυπολογικό

 

Λατινικά - Κείμενο 25, "Πώς ένα σύκο στάθηκε αφορμή να καταστραφεί η Καρχηδόνα"

 

Online Live Μάθημα 239

Ύλη - Οδηγίες Διδασκαλίας - Τρόπος εξέτασης μαθημάτων ΓΕΛ για το σχολικό έτος 2025-2026.

Εξεταστέα Ύλη 2025 - 2026

👉 Καθορισμός εξεταστέας ύλης για τα μαθήματα των Α', Β' και Γ'τάξεων Γενικού Λυκείου που εξετάζονται γραπτώς στις προαγωγικές και απολυτήριες εξετάσεις για το σχολικό έτος 2025-2026.

https://www.esos.gr/sites/default/files/articles-2023/20250204741.pdf

👉Καθορισμός εξεταστέας ύλης για το έτος 2025 - 2026 για τα μαθήματα που εξετάζονται πανελλαδικά για την εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση αποφοίτων Γ’ τάξης Ημερήσιου Γενικού Λυκείου και Γ’ τάξης Εσπερινού Γενικού Λυκείου.

https://www.minedu.gov.gr/geniko-lykeio-m/anakoinwseis-gel/62086-10-07-25-kathorismos-eksetasteas-ylis-gia-to-etos-2026-gia-ta-mathimata-pou-eksetazontai-panelladika-gia-tin-eisagogi-stin-tritovathmia-ekpaidefsi-apofoiton-g-taksis-imerisiou-genikoy-lykeiou-kai-g-taksis-esperinoy-genikoy-lykeiou-4

https://www.minedu.gov.gr/publications/docs2023/85065_%CE%942_10_07_25_%CE%95%CE%9E%CE%95%CE%A4%CE%91%CE%A3%CE%A4%CE%95%CE%91_%CE%A5%CE%9B%CE%97_2026.pdf

https://www.minedu.gov.gr/geniko-lykeio-m/anakoinwseis-gel?start=10

Οδηγίες Διδασκαλίας 2025 - 2026

👉 Οδηγίες για τη διδασκαλία των μαθημάτων της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας και των Αρχαίων Ελληνικών του Ημερήσιου και του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2025 - 2026.

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

👉 Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος των Λατινικών του Ημερήσιου και του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2025 -2026.

ΛΑΤΙΝΙΚΑ

👉 Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας της Γ' τάξης του Ημερήσιου και του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2025 -2026. 

ΝΕ ΓΛΩΣΣΑ & ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

👉 Οδηγίες για τη διδασκαλία του μαθήματος της Ιστορίας της Γ' τάξης του Ημερήσιου και του Εσπερινού Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2025 -2026. 

ΙΣΤΟΡΙΑ

Πηγές:

https://www.minedu.gov.gr/lykeio-2/didaktea-exet-yli-lyk

https://www.esos.gr/arthra/95205/uli-kai-odigies-didaskalias-mathimaton-gel-gia-ola-ta-mathimata

Ο τρόπος εξέτασης των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων

Απόφαση του υπουργείου  Παιδείας   (σ.σ. υπογράφηκε τον   Οκτώβριο του 2022),  καθορίζει τον τρόπο   εξέτασης των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων , στα οποία θα διαγωνιστούν οι υποψήφιοι στις  επικείμενες  Πανελλαδικές Εξετάσεις .   

    Πατήστε εδώ για να ανοίξετε την απόφαση

Ειδικότερα, σύμφωνα με τη νέα απόφαση:

1. Τα θέματα των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων λαμβάνονται από την ύλη που ορίζεται ως εξεταστέα για κάθε μάθημα κατά το έτος που γίνονται οι εξετάσεις και περιλαμβάνουν ποικιλία ερωτήσεων (π.χ. σύντομης απάντησης,ελεύθερης ανάπτυξης).Οι ερωτήσεις είναι ανάλογες με εκείνες που υπάρχουν στα σχολικά εγχειρίδια και στις οδηγίες του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (Ι.Ε.Π.), διατρέχουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη έκταση της εξεταστέας ύλης, ελέγχουν ευρύ φάσμα διδακτικών στόχων και είναι κλιμακούμενου βαθμού δυσκολίας. Οι υποψήφιοι απαντούν υποχρεωτικά σε όλα τα θέματα.

2. Ο τρόπος εξέτασης των παρακάτω μαθημάτων εφαρμόζεται για τους/τις υποψηφίους/ες πανελλαδικών εξετάσεων ημερήσιων και εσπερινών Γενικών Λυκείων.

3. Σε περίπτωση κατά την οποία ένα θέμα αναλύεται σε υποερωτήματα, η βαθμολογία που προβλέπεται για αυτό κατανέμεται ισότιμα στα επιμέρους ερωτήματα, εκτός αν κατά την ανακοίνωση των θεμάτων καθορίζεται διαφορετικός βαθμός για κάθε ένα από αυτά.

4. Η διάρκεια της γραπτής εξέτασης των πανελλαδικά εξεταζομένων μαθημάτων είναι τρίωρη (3), εκτός αν, σε ειδικές περιπτώσεις, ορίζεται διαφορετικά από την Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων.

Α. Αρχαία Ελληνικά

👉 Για την εξέταση του μαθήματος «Αρχαία Ελληνικά» της Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ισχύουν τα εξής:

1. Δίνονται στους/στις υποψηφίους/ες αποσπάσματα διδαγμένου κειμένου από το πρωτότυπο 12-20 στίχων με νοηματική συνοχή και παράλληλο κείμενο στη Νέα Ελληνική από την αρχαία ή νεότερη γραμματεία, ελληνική ή παγκόσμια, και τους ζητείται να απαντήσουν σε:

i) Μία (1) ερώτηση κατανόησης με την οποία ζητείται να αποκωδικοποιήσουν σημεία του κειμένου από το πρωτότυπο και να αντλήσουν βασικές πληροφορίες που εντοπίζονται στο κείμενο. Η ερώτηση μπορεί να διαιρείται σε δύο υποερωτήματα με τη μορφή ερωτήσεων κλειστού τύπου (σωστού ή λάθους, πολλαπλών επιλογών, αντιστοίχισης, συμπλήρωσης κενών κ.λπ.) ή ανοικτού τύπου.

ii) Δύο (2) ερωτήσεις ερμηνευτικές:

- Η πρώτη αναφέρεται σε ιδέες/αξίες/προβλήματα, σε στάσεις/ήθος/χαρακτήρα των προσώπων, στο ιστορικό/ κοινωνικό/πολιτιστικό πλαίσιο της εποχής του έργου, στη δομή/σύνθεση του κειμένου, σε υφολογικά/αισθητικά θέματα, με βάση το διδαγμένο από το πρωτότυπο κείμενο.

- Η δεύτερη αναφέρεται στο παράλληλο κείμενο σε συσχετισμό με το παραπάνω εξεταζόμενο κείμενο από το πρωτότυπο.
iii) Μία (1) ερώτηση κλειστού τύπου που αναφέρεται στο γραμματειακό είδος στο οποίο ανήκει το κείμενο από το πρωτότυπο, στον συγγραφέα ή στο έργο του.
iv) Μία (1) ερώτηση λεξιλογική-σημασιολογική (σύνδεση λέξεων αρχαίας και νέας, διατήρηση ή αλλαγή της σημασίας τους, οικογένειες ομόρριζων λέξεων, απλών ή σύνθετων, συνώνυμα, αντώνυμα).

2. Δίνεται, επίσης, αδίδακτο πεζό κείμενο αττικής διαλέκτου 12-20 στίχων στερεότυπης έκδοσης με νοηματική συνοχή. Στο αδίδακτο κείμενο προτάσσεται σύντομο σχετικό εισαγωγικό σημείωμα, μέσω του οποίου δίνονται εξωκειμενικές πληροφορίες, απαραίτητες για την κατα- νόηση του κειμένου.

Οι μαθητές/-τριες καλούνται:

i) Να μεταφράσουν στα νέα ελληνικά μέρος του κειμένου από οκτώ έως δέκα (8-10) στίχους.
ii) Να απαντήσουν σε μια (1) ερώτηση κατανόησης που αναφέρεται στον νοηματικό άξονα του κειμένου.
iii) Να απαντήσουν σε μία (1) ερώτηση γραμματικής, η οποία μπορεί να αναλύεται σε δύο υποερωτήματα.
iv. Να απαντήσουν σε μία (1) ερώτηση συντακτικού (π.χ. αναγνώριση λέξεων/φράσεων/προτάσεων/άλλων δομικών στοιχείων του κειμένου, μετασχηματισμός μέρους του κειμένου ως προς τη δομολειτουργική του διάσταση), η οποία μπορεί να αναλύεται σε δύο υποερωτήματα.

3. Κάθε ζητούμενη ερώτηση-δραστηριότητα που τίθεται για το διδαγμένο ή το παράλληλο ή το αδίδακτο κείμενο βαθμολογείται με δέκα (10) μονάδες της εκατοντάβαθμης κλίμακας. Η μετάφραση του αδίδακτου κειμένου βαθμολογείται με είκοσι (20) μονάδες.

Για την εξέταση των παραπάνω θεμάτων, τόσο στο δδαγμένο όσο και στο αδίδακτο κείμενο, κρίνεται σκόπιμο να αξιοποιείται ποικιλία τύπων ερωτήσεων.

Β. Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία

👉 Για την εξέταση του μαθήματος «Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία» Γενικής Παιδείας, οι υποψήφιοι/ες αξιολογούνται σε ενιαία τρίωρη εξέταση στην κατανόηση και παραγωγή λόγου.

Δίνονται στους/στις υποψηφίους/ες δύο ή τρία κείμενα, τα οποία δεν εμπεριέχονται στα διδακτικά βιβλία που περιλαμβάνονται στην εξεταστέα ύλη του μαθήματος, συνολικής έκτασης έως τρεις σελίδες, ένα εκ των οποίων είναι λογοτεχνικό, σε ολοκληρωμένη ή αποσπασματική μορφή, (ποίημα, διήγημα, μυθιστόρημα ή θεατρικό έργο)· τα υπόλοιπα κείμενα μπορεί να είναι σε ολοκληρωμένη, ελαφρώς διασκευασμένη ή αποσπασματική μορφή: δημοσιογραφικά άρθρα, συνεντεύξεις, κριτικές, δοκίμια, επιστημονικά κείμενα, αφίσες με λεζάντα, πληροφοριακά κείμενα με εικόνες, σκίτσα, πίνακες ή διαγράμματα κ.ά.), διαφορετικά μεταξύ τους ως προς το κειμενικό είδος, ώστε να αποτιμάται η αναγνωστική ικανότητα των υποψηφίων σε ποικιλία κειμενικών ειδών.

Τα κείμενα μπορούν να συνοδεύονται από σύντομο εισαγωγικό σημείωμα χωρίς ερμηνευτικά σχόλια. Για τα κείμενα αυτά τίθενται τέσσερα συνολικά θέματα μέσω των οποίων αποτιμάται η ικανότητα των υποψηφίων να κατανοούν το περιεχόμενο των κειμένων, να ερμηνεύουν και να αξιολογούν στάσεις, αξίες, ιδέες κ.ά. βασιζόμενοι/ ες σε στοιχεία των κειμένων, καθώς επίσης να παράγουν ερμηνευτικό και κριτικό λόγο. Τα θέματα προτείνεται να είναι διαβαθμισμένης δυσκολίας και να τίθενται περιορισμοί στην έκταση των απαντήσεων (όπου χρειάζεται). Το νοηματικό περιεχόμενο των μη λογοτεχνικών κειμένων πρέπει να είναι συναφές με κάποιον ή κάποιους από τους θεματικούς άξονες που προσδιορίζονται στο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Νεοελληνική Γλώσσα.

Τα κείμενα συνοδεύονται από τα εξής θέματα:

Το πρώτο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αφορά στη συνοπτική νοηματική απόδοση από τους/τις υποψηφίους/ες μέρους ενός κειμένου ή τη συνοπτική απόδοση των απόψεων που διατυπώνονται σε ένα κείμενο για κάποιο ζήτημα. Το πρώτο θέμα βαθμολογείται με είκοσι (20) μονάδες.

Το δεύτερο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αναλύεται σε τρία ερωτήματα, διαφορετικά μεταξύ τους, με δυνατότητα κάποιο/κάποια από αυτά να είναι κλειστού τύπου και με ενδεχόμενη αιτιολόγηση της απάντησης. Ένα από αυτά μπορεί να διαιρείται σε δύο υποερωτήματα.

Τα ερωτήματα σχετίζονται με:

α) Την αξιοποίηση του πλαισίου των κειμένων (κοινωνικού, ιστορικού, πολιτιστικού, του χώρου και του χρό- νου) με σκοπό την κατανόηση των λόγων και των ενεργειών των υποκειμένων (ατομικών και συλλογικών) που αναφέρονται στα κείμενα, και των σχέσεων μεταξύ τους,

β) τον εντοπισμό και την ερμηνευτική προσέγγιση σκοπών, στάσεων, βασικών θέσεων και προθέσεων του συντάκτη/συντακτών των κειμένων, καθώς και την τεκμηρίωση της βασικής ιδέας του κειμένου,

γ) την αξιολόγηση της συνάφειας ιδεών, επιχειρημάτων, τίτλων, υπότιτλων, εικόνων κ.ά. με μια θέση, άποψη ή ζήτημα που θέτει το κείμενο και της αποδεικτικής τους αξίας,

δ) τον εντοπισμό και τη συσχέτιση συγκεκριμένων κειμενικών δεικτών που οργανώνουν το κείμενο ως σημασιοδοτημένη κατασκευή - δηλαδή, οι υποψήφιοι/ες να εντοπίζουν μέσα στο κείμενο δείκτες (π.χ. λεξιλόγιο, ρηματικά πρόσωπα, στίξη, εκφραστικά μέσα, τρόπους σύνταξης, κ.ά.) και να αναγνωρίζουν τη λειτουργία τους στο κείμενο,

ε) την αναγνώριση και την ερμηνευτική προσέγγιση του τρόπου σύνδεσης και οργάνωσης ιδεών, προτάσεων, παραγράφων ή διαφόρων σημειωτικών τρόπων σε ένα κείμενο, αφού λάβουν οι υποψήφιοι/ες υπόψη το επικοινωνιακό πλαίσιο και τα κοινωνικά συμφραζόμενα,

στ) τη σύγκριση των μη λογοτεχνικών κειμένων ως προς τις θέσεις, τον τρόπο πραγμάτευσης του θέματος, την πειστικότητα, την αποτελεσματική μετάδοση του νοήματος κ.ά.

Το δεύτερο θέμα βαθμολογείται με 35 μονάδες, που επιμερίζονται σε κάθε ερώτημα ανάλογα με τη βαρύτητά τους (15+10+10). Τα υποερωτήματα, επίσης, βαθμολογούνται ανάλογα με τη βαρύτητά τους.

Το τρίτο θέμα σχετίζεται με το λογοτεχνικό κείμενο και αφορά στην παραγωγή ερμηνευτικού σχολίου, με το οποίο επιδιώκεται οι υποψήφιοι/ες, αφενός να αναπτύσσουν κρίσιμα θέματα/ερωτήματα που πραγματεύεται το λογοτεχνικό κείμενο, αξιοποιώντας συνδυαστικά κειμενικούς δείκτες ή και στοιχεία συγκειμένου, αφετέρου να τοποθετούνται/ανταποκρίνονται στα θέματα/ ερωτήματα αυτά, τεκμηριώνοντας τις προσωπικές τους θέσεις. Η προβλεπόμενη έκταση της απάντησης μπορεί να κυμαίνεται από 100 έως 200 λέξεις. Το τρίτο θέμα βαθμολογείται με 15 μονάδες.

Στα παραπάνω θέματα χρειάζεται να είναι σαφής και προσεκτική η διατύπωση των ερωτημάτων, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις στις απαντήσεις των υποψηφίων.

Το τέταρτο θέμα σχετίζεται με τα μη λογοτεχνικά κείμενα και αφορά στη γραπτή παραγωγή κριτικού λόγου, 300 έως 400 λέξεις (ανάλογα με τη βαρύτητα του θέματος), το οποίο ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο (σκοπό, πομπό, αποδέκτες, κειμενικό είδος) και ζητεί από τους/τις υποψηφίους/ες την ανάπτυξη τεκμηριωμένης προσωπικής γνώμης, τη συμφωνία ή τη διαφωνία τους με προβλήματα, θέσεις, στάσεις, στερεότυπα, προκαταλήψεις κ.ά. που θέτει το κείμενο/θέτουν τα κείμενα αναφοράς. Το τέταρτο θέμα βαθμολογείται με 30 μονάδες.

Γ. Ιστορία

👉 Για την εξέταση του μαθήματος «Ιστορία» της Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών, ισχύουν τα εξής:

1. Η Ιστορία ως μάθημα Προσανατολισμού, εξετάζεται με συνδυασμό ερωτήσεων, οι οποίες ταξινομούνται σε δύο ομάδες.

α) Στην πρώτη ομάδα περιλαμβάνονται δύο θέματα που μπορούν να αναλύονται σε ερωτήσεις με τις οποίες ελέγχονται οι ιστορικές γνώσεις των υποψηφίων (ιστορικές έννοιες, ιστορικά γεγονότα, χρονολογίες, δράση ιστορικών προσώπων, κοινωνικά, οικονομικά, πολιτικά και πολιτιστικά φαινόμενα, κ.τ.λ.) και η κατανόησή τους.

β) Στη δεύτερη ομάδα περιλαμβάνονται δύο (2) τουλάχιστον θέματα που απαιτούν σύνθεση ιστορικών γνώσεων και κριτική ικανότητα (αξιολογήσεις ιστορικών γεγονότων ή ιστορικών προσώπων, ανάλυση αιτιών ή συνθηκών που συντέλεσαν στη διαμόρφωση και εξέλιξη σημαντικών ιστορικών φαινομένων κ.τ.λ.). Στην περίπτωση αυτή μπορούν να χρησιμοποιούνται και ερωτήσεις επεξεργασίας ιστορικού υλικού, το οποίο δίνεται στους υποψηφίους σε φωτοτυπία. Το υλικό αυτό αφορά γραπτές ιστορικές πηγές, εικαστικά έργα, χάρτες, δια- γράμματα κ.τ.λ. που χρησιμοποιούνται ως αποδεικτικά στοιχεία ή ως μέσα άντλησης στοιχείων για την εξαγωγή ιστορικών συμπερασμάτων.

2. Η βαθμολογία κατανέμεται κατά 50% σε καθεμία από τις ομάδες αυτές. Η κατανομή της βαθμολογίας στις ερωτήσεις κάθε ομάδας, μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με το βαθμό δυσκολίας σε καθεμία από αυτές, η οποία καθορίζεται κατά τη διατύπωση των θεμάτων και ανακοινώνεται στους υποψηφίους γραπτώς.

Δ. Λατινικά

👉 Για την εξέταση στο μάθημα των Λατινικών της Ομάδας Προσανατολισμού Ανθρωπιστικών Σπουδών της Γ’ τάξης Ημερησίου και Εσπερινού Γενικού Λυκείου δίνεται στους υποψηφίους/ες διδαγμένο κείμενο 14-16 στίχων από ένα ή περισσότερα κείμενα και ζητείται από αυτούς/ ές:

α) να μεταφράσουν από αυτό στη Νέα Ελληνική 10-12 στίχους (20 μονάδες) β) να απαντήσουν στις εξής παρατηρήσεις (σύνολο 80 μονάδες):

- Μία (1) παρατήρηση ανοικτού ή κλειστού τύπου από την Εισαγωγή του σχολικού βιβλίου των Μ. Πασχάλη, Γ. Σαββαντίδη, Λατινικά τ. Α’ (10 μονάδες),
- μία (1) παρατήρηση ετυμολογική: Συσχέτιση λέξεων της Λατινικής με λέξεις που χρησιμοποιούνται στη Νέα Ελληνική (10 μονάδες),
- δύο (2) παρατηρήσεις Γραμματικής (30 μονάδες),
- δύο (2) παρατηρήσεις Συντακτικού (30 μονάδες). Καθεμία από τις παρατηρήσεις Γραμματικής και Συντακτικού μπορεί να αναλύεται σε δύο (2) υποερωτήματα.

Πηγή:

https://www.esos.gr/arthra/95205/uli-kai-odigies-didaskalias-mathimaton-gel-gia-ola-ta-mathimata