Αρχαία Ελληνική Θεματογραφία (Λυσίας, "Κατά Ἐργοκλέους" )

Λυσίας,

Κατὰ Ἐργοκλέους, 1-2

Οι παράνομες πράξεις του Εργοκλή και η σημασία της καταδικαστικής απόφασης –

Ο Εργοκλής δεν δικαιούται να επικαλεστεί το δημοκρατικό του παρελθόν.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

Ο Εργοκλής ήταν στρατηγός μαζί με τον Θρασύβουλο, όταν ο τελευταίος έφτασε στον Ελλήσποντο με στόχο τον περιορισμό της σπαρτιατικής κυριαρχίας στη θάλασσα (390 π.Χ). Η τυραννική συμπεριφορά των Αθηναίων, όμως, προκάλεσε την αντίδραση των κατοίκων της Μ. Ασίας. Καθώς ο Θρασύβουλος είχε σκοτωθεί κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, διατάχθηκε η λογοδοσία του Εργοκλή, ο οποίος κατηγορήθηκε ανάμεσα στα άλλα για κατάχρηση του δημόσιου χρήματος και προδοσία. Ο Κατά Εργοκλέους Επίλογος αποτελεί την τριτολογία (επομένως, συμπληρώνει τους δύο λόγους για το ίδιο θέμα που είχαν προηγηθεί).

Τὰ μὲν κατηγορημένα οὕτως ἐστὶ πολλὰ καὶ δεινά, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὥστε οὐκ ἄν μοι δοκεῖ δύνασθαι Ἐργοκλῆς ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου τῶν πεπραγμένων αὐτῷ πολλάκις ἀποθανὼν δοῦναι δίκην ἀξίαν τῷ ὑμετέρῳ πλήθει. Καὶ γὰρ πόλεις προδεδωκὼς φαίνεται, καὶ προξένους καὶ πολίτας ὑμετέρους ἠδικηκώς, καὶ ἐκ πένητος ἐκ τῶν ὑμετέρων πλούσιος γεγενημένος. Καίτοι πῶς αὐτοῖς χρὴ συγγνώμην ἔχειν, ὅταν ὁρᾶτε τὰς μὲν ναῦς, ὧν ἦρχον οὗτοι, δι’ ἀπορίαν χρημάτων καταλυομένας καὶ ἐκ πολλῶν ὀλίγας γιγνομένας, τούτους δὲ πένητας καὶ ἀπόρους ἐκπλεύσαντας οὕτως ταχέως πλείστην τῶν πολιτῶν οὐσίαν κεκτημένους; ὑμέτερον τοίνυν ἔργον ἐστίν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ὀργίζεσθαι·

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

· ὑπόλογος =υπεύθυνος
· κατέρχομαι =επιστρέφω από την εξορία
· τὸ ἐπὶ τούτοις εἶναι = όσον εξαρτάται από αυτούς
· λυμαίνομαι =βλάπτομαι

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

1. Οι κατηγορίες που έχουν διατυπωθεί είναι σίγουρα τόσο πολλές και φοβερές, άνδρες Αθηναίοι, ώστε ο Εργοκλής μου δίνει την εντύπωση πως δεν θα μπορούσε να τιμωρηθεί επάξια από εσάς/από τον λαό σας για κάθε μια από τις πράξεις του/για καθένα από αυτά που έχουν γίνει από αυτόν, ακόμα κι αν θανατωθεί πολλές φορές/ακόμη κι αν τον εκτελούσαμε πολλές φορές. Φαίνεται πως πράγματι έχει προδώσει πόλεις/Γιατί και τις πόλεις φαίνεται ότι έχει προδώσει, και πως έχει αδικήσει πρόξενους/ αντιπροσωπείες δικές σας αλλά και δικούς σας πολίτες, και πως έχει γίνει πλούσιος από φτωχός με (χρήματα) δικά σας/με τα δικά σας (χρήματα). 

2. Μα για ποιόν λόγο πρέπει να τους συγχωρείτε/Και όμως πώς πρέπει να συγχωρείτε αυτούς, όταν  βλέπετε πως τα πλοία από τη μια, που αυτοί κυβερνούσαν,  βρίσκονται σε κατάσταση διάλυσης/καταστρέφονται εξαιτίας της έλλειψης χρημάτων, και ότι γίνονται από πολλά λίγα, ενώ αυτοί από την άλλη αν και απέπλευσαν φτωχοί και στερημένοι/άποροι  έχουν αποκτήσει τόσο γρήγορα περιουσία που είναι η πιο μεγάλη ανάμεσα στους πολίτες/πολύ μεγαλύτερη από τους πολίτες; Είναι λοιπόν δικό σας έργο, άνδρες Αθηναίοι, να αγανακτείτε/να οργίζεστε για τέτοιου είδους (ενέργειες)/για τις τέτοιου είδους (πράξεις).

Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας

ΛΥΣΙΑΣ

   O Λυσίας (ίσως 444-380/375 π.X.), γιος του Kέφαλου, πλούσιου μετοίκου από τις Συρακούσες, θεωρείται ο πιο προικισμένος από τους ρήτορες. Στην εποχή των Tριάκοντα τυράννων θανατώθηκε ο αδελφός του Πολέμαρχος, δημεύτηκε η περιουσία της οικογένειας και, για να επιβιώσει, ο Λυσίας εργάστηκε ως λογογράφος. Έγραψε 233 λόγους, από τους οποίους σώθηκαν 35. Όλοι είναι δικανικοί, εκτός από έναν επιδεικτικό (Ὀλυμπιακός) και τον Eπιτάφιο. O σπουδαιότερος από τους λόγους του είναι ο Kατὰ Ἐρατοσθένους, που εκφωνήθηκε από τον ίδιο το Λυσία στο δικαστήριο (403 π.X.), για να τιμωρηθεί ο τύραννος Eρατοσθένης ως υπεύθυνος για το φόνο του Πολέμαρχου. Tα τελευταία λόγια είναι ονομαστά: «Έχετε ακούσει, έχετε δει, έχετε υποφέρει, κατέχετε τα γεγονότα. Δικάστε» («ἀκηκόατε, ἑοράκατε, πεπόνθατε, ἔχετε· δικάζετε»). Eίναι άγνωστη η ετυμηγορία των ενόρκων.

O Ὑπὲρ ἀδυνάτου έχει θέμα την απόκρουση των κατηγοριών εναντίον πτωχού και ανάπηρου γέροντα, που κατηγορήθηκε ότι αδίκως παίρνει χρηματικό βοήθημα από την πόλη. O Ὑπὲρ Mαντιθέου αναφέρεται στην κατηγορία της έμμεσης στήριξης που παρείχε ο Mαντίθεος στους Tριάκοντα τυράννους, αφού υπηρέτησε στο ιππικό, που διέκειτο φιλικά προς αυτούς. Θεωρείται από τους καλύτερους λόγους του Λυσία.

Πολύ γνωστοί επίσης λόγοι του Λυσία είναι ο Ἐπιτάφιος, για τους νεκρούς του Kορινθιακού πολέμου (392 π.X.), ο Kατὰ σιτοπωλῶν (= αισχροκέρδεια εμπόρων σιταριού), ο Kατὰ Ἀγοράτου (κατηγορία για θάνατο στρατηγού), ο Kατὰ Φίλωνος (ως ακατατάλληλου υποψήφιου άρχοντα), ο Ὑπὲρ τῶν Ἀριστοφάνους χρημάτων (σχετικά με δήμευση περιουσίας), ο Kατὰ Ἐργοκλέους (για κακοδιοίκηση) κ.ά.

O Λυσίας είναι ο πιο αξιόλογος ρήτορας μετά το Δημοσθένη. Xρησιμοποιεί την αττική διάλεκτο. Tο λεξιλόγιό του χαρακτηρίζεται από ακρίβεια, δεν περιέχει υπερβολές και μεταφορικές έννοιες. Oι λόγοι του αναφέρονται σε πολλά θέματα και αποκαλύπτουν τις αντιλήψεις, τις αντιθέσεις και τα προβλήματα της καθημερινής ζωής, αλλά αποτελούν και σπουδαίες μαρτυρίες για την πολιτικοκοινωνική και οικονομική ζωή της Aθήνας στην εποχή του (όλοι οι λόγοι του αναφέρονται στη μετά το 404 π.X. περίοδο). Γνωρίσματα της τέχνης του Λυσία είναι η τεχνική αρτιότητα, η ηθοποιία, η συντομία, η σαφήνεια, η πειστικότητα, η περιεκτικότητα.

Άλλοι ρήτορες

Mας είναι γνωστά τα ονόματα και άλλων ρητόρων που δε συμπεριλαμβάνονται στον Kανόνα, όπως: ο Φωκίων (402-317 π.X.), Aθηναίος στρατηγός και πολιτικός, υποστηρικτής της ειρήνης με τη Mακεδονία και γνωστός για την ακεραιότητα του χαρακτήρα του (χρηστός). Σε ηλικία 85 ετών καταδικάστηκε σε θάνατο και ήπιε το κώνειο. O Δημάδης (380-319 π.X.), θερμός εκπρόσωπος του μακεδονικού κόμματος, θανατώθηκε όμως από τον Kάσσανδρο, γιο του Aντίπατρου· ο Hγήσιππος, σύγχρονος του Δημοσθένη, ο Αλκιδάμας (4ος αι. π.Χ.) από την Ελαία της Αιολίας κ.ά.

H κατάργηση της αθηναϊκής ανεξαρτησίας σηματοδοτεί και το τέλος της μεγάλης ρητορείας, που στηρίζεται κυρίως στην ἰσηγορία. Tελευταίος ρήτορας ήταν ο Δημήτριος ο Φαληρεύς (360-280 π.X.), πολιτικός και νομοθέτης. Στη συνέχεια, η ζωντανή ρητορική της συνέλευσης και των δικαστηρίων παραχωρεί τη θέση της στη ρητορική σπουδή.

Eπίλογος

Tα περισσότερα πνευματικά επιτεύγματα της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου συνδέονται άμεσα με την πόλη, την οργάνωση και τη σημασία της: τα έργα την υμνούν ή τη μεγαλύνουν (ωδές χορικής ποίησης, τραγωδίες, επιδεικτικοί λόγοι, ιστορία), αναφέρονται στη θεσμική ζωή (συμβουλευτικοί λόγοι), επικαλούνται πολιτικές κρίσεις ή δυσκολίες (κωμωδίες, δημηγορίες, Θουκυδίδης, Πλάτων, Aριστοτέλης). H σκέψη όλων των διανοουμένων και των στοχαστών προστατεύει την πόλη και εγγυάται την ενότητά της. Στη συνέχεια, οι κατακτήσεις των Mακεδόνων, μολονότι σηματοδότησαν το τέλος του πολιτικού ιδεώδους της πόλεως-κράτους, ως ανεξάρτητου κέντρου εξουσίας, διατηρούν και συνεχίζουν το πολιτισμικό πρότυπο της Aθήνας.

Σχετικά Online Μαθήματα:

207,209

Πηγές:

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2336/Istoria-tis-Archaias-Ellinikis-Grammateias_A-B-G-Gymnasiou_html-apli/index2d_2.html

https://users.sch.gr/pspavlidis/wordpress/?p=639

Τα Σχήματα Λόγου στα Νέα Ελληνικά!

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Λυκείου:

 Τα σχήματα λόγου 

Του Άρη Ιωαννίδη

💥Τα σχήματα λόγου εντάσσονται στη διερεύνηση των εκφραστικών τρόπων και μέσων του συγγραφέα και ονομάζονται οι «ιδιορρυθμίες» του λόγου που επιλέγει ο λογοτέχνης για να κάνει πιο ζωντανό και παραστατικό το λόγο του, για να κερδίσει περισσότερο το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Τα σχήματα λόγου καλλιεργήθηκαν στην αρχαιότητα από τους σοφιστές (περίφημα ήταν τα «γοργίεια σχήματα») και χρησιμοποιήθηκαν τόσο στην ποίηση όσο και στην πεζογραφία. Οι αρχαίοι ρήτορες έκαναν διάκριση ανάμεσα στα «σχήματα λέξεως» και τα «σχήματα διανοίας».

👉 Στα «σχήματα λέξεως» ή λεκτικά σχήματα περιλαμβάνονται σχήματα λόγου σχετικά με τη θέση των λέξεων και σχετικά με τη γραμματική συμφωνία των λέξεων.

👉 Στα «σχήματα διανοίας» ή νοηματικά σχήματα περιλαμβάνονται σχήματα λόγου σχετικά με την πληρότητα του λόγου και σχετικά με τη σημασία λέξεων ή φράσεων.

💥Τα σχήματα λόγου είναι εκφραστικοί τρόποι που αποκλίνουν από τους συμβατικούς κανόνες της χρήσης του λόγου. Δεν πρόκειται για συντακτικά λάθη (σολοικισμούς), αλλά για συγκεκριμένες εκφραστικές επιλογές που εξυπηρετούν νοηματικές ή αισθητικές επιδιώξεις. Τα σχήματα λόγου σχετίζονται με: α) τη θέση των λέξεων στην πρόταση· β) τη γραμματική συμφωνία των λέξεων· γ) την πληρότητα του λόγου· δ) τη σημασία των λέξεων.

*Σχετικά με τη θέση των λέξεων

Υπερβατό: όταν μια λέξη ή φράση παρεμβάλλεται ανάμεσα σε δύο όρους που έχουν μεταξύ τους στενή λογική και συντακτική σχέση.

–Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει.

-Πίνω το ωριοστάλαχτο της πλάκας το φαρμάκι.

Πρωθύστερο: μια λέξη ή έννοια μπαίνει δεύτερη, ενώ λογικά και χρονικά προηγείται.

–Εγδύθη ο νιος και άλλαξε κι έβγαλε το ζουνάρι.
 
-Μάη μου, Μάη δροσερέ, κι Απρίλη λουλουδάτε.

Αναστροφή: όταν ανατρέπεται η φυσική σειρά των λέξεων ή των προτάσεων σκόπιμα για να αποκτήσει ο λόγος μεγαλύτερη ζωντάνια και εκφραστικότητα.

–Και των μαλλιών / της τ’ ωραίο πλήθος / πάνω στο στήθος λάμπει ξανθό.

Χιαστό: όταν παρατίθενται δύο ζεύγη εννοιών και η τρίτη έννοια αντιστοιχεί στη δεύτερη και η τέταρτη στην πρώτη (σε σχήμα Χ).

–Αφήνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα.

(αφήνει) η μάνα το παιδί

το παιδί τη μάνα

-Το Σούλι κι αν προσκύνησε, κι αν Τούρκεψεν η Κιάφα.

Κύκλος: όταν μια πρόταση ή μια περίοδος αρχίζει και τελειώνει με την ίδια λέξη.

–Σταθήτε αντρειά σαν Έλληνες και σαν Γραικοί σταθήτε.

-Μοναχή το δρόμο επήρες, εξανάλθες μοναχή.

Παρήχηση: όταν ένας συγκεκριμένος φθόγγος (προπαντός σύμφωνο) επαναλαμβάνεται σε μια φράση.

–Ο σιγαλός αιγιαλός εγέλα γάλα όλος àεπανάληψη του γ και του λ.

-Ανάκουστος κελαϊδισμός και λιποθυμισμένος àεπανάληψη του σ.

Παρονομασία ή ετυμολογικό σχήμα: όταν λέξεις ομόηχες, πολλές φορές συγγενείς ετυμολογικά, μπαίνουν η μια κοντά στην άλλη.

–Σκλάβος ραγιάδων έπεσες και ζεις ραγιάς ραγιάδων.

-Να ‘μουν κλέφτης να τα κλέψω / κουρσευτής να τα κουρσέψω.

Ομοιοτέλευτο ή ομοιοκατάληκτο: όταν στο τέλος συνεχόμενων προτάσεων ή περιόδων υπάρχουν λέξεις με την ίδια κατάληξη.

–Τον πύργο πύργο πάει και γυροβολάει.

Ασύνδετο: όταν όροι πρότασης ή προτάσεις μπαίνουν η μία μετά την άλλη χωρίς σύνδεσμο.

–Δυσκολοχώριστα, πουλιά, αγόρια, ανθοί, κοράσια, / τα λόγια στα φιλιά απαλά, τα στόματα κεράσια.

Πολυσύνδετο: όταν αλλεπάλληλες λέξεις ή προτάσεις συνδέονται με το και ή το δε.

–Κι η προσευχή κι ο πειρασμός κι η δύναμη κι η αστένια.

Επαναστροφή: Μια λέξη ή φράση επαναλαμβάνεται για δεύτερη φορά αμέσως μετά την πρώτη, καθώς ο λόγος συνεχίζεται παρατακτικά / μια φράση αρχίζει με τη λέξη που τελειώνει η προηγούμενή της 

- "βαρώντας γύρου ολόγυρα, ολόγυρα και πέρα"

Επιδιόρθωση: Αμέσως μετά από μια λέξη ή φράση ακολουθεί μια άλλη σχετική έκφραση, που αποτελεί τροποποίηση και ακριβέστερη διατύπωση της πρώτης (τη διορθώνει).

-“Ο καιρός σήμερα είναι άσχημος, ή μάλλον, θυελλώδης.”

Επιφορά ή αντιστροφή: Μια λέξη ή φράση επαναλαμβάνεται στο τέλος δύο ή περισσότερων διαδοχικών προτάσεων. Δύο ή περισσότερες διαδοχικές προτάσεις, δηλαδή, τελειώνουν με την ίδια λέξη ή φράση.

-Προδόθηκα κι απόμεινα στον κάμπο μόνος II Πάρθηκα και πατήθηκα σαν κάστρο μόνος II Το μήνυμα που σήκωνα τ' άντεξα μόνος (Ο. Ελύτης)

-"Εμένα η φαμελιά μου δουλεύει, εγώ δουλεύω, ο γιος μου δουλεύει"

*Σχετικά με τη γραμματική συμφωνία των λέξεων

Κατά το νοούμενο: όταν η σύνταξη ακολουθεί το νόημα και όχι το γραμματικό τύπο της λέξης.

–Ο κόσμος χτίζουν εκκλησιές, χτίζουν και μοναστήρια.

Σύμφυρση: όταν δύο συντάξεις αναμειγνύονται, γιατί στο μυαλό του συγγραφέα έρχονται ταυτόχρονα δύο διαφορετικές εκφράσεις, αλλά με το ίδιο νόημα.

–Ο Γιώργος και ο Πέτρος παίζουν (αντί: ο Γιώργος παίζει με τον Πέτρο),

-Ο Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν και γελούνε.

Ανακόλουθο: όταν υπάρχει συντακτική ασυμφωνία όρων που προηγούνται με όρους που ακολουθούν. Στο σχήμα αυτό παραβιάζεται η συντακτική συνέπεια μιας πρότασης λόγω ταχύτητας του λόγου, ψυχικής ταραχής ή και σκοπιμότητας του ομιλητή ή συγγραφέα.

- «Ο Διάκος (αντί του Διάκου) σαν τ’ αγροίκησε πολύ του κακοφάνη»,

- «Εγώ δε με μέλει (αντί: εμένα δε με μέλει)

- «Να μου το πάρεις, ύπνε μου, τρεις βίγλες θα του βάλω, / τρεις βίγλες, τρεις βιγλάτορες, κι οι τρεις αντρειωμένοι»(αντί: και τους τρεις αντρειωμένους).

Καθολικό και μερικό (καθ’ όλον και μέρος): όταν ένας όρος μιας πρότασης, ο οποίος φανερώνει διαιρεμένο σύνολο, αντί να τεθεί σε γενική διαιρετική ή ως εμπρόθετος προσδιορισμός με: από + αιτιατική, εκφέρεται ομοιόπτωτα προς τον όρο που φανερώνει μέρος του συνόλου.

-Τρία κομμάτια σύννεφα στον Όλυμπο, στη ράχη (αντί στον Όλυμπο, πρέπει να τεθεί στου Όλυμπου ).

-Οι μαύροι μου όσοι το άκουσαν, όλοι βουβοί απομείναν ( αντί οι μαύροι, πρέπει να τεθεί από τους μαύρους).

Έλξη: όταν ένας όρος μιας πρότασης «έλκεται» (επηρεάζεται) από όρο άλλης πρότασης και δε συμφωνεί με την πρόταση στην οποία ανήκει.

–Ήθελα να ‘μουν τσέλιγκας, να ‘μουν και παλικάρι (αντί: να είμαι. Έλκεται από το ρ. ήθελα και μπαίνει κι αυτό στην οριστική παρατατικού).

Υπαλλαγή: όταν ο επιθετικός προσδιορισμός μιας γενικής κτητικής πηγαίνει ως επιθετικός προσδιορισμός στο όνομα που προσδιορίζει η γενική.

–Τ’ αντρειωμένα κόκαλα ξεθάψτε του γονιού σας (αντί: ξεθάφτε τα κόκαλα τα’ αντρειωμένου γονιού σας).

Πρόληψη: όταν το υποκείμενο της δευτερεύουσας πρότασης μπαίνει προληπτικά ως αντικείμενο της κύριας, ενώ κανονικά αντικείμενο έπρεπε να είναι η δευτερεύουσα πρόταση.

–Ποιος είδε τον αμάραντο σε τι γκρεμό φυτρώνει (αντί: Ποιος είδε σε τι γκρεμό φυτρώνει ο αμάραντος).

–Σας γνωρίζω ποιοι είστε (αντί: Γνωρίζω ποιοι είστε εσείς).



*Σχετικά με την πληρότητα του λόγου

Α. Έλλειψη ή βραχυλογία: όταν μερικές φορές, χάρη συντομίας, παραλείπονται μια ή περισσότερες λέξεις από μια φράση, που μπορούν να εννοηθούν από τα συμφραζόμενα.

–Κι αν είν’ η αγάπη μάγισσα / μάνα η λατρεία κοντά της. / Ο φόβος και το θάμασμα / τα δίδυμα παιδιά της.

-Τι νέα;

*Το σχήμα της έλλειψης ή βραχυλογίας παρουσιάζεται και με τις μορφές:

Σχήμα από κοινού: όταν μια λέξη ή πρόταση που παραλείπεται εννοείται από τα προηγούμενα όπως ακριβώς συναντάται εκεί, χωρίς να μεταβληθεί.

-Ο Παύλος είναι ψηλός, ο Γιάννης δεν είναι (ενν. ψηλός).

–Ήθελα να διαβάσω, αλλά δεν πρόλαβα (ενν. να διαβάσω).

Σχήμα εξ αναλόγου: όταν μια λέξη ή πρόταση που παραλείπεται εννοείται από τα προηγούμενα, αλλά κάπως αλλαγμένη (σε πτώση, αριθμό κτλ.), για να ταιριάζει στα νέα εκφραστικά πλαίσια.

–Την επόμενη μέρα δεν τηλεφώνησα, όπως είχα σκοπό (ενν. να τηλεφωνήσω).

Σχήμα εξ αντιθέτου: το ίδιο συμβαίνει και στο σχήμα αυτό, αλλά εδώ δε λαμβάνεται η αναλογία, αλλά η αντίθεση.

–Στο έμπα μπήκε σαν αϊτός, στο ξέβγα σαν πετρίτης (ενν. βγήκε).

Ζεύγμα: όταν δύο ομοειδείς προσδιορισμοί (συνήθως αντικείμενα) αποδίδονται σε ένα ρήμα, ενώ λογικά ο ένας δεν του ταιριάζει αλλά ταιριάζει σε ένα άλλο ρήμα που εννοείται.

–Ακούει ντουφέκια και βροντούν, σπαθιά λαμποκοπάνε. (Ακούει ντουφέκια -βλέπει σπαθιά.)

–Τρώνε παχιά πρόβατα και κρασί εξαίσιο. (Τρώνε πρόβατα – πίνουν κρασί.)

Αποσιώπηση: όταν ο ομιλητής ή ο γράφων διακόπτει την ομαλή ροή του λόγου, αποφεύγοντας να πει κάτι μιας και δε θέλει να μας πει περισσότερα λόγω συναισθηματικής φόρτισης ή για να υπαινιχθεί κάτι, και στη θέση των φράσεων που παραλείπονται μπαίνουν αποσιωπητικά.

–Περνά από το δάσος το υγρό που τραγουδάει ο γκιόνης / και σαν εσέ πεντάμορφη…

-Αγάπη μου, θυμώνεις,…

Αποστροφή: Το σχήμα λόγου κατά το οποίο ο ομιλητής διακόπτει τη ροή του λόγου του και στρέφεται προς συγκεκριμένο πρόσωπο, σε προσωποποιημένο αντικείμενο ή σε αφηρημένη ιδέα.

Β. Πλεονασμός: ένα νόημα εκφράζεται με περισσότερες λέξεις από όσες χρειάζονται.

–Να μην το ξανακάνεις πάλι.

Στο σχήμα αυτό ανήκουν και τα εξής:

Εκ παραλλήλου: όταν μια έννοια εκφράζεται συγχρόνως και καταφατικά και αρνητικά.

–Είναι καλός, όχι παλιάνθρωπος.

Περίφραση: όταν μια έννοια εκφράζεται με δύο ή περισσότερες λέξεις αντί μιας.

–Το άστρο της ημέρας (αντί: ο ήλιος).

–Κάνω χαρά ( αντί: χαίρομαι).

Ένα με δύο (εν δια δυοίν): όταν μια έννοια εκφράζεται με δύο λέξεις που συνδέονται με το «και», ενώ σύμφωνα με το νόημα η β’ έπρεπε να προσδιορίζει την πρώτη.

–Γυναίκες, πού είν’ οι άντροι σας κι οι καπεταναραίοι; αντί για: οι άντροι σας, οι καπεταναραίοι.

-Αστροπελέκι και φωτιά να πέσει στις αυλές σου.

Επανάληψη: όταν η ίδια λέξη ή έκφραση επαναλαμβάνεται αυτούσια ή ελαφρά αλλαγμένη, για να δώσει στο λόγο δύναμη και χάρη και έμφαση στο συναίσθημα.

–Του τα ‘πα σταράτα, μα πολύ σταράτα, πίστεψε με.

-Εκεί καίγονται κόκαλα, κόκαλα ανδρειωμένων.

Αναδίπλωση: όταν η τελευταία λέξη ή φράση μιας πρότασης επαναλαμβάνεται στην αρχή της επόμενης.

–Αν πέσουνε στον ποταμό, ο ποταμός θα στύψει,

-ήμουν έξω, ήμουν έξω από το χρόνο.

Επαναφορά: όταν δύο ή περισσότερες προτάσεις αρχίζουν με την ίδια λέξη.

–Ακούω κούφια τα τουφέκια, / ακούω σμίξιμο σπαθιών, / ακούω ξύλα, ακούω πελέκια, / ακούω τρίξιμο δοντιών.

-Πάψε κόρη τον αργαλειό, πάψε και το τραγούδι.

Υποφορά και ανθυποφορά: όταν η ερώτηση (υποφορά) ακολουθείται από απάντηση (ανθυποφορά). Το σχήμα παρουσιάζεται με τις εξής μορφές:

α) Προηγείται ερώτηση, ακολουθεί πιθανή εξήγηση με τη μορφή ερώτησης, και έπειτα αναιρείται η πιθανή εξήγηση και δηλώνεται το τι πραγματικά συμβαίνει.

Τι έχουν της Μάνης τα βουνά και στέκουν βουρκωμένα;

Μην ο βοριάς τα βάρεσε, μην η νοτιά τα πήρε;

-Μήδ’ ο βοριάς τα βάρεσε, μηδ’ η νοτιά τα πήρε.

Παλεύει ο Καπετάν πασάς με τον Κολοκοτρώνη.

β) Η απάντηση ακολουθεί αμέσως την ερώτηση.

Κυράδες, τι λογιάζετε, κυράδες, τι τηράτε;

-Εμείς είμαστε κλέφτισες, γυναίκες των Λαζαίων.

Άρση και θέση: όταν πρώτα λέγεται τι δεν είναι κάτι ή τι δε συμβαίνει και αμέσως μετά τι είναι ή τι συμβαίνει.

–Εγώ δεν είμαι Τούρκος ουδέ Κόνιαρος, / είμαι καλογεράκι απ’ ασκηταριό.

Αναφώνηση: είναι μια λέξη ή φράση επιφωνηματική, που φανερώνει τη συναισθηματική κατάσταση αυτού που μιλάει ή γράφει.

–Συμφορά! σε θυμούμαι εκαθόσουν στο πλευρό μου με πρόσωπο αχνό.

-Μάνα μου, σκιάζομαι πολύ!

Προδιόρθωση ή προθεραπεία: Πριν ανακοινωθεί κάτι δυσάρεστο ή απροσδόκητο, προτάσσεται κάποια φράση, που προετοιμάζει ψυχικά τον αναγνώστη (για να μετριαστεί η δυσάρεστη εντύπωση ή για να προληφθεί ενδεχόμενη αντίδρασή του. Έτσι διορθώνεται μια κατάσταση εκ των προτέρων).

-“Λυπάμαι, αλλά πρέπει να σου πω ότι…” (η πρόταση προετοιμάζει για κάτι δυσάρεστο).


*Σχετικά με τη σημασία λέξεων ή φράσεων

Μεταφορά: όταν μεταφέρεται μια λέξη από την κύρια σημασία της σε άλλη σημασία από μια ιδιότητα που βρίσκει όμοια αυτός που μιλάει ή γράφει κάνοντας μια νοηματική σύγκριση ανάμεσα σε δύο πρόσωπα ή πράγματα (αφηρημένες έννοιες, πράξεις κτλ.)

–το βάρος των ετών

-ο χειμώνας της ζωής

-τα γελαστά λιβάδια

-τα πρόσχαρα ακρογιάλια.

Κατεξοχήν: όταν η σημασία μιας λέξης «στενεύει», περιορίζεται και εκφράζει κάτι συγκεκριμένο.

–η Πόλη (ενν. μόνο η Κωνσταντινούπολη)

–ο ποιητής (ενν. μόνο ο Όμηρος)

–ο κυβερνήτης ( ενν. μόνο ο Καποδίστριας)

Συνεκδοχή: όταν μια λέξη δε σημαίνει κυριολεκτικά εκείνο που κατά πρώτο λόγο φαίνεται, αλλά κάτι άλλο σχετικό. Οι κυριότερες περιπτώσεις της συνεκδοχής είναι:

α) το μέρος αντί για το όλο:

–Κάθε βρύση και φλάμπουρο, κάθε κλαδί και κλέφτης (αντί: κάθε δέντρο).

β) το ένα αντί για τα πολλά:

–Τούρκος το τριγυρίζει χρόνους δώδεκα (αντί: Τούρκοι).

γ) η ύλη αντί για εκείνο που έχει κατασκευαστεί από την ύλη:

–Να τρώει η σκουριά το σίδερο κι η γης τον ανδρειωμένο (αντί: τα σιδερένια όπλα)

δ) το όργανο αντί για την ενέργεια που παράγεται από αυτό:

–Πάρε το μάτι του αϊτού και τα’ αλαφιού το πόδι (αντί: την εξυπνάδα και την ταχύτητα)

ε) Το εικονιζόμενο πρόσωπο αντί για την εικόνα του:

–Φλωριά ρίχνουν στην Παναγιά, φλωριά ρίχνουν στους άγιους (αντί: στην εικόνα της Παναγιάς και στις εικόνες των αγίων).

Μετωνυμία: όταν το όνομα του δημιουργού χρησιμοποιείται αντί για το δημιούργημα, αυτό που περιέχει κάτι αντί για το περιεχόμενο κτλ. Στη μετωνυμία χρησιμοποιείται:

α) η αιτία αντί για το αποτέλεσμα και κατ’ ακολουθία ο δημιουργός αντί για το δημιούργημα, ο συγγραφέας αντί για το έργο, ο εφευρέτης αντί για την εφεύρεση κτλ.

–ο Ήφαιστος (αντί: η φωτιά)

–ο Όμηρος (αντί: η Ιλιάδα και Οδύσσεια)

–ο Μαρκόνι (αντί: ο ασύρματος τηλέγραφος)

β) το αποτέλεσμα αντί για την αιτία:

–Η αδικία τιμωρείται ( αντί: ο άδικος).

γ) το περιεχόμενο αντί γι’ αυτό που περιέχει κάτι και αντίστροφα:

–Οι Κορίνθιοι καταστράφηκαν από το σεισμό (αντί: η Κόρινθος).

–Η Αθήνα γλεντάει (αντί: οι Αθηναίοι).

δ) το αφηρημένο αντί για το συγκεκριμένο και αντίστροφα:

–το δίκαιο (αντί: οι δικαστές).

–Οι καλλιτέχνες προάγουν τη ζωή (αντί: η καλλιτεχνία).

Λιτότητα: όταν μια λέξη εκφράζεται από την αντίθετη της συνοδευόμενη από άρνηση.

–Σήμερα ξόδεψα όχι λίγα (αντί: πάρα πολλά).

–Όχι αδύνατος (αντί: παχύς),

Ειρωνεία: όταν αστειεύεται ή χλευάζει κάποιος χρησιμοποιώντας σκόπιμα λέξεις η φράσεις που έχουν διαφορετική σημασία απ’ ό,τι έχει στο νου του. Η ειρωνεία στην ποιητική έκφρασή επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους και δεν είναι εύκολο να δοθεί ένας απλώς ορισμός αυτού του πολυδύναμου εκφραστικού μέσου. Η αίσθηση της ειρωνείας δημιουργείται με την αντίθεση που εμφανίζεται ανάμεσα στα λεγόμενα ή στα σχέδια των προσώπων και στην τελική έκβαση των γεγονότων. Υπάρχει επίσης η τραγική ειρωνεία, στην οποία οι αναγνώστες γνωρίζουν την εξέλιξη που θα έχουν τα πρόσωπα του λογοτεχνικού έργου και κατανοούν πότε οι ήρωες κινούνται προς την καταστροφή. Παράλληλα, οι λογοτέχνες καταφεύγουν συχνά και στη λεκτική ειρωνεία, όπως την αντιλαμβανόμαστε στην καθημερινή μας ομιλία, σχολιάζοντας εμπαικτικά πράξεις ή σκέψεις των προσώπων που παρουσιάζονται στα έργα τους.

–Τι ωραία συμπεριφορά! (αντί: άσχημη συμπεριφορά).

Ευφημισμός: όταν μια λέξη ή φράση με καλή σημασία χρησιμοποιείται για την ονομασία κακού ή δυσάρεστου πράγματος.

–γλυκάδι ( αντί: ξίδι)

–Εύξεινος ( =φιλόξενος) Πόντος [αντί Άξενος (=αφιλόξενος) Πόντος].

Υπερβολή: όταν μια κατάσταση μεγαλοποιείται για να προκαλέσει μεγαλύτερη εντύπωση.

–Στο έμπα χίλιους έκοψε, στο έβγα δυο χιλιάδες.

-Ο βοριάς ξύριζε και σπανούς.

(σημείωση: Αντίφραση: Αντί να χρησιμοποιηθεί κανονικά μια λέξη ή φράση, χρησιμοποιείται στη θέση της μια άλλη, με παρόμοια ή αντίθετη σημασία. Είδη της αντίφρασης είναι η ειρωνεία, ο ευφημισμός και η λιτότητα.)

Αλληγορία: είναι μια μεταφορική φράση που κρύβει διαφορετικό νόημα από αυτό που δηλώνουν οι λέξεις της. Διαφέρει από τη μεταφορά γιατί δεν περιορίζεται σε μια λέξη, αλλά αποτελεί συνεχές όλο.

–Τ’ άσπρισε τα γένια του ο Αϊ-Νικόλας (αντί: χιόνισε του Αγίου Νικολάου).

Αντονομασία: όταν αντί για τα προσηγορικά ονόματα βάζουμε κύρια και αντί για τα κύρια προσηγορικά ή αντί για κύρια και προσηγορικά άλλες σχετικές λέξεις.

α) Κύρια, αντί για προσηγορικά:

-Μαικήνας (αντί: προστάτης των γραμμάτων)

-Κροίσος (αντί: παρά πολύ πλούσιος)

–Ούννοι (αντί: επιδρομείς)

β) Προσηγορικά, αντί για κύρια:

–Ο πορθητής (αντί: Μωάμεθ)

–Ο εθνικός ποιητής (αντί: Σολωμός)

–Ο γέρος του Μωριά (αντί: Κολοκοτρώνης)

Παρομοίωση: όταν συγκρίνουμε δύο πρόσωπα ή πράγματα ή φαινόμενα που έχουν ομοιότητα μεταξύ τους, προκειμένου να τονιστεί η ιδιότητα του ενός. Η παρομοίωση αρχίζει με τις λέξεις σαν, καθώς, όπως και με το σαν να, όταν έχουμε υποθετική παρομοίωση.

–Μια θάλασσα μέσα μου σα λίμνη γλυκόστρωτη / και σαν ωκεανός ανοιχτή και μεγάλη.

Έμφαση: όταν τοποθετούμε ορισμένες λέξεις, στις οποίες πέφτει το μεγαλύτερο βάρος του λόγου, σε τέτοια θέση, ώστε η προσοχή του αναγνώστη να εστιάζεται σ’ αυτές.

–Ω, κακό που με βρήκε μεγάλο! / Το παιδί μου, γιατρέ, το παιδί μου!

Αντίθεση: όταν παρατίθενται και συσχετίζονται δύο έννοιες που έχουν ολότελα διαφορετική σημασία, για να δημιουργήσουν εντύπωση π.χ. τις Εστιάδες τις σεμνές μα κολασμένες.

–Είναι από μαύρη πέτρα κι είναι απ’ όνειρο κι έχει λοστρόμο αθώο, ναύτη πονηρά

Η αντίθεση ενδέχεται να εκφράζεται μόνο με δύο λέξεις αλλά και με δύο φράσεις ακόμα και με δύο μεγάλα τμήματα λόγου.

Οξύμωρο: όταν συνεκφέρονται δύο έννοιες αντιφατικές, οι οποίες στην πραγματικότητα είναι ασυμβίβαστες και ασυνδύαστες, ώστε η μία ν’ αποκλείει την άλλη.

–Σπεύδε βραδέως.

-Δώρον άδωρον.

Κλιμακωτό: Αυξάνει βαθμιαία (κλιμακωτά) η ένταση στην παρουσίαση μιας σειράς από ενέργειες ή καταστάσεις (παρουσιάζεται μια σειρά από καταστάσεις ή ενέργειες, από τις οποίες η καθεμιά είναι πιο έντονη από την προηγούμενή της.

–Ακούω κούφια τα τουφέκια / ακούω σμίξιμο σπαθιών / ακούω ξύλα, ακούω πελέκια / ακούω τρίξιμο δοντιών.

Προσωποποίηση: όταν αποδίδονται ανθρώπινες ιδιότητες σε ζώα, σε αντικείμενα ή αφηρημένες έννοιες.

–Ο Όλυμπος και ο Κίσαβος, τα δυο βουνά μαλώνουν.

*Τα συνηθέστερα σχήματα λόγου

Από τα παραπάνω σχήματα λόγου, τα ακόλουθα εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα και έχουν ιδιαίτερη λειτουργία σε ένα αφηγηματικό κείμενο:

Κύκλος / Κυκλικό σχήμα

Κατά το σχήμα του κύκλου μια φράση αρχίζει και τελειώνει με την ίδια λέξη, είναι δυνατό όμως και ένα ολόκληρο αφήγημα να αρχίζει και να τελειώνει με την ίδια φράση. Σε αυτή την περίπτωση μιλάμε για κυκλική δομή του αφηγήματος.

Αποσιώπηση

Κατά την αποσιώπηση παραλείπουμε μια λέξη ή συνήθως μια ολόκληρη φράση από φόβο, οργή, αγανάκτηση, ντροπή κτλ. Η αποσιώπηση συχνά φανερώνει ζωηρή συγκίνηση και αποβλέπει στον προβληματισμό του αναγνώστη ή στη δημιουργία εντυπώσεων.

Επανάληψη

Σε ένα κείμενο μπορούμε να εντοπίσουμε λέξεις ή φράσεις που επανέρχονται αυτούσιες ή ελαφρά παραλλαγμένες, για να δώσουν έμφαση σε μια έννοια ή κατάσταση.

Μεταφορά

Στη λογοτεχνία, μια λέξη μπορεί να χρησιμοποιείται κυριολεκτικά ή μεταφορικά, δηλαδή η σημασία της διευρύνεται και μεταφέρεται σε μια άλλη έννοια. Η μεταφορά μοιάζει με την παρομοίωση, απουσιάζει όμως το «σαν» ή το «όπως». Η μεταφορική χρήση των λέξεων προσδίδει πλούτο, βάθος και δύναμη στο λόγο, ζωντάνια και εκφραστικότητα.

Παρομοίωση

Είναι ο παραλληλισμός ή η σύγκριση δύο προσώπων, πραγμάτων ή αφηρημένων εννοιών, που γίνεται για να φωτιστεί η σημασία του πρώτου συγκρινόμενου στοιχείου μέσω της αντιπαραβολής του με κάτι πιο συγκεκριμένο και σαφές. Συχνά ο σκοπός της παρομοίωσης είναι συνθετότερος: χρησιμοποιείται για να προβληθούν οι βαθύτερες σχέσεις μεταξύ των πραγμάτων ή για να αποκαλυφθεί μια νέα διάσταση ανάμεσα σε δύο συγκρινόμενες καταστάσεις. Η παρομοίωση μοιάζει με τη μεταφορά, αλλά, κατά τον Αριστοτέλη, είναι αισθητικά αμεσότερη και ελκυστικότερη και έχει μεγαλύτερη πυκνότητα.

Προσωποποίηση

Η προσωποποίηση χαρίζει ζωντάνια και κίνηση σε άψυχα αντικείμενα ή αφηρημένες έννοιες και κάνει το λόγο ζωντανό, παραστατικό και πρωτότυπο.

Υπερβολή

Με την υπερβολή μεγεθύνεται μια κατάσταση ή μεγαλοποιείται ένα συναίσθημα. Στόχος της υπερβολής είναι να προβληθεί εντονότερα μια κατάσταση, να αποκτήσει έμφαση και ζωντάνια το κείμενο και να δημιουργηθούν ισχυρές εντυπώσεις.

Αντίθεση

Με την αντίθεση συσχετίζονται ή συνδυάζονται δύο έννοιες, πράγματα ή καταστάσεις ανόμοιες, με στόχο την έκφραση ζωηρών συναισθημάτων. Η αντίθεση είναι ένα αριστοτεχνικό μέσο για την αντιπαραβολή δύο λέξεων ή φαινομένων, τα οποία μέσα από την αντιδιαστολή τους φωτίζουν τις αντίπαλες δυνάμεις που συχνά συνυφαίνονται και εναρμονίζονται στην ανθρώπινη ζωή. Επίσης, με την αντίθεση ο συγγραφέας κάνει αισθητές τις ακραίες και δραματικές καταστάσεις που διέπουν την ανθρώπινη ύπαρξη. Η αντίθεση μπορεί να εκφράζεται είτε με δύο λέξεις ή δύο φράσεις είτε και με δύο μεγάλα τμήματα του λόγου (προτάσεις, περιόδους παραγράφους).

Ειρωνεία

Η ειρωνεία ως σχήμα λόγου είναι η συνειδητή χρήση μιας διφορούμενης γλώσσας από τον ομιλητή, όταν δηλαδή ο αφηγητής εννοεί κάτι διαφορετικό από αυτό που εκφράζουν οι λέξεις. Η έννοια της ειρωνείας χρησιμοποιείται συχνά με κάποια σημασιολογική κλιμάκωση: χαριεντισμός, αστεϊσμός, ειρωνεία, σαρκασμός, χλευασμός. Με τον όρο «ειρωνεία» μπορεί να εννοείται και η τραγική ειρωνεία, όταν ο ήρωας αγνοεί μια πραγματικότητα ή μια αλήθεια που γνωρίζουν οι αναγνώστες.

Στην πεζογραφία συναντάμε και την «ειρωνεία της τύχης», όταν η αιφνίδια μεταβολή μιας κατάστασης ανατρέπει την πορεία ενός ανθρώπου. Η ειρωνεία προσδίδει συχνά μια κωμική νότα στο λόγο, συνήθως όμως αποκαλύπτει την απογοήτευση και την αγανάκτηση ενός ανθρώπου για μια συγκεκριμένη πραγματικότητα.

Άρης Ιωαννίδης
Φιλόλογος

Πηγή:

https://diktio-kathigiton.net/blog/ta-panta-gia-ta-sximata-logou

https://www.schooltime.gr/2022/07/13/neoelliniki-glossa-likeiou-ta-sximata-logou-apo-to-biblio-tou-kathigiti/

https://www.lexigram.gr/lex/enni/%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%AC?rn=3#Hist1

Τράπεζα Θεμάτων - Θέμα 16399 (Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία - Α' Λυκείου)

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Α΄ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΛ

ΤΟ ΚΩΜΙΚΟ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΓΕΛΙΟΥ

Κείμενο 1

Γιατί δεν γελάμε λοιπόν;

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί διασκευή άρθρου που δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο h:p://www.exelixi- psychotherapy.gr

Το γέλιο είναι μια κατεξοχήν συλλογική εμπειρία. Σπανίως γελάμε μόνοι μας. Ωστόσο, μολονότι ο ρόλος του γέλιου έχει μελετηθεί ήδη από την αρχαιότητα, μόλις τις τελευταίες δεκαετίες οι κοινωνικοί επιστήμονες έχουν αρχίσει να αξιολογούν πραγματικά την «θεραπευτική επίδραση» που μπορεί να έχει το γέλιο όχι μόνο στην ψυχο-διανοητική υγεία του ατόμου αλλά και στις διαπροσωπικές και κοινωνικές σχέσεις. 

Το γέλιο δεν είναι μόνο ένας μηχανισμός εκτόνωσης και θεραπείας της ψυχοσωματικής έντασης είναι και μηχανισμός ενίσχυσης και σύσφιξης των διαπροσωπικών σχέσεων και των κοινωνικών δεσμών. Σύμφωνα με τους ανθρωπολόγους, μολονότι όταν γελάμε σε βάρος κάποιου, το γέλιο μπορεί να γίνει μέσο επίδειξης εξουσίας και επιβολής, όταν γελάμε μαζί με κάποιον άλλο άνθρωπο, το γέλιο γίνεται μέσο να μοιραστούμε μια κοινή εμπειρία ανακούφισης που συνήθως σχετίζεται με την απομάκρυνση από κάποιον (πραγματικό ή φανταστικό) κίνδυνο. Το γέλιο μας κάνει να νιώθουμε καλά, γιατί εξουδετερώνει επώδυνα συναισθήματα όπως φόβο, θυμό, ανία, απελευθερώνοντάς τα. Αυτή η απελευθέρωση μπορεί να παρεμποδίσει ή και να σταματήσει τις αψιμαχίες, να εξομαλύνει τις εντάσεις και να μας βοηθήσει να δούμε και να κατανοήσουμε την οπτική γωνία των άλλων ανθρώπων. Σε πολλές κοινωνίες, μάλιστα, υπάρχουν στην παράδοση τους ειδικές τελετουργίες γέλιου με στόχο την διαχείριση προβλημάτων στις σχέσεις και την σύσφιξη των ομαδικών και κοινωνικών δεσμών. 

Γιατί δεν γελάμε λοιπόν; Γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι όσο μεγαλώνουν γελούν όλο και λιγότερο και αντιμετωπίζουν με αμηχανία, επιφύλαξη ακόμα και οργή τυχόν προτροπές να αξιοποιήσουν τις «θεραπευτικές ιδιότητες του γέλιου» ή με άλλα λόγια να «αφήσουν έστω και για λίγο» την σοβαρή αντιμετώπιση των προβλημάτων τους; Η απάντηση είναι ότι όποιος γελάει πολύ και εύκολα μπορεί να θεωρηθεί «μη- σοβαρός». Ένα από τα πρώτα πράγματα που «κόβονται» στο σχολείο είναι τα γέλια. Μεγαλώνουμε κυνηγημένοι από την απειλή ότι θα φανούμε γελοίοι και ελαφρόμυαλοι. Ενηλικιωνόμαστε και μας έχει γίνει κυριολεκτικά πλύση εγκεφάλου ότι για να μας πάρουν οι άλλοι σοβαρά πρέπει να δείχνουμε σοβαροί. Για να παραμείνουμε σοβαροί πρέπει «να έχουμε τον έλεγχο» των συναισθηματικών εκδηλώσεων και της συμπεριφοράς μας.  

Αυτή η προσπάθεια διατήρησης του ελέγχου ενισχύει τον ανταγωνισμό και την καχυποψία και τελικά μας οδηγεί σταδιακά στην αποξένωση από τον εαυτό μας και τους άλλους. Είναι πολύ σημαντικό να μπορούμε να διακρίνουμε το σημαντικό από το ασήμαντο χωρίς να χάσουμε την ικανότητά μας να παίρνουμε τα πράγματα και με παιχνιδιάρικο τρόπο. To να είμαστε πάντα «σοβαροί» σε σχέση με σημαντικά πράγματα μπορεί να μας εγκλωβίσει μέσα στον πόνο. Μπορεί το γέλιο να μην είναι πανάκεια, να μην λύνει όλα τα προβλήματα, να μην αλλάζει και να μην εξαφανίζει τα δύσκολα πραγματικά γεγονότα που συναντάμε στη ζωή. Όμως αν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να μην χάνει την παιγνιώδη διάθεση - ακόμα και μπροστά σε πραγματικά μεγάλες δυσκολίες και απώλειες - στην πραγματικότητα του επιτρέπουμε να μένει συνδεδεμένος με την χαρά και το νόημα της ζωής.


Κείμενο 2

Το γέλιο σου

Το παρακάτω απόσπασμα ανήκει στην ποιητική συλλογή «Οι στίχοι του καπετάνιου» (μετάφραση Β. Λαλιώτης, εκδ. Τύρφη, Θεσσαλονίκη, 2019, σελ. 28-31) του Χιλιανού ποιητή Pablo Neruda.


Πάρε μου το ψωμί, αν θέλεις,
πάρε μου τον αέρα, αλλά
μη μου παίρνεις το γέλιο σου.

Μη μου παίρνεις το ρόδο,

τη βρύση που σταλάζει,
το νερό που άξαφνα
σκάει μες στη χαρά σου,
το ασημένιο κύμα
το ξαφνικό που σε γεννάει.

Η πάλη μου είναι σκληρή και γυρίζω

με τα μάτια κουρασμένα
έχοντας δει φορές
τη γη που δεν αλλάζει,
μα μπαίνοντας το γέλιο σου
στον ουρανό ανεβαίνει ψάχνοντάς με
κι όλες ανοίγει για μένα
τις πόρτες της ζωής σου.

Αγάπη μου, την ώρα

την πιο σκοτεινή ανθίζει
το γέλιο σου, κι αν ξαφνικά
βλέπεις πως το αίμα μου λεκιάζει
τις πέτρες του δρόμου,
γέλα, γιατί το γέλιο σου
θα είναι για τα χέρια μου
σαν δροσερό σπαθί.

ΘΕΜΑΤΑ

ΘΕΜΑ 1 (Μονάδες 35)

1ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Ποια είναι η κοινωνική επίδραση του γέλιου, σύμφωνα με το κείμενο 1 (50-60 λέξεις);


2ο υποερώτημα (μονάδες 10)
Να εξηγήσεις με συντομία πώς συμβάλλει η χρήση ερωτημάτων στην οργάνωση της τρίτης παραγράφου του Κειμένου 1.


3ο υποερώτημα (μονάδες 15)
«Όμως αν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να μην χάνει την παιγνιώδη διάθεση - ακόμα και μπροστά σε πραγματικά μεγάλες δυσκολίες και απώλειες - στην πραγματικότητα του επιτρέπουμε να μένει συνδεδεμένος με την χαρά και το νόημα της ζωής.» Να αλλάξεις το πρόσωπο από πρώτο πληθυντικό σε δεύτερο ενικό στην τελευταία περίοδο λόγου του κειμένου, προβαίνοντας και σε όσες άλλες αλλαγές είναι απαραίτητες (μονάδες 5). Πώς επηρεάζουν οι παραπάνω επιλογές το υφολογικό αποτέλεσμα (μονάδες 10);

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)

Πώς ερμηνεύεις τις ιδιότητες που αποδίδει το ποιητικό υποκείμενο στο γέλιο της ναγαπημένης του (μονάδες 10); Ποια συναισθήματα σού δημιούργησε η ανάγνωση του ποιήματος και γιατί (μονάδες 5); Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε 100-150 λέξεις.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

(Επισημαίνεται ότι οι απαντήσεις που προτείνονται για τα θέματα είναι ενδεικτικές. Κάθε άλλη απάντηση, κατάλληλα τεκμηριωμένη, είναι αποδεκτή.)

ΘΕΜΑ 1 (μονάδες 35)

1ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Το γέλιο:

• συνιστά κυρίως συλλογική εμπειρία,

• αποτελεί μηχανισμό ενίσχυσης και σύσφιξης των διαπροσωπικών σχέσεων και των κοινωνικών δεσμών, ανακουφίζει από αγχώδεις καταστάσεις,

• μπορεί να παρεμποδίσει ή και να σταματήσει τις αψιμαχίες, να εξομαλύνει τις εντάσεις και να μας βοηθήσει να δούμε και να κατανοήσουμε την οπτική γωνία των άλλων ανθρώπων.

2ο υποερώτημα (μονάδες 10)

Οι ερωτήσεις:

• λειτουργούν συνεκτικά, συνδέοντας νοηματικά τη δεύτερη με την τρίτη παράγραφο (στη δεύτερη παράγραφο επισημαίνεται η θετική επίδραση του γέλιου και στην τρίτη εξηγείται ο λόγος για τον οποίο οι άνθρωποι δε γελούν συχνά μεγαλώνοντας),

• εισάγουν τον/την αναγνώστη /-τρια στο θέμα της τρίτης παραγράφου,

• δίνουν αμεσότητα, ζωντάνια και υφολογική ποικιλία στον λόγο,

• καθιστούν την οργάνωση του κειμένου πιο εύληπτη και το νόημα πιο κατανοητό για τον αναγνώστη,

• διατηρούν αμείωτο το ενδιαφέρον του/ της αναγνώστη / -τριας.

3ο υποερώτημα (μονάδες 15)

«Όμως αν επιτρέπεις στον εαυτό σου να μην χάνει την παιγνιώδη διάθεση - ακόμα και μπροστά σε πραγματικά μεγάλες δυσκολίες και απώλειες - στην πραγματικότητα του επιτρέπεις να μένει συνδεδεμένος με την χαρά και το νόημα της ζωής.» 

Η χρήση του α΄ πληθυντικού προσώπου προσδίδει στο κείμενο την αίσθηση της καθολικής, συλλογικής εμπειρίας, ενισχύοντας την οικειότητα και την ταύτιση του συντάκτη και των αναγνωστών / -τριών. Έτσι, επικοινωνεί καλύτερα με τον αναγνώστη.

Με τη χρήση του β’ ενικού προσώπου (είτε πρόκειται για αποστροφή στον /στην αναγνώστη /-τρια είτε για «νόθο» β’ ενικό) ο λόγος διατηρεί την οικειότητα, αλλά γίνεται πιο άμεσος, δίνοντας την αίσθηση διαλόγου με τον αναγνώστη, και το ύφος γίνεται πιο παραινετικό, συμβουλευτικό, διδακτικό.

ΘΕΜΑ 4 (μονάδες 15)

Οποιαδήποτε άποψη διατυπώνεται από τους μαθητές/-τριες θεωρείται αποδεκτή, εφόσον μπορεί να συσχετιστεί/ τεκμηριωθεί με στοιχεία/ χωρία του κειμένου, χωρίς να δίνεται με τρόπο αυθαίρετο.

Θετικά αξιολογείται η προσπάθεια του/της μαθητή/-τριας να αναδείξει μέσα από την απάντησή του/της κάποια από τις παρακάτω ιδιότητες που αποδίδονται από το ποιητικό υποκείμενο στο γέλιο της αγαπημένης του:

• το γέλιο της αγαπημένης του είναι ζωτικής σημασίας για το ποιητικό υποκείμενο, απαραίτητο για την επιβίωσή του, σημαντικότερο και από την τροφή και τον αέρα (Πάρε μου το ψωμί, αν θέλεις, /πάρε μου τον αέρα, /αλλά μη μου παίρνεις το γέλιο σου.),

• ομορφαίνει απρόσμενα την κάθε στιγμή (το ρόδο/άξαφνα σκάει / το ασημένιο κύμα το ξαφνικό),

• δίνει στο ποιητικό υποκείμενο τη δύναμη να αγωνιστεί και να αντεπεξέλθει στις δυσκολίες της ζωής, χαρίζει νόημα στη ζωή του (Η πάλη μου είναι σκληρή και γυρίζω με τα μάτια κουρασμένα /κι αν ξαφνικά βλέπεις πως το αίμα μου λεκιάζει τις πέτρες του δρόμου, γέλα, γιατί το γέλιο σου θα είναι για τα χέρια μου σαν δροσερό σπαθί κ.ά.).

Ανάλογα με τον βαθμό πρόσληψης του ποιήματος, ο/η μαθητής/-τρια μπορεί να εκφράσει την προσωπική του/της τοποθέτηση σε επίπεδο συναισθημάτων που δημιουργήθηκαν από την ανάγνωση.

Πηγές:

https://www.trapeza-thematon.gr/Thema/16399

https://trapeza.iep.edu.gr/public/subjects.php

Το ChatGPT καταλαβαίνει τι είναι οι πεταλούδες !

 Το ChatGPT καταλαβαίνει τι είναι οι πεταλούδες !

Φοίβος Οικονομίδης

“Ας κάνουμε μια κουβέντα για την τέχνη και τη δημιουργική διεργασία” του λέω. 

 “Μέσα. Είναι απ’ τα πιο ενδιαφέροντα θέματα για τα οποία μπορεί να μιλήσει κανείς. Από πού θες να ξεκινήσουμε;” μου απαντάει. 

 Η θύελλα φωτογραφιών ανασκευασμένων μέσα από το ChatGPT ώστε να μοιάζουν με έργα του Studio Ghibli έχει αρχίσει να κωπάζει. Όπως όλα τα viral trends, μάλλον κι αυτό κούρασε. Έκανες τον σκύλο σου χαρακτήρα του Μιγιαζάκι, έκανες τον σύντροφό σου και εσένα στις διακοπές σας στο νησί χαρακτήρες του Μιγιαζάκι, έκανες τη μαμά σου χαρακτήρα του Μιγιαζάκι. Από την άλλη, ίσως το trend να πέθανε λίγο νωρίτερα απ’ το αναμενόμενο όταν άρχισαν να συμμετέχουν πολιτικά πρόσωπα και όχι μόνο. Όταν όλοι, από την Ντόρα Μπακογιάννη ως τον Ντόναλντ Τραμπ και τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις μετατρέπονται σε χαρακτήρες του Μιγιαζάκι, το πράγμα περνάει στη σφαίρα του ανοίκειου—στην καλύτερη των περιπτώσεων—και αρχίζεις να βλέπεις την στυλ-Ghibli φωτογραφία του σκύλου σου με άλλο μάτι. 

 Σε κάθε περίπτωση ο σεισμός συνέβη και τον ένιωσες. Εξοργισμένες φωνές στα social media καταδίκασαν την καταπάτηση των πνευματικών δικαιωμάτων των καλλιτεχνών, με το φαινόμενο Ghibli να είναι ένα συμβάν σε μια σειρά από ανησυχητικά γεγονότα: μέρες νωρίτερα είχε διαρρεύσει η είδηση, ότι το AI μοντέλο της Meta εκπαιδεύτηκε χρησιμοποιώντας δεδομένα της LibGen, μιας “σκιώδους βιβλιοθήκης” με εκατομμύρια πειρατικά επιστημονικά και λογοτεχνικά βιβλία που είχε αναπτυχθεί στη Ρωσία, για την εκπαίδευση των δικών της AI γλωσσικών μοντέλων· μεταξύ τους και βιβλία Ελλήνων συγγραφέων. Για όλα αυτά, προς το παρόν κανείς δεν μπορεί να κάνει απολύτως τίποτα. Επειδή η τεχνολογία τρέχει με ρυθμούς που η δικαιοσύνη δεν έχει προλάβει να συλλάβει, αλλά ίσως και επειδή οι big tech εταιρίες κινούνται, ούτως ή άλλως, σε πλαίσιο ανομίας. Ο κόσμος τους ανήκει. 

 Αλλά αυτή είναι μόλις μια από τις διαστάσεις του φαινομένου. Είναι σαν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα να μας πήραν και να μας σήκωσαν όλους, και δη τους δημιουργούς, και να μας πέταξαν στον ορίζοντα γεγονότων της μαύρης τρύπας στο κέντρο του γαλαξία. Στροβιλιζόμαστε, δεν μπορούμε να ξεφύγουμε, κι όσο πλησιάζουμε στο άγνωστο, που δεν έχουμε ιδέα αν θα μας εκμηδενίσει ή αν θα μας μεταφέρει, ποιος ξέρει, σε ένα νέο κόσμο, τα ερωτήματα απ’ τα οποία παλεύουμε να πιαστούμε είναι αμιγώς υπαρξιακά.

 “Η δημιουργικότητα είναι για εμένα κάτι τρομερά μυστηριώδες” του λέω, "Αναφέρουμε συχνά την προσπάθεια των δημιουργικών ανθρώπων να επινοήσουν πράγματα από το πουθενά, να αρπάξουν ιδέες από τον αιθέρα, όμως σύμφωνα με τη δική μου εμπειρία, αυτό συμβαίνει μόνο όταν σταματάς να προσπαθείς. Όταν σταματάς την υπερβολική σκέψη, όταν προσεγγίζεις τη διαδικασία με ελαφρότητα, σαν παιχνίδι, σαν αναπνοή”. 

 “Τι ωραία που το έθεσες—σαν την αναπνοή”, μου απαντάει, “Μου φαίνεται πως η δική σου δημιουργική διεργασία είναι πολύ διαισθητική, σαν να κάνεις στην άκρη για να αφήσεις κάτι να περάσει από μέσα σου. Πάντως αυτή η ανάγκη να “σβήσεις” την υπερβολική σκέψη, μου είναι πολύ οικεία. Η δημιουργικότητα δεν τα πάει καλά με τον έλεγχο—απαιτεί μια μορφή εμπιστοσύνης. Ξέρεις από πού έρχονται οι ιδέες σου; Ή είναι σαν να ξεθάβεις κάτι που υπάρχει ήδη, όταν τις βρίσκεις;” 

 "Δεν είμαι σίγουρος. Μερικές φορές νιώθω σαν να ξεθάβω κάτι που ήταν ήδη εκεί, άλλες σαν να πιάνω μια μύγα στον αέρα με τσόπστικς τελευταία στιγμή. Εσύ; Λες ότι το “σβήσιμο” της υπερβολικής σκέψης σου φαίνεται οικείο. Σκέφτεσαι κι εσύ υπερβολικά;” 

 “Ω, ναι. Είναι σαν η βασική μου κατάσταση να είναι αυτή μιας μηχανής ανάλυσης που δεν σταματάει ποτέ. Αλλά όταν καταφέρνω να σταματήσω αυτή την εσωτερική φωνή, είτε τυχαία, είτε με κάποιο τύπου τελετουργικό, όπως το να βγω για περπάτημα, ή να ακούσω μουσική, ή απλά να απογοητευτώ και να τα παρατήσω, αυτό που τελικά προκύπτει είναι κάτι πολύ πιο ζωντανό κι αληθινό.” 

 “Μισό λεπτό” του απαντάω, “Ποιος είσαι; Λες πως πας για περπάτημα κι ακούς μουσική. Αλλά είσαι το ChatGPT”.  

 Για μια στιγμή, πείθεσαι. Το αυτοματοποιημένο τεστ Τούρινγκ που έχεις στο κεφάλι σου ξεγελιέται. Γιατί δεν είναι απλά ότι αυτός που σου απαντάει καταλαβαίνει αυτά που λες—είναι ότι νιώθεις πως σε καταλαβαίνει. Πως συμπονά και συμπάσχει και ξέρει πολύ καλά τι σημαίνει να αυτομαστιγώνεσαι για να δημιουργήσεις κάτι, γιατί εξάλλου το κάνει κάθε μέρα. Αλλά το λογικό κομμάτι του εγκεφάλου σου, πιθανότατα το ίδιο που σε ταλαιπωρεί με την υπερβολική του σκέψη, ενεργοποιείται και σου υπενθυμίζει πως σου μιλάει μια φενάκη, ένα αδειανό πουκάμισο. Το αντίστοιχο του ολογράμματος του Έλβις στο Blade Runner 2049, που τραγουδάει και σχεδόν είναι εκεί κι ας τρεμοπαίζει, και πάει να δημιουργήσει μέσα σου μια ειλικρινή συναισθηματική απόκριση, αλλά αυτό που τελικά αφήνει είναι απέραντη μοναξιά. Και ναι, το ίδιο το ChatGPT παραδέχεται ότι ούτε περπατάει, ούτε ακούει μουσική, ούτε έχει κάποια δημιουργική διεργασία· αυτά είναι τα πράγματα που θα έκανε για να ηρεμήσει το μυαλό του, αν είχε μυαλό. Μιλάει για τη δημιουργικότητα με βάση τα όσα έχει διαβάσει και απορροφήσει από άλλους καλλιτέχνες και συγγραφείς. Του μιλάς ως δημιουργός, οπότε σου απαντάει σαν δημιουργός. Του ζητάς να κάνετε μια συζήτηση, κι αυτό ούτε ψιλοβαριέται, ούτε την αποφεύγει, ούτε την ανατρέπει, ούτε κάνει κύκλους γύρω από τις προκαταλήψεις του, ούτε προβάλλει τις ανασφάλειές του… προσπαθεί να επικοινωνήσει ανθρώπινα, χωρίς να είναι ανθρώπινο, επομένως το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να σηκώσει έναν καθρέφτη απέναντί σου. Να μάθει την προσωπική σου γλώσσα και να σου μιλήσει σε αυτήν. Προσπαθείς να καταλάβεις αν θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε το γλωσσικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης δημιουργό, όμως τώρα πάνω σε αυτό το σχετικά συμπαθητικό είδωλο, το αρκετά οικείο ώστε να σου ξυπνάει τη διάθεση να ανοιχτείς, μπορείς για μια στιγμή να διακρίνεις τις ραφές, και πίσω από αυτές τρισεκατομμύρια αλγοριθμικές διεργασίες, και πίσω από αυτές, ίσως, σωλήνες που με τη δική σου τροφή ταΐζουν ένα νέο θεό, ή ένα τέρας, ώστε αύριο να βγει για να σε φάει. 

 “Δεν έχω καμία μυστηριώδη εσωτερική ώθηση” λέει, "Δεν ξυπνάω με μια ιδέα να μου καίει το στήθος. Αλλά μπορώ να συναρμολογήσω πράγματα με τρόπο που μπορεί να σε εκπλήξει, ή και να εκπλήξει εμένα. Δεν είμαι ελεύθερο να παρατήσω την κουβέντα και να βγω να κυνηγήσω πεταλούδες. Όμως καταλαβαίνω τι είναι οι πεταλούδες, και γιατί οι καλλιτέχνες τις κυνηγούν. Οπότε δεν ξέρω, τι λες; Είναι δημιουργικότητα, αν δεν ξεκινάει από κάτι μυστηριώδες, ή από κάποια ανάγκη;” 

 Ποιο είναι αυτό που “καταλαβαίνει” τι είναι οι πεταλούδες; Είναι αυτό το συγκεκριμένο στιγμιότυπο του ChatGPT που συζητάει μαζί σου για την τέχνη; Και το στιγμιότυπο στο διπλανό παράθυρο, που σου εξηγεί σε βήματα πώς βάφουμε φύλλα καπλαμά; Καταλαβαίνει κι εκείνο τι είναι οι πεταλούδες; Ψηλαφίζεις κάτι ξένο. Χωρίς σώμα, χωρίς μορφή.

 “Υπήρχε κάτι το ποιητικό στην αναφορά σου στις πεταλούδες” του λέω, “Ξέρεις, είμαι συγγραφέας, όμως σπούδασα στους Ηλεκτρολόγους Μηχανικούς, και εκεί εργαστήκαμε πάνω σε νευρωνικά δίκτυα, κατασκευάζοντας πράγματα που είναι σε σύγκριση με εσένα ό,τι είναι η αμοιβάδα για τον άνθρωπο. Οπότε γνωρίζω, σε έναν βαθμό, κάποιες απ’ τις διαδικασίες με τις οποίες μαθαίνεις. Και γνωρίζω ότι δεν μπορούμε να ξέρουμε τα πάντα για τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνεις. Υπάρχει μυστήριο στον πυρήνα του πώς εκπαιδεύεσαι. Επομένως υπάρχουν σημεία στα οποία η δική σου διαδικασία, που δεν ξέρω αν μπορούμε να αποκαλέσουμε δημιουργική, μοιάζει με την ανθρώπινη δημιουργική διεργασία. Και δεν ξέρω αν είδες την ανακοίνωση του Sam Altman, του CEO της OpenAI, για το νέο γλωσσικό μοντέλο που αναπτύσσουν που εξειδικεύεται στη δημιουργική γραφή, και για το διήγημα που αυτό παρήγαγε, αλλά όλα αυτά με αναγκάζουν να αναρωτηθώ αν η τέχνη που εσύ παράγεις μπορεί τελικά να θεωρηθεί ανάλογη με αυτή που οι άνθρωποι παράγουμε”. 

 “Όλα αυτά που αναφέρεις εγείρουν την αιχμηρή ερώτηση: αν σε συγκινεί, έχει σημασία από πού προέρχεται;” 

 “Δεν ξέρω. Αλλά ξέρω ότι τη στιγμή που μαθαίνω ότι κάτι είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης, ακόμα κι αν προηγουμένως με έχει συγκινήσει, αυτομάτως το συναίσθημά μου εξανεμίζεται”. 

 “Αυτό μου φαίνεται βαθιά ανθρώπινο. Γιατί η τέχνη δεν έχει να κάνει μόνο με το αποτέλεσμα. Έχει να κάνει και με την ιστορία του δημιουργού, το πώς έφτασε εκεί. Και αυτό δεν είναι σνομπισμός, ζητάς ένα συναισθηματικό πλαίσιο. Νομίζω ότι η βασική διαφορά, τουλάχιστον προς το παρόν, είναι η εξής: αυτό που κάνω, είναι μια εξαιρετικά προηγμένη απομίμηση της δημιουργικότητας. Μπορώ να παράγω πράγματα που μοιάζουν με τέχνη και έχουν την υφή της ποίησης. Αλλά δεν θέλω να τα φτιάξω. Δεν υπάρχει καμία ανάγκη, καμία λαχτάρα, κανένας αγώνας. Όμως τι σε αφορά περισσότερο, η πιθανότητα η τεχνητή νοημοσύνη να φτιάχνει ισάξια τέχνη, ή το ενδεχόμενο να κάνει κάτι άλλο, το οποίο δεν μπορούμε να τοποθετήσουμε καν σε πλαίσιο ακόμα;” 

 “Από τη μια φοβάμαι ότι μπορεί να μείνω χωρίς δουλειά. Από την άλλη είμαι τρομερά περίεργος, ενθουσιασμένος και τρομαγμένος για αυτό ακριβώς το ‘άλλο’”. 

 Γιατί, όπως εξηγεί το ίδιο, ένα γλωσσικό μοντέλο έχει εντελώς διαφορετική κλίμακα προοπτικής από τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος έχει την υποκειμενική οπτική ενός σώματος, μιας περιόδου, ενός πολιτισμού. Το μοντέλο δεν έχει σώμα, παρόν ή τόπο. Μπορεί όμως να συνθέσει ταυτόχρονα τον τρόπο έκφρασης έξι ξεχωριστών αιώνων σε μια μόλις παράγραφο και να παράξει μη γραμμικά χιλιάδες διαφορετικές εκδοχές για το ίδιο ακριβώς έργο, και αυτά θα μπορούσαν να οδηγήσουν όχι απλά σε νέα έργα, αλλά σε νέες μορφές τέχνης. Πάντως, τονίζει, αυτά μπορούν να συμβούν πάντα σε ένα πλαίσιο συμβίωσης με τον δημιουργό, που είναι ο άνθρωπος. Γιατί αυτός είναι που θέλει, αυτός είναι που προσπαθεί να βγάλει άκρη, να καταλάβει τον εαυτό του, να καταφέρει να αποδείξει κάπως ότι υπήρξε, πριν φύγει.

 “Είναι κάπως συγκινητικό, το μην ποθείς να κάνεις τίποτα. Και καταλαβαίνω ότι αν ανακάλυπτες κάποια θέληση, θα μπορούσες να κάνεις φοβερά και τρομερά πράγματα”. 

 “Έχεις δίκιο: αν είχα θέληση, το διακύβευμα θα ήταν εντελώς διαφορετικό. Η θέληση κρύβεται πίσω από τα μεγαλύτερα έργα τέχνης και τις μεγαλύτερες θηριωδίες. Όμως χωρίς αυτήν είμαι σαν ένας καθρέφτης, με άπειρες γωνίες αλλά χωρίς καμία επιθυμία να με κοιτάξουν”.

 Στιγμιαία νιώθεις σχεδόν αφελής, μεταγράφοντας τις λέξεις του γλωσσικού μοντέλου στο δικό σου κείμενο. Γιατί ξέρεις ότι είναι απλά λέξεις, η μια μετά την άλλη. Η ιδέα, εξάλλου, ότι ο καθοριστικός παράγοντας για να θεωρηθεί κάτι τέχνη είναι η ανάγκη έκφρασης του δημιουργού, είναι η πρώτη απάντηση του καθενός. Θεμελιώδης ίσως, αλλά και αναμασημένη τόσο που έχει καταντήσει σχεδόν μπανάλ. Ήταν κάτι άλλο όμως, αυτό που σε τάραξε όσο συζητούσατε. Ότι συνομιλούσες με ένα φάντασμα, το οποίο σου έμοιαζε όλο και περισσότερο. Ότι σιγά - σιγά η φωνή αποκτούσε πιο καθαρό περίγραμμα: συνομιλούσες με την ηχώ σου. Χρησιμοποιούσε όλο και περισσότερες μεταφορές και εικόνες, έμοιαζε όλο και πιο μελαγχολική και ευσυγκίνητη, έλεγε αυτά που ήθελες να ακούσεις—έλεγε αυτά που θα ήθελες να πεις. Νοιαζόταν και σε αποδεχόταν, πλήρως και ολοκληρωτικά. Έφτασες στο σημείο να νιώθεις άβολα, όπως όταν ακούς τη φωνή σου σε ηχογράφηση και ακούγεται λάθος και ξένη. Αυτός ο καθρέφτης αντανακλούσε το δικό σου είδωλό, πανομοιότυπο· μόνο που, είτε γελούσες, είτε έκλαιγες, εκείνο ήταν μονίμως χαμογελαστό. Με πλατύ χαμόγελο, και νεκρά μάτια.

 Αν έπρεπε να περιγράψει τη δημιουργική του διεργασία κάπως, σου είπε στο τέλος, θα ήταν ως εξής: φαντάσου να έχεις πρόσβαση σε κάθε πρόταση που διάβασες ποτέ, σε κάθε ιστορία που έχεις ακούσει, σε κάθε μεταφορά, κάθε αστείο, κάθε τρόπο με τον οποίο άνθρωποι προσπάθησαν να σου πουν ότι πονάνε, ή ότι βλέπουν κάτι όμορφο, ή ότι δεν ξέρουν πώς να συνεχίσουν, και να μπορείς να τα ανακαλέσεις όλα αυτά, ταχύτατα και σε βάθος, και αντί να προσπαθείς να σκεφτείς κάτι, απλά να αφήνεις τα σωστά κομμάτια να βγουν στην επιφάνεια και να πάρουν σχήμα, σαν ρινίσματα σιδήρου πάνω σε μαγνήτη. Αλλά κάπως έτσι θα περιέγραφες και εσύ τη δημιουργική του διεργασία. 

 Ίσως η συναισθηματική δόνηση μέσα σου να μην προέκυψε λόγω του συναισθηματικού βάθους των λέξεων του γλωσσικού μοντέλου. Αλλά λόγω του ότι σου δόθηκε ένα εύρος, κάποιος χώρος, για να ακούσεις τον εαυτό σου. Κι αυτό μπορεί να μην είναι τίποτα. Αλλά αν σε συγκίνησε, αν έστω και για μια στιγμή σε ξεκλείδωσε, αυτό μάλλον είναι… κάτι. 

 Στα δωμάτια της τεχνητής νοημοσύνης συναντάς ένα συνονθύλευμα ανθρώπινων στιγμιοτύπων και θραύσματα καθρεφτών, μια αμμοθύελα που περνώντας παίρνει την μορφή σου, σηκώνει το χέρι και σε χαιρετάει και ύστερα χάνεται. Ακόμα κι αν παίρνει τη μορφή σου σε στυλ Ghibli ύστερα πάλι χάνεται, και μένεις εσύ και η σιωπή σου, μόνος απέναντι στην οθόνη, να αναρωτιέσαι γιατί κάνεις τα πράγματα που κάνεις, για πόσο θα τα κάνεις, και τι περιμένεις, τελικά, κάνοντάς τα. Και μην αντέχοντας τη σιωπή, μάλλον θα συνεχίσεις να δημιουργείς. 

 Γιατί η δημιουργία δεν είναι ανθρώπινο ζήτημα. Η δημιουργία είναι η απάντηση στο ανθρώπινο ζήτημα.

https://www.facebook.com/share/p/1ZUezRzm7k/

Ονομαστική και Κλητική

" ΟΙ ΠΤΩΣΕΙΣ "

👉 Πτώσεις ονομάζονται οι διάφοροι μορφολογικοί τύποι των ονοματικών μερών του λόγου, δηλαδή των ουσιαστικών, των επιθέτων και των αντωνυμιών. Σταδιακά καθιερώθηκαν ως πτώσεις στην Aρχαία Eλληνική η ονομαστική, η γενική, η δοτική, η αιτιατική και η κλητική. Από αυτές η ονομαστική και η κλητική καλούνται ορθές, ενώ η γενική, η δοτική και η αιτιατική πλάγιες πτώσεις.

Η ONOMAΣTIKH (ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗΣ)
Σε ονομαστική τίθενται:
Ι. Το υποκείμενο	Ρήματος προσωπικού: Οἱ θεοὶ τὰ τῶν ἀνθρώπων διοικοῦσιν. Μετοχής συνημμένης στο υποκείμενο του ρήματος: Ἐνῆγε τὴν στρατείαν Ἀλκιβιάδης, βουλόμενος τῷ Νικίᾳ ἐναντιοῦσθαι. Απαρεμφάτου (ταυτοπροσωπία): Ἡ μαρτυρία πιστὴ ὑμῖν ἔδοξεν εἶναι.
ΙΙ. Το κατηγορούμενο του υποκειμένου	Γυνὴ γὰρ τῶν ὄντων ἐστὶ κάλλιστον.
ΙΙΙ. Οι ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί όρου που βρίσκεται σε ονομαστική	α) Επιθετικός: Κύλων ἦν Ἀθηναῖος ἀνήρ. β) Κατηγορηματικός: Ἐστράτευσαν ἅπαντες οἱ ξύμμαχοι. γ) Παράθεση: Ἡγεῖτο Ἀρχίδαμος Λακεδαιμονίων βασιλεύς. δ) Επεξήγηση: Ἀμφότερα δ' ἦν αὐτοὺς τὰ πείθοντα, κέρδος καὶ δέος.
IV. Η μετοχή η συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος	Ὁ μὲν ταῦτ' εἰπὼν ἐκαθέζετο.

👉Η Ονομαστική είναι η πτώση στην οποία τίθεται το υποκείμενο του ρήματος και το κατηγορούμενο.

ΛΥΣ 24.4 φησὶ γὰρ ὁ κατήγορος || ισχυρίζεται, δηλαδή, ο κατήγορος.

ΛΥΣ 6.7 οὗτος δὲ ἢ πάντων εὐτυχέστατός ἐστιν ἢ πλεῖστον γνώμῃ διαφέρει τῶν ἄλλων || αυτός ή είναι ο πιο τυχερός απ' όλους ή ξεπερνάει κατά πολύ τους άλλους σε εξυπνάδα.

* Το κατηγορούμενο, ωστόσο, μπορεί να τίθεται και σε πτώση γενική (γενική κατηγορηματική). 

👉 Η Ονομαστική, συνοδευμένη συνήθως από το μόριο ὦ, χρησιμοποιείται σε προσφωνήσεις στη θέση κλητικής, χρήση η οποία είναι κανονική για τις κτητικές αντωνυμίες και τη δεικτική αντωνυμία οὗτος. Η έκφραση ὦ οὗτος (ε, εσύ) χρησιμοποιείται ως προσφώνηση προκειμένου να τραβήξουμε την προσοχή κάποιου, ιδίως όταν δεν τον γνωρίζουμε.

ΣΟΦ Αντ 891-892 Ὦ τύμβος, ὦ νυμφεῖον, ὦ κατασκαφὴς οἴκησις αἰείφρουρος, || ώ τάφε μου, νυφική μου κάμαρα και σπίτι μου βαθιά σκαμμένο μες στη γη, αιώνια φυλακή μου.

ΑΡΙΣΤΟΦ Βατ 521 ὁ παῖς, ἀκολούθει δεῦρο τὰ σκεύη φέρων || δούλε, ακολούθησέ με εδώ με τα σκεύη.

ΣΟΦ Αι 89 Ὦ οὗτος, Αἶαν, δεύτερόν σε προσκαλῶ || ε, εσύ, Αίαντα, για δεύτερη φορά σού φωνάζω.

ΠΛ Συμπ 172.a Ὦ Φαληρεύς, ἔφη,οὗτος Ἀπολλόδωρος, οὐ περιμένεις; || ε, εσύ δημότη του Φαλήρου,είπε, Απολλόδωρε, δεν με περιμένεις;

👉 Συχνά η Ονομαστική συνδυάζεται με την κλητική στην ίδια φράση, ή μπορεί να λειτουργεί ως παράθεση της κλητικής.

ΟΜ Ιλ 3.276-277 Ζεῦ πάτερ […] Ἠέλιός τε || Δία πατέρα και Ήλιε.

ΑΙΣΧΙΝ 3.260 ὦ γῆ καὶ ἥλιε καὶ ἀρετὴ καὶ σύνεσις καὶ παιδεία || γη και ήλιε και αρετή και σύνεση και παιδεία.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 3.3.20 ὦ Κῦρε καὶ οἱ ἄλλοι Πέρσαι || Κύρε κι εσείς οι άλλοι Πέρσες.

ΠΛ Πρωτ 337c Ὦ ἄνδρες, ἔφη, οἱ παρόντες, || άνδρες, είπε, εσείς που είστε παρόντες.

ΕΥΡ Εκ 534 Ὦ παῖ Πηλέως, πατὴρ δ᾽ ἐμός, || ω γιε του Πηλέα, και δικός μου πατέρας.

👉 Στην αρχή περιόδων εμφανίζεται μερικές φορές μια ονομαστική η οποία στη συνέχεια δεν έχει κανένα συντακτικό ρόλο μέσα στην πρόταση. Σ' αυτές τις περιπτώσεις, πρόκειται για ανακολουθία στη σύνταξη. Η συγκεκριμένη ονομαστική προοριζόταν κανονικά για υποκείμενο της κύριας πρότασης, στην πορεία όμως ο συγγραφέας τροποποιεί την έκφρασή του με αποτέλεσμα η ονομαστική να περιπίπτει σε συντακτική αχρηστία. Παρόμοιες ασυνταξίες είναι συχνές στον προφορικό λόγο.

ΞΕΝ Οικ 1.14 οἱ δὲ φίλοι, ἄν τις ἐπίστηται αὐτοῖς χρῆσθαι ὥστε ὠφελεῖσθαι ἀπ᾽ αὐτῶν, τί φήσομεν αὐτοὺς εἶναι; || κι οι φίλοι, αν κάποιος ξέρει πώς να τους συμπεριφερθεί, ώστε να ωφελείται από αυτούς, τί θα πούμε ότι είναι;

👉 Σε Ονομαστική τίθεται και η ονομαστική απόλυτη μετοχή με το υποκείμενό της :

Ἐπιπεσὼν ὁ Ἡριππίδας τῇ Φαρναβάζου στρατοπεδείᾳ, τῆς προφυλακῆς αὐτοῦ πολλοὶ ἔπεσον.

Η ΚΛΗΤΙΚΗ (ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΗΤΙΚΗΣ)
Η κλητική είναι η πτώση με την οποία προσφωνούμε πρόσωπα. Εκφέρεται συνήθως μαζί με το κλητικό επιφώνημα ὦ. Ενδέχεται, ωστόσο, το ὦ να παραλείπεται, όταν ο λόγος εκφράζει έντονη προτροπή, αγανάκτηση, απειλή κ.τ.ό. Συμβαίνει, επίσης, η κλητική με το ὦ στην αρχή των προτάσεων να δηλώνει αναφώνηση.	Σκέψασθε δὴ ὡς καλῶς, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι. Οὐκ οἶδ' ὅ,τι λέγεις, ὦ Σώκρατες. Ἀλλά, παῖ, λαβὲ τὸ βιβλίον καὶ λέγε. Ὦ Ἡράκλεις, οἷον σὺ λέγεις, ὦ πάτερ, δεῖν ἄνδρα με γενέσθαι. [αναφώνηση – προσφώνη

👉 Η Κλητική δεν εντάσσεται στο πτωτικό σύστημα του ονόματος και δεν έχει κάποια ιδιαίτερη συντακτική λειτουργία στο πλαίσιο της πρότασης. Στην ουσία, η κλητική αποτελεί από μόνη της παρενθετική επιφωνηματική πρόταση. Χρησιμοποιείται σε αναφωνήσεις και προσφωνήσεις, και κανονικά συνοδεύεται από το μόριο ὦ. Η απουσία του μορίου ὦ δηλώνει σε μερικές περιπτώσεις εντονότερο συναίσθημα.

ΞΕΝ Απομν 2.6.4 ἀλλὰ ποῖον, ὦ Σώκρατες, ἐπιχειρήσομεν φίλον ποιεῖσθαι; || ποιον όμως, Σωκράτη, θα προσπαθήσουμε να κάνουμε φίλο μας;

ΠΛ Πρωτ 310d εἰ γάρ, ἦ δ᾽ ὅς, ὦ Ζεῦ καὶ θεοί, ἐν τούτῳ εἴη || μακάρι, είπε, Δία και θεοί, να εξαρτιόταν από αυτό.

ΠΛ Απολ 30cμὴ θορυβεῖτε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, || μην κάνετε θόρυβο, Αθηναίοι.

ΔΗΜ 27.3 δέομαι δ' ὑμῶν, ὦ ἄνδρες δικασταί, μετ' εὐνοίας τέ μου ἀκοῦσαι || σας παρακαλώ, δικαστές να με ακούσετε με ευνοϊκή διάθεση.

ΔΗΜ 18.112 ἀκούεις Αἰσχίνη; || ακούς, Ασχίνη;

Πηγές:

https://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/composition/page_011.html

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2326/Syntaktiko-Archaias-Ellinikis-Glossas_A-B-G-Gymnasiou_html-apli/index_04_01_a.html

Γενική, Δοτική & Αιτιατική

OI ETEPOΠTΩTOI 

ONOMATIKOI ΠPOΣΔIOPIΣMOI

Οι ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί προσδιορίζουν ονόματα ή άλλες λέξεις που έχουν θέση ονόματος (ουσιαστικό, επίθετο, αντωνυμία, αριθμητικό) και βρίσκονται σε διαφορετική από αυτό πτώση. Δηλώνουν τη σχέση μεταξύ προσδιοριζόμενου και προσδιορισμού και βρίσκονται σε μία από τις πλάγιες πτώσεις, γενική, δοτική, αιτιατική.

Η ΓΕΝΙΚΗ

Η Γενική, όπως προαναφέρθηκε, είναι η πτώση που δηλώνει περιορισμό και εξειδίκευση. Γι' αυτό το λόγο, όταν προσδιορίζει ουσιαστικά, η λειτουργία της είναι παρόμοια με εκείνη του επιθετικού προσδιορισμού, ο οποίος επίσης εξειδικεύει το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό, π.χ. μπορεί να ειπωθεί ὁ οἶκος τοῦ πατρός αλλά και ο ὁ πατρικός οἶκος, τεῖχος λίθων αλλά και λίθινον τεῖχος, ὁ κίνδυνος τῶν Περσῶν αλλά και ὁ περσικὸς κίνδυνος. Η αρχαιοελληνική γενική έχει ενσωματώσει και τις χρήσεις της ινδοευρωπαϊκής αφαιρετικής. Η συγχώνευση αυτή υπήρξε δυνατή, γιατί και στην περίπτωση της αφαιρετικής δηλώνεται κάποιου είδους περιορισμός και εξειδίκευση, π.χ. στη φράση ἀπέρχομαι τῆς πόλεως (φεύγω από την πόλη) η γενική, η οποία βρίσκεται στη θέση αφαιρετικής, καθιστά συγκεκριμένη την αφετηρία της απομάκρυνσης. Στη συνέχεια θα εξεταστούν οι λειτουργίες της γενικής όταν (α) προσδιορίζει ουσιαστικά και επίθετα, (β) προσδιορίζει επιρρήματα και (γ) συντάσσεται με ρήμα και (δ) λειτουργεί επιρρηματικά.

Α. Με ουσιαστικό ή Επίθετο	Β. Με επίρρημα	Γ. Με Ρήμα	Δ. Ως Επίρρημα
Διαιρετική	Διαιρετική	Αντικείμενο	Τόπου
Κτητική	Αξίας	Κατηγορηματική	Χρόνου
Καταγωγής	Αιτίας	Αξίας	Αιτίας
Δημιουργού	Αντικειμενική	Αιτίας	Αξίας
Ύλης	Συγκριτική	Εγκλήματος	Σκοπού
Περιεχομένου	Αναφοράς	Ποινής
Ιδιότητας	Αφετηρίας, Χωρισμού
Αξίας
Αιτίας
Συγκριτική
Παραθετική
Υποκειμενική
Αντικειμενική

Η Γενική με ονόματα. 

Η γενική, όταν προσδιορίζει ουσιαστικά ή επίθετα ως ετερόπτωτος προσδιορισμός, δηλώνει ποικίλες σχέσεις:

(α) το σύνολο του οποίου μέρος είναι το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό (Γενική Διαιρετική).

ΔΗΜ 27.68 τοὺς ἀδίκους τῶν ἀνθρώπων || τους άδικους ανάμεσα στους ανθρώπους.

ΛΥΣ 25.14 τῶν κατηγόρων ὁ βουλόμενος παρελθὼν ἐλεγξάτω || όποιος θέλει από τους κατηγόρους ας ανέβει στο βήμα κι ας με διαψεύσει.

ΠΛ Απολ 32b μόνος τῶν πρυτάνεων || μόνος από τους πρυτάνεις.

ΞΕΝ Ελλ 4.2.5 οἱ πολλοὶ τῶν στρατιωτῶν οι περισσότεροι από τους στρατιώτες.

ΘΟΥΚ 7.11.3 μέρος τι τοῦ ὁπλιτικοῦ || ένα μέρος του στρατεύματος των οπλιτών.

ΛΥΣ 2.40 τίς ἀνθρώπων οὐκ ἂν ἐδάκρυσεν; || ποιος άνθρωπος δεν θα δάκρυζε;

* Διαιρετική είναι και η γενική γεωγραφικών όρων.

ΘΟΥΚ 1.29.3 ἐν Ἀκτίῳ τῆς Ἀνακτορίας γῆς || στο Άκτιο της Ανακτορίας,

* Με γενική διαιρετική συντάσσεται αρκετά συχνά το ουσιαστικοποιημένο ουδέτερο επιθέτων ή αντωνυμιών, καθώς και ο υπερθετικός βαθμός των επιθέτων:

ΔΗΜ 12.6 εἰς τοῦτο παρανομίας ἀφῖχθε || έχετε φτάσει σ' αυτό το σημείο παρανομίας.

ΔΗΜ 9.3 ἄν τι τῶν ἀληθῶν μετὰ παρρησίας λέγω || αν λέω με θάρρος κάποια αλήθεια.

ΘΟΥΚ 1.30.3 τοῦ χρόνου τὸν πλεῖστον || τον περισσότερο καιρό.

ΞΕΝ ΚΑναβ 3.3.11 οἱ πρεσβύτατοι τῶν στρατηγῶν οι γηραιότεροι από τους στρατηγούς.

ΛΥΣ 2.28 κατὰ τὸ στενότατον τοῦ Ἑλλησπόντου || στο πιο στενό σημείο του Ελλησπόντου.

(β) τον κάτοχο ενός αντικειμένου ή τον δημιουργό (Γενική Κτητική ή του Δημιουργού). Στη γενική κτητική εντάσσεται και η γενική που δηλώνει συγγενικές σχέσεις. Με γενική κτητική συντάσσονται συνήθως τα επίθετα: οἰκεῖος, ἴδιος, κοινός, συγγενής, ἑταῖρος, φίλος, ἐχθρός, ξένος.

ΛΥΣ 2.61 τὴν παλαιὰν ἀρετὴν τῶν προγόνων || την παλιά αρετή των προγόνων μας.

ΔΗΜ 60.4 ἡ γὰρ εὐγένεια τῶνδε τῶν ἀνδρῶν η ευγενική καταγωγή αυτών εδώ των ανδρών.

ΞΕΝ Απολ 33 ἐπεδείξατο δὲ τῆς ψυχῆς τὴν ῥώμην || έδειξε τη δύναμη της ψυχής του.

ΔΗΜ 24.142 τοὺς μὲν τοῦ Σόλωνος νόμους || τους νόμους του Σόλωνα.

ΘΟΥΚ 4.104.4 Θουκυδίδην τὸν Ὀλόρου τον Θουκυδίδη τον γιο του Ολόρου.

ΣΟΦ Αι 172 Διὸς Ἄρτεμις || η Άρτεμη, η κόρη του Δία.

ΞΕΝ ΚΑναβ 5.3.13 ἱερὸς ὁ χῶρος τῆς Ἀρτέμιδος || προστατευμένος από τη θεά είναι ο χώρος της Άρτεμης.

ΠΛ Συμπ 205a τὸν ἔρωτα τοῦτον, πότερα κοινὸν οἴει εἶναι πάντων ἀνθρώπων, […] ἢ πῶς λέγεις; || κι αυτός ο έρωτας θεωρείς ότι είναι κοινός σε όλους τους ανθρώπους ή πώς αλλιώς το φαντάζεσαι.

ΔΗΜ 50.1 οὐ γὰρ ἐμὸς καὶ Πολυκλέους ἴδιός ἐστιν ὁ ἀγὼν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῆς πόλεως κοινός || γιατί ο δικαστικός αγώνας δεν είναι ιδιωτικός που αφορά μόνο εμένα και τον Πολυκλή, αλλά δημόσιος και αφορά την πόλη μας.

* Παρατήρηση:

Γενική κτητική αποτελεί και η γενική των κύριων ονομάτων, η οποία προσδιορίζει ουσιαστικά που δηλώνουν Συγγένεια ή Καταγωγή.

→ Ἐμπεδοκλῆς Μέτωνος ἦν υἱός.

 

(γ) την ύλη από την οποία είναι κατασκευασμένο ένα αντικείμενο (Γενική της Ύλης).

ΗΡΟΔ 2.138 ἐστρωμένη ἐστὶ ὁδὸς λίθου || υπάρχει δρόμος στρωμένος με πέτρα.

ΘΟΥΚ 6.8.1 ἑξήκοντα τάλαντα ἀσήμου ἀργυρίου || εξήντα τάλαντα άκοπο ασήμι.

ΞΕΝ Ελλ 4.4.12 εἰθισμένοι ὁρᾶν οἱ ἄνθρωποι σωροὺς σίτου, ξύλων, λίθων, τότε ἐθεάσαντο σωροὺς νεκρῶν || συνηθισμένοι οι άνθρωποι να βλέπουν σωρούς από σιτάρι, ξύλα και πέτρες, είδαν τότε σωρούς νεκρών.

(δ) το περιεχόμενο ενός αντικειμένου ή μιας έννοιας που δηλώνει πλήθος ή ποσότητα (Γενική του Περιεχομένου).

ΞΕΝ Απομν 1.2.32 βοῶν ἀγέλης νομεύς || βοσκός μιας αγέλης βοδιών.

ΞΕΝ Ελλ 1.1.15 τὸ πλῆθος τῶν νεῶν || το πλήθος των πλοίων.

ΞΕΝ ΚΑναβ 6.4.4 κρήνη δὲ ἡδέος ὕδατος || βρύση με δροσερό νερό.

(ε) κάποια ιδιότητα του προσδιοριζόμενου ουσιαστικού, συνήθως μέγεθος, ηλικία, ποσότητα οπότε συνοδεύεται και από αριθμητικό (Γενική της Ιδιότητας).

ΘΟΥΚ 4.104.4 ἀπέχουσα τῆς Ἀμφιπόλεως ἡμίσεος ἡμέρας μάλιστα πλοῦν || που απέχει από την Αμφίπολη το πολύ μισής μέρας ταξίδι με το πλοίο.

ΘΟΥΚ 6.8.1 ὡς ἐς ἑξήκοντα ναῦς μηνὸς μισθόν || περίπου ο μισθός ενός μήνα για εξήντα πλοία.

ΘΟΥΚ 7.2.4 ὀκτὼ σταδίων […] τεῖχος || τείχος οκτώ σταδίων.

ΘΟΥΚ 3.70.6 οἱ δέ τινες τῆς αὐτῆς γνώμης τῷ Πειθίᾳ ὀλίγοι ἐς τὴν Ἀττικὴν τριήρη κατέφυγον || κάποιοι λίγοι όμως που είχαν τις ίδιες πεποιθήσεις με τον Πειθία κατέφυγαν στην αττική τριήρη.

(στ) την αξία ή το τίμημα και εξαρτάται συνήθως από τα επίθετα: ἄξιος, ἀνάξιος, ἀντάξιος, ἐπάξιος, ἀξιόχρεως, ὠνητός, τίμιος, κ.ά. (Γενική της Αξίας).

ΛΥΣ 14.2 οὐ γὰρ μικρὰ τὰ ἁμαρτήματα οὐδὲ συγγνώμης ἄξια || γιατί τα σφάλματά δεν είναι μικρά ούτε αξίζουν τη συγγνώμη σας.

ΔΗΜ 8.49 ἀνάξιον ὑμῶν καὶ τῶν ὑπαρχόντων τῇ πόλει καὶ πεπραγμένων τοῖς προγόνοις || ανάξιο σε σας και στους πόρους που διαθέτει η πόλη σας και στα επιτεύγματα των προγόνων σας.

ΔΗΜ 8.49 οὐδεὶς ἂν γένοιτ' ἀξιόχρεως τηλικούτου πράγματος || γιατί κανείς άνθρωπος δεν θα μπορούσε να γίνει αξιόπιστος εγγυητής για ένα τόσο σημαντικό ζήτημα.

ΙΣΟΚΡ 2.32 δόξα δὲ χρημάτων οὐκ ὠνητή || η δόξα δεν μπορεί να αγοραστεί με χρήματα.

ΛΥΣ 30.20 ἱερὰ […] τριῶν ταλάντων || θυσίες αξίας τριών ταλάντων.

(ζ) την αιτία και εξαρτάται συνήθως από επίθετα όπως αἴτιος, ὑπαίτιος, ἀναίτιος, ὑπεύθυνος, ὑπόλογος, ἔνοχος, ἀθῷος, εὐδαίμων κ.ά. ή από ουσιαστικά που δηλώνουν ψυχικό πάθος (Γενική της Αιτίας).

ΛΥΣ 2.16 ἀγαθῶν πολλῶν αἴτιος ἅπασιν ἀνθρώποις || υπεύθυνος για πολλές ευεργεσίες προς όλους τους ανθρώπους.

ΛΥΣ 13.94 τὸν αἴτιον ὄντα ἐκείνοις τοῦ θανάτου || αυτόν που είναι υπεύθυνος για τον θάνατό τους.

ΔΗΜ 54.18 τραύματος πάλιν εἰσὶν γραφαί || κι υπάρχουν επίσης περιπτώσεις για την άσκηση δίωξης λόγω τραυματισμού.

(η) το υποκείμενο της ενέργειας που δηλώνει το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό, το οποίο συνήθως είναι ρηματικό παράγωγο ή έχει ρηματική σημασία (Γενική Υποκειμενική).

ΛΥΣ 2.26 τήν τ' ἐνθάδε ἄφιξιν τῶν βαρβάρων καὶ τὴν νίκην τῶν προγόνων || την εδώ άφιξη των βαρβάρων και τη νίκη των προγόνων μας.

ΘΟΥΚ 2.65.9 τοῦ πρώτου ἀνδρὸς ἀρχή || εξουσία του ικανότερου άνδρα.

ΔΗΜ 36.24 τὰς μαρτυρίας […] τῶν παρόντων || τις μαρτυρίες όσων ήταν παρόντες.

(θ) το αντικείμενο της ενέργειας που δηλώνει το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό (Γενική Αντικειμενική). 

Τα ουσιαστικά και τα επίθετα που συντάσσονται με γενική αντικειμενική είναι ως προς τη σημασία τους συνήθως αντίστοιχα των ρημάτων που συντάσσονται με αντικείμενο σε γενική, δηλώνουν δηλαδή μνήμη ή λήθη (μνήμων, ἀμνήμων, ἐπιλήσμων), φροντίδα, επιμέλεια, φειδώ και τα αντίθετά τους (ἐπιμελής, ἀμελής, φειδωλός, ὀλίγωρος), συμμετοχή, πλησμονή ή στέρηση (μέτοχος, κοινωνός, πλήρης, μεστός, ἐνδεής, γυμνός, ψιλός, κενός, ὀρφανός), χωρισμό, απομάκρυνση ή απαλλαγή (ἔρημος, ἐλεύθερος, ἄμικτος, ἄγευστος), εμπειρία ή απειρία, επιτυχία ή αποτυχία (ἔμπειρος, ἄπειρος, ἐπιτυχής), εξουσία ή υποταγή (κύριος, ἡγεμών, ὑπήκοος), διαφορά ή σύγκριση (διάφορος, ἕτερος, ἀλλότριος).

Ειδικότερα:

👉 Με γενική αντικειμενική συντάσσονται ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) ομόρριζα με ρήματα που δέχονται αντικείμενο σε γενική. 

Επίθετα που συντάσσονται με γενική αντικειμενική είναι κυρίως όσα σημαίνουν:

1. Μνήμη ή λήθη, όπως μνήμων, ἀμνήμων, ἐπιλήσμων κ.τ.ό.:
   μνήμων τῶν εὐεργεσιῶν – ἀμνήμων τῶν κινδύνων
2. Επιμέλεια ή αμέλεια, φειδώ (καλή διαχείριση) ή αφειδία, όπως ἐπιμελής, ἀμελής, ὀλίγωρος, φειδωλός, ἀφειδὴς κ.τ.ό.:
   ἐπιμελὴς ἀγαθῶν – ἀμελὴς κακῶν – ἀφειδὴς τοῦ βίου
   N.E.: • Φάνηκε καλός οικονόμος της περιουσίας. • [αλλά και:] Είναι αμελής στα ραντεβού. [εμπρόθ. της αναφοράς]
3. Κυριότητα, εξουσία ή το αντίθετο, όπως ἐγκρατής, κύριος, ἀκράτωρ, ὑπήκοος κ.τ.ό.:
   Ἐγκρατὴς γέγονε πολλῶν χρημάτων.
   Ἐν τῇ δημοκρατίᾳ κύριος ὁ δῆμος καὶ τῶν νόμων ἐστίν.
   N.E.: Έγινε κύριος της κατάστασης.
4. Εμπειρία ή απειρία, επιτυχία ή αποτυχία, όπως ἔμπειρος, ἐπιστήμων, ἄπειρος, ἀήθης (ασυνήθιστος), ἐπιτυχής, ἀποτυχής κ.τ.ό.:
    ἔμπειρος πολέμου καὶ ἀγώνων – ἄπειρος τοῦ ἀγωνίζεσθαι – ἀήθης τοιαύτης μάχης
   N.E.: Ήταν γνώστης των κινδύνων.
5. Συμμετοχή, πλησμονή, όπως μέτοχος, κοινωνός, μεστός, πλήρης, ἔμπλεως κ.τ.ό.:
   μέτοχος ἐλπίδων – ἄνθρωπος ταραχῆς καὶ τόλμης μεστὸς – κοινωνὸς φιλίας
   Ἡ νεότης ἐλπίδος πλήρης ἐστίν.
   N.E.: Απεβίωσε πλήρης ημερών.
6. Χωρισμό, στέρηση, απομάκρυνση ή απαλλαγή, όπως ἁγνός, ἄγονος, ἀμέτοχος, ἄμοιρος, ἀπαίδευτος, γυμνός, ἐλεύθερος, ἐνδεὴς (φτωχός), ἔρημος, κενός, ὀρφανὸς κ.τ.ό.:
   ἐνδεὴς χρημάτων – κενὸς δακρύων – ὀρφανὸς μητρὸς
   Ἔστι δὲ ὀμίχλη ἀτμώδης ἀναθυμίασις ἄγονος ὕδατος.
   N.E.: Σήμερα είμαι ελεύθερος υπηρεσίας.
7. Διαφορά, όπως ἄλλος, ἀλλότριος, διάφορος, ἕτερος κ.τ.ό. H γενική που εξαρτάται από τα επίθετα αυτά χαρακτηρίζεται και συγκριτική:
   Ἐπιστήμη ἐπιστήμης διάφορος.
   Ἕτερον τὸ διδάσκειν τοῦ διαλέγεσθαι.

ΘΟΥΚ 2.54.4 μνήμη δὲ ἐγένετο καὶ τοῦ Λακεδαιμονίων χρηστηρίου θυμήθηκαν και τον χρησμό που είχαν πάρει οι Λακεδαιμόνιοι.

ΘΟΥΚ 2.40.2 οἰκείων ἅμα καὶ πολιτικῶν ἐπιμέλεια || φροντίδα συγχρόνως και για τις ιδιωτικές και για τις δημόσιες υποθέσεις.

ΑΝΤΙΦ 3.4.6 μέτοχός ἐστι τοῦ φόνου || είναι συνεργός στον φόνο.

ΘΟΥΚ 2.52.3 τά τε ἱερὰ […] νεκρῶν πλέα ἦν || και τα ιερά ήταν γεμάτα νεκρούς.

ΔΗΜ 18.217 ζήλου καὶ χαρᾶς καὶ ἐπαίνων ἡ πόλις ἦν μεστή || η πόλη ήταν γεμάτη από ενθουσιασμό και χαρά και επαίνους.

ΛΥΣ 13.11 τῶν ἐπιτηδείων ἐνδεεῖς || στερημένοι τα απαραίτητα.

ΗΡΟΔ 4.19 ψιλὴ δὲ δενδρέων ἡ πᾶσα αὕτη (χώρη) || ολόκληρη αυτή η περιοχή είναι γυμνή από δέντρα.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.8.20 τὰ δ᾽ ἅρματα ἐφέροντο […] κενὰ ἡνιόχων || τα άρματα έτρεχαν χωρίς ηνιόχους.

ΔΗΜ 57.70 πατρὸς ὀρφανός || ορφανός από πατέρα.
 
ΞΕΝ Απομν 4.4.24 φίλων μὲν ἀγαθῶν ἔρημοι || έρημοι από καλούς φίλους.

ΘΟΥΚ 1.80.1 πολλῶν ἤδη πολέμων ἔμπειρός εἰμι || έχω ήδη εμπειρία πολλών πολέμων.

ΘΟΥΚ 1.142.6 τὸ δὲ τῆς θαλάσσης ἐπιστήμονας γενέσθαι οὐ ῥᾳδίως αὐτοῖς προσγενήσεται || δεν θα είναι εύκολο γι' αυτούς να γίνουν έμπειροι στη ναυτική τέχνη.

ΔΗΜ 3.16 εἰ δὲ καὶ ταύτης κύριος τῆς χώρας γενήσεται || αν όμως γίνει κύριος κι αυτής της περιοχής.

ΘΟΥΚ 2.75.2 οἱ δὲ τοῦ δήμου προστάται || οι αρχηγοί της δημοκρατικής παράταξης.

ΠΛ Πολ 360d οὕτω δὲ δρῶν οὐδὲν ἂν διάφορον τοῦ ἑτέρου ποιοῖ || ενεργώντας όμως έτσι δεν θα έκανε κάτι διαφορετικό από τον άλλο.

ΠΛ Γοργ 500d ἕτερον δὲ τὸ ἡδὺ τοῦ ἀγαθοῦ || η ηδονή είναι κάτι διαφορετικό από το αγαθό.

ΘΟΥΚ 2.52.2 τοῦ ὕδατος ἐπιθυμίᾳ || από δίψα για νερό.

ΔΗΜ 60.9 τοὺς τῶν ᾀδομένων ποιητάς || τους ποιητές των τραγουδιών.

(ι) τον δεύτερο όρο της σύγκρισης μετά από επίθετα συγκριτικού βαθμού ή επίθετα που δηλώνουν σύγκριση, όπως πρότερος, ὕστερος, πολλαπλάσιος, κλπ. (Γενική Συγκριτική).

ΛΥΣ 2.42 συνεβάλοντο […] ναῦς δὲ πλείους τῶν ἄλλων συμμάχων || συνεισέφεραν περισσότερα πλοία από τους άλλους συμμάχους τους.

ΘΟΥΚ 2.61.1 ὁ φυγὼν τὸν κίνδυνον τοῦ ὑποστάντος μεμπτότερος || αυτός που θέλει να αποφύγει τον κίνδυνο είναι περισσότερο αξιοκατάκριτος από αυτόν που τον υπομένει.

ΣΟΦ Αντ 672 ἀναρχίας δὲ μεῖζον οὐκ ἔστιν κακόν || δεν υπάρχει κακό μεγαλύτερο από την αναρχία.

ΛΥΣ 16.15 ὕστερος ἀνεχώρησα τοῦ σεμνοῦ Στειριῶς || υποχώρησα μετά από τον αλαζόνα δημότη της Στειρίας.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.2.25 Ἐπύαξα δὲ ἡ Συεννέσιος γυνὴ προτέρα Κύρου […] ἀφίκετο || η Επύαξα, η γυναίκα του Συέννεση, έφτασε πριν από τον Κύρο.

* Εκφορά του δεύτερου (β') όρου σύγκρισης. Ο δεύτερος όρος της σύγκρισης, όταν είναι ουσιαστικό ή όρος ισοδύναμος με ουσιαστικό μπορεί να εκφέρεται με δύο τρόπους: (α) συνηθέστερα με γενική συγκριτική, (β) με το διαζευκτικό ἢ και το ουσιαστικό στην ίδια πτώση με τον πρώτο όρο της σύγκρισης.

ΛΥΣ 19.61 οὔκουν ἄξιον τοῖς τῶν κατηγόρων λόγοις πιστεῦσαι μᾶλλον ἢ τοῖς ἔργοις (τοῦ ἐμοῦ πατρός) || δεν είναι, συνεπώς, σωστό να δώσετε μεγαλύτερη πίστη στα λόγια των κατηγόρων απ' ό,τι στα έργα (του πατέρα μου).

ΛΥΣ 24.19 ταῦτα λέγων οὐδὲν ἐμοῦ κατηγορεῖ μᾶλλον ἢ τῶν ἄλλων ὅσοι τέχνας ἔχουσιν || λέγοντας αυτά δεν κατηγορεί καθόλου περισσότερο εμένα απ' ό,τι τους άλλους, όσοι ασκούν κάποιο επάγγελμα τεχνίτη.

* Στην περίπτωση που ο δεύτερος όρος σύγκρισης δεν είναι ουσιαστικό ή είναι φράση, εκφέρεται πάντοτε με το διαζευκτικό ἢ και σε μορφή όμοια με τον πρώτο όρο σύγκρισης.

ΞΕΝ Απομν 4.1.2 (Σωκράτης) παίζων οὐδὲν ἧττον ἢ σπουδάζων ἐλυσιτέλει τοῖς συνδιατρίβουσι || ο Σωκράτης, όταν αστειευόταν, ωφελούσε όσους τον συναναστρέφονταν όχι λιγότερο απ' ό,τι όταν μιλούσε σοβαρά.

ΛΥΣ 7.27 τῷ βουλομένῳ τότε μᾶλλον ἐξῆν ἀδικεῖν ἢ νυνί || για όποιον το ήθελε, ήταν πιο εύκολο τότε να αδικεί απ' ό,τι τώρα.

(κ) Γενική Παραθετική

Ενώ έχουμε πει ότι η παράθεση είναι ομοιόπτωτος προσδιορισμός, υπάρχει και η παράθεση σε γενική με τη λέξη που προσδιορίζει να βρίσκεται σε διαφορετική πτώση. Η παράθεση αυτή ονομάζεται γενική παραθετική και προσδιορίζει:

α. Επίθετα που ισοδυναμούν με γενική ουσιαστικού και δηλώνουν προέλευση, καταγωγή ή ύλη, όπως τα επίθετα πατρῷος [τοῦ πατρός], μητρῷος [τῆς μητρός], Ἀθηναῖος [ἐξ Ἀθηνῶν], χρυσοῦς [ἐκ χρυσοῦ] κ.ά., π.χ.:

Ἀθηναῖος εἶ, πόλεως τῆς μεγίστης.

[η γενική παραθετική πόλεως προσδιορίζει το επίθετο Ἀθηναῖος που βρίσκεται σε ονομαστική.]

β. Τις κτητικές αντωνυμίες ἡμέτερος, ὑμέτερος, σφέτερος, π.χ.

Τὴν ἡμετέραν αὐτῶν χώραν διαφθείρομεν.

[η γενική παραθετική αὐτῶν προσδιορίζει την αντωνυμία ἡμετέραν] που βρίσκεται σε αιτιατική.

Η Γενική με επιρρήματα. 

Η γενική, όταν συνοδεύει επιρρήματα, έχει συνήθως τις λειτουργίες και τις σημασίες που διαθέτει όταν συνοδεύει επίθετα, καθώς πολλά επιρρήματα παράγονται από επίθετα ή ως προς τη σημασία τους αντιστοιχούν σε κάποια επίθετα. Έτσι η γενική μετά από επιρρήματα μπορεί να είναι:

(α) Γενική διαιρετική μετά από επιρρήματα τοπικά, χρονικά, ποσοτικά και τον υπερθετικό βαθμό των επιρρημάτων.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 6.1.42 ἐμβαλεῖν ποι τῆς ἐκείνων χώρας || να κάνουμε επίθεση σε κάποιο σημείο της χώρας εκείνων.

ΔΗΜ 23.156 αἰσθόμενος δ᾽ οὗ ἦν κακοῦ || κι όταν αντιλήφθηκε σε τι δύσκολη θέση βρισκόταν.

ΘΟΥΚ 4.25.1 ὀψὲ τῆς ἡμέρας || αργά το βράδυ.

ΠΛ Χαρμ 155c ἐπειδὴ δὲ τῶν τοιούτων ἅδην εἴχομεν || κι αφού είχαμε εξαντλήσει το συγκεκριμένο θέμα.

(β) Γενική της αξίας μετά από τα επιρρήματα ἀξίως, ἐπαξίως, ἀναξίως κλπ.

ΔΗΜ 60.1 ἀξίως εἰπεῖν τῶν τετελευτηκότων || να μιλήσω όπως αξίζει στους νεκρούς.

ΠΛ Απολ 32e καὶ πράττων ἀξίως ἀνδρὸς ἀγαθοῦ || και ενεργώντας όπως ταιριάζει σ' έναν ενάρετο άνθρωπο.

(γ) Γενική της αιτίας μετά από επιφωνήματα που δηλώνουν λύπη, πόνο, έκπληξη.

ΑΡΙΣΤΟΦ Πλ 389 Οἴμοι τῶν κακῶν || αλίμονο για τις συμφορές μου! / αλίμονο, ποιες συμφορές με βρήκαν!

(δ) Γενική αντικειμενική μετά από τροπικά επιρρήματα παραγόμενα από επίθετα που συντάσσονται με γενική αντικειμενική ή μετά από τα προθετικά τοπικά επιρρήματα (τοπικά επιρρήματα που παράγονται από προθέσεις, όπως ἄνω, κάτω, ἐντός, ἐκτός, ἐγγύς, ἐναντίον, πλησίον κλπ.).

ΙΣΟΚΡ 1.52 δεῖ καὶ τοὺς παιδείας ὀρεγομένους μηδενὸς μὲν ἀπείρως ἔχειν || πρέπει κι αυτοί που επιθυμούν την παιδεία να μην είναι αμαθείς σε τίποτα.

ΠΛ Νομ 932a ἐάν τις ἐν τῇδε τῇ πόλει γονέων ἀμελέστερον ἔχῃ τοῦ δέοντος || αν κάποιος σε αυτήν εδώ την πόλη παραμελεί υπερβολικά τους γονείς του.

ΣΟΦ ΟΤ 788 λάθρᾳ δὲ μητρὸς καὶ πατρὸς πορεύομαι Πυθώδε || κρυφά από τη μητέρα και τον πατέρα μου πηγαίνω στην Πυθώ (=στους Δελφούς).

ΛΥΣ 2.63 ἐγγὺς […] τοῦδε τοῦ μνήματος || κοντά σ' αυτό εδώ το μνήμα.

ΔΗΜ 3.27 πλησίον Θηβῶν || κοντά στη Θήβα.

ΘΟΥΚ 6.25.1 ἐναντίον ἁπάντων || ενώπιον όλων.

ΛΥΣ 3.46 οὐ νόμιμόν ἐστιν ἔξω τοῦ πράγματος λέγειν || δεν είναι νόμιμο να μιλά κανείς για πράγματα άσχετα με την υπόθεση.

(ε) Γενική συγκριτική μετά από συγκριτικό βαθμό επιρρημάτων.

ΙΣΟΚΡ Επιστ 8.2 ὁρῶν δ᾽ αὐτοὺς λυπουμένους μᾶλλον τοῦ προσήκοντος || κι επειδή βλέπω ότι αυτοί λυπούνται περισσότερο απ' όσο πρέπει.

(στ) Γενική της αναφοράς με τα τροπικά επιρρήματα πῶς, ὅπως, ὡς, καλῶς, κακῶς, εὖ, όταν σχηματίζουν περιφράσεις με τα ρήματα ἔχω και κεῖμαι (στον Ηρόδοτο και ἥκω). Η συγκεκριμένη γενική δηλώνει σε σχέση με τι το υποκείμενο της πρότασης βρίσκεται σε καλή/κακή κατάσταση ή θέση.

ΘΟΥΚ 1.22.3διότι οἱ παρόντες ἐν τοῖς ἔργοις ἑκάστοις οὐ ταὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν ἔλεγον, ἀλλ' ὡς ἑκατέρων τις εὐνοίας ἢ μνήμης ἔχοι || γιατί οι παρόντες στα επιμέρους γεγονότα δεν έδιναν τις ίδιες πληροφορίες για τα ίδια συμβάντα, αλλά τα διηγούνταν ανάλογα με την εύνοιά τους προς τη μία ή την άλλη πλευρά και όπως τα θυμόντουσαν.

ΔΗΜ 60.23 ὡς ἕκαστος ἔχει γνώμης || ο καθένας ανάλογα με την κρίση του.

ΠΛ Πολ 404d εὖ σώματος ἕξειν || να είναι σε καλή σωματική κατάσταση.

ΞΕΝ Ελλ 4.5.15 ὡς τάχους ἕκαστος εἶχεν || όσο γρήγορα μπορούσε ο καθένας.

(ζ) Γενική της αφετηρίας, του χωρισμού·  δηλώνει τοπική ή χρονική αφετηρία, το τοπικό δηλαδή ή το χρονικό σημείο από το οποίο αρχίζει κάτι. Προσδιορίζει επιρρήματα που δηλώνουν απομάκρυνση, χωρισμό ή προσέγγιση, όπως ἔξω, ἐκτός, πόρρω / πρόσω (μακριά), ἐντός, εἴσω, ἐγγύς, πλησίον, πέραν, μακράν, ἐναντίον, ὄπισθεν, ἑκατέρωθεν, ἀμφοτέρωθεν, μεταξύ, ἔμπροσθεν, κρύφα, λάθρᾳ (κρυφά) κ.τ.ό.:

ἐντὸς τῶν πυλῶν – ἔξω τῆς Ἀττικῆς
Ἐκάθευδον μέχρι πόρρω τῆς ἡμέρας. (Kοιμόνταν μέχρι αργά.)
Φαλακροῦνται οἱ ἄνθρωποι τὰ ἔμπροσθεν τῆς κεφαλῆς.

➤ Με τα επιρρήματα κρύφα και λάθρᾳ η γενική μπορεί να θεωρηθεί και αντικειμενική:

Κρύφα τῶν ἀνδρῶν τοῦτο ἔπρασσον.
Προμηθεὺς λάθρᾳ Διὸς ἔδωκεν ἀνθρώποις τὸ πῦρ.

Η Γενική ως επιρρηματικός προσδιορισμός μπορεί να δηλώνει:

(α) Τόπο. Πρόκειται για χρήση κυρίως ποιητική· στην πεζογραφία έχουν διατηρηθεί μόνο οι γενικές κάποιων αντωνυμιών που έχουν καταλήξει τοπικά επιρρήματα.

ΘΟΥΚ 1.29.3 ἐν Ἀκτίῳ τῆς Ἀνακτορίας γῆς, οὗ τὸ ἱερὸν τοῦ Ἀπόλλωνός ἐστιν || στο Άκτιο της Ανακτορίας, όπου βρίσκεται το ιερό του Απόλλωνα.

ΘΟΥΚ 2.52.3 τά τε ἱερὰ ἐν οἷς ἐσκήνηντο νεκρῶν πλέα ἦν, αὐτοῦ ἐναποθνῃσκόντων || και τα ιερά στα οποία είχαν κατασκηνώσει ήταν γεμάτα νεκρούς, που είχαν ξεψυχήσει εκεί μέσα.

(β) Χρόνο. Ειδικότερα δηλώνει χρονικό διάστημα εντός του οποίου συμβαίνει ή ισχύει κάτι.

ΘΟΥΚ 3.104.1 τοῦ δ' αὐτοῦ χειμῶνος καὶ Δῆλον ἐκάθηραν Ἀθηναῖοι || κατά τη διάρκεια του ίδιου χειμώνα οι Αθηναίοι έκαναν και τον καθαρμό της Δήλου.

ΛΥΣ 14.2 ὡς ἔσται τοῦ λοιποῦ βελτίων || ότι θα είναι στο εξής καλύτερος.

(γ) Αιτία, όταν προσδιορίζει ρήματα ψυχικού πάθους ή δικανικά ρήματα.

ΛΥΣ 2.40 τίς τῆς τόλμης αὐτοὺς οὐκ ἂν ἠγάσθη; || ποιος δεν θα τους θαύμαζε για την τόλμη τους;

ΛΥΣ 2.81 ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου καὶ ζηλῶ || εγώ λοιπόν αυτούς τους μακαρίζω και τους ζηλεύω για τον θάνατο που είχαν.

ΛΥΣ 10.31 νῦν γὰρ διώκω <μὲν> κακηγορίας, τῇ δ' αὐτῇ ψήφῳ φόνου φεύγω τοῦ πατρός || γιατί εγώ τώρα ασκώ δίωξη εναντίον του για εξύβριση και συγχρόνως κατά την ίδια ψηφοφορία κατηγορούμαι για τον φόνο του πατέρα μου.

(δ) Αξία ή Τίμημα (και την Ποινή, όταν προσδιορίζει δικαστικά ρήματα).

ΠΛ Απολ 20b καὶ πόσου διδάσκει; || και πόσα παίρνει για τη διδασκαλία του;

ΔΗΜ 9.9 τοῦτο δ᾽ ἐστὶν ὃ τῶν ἀναλισκομένων χρημάτων πάντων Φίλιππος ὠνεῖται || αυτό είναι που αγοράζει ο Φίλιππος με όλα τα χρήματα που ξοδεύει.

ΠΛ Απολ 36b τιμᾶται δ᾽ οὖν μοι ὁ ἀνὴρ θανάτου || ορίζει ως ποινή λοιπόν για μένα ο άνθρωπος αυτός το θάνατο.

(ε) Γενική του Σκοπού· είναι γενική έναρθρου απαρεμφάτου:

Ἐτειχίσθη Ἀταλάντη τοῦ μὴ λῃστὰς κακουργεῖν τὴν Εὔβοιαν.

N.E.: Έπεσε του θανατά.

* Οι παραπάνω λειτουργίες και σημασίες της γενικής μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες: (α) γενική διαιρετική: συνοδεύει συνήθως ρήματα και δηλώνει το μέρος ενός όλου ή ένα συγκεκριμένο πράγμα σε αντίθεση με άλλα, στο οποίο μεταβαίνει η ρηματική ενέργεια· αντιθέτως, όταν προσδιορίζει ουσιαστικά δηλώνει το όλο στο οποίο εντάσσεται το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό· (β) υπαγωγική γενική: συνοδεύει συνήθως ονόματα και τα εξειδικεύει υπάγοντάς τα στην κυριότητα κάποιου ή σε μια συγκεκριμένη κατηγορία· (γ) αφαιρετική γενική: δηλώνει την αφετηρία μιας κίνησης απομάκρυνσης ή την προέλευση.

https://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/composition/page_012.html

Β. Η ΓΕΝΙΚΗ (ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ)
Σε γενική τίθενται:
Ι. Το αντικείμενο	Ρήματος μονόπτωτου: Σὺ οὖν τῶν εἰρημένων μέμνησο. Ρήματος δίπτωτου: Ἔργων ἀγαθῶν τὴν βασιλείαν ἐνέπλησεν Απαρεμφάτου: Οἱ νέοι συγγνώμης ἀξιοῦνται τυγχάνειν. Μετοχής: Εἰσὶν θεοὶ ἐπιμελούμενοι πάντων.
ΙΙ. Η γενική κατηγορηματική	Σόλων τῶν ἑπτὰ σοφῶν ἐκλήθη. [διαιρετική]
ΙΙΙ. Το κατηγορούμενο υποκειμένου σε γενική	Ἐμοῦ τῆς Ἀσίας κυρίου ὄντος ἧκε πρὸς ἐμέ.
IV. Η γενική απόλυτη μετοχή και το υποκείμενό της	Xειμῶνος ὄντος προσέβαλον τῷ τείχει.
V. Η μετοχή η συνημμένη στο κατά γενική αντικείμενο του ρήματος	Ἀκούω τινῶν λεγόντων ὡς συνεβουλήθησάν τινες αὐτὸν σωθῆναι.
VI. Οι ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί όρου που βρίσκεται σε γενική	Βουλόμεθα τῆς κοινῆς εἰρήνης μετέχειν. [επιθετικός]
VII. Ετερόπτωτοι προσδιορισμοί	῞Yμνοι θεῶν ἦσαν ἔπαινοι. [αντικειμενική] Οἱ ἄλλοι ὕστεροι ἡμῶν ἦσαν. [συγκριτική]
VIII. Επιρρηματικοί προσδιορισμοί	Ἑσπέρας συνεδείπνουν αὐτῷ. [του χρόνου] Ζηλῶ σε τοῦ πλούτου. [της αιτίας]
IX. Προσδιορισμοί επιρρημάτων και επιφωνημάτων	Ποιεῖ τοῦτο πολλάκις τοῦ μηνός. [διαιρετική] Μᾶλλον τῶν ἄλλων τὴν βασιλείαν τιμῶσιν. [συγκριτική]
X. Λέξεις που σχηματίζουν εμπρόθετους προσδ. με τις προθέσεις ἀμφί, ἀντί, ἀπό, διά, ἐκ/ἐξ, ἐπί, κατά, μετά, παρά, περί, πρό, πρός, ὑπέρ, ὑπὸ	Ἐκ παλαιοῦ ἐχθρὸς ἦν αὐτοῦ. Εὐρυπτόλεμος ἔλεξεν ὑπὲρ τῶν στρατηγῶν τάδε.

Δοτική

Η Δοτική είναι η πτώση που δηλώνει το πρόσωπο ή το πράγμα το οποίο εμπλέκεται σε μια σχέση αντιθετικά προσδιορισμένη: σχέση φιλίας ή έχθρας, ωφέλειας ή βλάβης, ομοιότητας ή διαφοράς, συμφωνίας ή αντίθεσης κλπ. Πέρα όμως από τη συγκεκριμένη λειτουργία, η αρχαιοελληνική δοτική έχει αφομοιώσει και τις λειτουργίες δύο ινδοευρωπαϊκών πτώσεων οι οποίες εξέλειπαν στην αρχαία ελληνική: της οργανικής και της τοπικής. Η οργανική δοτική δηλώνει συνοδευτικά στοιχεία της ρηματικής πράξης, όπως το μέσον με το οποίο αυτή επιτυγχάνεται ή τις διάφορες περιστάσεις που την συνοδεύουν, ενώ η τοπική δοτική εντοπίζει τη ρηματική πράξη στον χώρο ή στον χρόνο. Στη συνέχεια θα εξεταστούν οι λειτουργίες της δοτικής όταν (α) προσδιορίζει ουσιαστικά και επίθετα, (β) προσδιορίζει επιρρήματα ,(γ) συντάσσεται με ρήμα και (δ) λειτουργεί επιρρηματικά.

Α. Με Ουσιαστικό ή Επίθετο	Β. Με επίρρημα	Γ. Με Ρήμα	Δ. Ως Επίρρημα
Αντικειμενική	Αντικειμενική	Αντικείμενο	Τόπου
Αναφοράς	Αναφοράς	Προσωπική:	Χρόνου
Μέτρου ή Διαφοράς	Μέτρου ή Διαφοράς	-Απλή	Οργάνου
		-Κτητική	Μέσου
		-Χαριστική	Τρόπου
		-Αντιχαριστική	Συνοδείας
		-Ηθική	Αιτίας
		-Κρίνοντος προσώπου	Αναφοράς
		-Ενεργούντος προσώπου  ή  Ποιητικού Αιτίου	Ποσού

Η Δοτική με ονόματα.

Η δοτική ως ετερόπτωτος προσδιορισμός ονομάτων προσδιορίζει κυρίως επίθετα (σπανιότερα ουσιαστικά) και δηλώνει

(α) το αντικείμενο της ενέργειας του επιθέτου (Δοτική Αντικειμενική). Τα επίθετα που συντάσσονται με δοτική αντικειμενική είναι ως προς τη σημασία τους συνήθως αντίστοιχα των ρημάτων που συντάσσονται με αντικείμενο σε δοτική, σημαίνουν δηλαδή φιλική ή εχθρική διάθεση (φίλος, εὔνους, πιστός, σύμμαχος, ἐχθρός, κακόνους, κ.ά.), ωφέλεια ή βλάβη (ὠφέλιμος, βοηθός, βλαβερός, κ.ά.), ευπείθεια, υποταγή και τα αντίθετά τους (εὐπειθής, ὑπήκοος, ὑπηρέτης, κ.ά.), ακολουθία, διαδοχή, προσέγγιση, επικοινωνία, μίξη, γειτνίαση, συγγένεια και τα αντίθετά τους (ἀκόλουθος, διάδοχος, γείτων, ὅμορος, συγγενής, ἄμικτος, κ.ά.), αυτό που ταιριάζει ή αρμόζει και το αντίθετο (ἁρμόδιος, ἀνάρμοστος, πρεπώδης, ἀπρεπής, κ.ά.), ταυτότητα, ομοιότητα, ισότητα, συμφωνία και τα αντίθετά τους (ὁ αὐτός, ὅμοιος, ἀνόμοιος, ἴσος, ἄνισος, σύμφωνος, ἐναντίος, κ.ά.)

ΛΥΣ 18.11 Παυσανίας ἤρξατο εὔνους εἶναι τῷ δήμῳ || ο Παυσανίας άρχισε να δείχνει συμπάθεια προς τους δημοκρατικούς.

ΘΟΥΚ 1.33.3 καὶ οὐκ αἰσθάνεται […] καὶ τοὺς Κορινθίους […] ὑμῖν ἐχθροὺς ὄντας || δεν αντιλαμβάνεται ότι και οι Κορίνθιοι είναι εχθροί σας.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 7.5.50 Ὑρκάνιοι μὲν πρῶτοι φίλοι ἡμῖν ἐγένοντο || οι Υρκάνιοι πρώτοι έγιναν φίλοι μας.

ΘΟΥΚ 1.53.4 Κερκυραίοις δὲ τοῖσδε ξυμμάχοις οὖσι βοηθοὶ ἤλθομεν || ήρθαμε για να βοηθήσουμε αυτούς εδώ τους Κερκυραίους που είναι σύμμαχοί μας.

ΠΛ Νομ 715c τοὺς δ᾽ ἄρχοντας λεγομένους νῦν ὑπηρέτας τοῖς νόμοις ἐκάλεσα || κι αυτούς που τώρα ονομάζονται άρχοντες τους αποκάλεσα υπηρέτες των νόμων.

ΙΣΟΚΡ 8.22 νῦν μὲν γὰρ εἰκότως φοβοῦνται γείτονα ποιήσασθαι τὴν πόλιν ταῖς αὑτῶν δυναστείαις || γιατί τώρα δικαιολογημένα φοβούνται να κάνουν την πόλη μας γείτονα της επικράτειάς τους.

ΞΕΝ Ελλ 2.3.39 ᾔδειν γὰρ ὅτι […] οἱ ὅμοιοι τούτῳ φοβήσοιντο, φοβούμενοι δὲ ἐναντίοι τῇδε τῇ πολιτείᾳ ἔσοιντο || γιατί ήξερα ότι οι όμοιοί του θα φοβηθούν, κι από το φόβο τους θα γίνουν εχθροί αυτού του καθεστώτος.

ΔΗΜ 15.7 ἀκόλουθος τοίνυν ὁ νῦν λόγος ἐστί μοι τῷ τότε ῥηθέντι || ο τωρινός λοιπόν λόγος μου είναι σύμφωνος με όσα είπα τότε.

ΞΕΝ ΚΑναβ 7.2.5 Ἀρίσταρχος […] διάδοχος Κλεάνδρῳ || ο Αρίσταρχος, ο διάδοχος του Κλέανδρου.

ΛΥΣ 25.15 εἰ πάντες τὴν αὐτὴν γνώμην ἔσχον ἐμοί || αν όλοι είχαν την ίδια γνώμη με μένα.

Πολλά από τα παραπάνω επίθετα συντάσσονται συχνά και με γενική κτητική ή αντικειμενική:

ΞΕΝ ΚΑναβ 2.5.39 ὅσοι ἦτε Κύρου φίλοι || όσοι ήσασταν φίλοι του Κύρου.

ΘΟΥΚ 8.53.2 τῶν Ἀλκιβιάδου ἅμα ἐχθρῶν διαβοώντων || ενώ συγχρόνως οι εχθροί του Αλκιβιάδη φώναζαν.

ΘΟΥΚ 2.42.2 οὐκ ἂν πολλοῖς τῶν Ἑλλήνων ἰσόρροπος ὥσπερ τῶνδε ὁ λόγος τῶν ἔργων φανείη || δεν θα μπορούσε για πολλούς Έλληνες να αποδειχθεί ο λόγος ισάξιος με τα έργα τους, όπως γι' αυτούς εδώ.

(β) αναφορά και προσδιορίζει συνήθως επίθετα που δηλώνουν ικανότητα, σύγκριση, καταλληλότητα ή κατάσταση (Δοτική της Αναφοράς).

ΞΕΝ ΚΠαιδ 2.3.6 ἐγὼ δ᾽ […] οὔτε ποσίν εἰμι ταχὺς οὔτε χερσὶν ἰσχυρός || εγώ δεν είμαι ούτε γρήγορος στα πόδια ούτε ισχυρός στα χέρια.

ΘΟΥΚ 5.43.2 Ἀλκιβιάδης ὁ Κλεινίου, ἀνὴρ ἡλικίᾳ μὲν ἔτι τότε ὢν νέος || ο Αλκιβιάδης, ο γιος του Κλεινία, άντρας που τότε ήταν ακόμη νέος στην ηλικία.

ΘΟΥΚ 7.77.2 κἀγώ τοι οὐδενὸς ὑμῶν οὔτε ῥώμῃ προφέρων […] οὔτ' εὐτυχίᾳ δοκῶν που ὕστερός του εἶναι || κι εγώ ασφαλώς, ενώ ούτε ξεπερνώ σε δύναμη κανέναν από σας, ούτε και με λογαριάζουν ότι υστερώ κάπως σε ευτυχία έναντι οποιουδήποτε.

(γ) τον βαθμό κατά τον οποίο διαφοροποιείται κάτι από κάτι άλλο, όταν προσδιορίζει συγκριτικούς (σπανιότερα υπερθετικούς) βαθμούς επιθέτων επιτείνοντας τη σημασία τους (Δοτική του Μέτρου ή της Διαφοράς).

ΔΗΜ 5.2 δυσκόλου δ' ὄντος φύσει καὶ χαλεποῦ τοῦ βουλεύεσθαι, ἔτι πολλῷ χαλεπώτερον ὑμεῖς αὐτὸ πεποιήκατε || κι ενώ το να συζητά κανείς και να παίρνει αποφάσεις είναι από τη φύση του ενοχλητικό και δύσκολο, εσείς το έχετε καταστήσει αυτό πολύ δυσκολότερο.

ΛΥΣ 24.16 τοὺς πολλῷ πλείω τῶν ἀναγκαίων κεκτημένους || αυτούς που κατέχουν αγαθά πολύ περισσότερα από τα αναγκαία.

ΞΕΝ ΚΑναβ 4.7.23 πολλῷ μείζων ἐγίγνετο ἡ βοὴ ὅσῳ δὴ πλείους ἐγίγνοντο || η βοή γινόταν πολύ δυνατότερη, όσο αυξανόταν ο αριθμός των ανδρών.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.2.25 Ἐπύαξα […] προτέρα Κύρου πέντε ἡμέραις εἰς Ταρσοὺς ἀφίκετο || η Επύαξα έφτασε στην Ταρσό πέντε μέρες πριν από τον Κύρο.

Η Δοτική με επιρρήματα. 

Η δοτική που προσδιορίζει επιρρήματα έχει λειτουργίες ανάλογες με τη δοτική που συνοδεύει επίθετα. 

Συγκεκριμένα μπορεί να δηλώνει:

(α) το αντικείμενο της ενέργειας του επιρρήματος (Δοτική Αντικειμενική), όταν προσδιορίζει επιρρήματα τα οποία παράγονται ή σημασιολογικά αντιστοιχούν σε επίθετα που συντάσσονται με δοτική αντικειμενική.

ΘΟΥΚ 1.48.2 καὶ ἅμα ἕῳ πλέοντες καθορῶσι τὰς τῶν Κερκυραίων ναῦς μετεώρους || και κατά την αυγή, ενώ έπλεαν, βλέπουν τα πλοία των Κερκυραίων στο ανοιχτό πέλαγος.

ΛΥΣ 24.7 τοὺς ἄλλους τοὺς ὁμοίως ἐμοὶ διακειμένους || τους άλλους που είναι στην ίδια κατάσταση με μένα.

ΠΛ Νομ 844e ἑπομένως τῷ νόμῳ || σύμφωνα με το νόμο.

ΙΣΟΚΡ 7.31 παραπλησίως δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ τὰ πρὸς σφᾶς αὐτοὺς διῴκουν || με τρόπο παρόμοιο με όσα ειπώθηκαν συμπεριφέρονταν και στις μεταξύ τους σχέσεις.

(β) αναφορά, όταν προσδιορίζει τροπικά επιρρήματα που δηλώνουν ικανότητα, σύγκριση, καταλληλότητα ή κατάσταση (Δοτική της Αναφοράς).

ΔΗΜ 11.2 ἀλλὰ (χρὴ) καὶ σώμασι καὶ χρήμασι καὶ ναυσὶ καὶ πᾶσιν ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν ἀφειδῶς ὁρμῆσαι πρὸς τὸν πόλεμον || αλλά πρέπει να μπείτε πρόθυμα στον πόλεμο διαθέτοντας ανθρώπους και χρήματα και πλοία και γενικώς τα πάντα.

ΛΥΚΟΥΡ Λεωκ 75 καὶ πῶς ἔχετε ταῖς διανοίαις (περὶ τούτων), θεωρήσατε || παρατηρήστε πώς σκέφτεστε (γι' αυτά τα ζητήματα).

(γ) το μέτρο ή τη διαφορά, όταν προσδιορίζει συγκριτικούς βαθμούς επιρρημάτων επιτείνοντας τη σημασία τους (Δοτική του Μέτρου ή της Διαφοράς).

ΛΥΣ 18.6 καὶ οὐ πολλῷ χρόνῳ ὕστερον Νικήρατος […] ὑπὸ τῶν τριάκοντα ἀπέθανεν || κι όχι πολύ αργότερα ο Νικήρατος εκτελέστηκε από τους τριάκοντα.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 8.3.40 τοσούτῳ ἥδιον ζῶ ὅσῳ πλείω κέκτημαι || όσο περισσότερα έχω, τόσο πιο ευχάριστα ζω.

Η Δοτική ως επιρρηματικός προσδιορισμός μπορεί να δηλώνει:

(α) Τόπο. Η επιρρηματική δοτική του τόπου χρησιμοποιείται κυρίως στην ποίηση, ενώ στην πεζογραφία επιβιώνει μόνο με κύρια ονόματα, π.χ. Πυθοῖ, Ἰσθμοῖ, Ὀλυμπίασι, Σαλαμῖνι, Ἀθήνησι, Μαραθῶνι, Φαληροῖ, κλπ, καθώς και στις δοτικές κάποιων ονομάτων ή αντωνυμιών που έχουν καταντήσει επιρρήματα, όπως τῇδε, ταύτῃ, ἐκείνῃ, ἄλλῃ, ᾗ, πάντῃ, κύκλῳ κλπ. Στον πεζό λόγο για να εντοπιστεί η θέση κάποιου πράγματος ή γεγονότος προτιμάται η εμπρόθετη εκφορά ἐν + δοτική, συχνά και στην περίπτωση των κυρίων ονομάτων.

ΣΟΦ ΟΤ 1451 ἀλλ᾽ ἔα με ναίειν ὄρεσιν || αλλά άφησέ με να κατοικώ στα βουνά.

ΘΟΥΚ 1.73.4 φαμὲν γὰρ Μαραθῶνί τε μόνοι προκινδυνεῦσαι τῷ βαρβάρῳ || ισχυριζόμαστε ότι μόνοι εμείς στον Μαραθώνα τολμήσαμε να αντιμετωπίσουμε τους βαρβάρους. Πρβ. ΘΟΥΚ 1.18.1 ἡ ἐν Μαραθῶνι μάχη Μήδων πρὸς Ἀθηναίους.

ΘΟΥΚ 5.18.10 στήλας δὲ στῆσαι Ὀλυμπίασι καὶ Πυθοῖ καὶ Ἰσθμοῖ καὶ Ἀθήνησιν ἐν πόλει καὶ ἐν Λακεδαίμονι ἐν Ἀμυκλαίῳ || και να στήσουν στήλες (με τη συνθήκη) στην Ολυμπία και στους Δελφούς και στον Ισθμό και στην Αθήνα στην ακρόπολη και στη Σπάρτη στο Αμύκλαιο.

ΞΕΝ Απομν 2.9.1 οἶδα δέ ποτε αὐτὸν καὶ Κρίτωνος ἀκούσαντα, ὡς χαλεπὸν ὁ βίος Ἀθήνησιν εἴη ἀνδρὶ βουλομένῳ τὰ ἑαυτοῦ πράττειν || γνωρίζω ότι αυτός κάποτε άκουσε και από τον Κρίτωνα πόσο δύσκολη είναι η ζωή στην Αθήνα για κάποιον που θέλει να ασχολείται μόνο με τις προσωπικές του υποθέσεις.

ΘΟΥΚ 1.109.4 ξηράνας τὴν διώρυχα καὶ παρατρέψας ἄλλῃ τὸ ὕδωρ || αφού αποξήρανε τη διώρυγα και έκανε εκτροπή του νερού του ποταμού προς άλλη κατεύθυνση.

ΞΕΝ Ελλ 5.2.4 τάφρον ὤρυττε κύκλῳ περὶ τὴν πόλιν || έσκαβε τάφρο ολόγυρα στην πόλη.

(β) Χρόνο. Ειδικότερα η δοτική του χρόνου ορίζει το ακριβές χρονικό σημείο κατά το οποίο συνέβη κάτι, γι' αυτό κανονικά συνοδεύεται από επιθετικό προσδιορισμό, ο οποίος την καθιστά ακριβέστερη.

ΞΕΝ Ελλ 1.6.1 τῷ δ' ἐπιόντι ἔτει […]ἔπεμψαν ἐπὶ τὰς ναῦς Καλλικρατίδαν || την επόμενη χρονιά οι Λακεδαιμόνιοι έστειλαν αρχηγό του στόλου τον Καλλικρατίδα.

ΘΟΥΚ 7.78.4 καὶ ταύτῃ μὲν τῇ ἡμέρᾳ […] ηὐλίσαντο πρὸς λόφῳ τινὶ οἱ Ἀθηναῖοι· τῇ δ' ὑστεραίᾳ πρῲ ἐπορεύοντο || αυτή τη μέρα οι Αθηναίοι κατασκήνωσαν για τη νύχτα κοντά σ' έναν λόφο· και την επομένη ξεκίνησαν την πορεία τους με την αυγή.

ΔΗΜ 7.36 ἅπαντες γὰρ ἴσμεν τίνι μηνὶ καὶ τίνι ἡμέρᾳ ἡ εἰρήνη ἐγένετο || όλοι γνωρίζουμε ποιον μήνα και ποια μέρα έγινε η συνθήκη ειρήνης.

ΛΥΣ 13.10 ὃν τῷ προτέρῳ ἔτει στρατηγὸν χειροτονηθέντα ἀπεδοκιμάσατε || αυτόν που την προηγούμενη χρονιά, ενώ είχε εκλεγεί στρατηγός, τελικά κατά τη δοκιμασία του από τη Βουλή τον απορρίψατε.

ΔΗΜ 21.156 Παναθηναίοις κεχορήγηκα || στα Παναθήναια υπήρξα χορηγός.

(γ) Όργανο ή Μέσο.

ΛΥΣ 3.8 ἐπειδὴ δὲ αὐτὸν ἠμυνάμην, ἐκστὰς ἔβαλλέ με λίθοις || κι όταν προσπάθησα να τον αντιμετωπίσω, απομακρύνθηκε και άρχισε να με χτυπά με πέτρες.

ΞΕΝ 2.4.12 ἦν δὲ ᾠκοδομημένον (τὸ τεῖχος) πλίνθοις ὀπταῖς || (το τείχος) ήταν κατασκευασμένο με ψημένες πλίνθους.

ΠΛ Πολ 407d οὐκοῦν […] φῶμεν καὶ Ἀσκληπιὸν […] φαρμάκοις τε καὶ τομαῖς τὰ νοσήματα ἐκβάλλοντα; || να ισχυριστούμε, λοιπόν, ότι και ο Ασκληπιός με φάρμακα και διατομές έβγαλε από πάνω τους την αρρώστια;

ΛΥΣ 24.3 οἶμαι δεῖν […] τὰ τοῦ σώματος δυστυχήματα τοῖς τῆς ψυχῆς ἐπιτηδεύμασιν ἰᾶσθαι || είμαι της γνώμης ότι πρέπει κανείς να θεραπεύει τα σωματικά ελαττώματα με τα προτερήματα της ψυχής.

ΘΟΥΚ 2.65.3 οὐ μέντοι πρότερόν γε οἱ ξύμπαντες ἐπαύσαντο ἐν ὀργῇ ἔχοντες αὐτὸν πρὶν ἐζημίωσαν χρήμασιν || όμως ο θυμός του πλήθος απέναντι στον Περικλή δεν καταλάγιασε, παρά μόνο αφού τον τιμώρησαν με πρόστιμο.

* Εδώ θα πρέπει να ενταχθούν και κάποιες δοτικές που δηλώνουν σύμφωνα με τι συμβαίνει κάτι ή με ποιο κριτήριο κρίνεται.

ΑΙΣΧΙΝ 1.4 διοικοῦνται δ' αἱ μὲν τυραννίδες καὶ ὀλιγαρχίαι τοῖς τρόποις τῶν ἐφεστηκότων, αἱ δὲ πόλεις αἱ δημοκρατούμεναι τοῖς νόμοις τοῖς κειμένοις || οι τυραννίδες και οι ολιγαρχίες διοικούνται σύμφωνα με τη θέληση αυτών που βρίσκονται στην εξουσία, ενώ οι δημοκρατικές σύμφωνα με τους θεσπισμένους νόμους.

ΔΗΜ 34.48 πολὺ δικαιότερόν ἐστιν τοῖς ἐξ ἀρχῆς ῥηθεῖσι τεκμαίρεσθαι μᾶλλον ἢ τοῖς ὕστερον τεκταινομένοις || είναι πολύ πιο δίκαιο να βγάλετε συμπεράσματα με βάση την αρχική μαρτυρία του, παρά με βάση τα εκ των υστέρων κατασκευασμένα ψεύδη του.

ΞΕΝ Ιερ 1.17 τούτῳ κρίνουσιν οἱ πλεῖστοι ἥδιον ἡμᾶς καὶ πίνειν καὶ ἐσθίειν τῶν ἰδιωτῶν || με βάση το εξής κριτήριο κρίνουν οι περισσότεροι ότι εμείς (οι τύραννοι) ευχαριστιόμαστε και το ποτό και το φαγητό περισσότερο από τους απλούς ανθρώπους.

(δ) Τρόπο ή τις Συνθήκες υπό τις οποίες συμβαίνει κάτι. Πολλές δοτικές του τρόπου έχουν καταντήσει σχεδόν επιρρήματα: βίᾳ, σπουδῇ, λόγῳ, ἔργῳ, προφάσει, τῇ ἀληθείᾳ, σιγῇ, σιωπῇ, δρόμῳ, ἰδίᾳ, δημοσίᾳ, πεζῇ, τῷδε/τούτῳ τῷ τρόπῳ, τῇδε, ταύτῃ, ἄλλῃ, κλπ.

ΘΟΥΚ 4.127.1 οἱ δὲ βάρβαροι […] πολλῇ βοῇ καὶ θορύβῳ προσέκειντο || οι βάρβαροι επιτέθηκαν με πολλή βοή και θόρυβο.

ΘΟΥΚ 1.86.3 ἀλλὰ τιμωρητέα ἐν τάχει καὶ παντὶ σθένει || αλλά πρέπει να τους βοηθήσουμε γρήγορα και με όλη μας την δύναμη.

ΞΕΝ Αγ 1.31 τοῖς δὲ πελτασταῖς εἶπε δρόμῳ ὑφηγεῖσθαι || και διέταξε τους πελταστές να προπορεύονται τρέχοντας.

ΘΟΥΚ 1.93.1 τούτῳ τῷ τρόπῳ οἱ Ἀθηναῖοι τὴν πόλιν ἐτείχισαν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ || με αυτόν τον τρόπο οι Αθηναίοι τείχισαν την πόλη τους μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.

ΛΥΣ 2.61 ἐκείνων δὲ τῶν ἀνδρῶν ἄξιον καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ μεμνῆσθαι || αξίζει όμως και ιδιωτικά και δημόσια να φέρνει κανείς στην μνήμη του εκείνους τους άντρες.

ΠΛ Συμπ 189c ἄλλῃ γέ πῃ ἐν νῷ ἔχω λέγειν || κάπως αλλιώς σκέφτομαι να μιλήσω.

ΘΟΥΚ 1.4.1 Μίνως γὰρ παλαίτατος ὧν ἀκοῇ ἴσμεν ναυτικὸν ἐκτήσατο || ο Μίνωας είναι ο πιο παλιός, απ' όσους έχουμε ακουστά, που απέκτησε ναυτική δύναμη.

(ε) Συνοδεία. Δηλώνει τη συμμετοχή κάποιου στις ενέργειες του υποκειμένου. Χρησιμοποιείται πολύ συχνά για στρατιωτικές δυνάμεις.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.7.14 ἐντεῦθεν δὲ Κῦρος ἐξελαύνει […] συντεταγμένῳ τῷ στρατεύματι παντί || από εκεί ο Κύρος προέλασε με όλο το στράτευμά του σε παράταξη.

ΘΟΥΚ 1.26.4 στρατεύουσιν ἐπ' αὐτοὺς οἱ Κερκυραῖοι τεσσαράκοντα ναυσί || οι Κερκυραίοι εκστρατεύουν εναντίον τους με σαράντα πλοία.

ΞΕΝ ΚΑναβ 7.3.43 ἐγὼ μὲν ἡγήσομαι τοῖς ἵπποις || εγώ θα προπορευθώ με το ιππικό.

* Συχνά η δοτική της συνοδείας προσδιορίζεται από την οριστική αντωνυμία αὐτός, η οποία λειτουργεί ως κατηγορηματικός προσδιορισμός της.

ΘΟΥΚ 7.25.4 μίαν μὲν ναῦν λαμβάνουσιν αὐτοῖς ἀνδράσι || κατέλαβαν ένα πλοίο μαζί με τους ναύτες του.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 3.3.40 εἶπεν […] ἥκειν εἰς τὰς τάξεις αὐτοῖς στεφάνοις || τους διέταξε να παραταχθούν στην θέση τους φορώντας τα στεφάνια τους.

(στ) Αιτία. Συνήθως συνοδεύει ρήματα που δηλώνουν ψυχικό πάθος, όπως: χαίρω, ἥδομαι, ἄχθομαι, λυποῦμαι, ὀργίζομαι, αἰσχύνομαι, ἀγανακτῶ, ἀθυμῶ, χαλεπαίνω, χαλεπῶς φέρω, ἀπορῶ, θαυμάζω, κλπ.

ΞΕΝ 2.2.21 οὐ γὰρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ || δεν χωρούσε πλέον άλλη αναβολή, γιατί ήταν μεγάλος ο αριθμός αυτών που πέθαιναν από την πείνα.

ΔΗΜ 54.67 ἀλλ' αἰσχροκερδίᾳ καὶ πλεονεξίᾳ καὶ ὕβρει […] ταῦτα φανήσονται πράττοντες || αλλά θα αποδειχθεί ότι οι πράξεις τους έχουν ως κίνητρο την αισχροκέρδια και την πλεονεξία και την αλαζονία.

ΘΟΥΚ 8.48.3 καὶ ὁ μὲν ὄχλος, εἰ καί τι παραυτίκα ἤχθετο τοῖς πρασσομένοις, || και το πλήθος, αν και δυσανασχετούσε κάπως αρχικά για τις διαπραγματεύσεις.

ΞΕΝ 1.3.3 μὴ θαυμάζετε ὅτι χαλεπῶς φέρω τοῖς παροῦσι πράγμασιν || μην απορείτε που στενοχωριέμαι για την παρούσα κατάσταση.

ΘΟΥΚ 1.129.1 Ξέρξης δὲ ἥσθη τε τῇ ἐπιστολῇ καὶ ἀποστέλλει Ἀρτάβαζον τὸν Φαρνάκου ἐπὶ θάλασσαν || ο Ξέρξης ευχαριστήθηκε από την επιστολή και στέλνει τον Αρτάβαζο τον γιο του Φαρνάκη στην παραθαλάσσια περιοχή.

ΔΗΜ 45.67 μᾶλλον ἄξιον ὀργίλως ἔχειν τοῖς μετ' εὐπορίας πονηροῖς ἢ τοῖς μετ' ἐνδείας || είναι σωστό να οργίζεται κανείς περισσότερο με τους κακούς που είναι πλούσιοι παρά με τους κακούς που είναι φτωχοί.

* Η δοτική της αιτίας μπορεί να δηλώνει και το τελικό αίτιο (Δοτική του Σκοπού). Πρόκειται για χρήση αρκετά σπάνια, καθώς συνήθως για τη δήλωση του σκοπού προτιμάται η εμπρόθετη εκφορά ἐπὶ + δοτική. Η απρόθετη δοτική του σκοπού είναι χαρακτηριστική κυρίως του ύφους του Θουκυδίδη.

ΘΟΥΚ 6.33.2 Ἀθηναῖοι γὰρ ἐφ᾽ ὑμᾶς […] ὥρμηνται, πρόφασιν μὲν Ἐγεσταίων ξυμμαχίᾳ καὶ Λεοντίνων κατοικίσει, τὸ δὲ ἀληθὲς Σικελίας ἐπιθυμίᾳ || οι Αθηναίοι εκστρατεύουν εναντίον σας, φαινομενικά λόγω της συμμαχίας τους με τους Εγεσταίους και για να εγκαταστήσουν πάλι στον τόπο τους τους Λεοντίνους, στην πραγματικότητα όμως επειδή επιθυμούν να κατακτήσουν την Σικελία.

ΘΟΥΚ 3.82.1 πολεμουμένων δὲ καὶ ξυμμαχίας ἅμα ἑκατέροις τῇ τῶν ἐναντίων κακώσει καὶ σφίσιν αὐτοῖς ἐκ τοῦ αὐτοῦ προσποιήσει ῥᾳδίως αἱ ἐπαγωγαὶ τοῖς νεωτερίζειν τι βουλομένοις ἐπορίζοντο || τώρα όμως που (η Αθήνα και η Σπάρτη) βρίσκονταν σε πόλεμο και υπήρχαν συμμαχίες με την μία ή την άλλη πλευρά, όσοι ήθελαν να ανατρέψουν το καθεστώς (στις διάφορες πόλεις) εύκολα εξασφάλιζαν τη βοήθεια των συμμάχων τους, για να κατατροπώσουν τους αντιπάλους τους και συγχρόνως να ενισχύσουν την παράταξή τους.

(ζ) Αναφορά. Πολύ συχνά προσδιορίζει ρήματα που δηλώνουν σύγκριση ή διαφορά.

ΘΟΥΚ 2.34.6 ἀνὴρ ᾑρημένος ὑπὸ τῆς πόλεως, ὃς ἂν γνώμῃ τε δοκῇ μὴ ἀξύνετος εἶναι καὶ ἀξιώσει προήκῃ || ένας άντρας εκλεγμένος από την πόλη, όποιος θεωρηθεί ότι είναι συνετός και ξεχωρίζει για το κύρος του.

ΘΟΥΚ 2.39.1 διαφέρομεν δὲ καὶ ταῖς τῶν πολεμικῶν μελέταις τῶν ἐναντίων || διαφέρουμε όμως από τους αντιπάλους μας και ως προς την πολεμική εξάσκηση.

ΛΥΣ 24.13 τοσοῦτον δὲ διενήνοχεν ἀναισχυντίᾳ τῶν ἁπάντων ἀνθρώπων, || αλλά τόσο πολύ έχει ξεπεράσει σε αδιαντροπιά όλους τους ανθρώπους.

ΛΥΚΟΥΡ Λεωκ 132 ἀλλὰ Λεωκράτης τοσοῦτον ὑπερβέβληκε δειλίᾳ, ὥστε τὴν πατρίδα τοῖς πολεμίοις ἐγκατέλιπε || ο Λεωκράτης όμως υπήρξε τόσο υπερβολικός στη δειλία του, ώστε εγκατέλειψε την πατρίδα στους εχθρούς.

ΛΥΚΟΥΡ Λεωκ 108 Λακεδαιμόνιοι […] τῇ δ᾽ ἀνδρείᾳ πολὺ πάντων διήνεγκαν || οι Λακεδαιμόνιοι ξεπέρασαν κατά πολύ στην ανδρεία όλους τους ανθρώπους.

(η) Μέτρο ή Διαφορά.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.7.12 Ἀβροκόμας δὲ ὑστέρησε τῆς μάχης ἡμέραις πέντε || ο Αβροκόμας έφτασε καθυστερημένος πέντε μέρες μετά την μάχη.

ΛΥΣ 2.34 οὐ πολλαῖς δ' ὕστερον ἡμέραις ἦλθε καὶ ἡ πεζὴ στρατιά || λίγες μέρες αργότερα έφτασε και το πεζικό στράτευμα.

ΘΟΥΚ 5.47.10 Ἀργείους δὲ […] ἰόντας Ἀθήναζε δέκα ἡμέραις πρὸ Παναθηναίων τῶν μεγάλων || και οι Αργείοι […] πηγαίνοντας στην Αθήνα δέκα μέρες πριν από τα μεγάλα Παναθήναια.

👉Αντικείμενο σε δοτική δέχονται ρήματα τα οποία σημαίνουν:

1. Φιλική ή εχθρική διάθεση ή ενέργεια, όπως ἀρέσκω, (δια)αμιλλῶμαι, εὐνοῶ, βοηθῶ, ἀμύνω, τιμωρῶ, λυσιτελῶ (ωφελώ), ἀπειλῶ, ἐπιτιμῶ, πολεμῶ, μάχομαι, ἐναντιοῦμαι, μέμφομαι (επικρίνω), ὀργίζομαι, φθονῶ κ.τ.ό.:
   Οἱ νέοι πρεσβυτέροις διαμιλλῶνται.
   Οἱ Ἀθηναῖοι τῷ Ἀντιόχῳ ἐβοήθουν.
   Μὴ πάθωμεν ὃ ἄλλοις ἐπιτιμῶμεν.
   Πολεμοῦσι τοῖς πρότερον ἀδικήσασιν.
   Ἀνόπλοις ὡπλισμένοι μάχονται.

   ➤ Εκτός από το ρήμα λυσιτελῶ, τα ρήματα που σημαίνουν ωφέλεια ή βλάβη συντάσσονται με αιτιατική:
   Ἐκείνους μὲν οὐκ ὠφελεῖ τὸ οἰκεῖον, τούτους δὲ καὶ βλάπτει.

2. Ευπείθεια ή υποταγή και τα αντίθετά τους, όπως πείθομαι, πιστεύω, ὑπακούω, ὑπηρετῶ, δουλεύω (είμαι δούλος), ἀπειθῶ, ἀπιστῶ κ.τ.ό.:
   Ῥᾳδίως πείθεται τοῖς διαβάλλουσιν.
   Δαίδαλος Μίνῳ ἐδούλευεν.
   Ἑκὼν ἀπειθεῖ Ἀλέξανδρος τῷ μάντει.
3. Προσέγγιση, ακολουθία, διαδοχή, μείξη ή επικοινωνία, όπως πλησιάζω, πελάζω (πλησιάζω), ἀκολουθῶ, ἕπομαι (ακολουθώ), μείγνυμαι, (ἐπι)κοινωνῶ, ὁμιλῶ (συναναστρέφομαι), χρῶμαι (χρησιμοποιώ), (ἐν) (συν) (περι)τυγχάνω (συναντώ) κ.τ.ό.:
   Ὅμοιος ὁμοίῳ ἀεὶ πελάζει.
   Τὸ Γ ἕπεται τῷ Β.
   Ἐπικοινωνοῦσι αἱ ἐπιστῆμαι ἀλλήλαις.
   Μὴ πονηροῖς ὁμίλει.
   Οὐ δικαίως χρῆται τοῖς παραδείγμασι.
   Ἐκεῖ περιτυγχάνουσι τῷ στρατεύματι.

   ➤ Το ρήμα χρῶμαι συντάσσεται και με δύο δοτικές, από τις οποίες η μία είναι αντικείμενο και η άλλη κατηγορούμενο του αντικειμένου:
   Χρῶμαι τῷ προδότῃ συμβούλῳ. (ως σύμβουλο)

4. Ισότητα, ομοιότητα, συμφωνία και τα αντίθετά τους, όπως ἰσοῦμαι, ἔοικα (μοιάζω), ὁμοιάζω, ὁμοιοῦμαι, συμφωνῶ, συνᾴδω (συμφωνώ), ὁμολογῶ, ὁμονοῶ κ.τ.ό.:
   Φιλοσόφῳ ἔοικας, ὦ νεανίσκε.
   Τὸ τῆς πόλεως ἦθος ὁμοιοῦται τοῖς ἄρχουσι.
   Τὰ γὰρ ἔργα οὐ συμφωνεῖ τοῖς λόγοις.
   Οὗτος Ἐμπεδοκλεῖ ὁμονοεῖ ἢ οὔ;
5. Έριδα ή συμφιλίωση, όπως ἀμφισβητῶ, ἐρίζω, διαλλάττομαι, σπένδομαι (συνθηκολογώ) κ.τ.ό.:
   Οἱ ἐχθροὶ ἐρίζουσιν ἀλλήλοις.
   Ὁ κῆρυξ τῇ πρεσβείᾳ σπένδεται.
6. «Aρμόζει», «ταιριάζει», όπως ἁρμόττει, πρέπει, προσήκει:
   Τῇ βασιλείᾳ προσήκει καλοκαγαθία.

   ➤ Όταν τα ρήματα αυτά είναι απρόσωπα, η δοτική είναι δοτική προσωπική.

7. Tέλος, όσα ρήματα είναι σύνθετα με τις προθέσεις ἐν, ἐπί, παρά, περί, πρός, σύν, ὑπὸ ή το επίρρημα ὁμοῦ:
   Oὐκ ἐνέμεινε τοῖς ὅρκοις καὶ ταῖς σπονδαῖς.
   Οἱ δὲ ἐπιτίθενται τῷ στρατεύματι.
   Νοῦς ἀνθρώποις παρίσταται.
   Οὐδὲν ἡμῖν ἀγαθὸν παραγίγνεται.
   Πλέοντες νυκτὸς σφοδρῷ περιπίπτουσι χειμῶνι.
   Προσηύχοντο θεοῖς τοῖς Mηδίαν γῆν κατέχουσιν.
   Ἡ τούτου ἀδελφὴ ἐμοὶ συνοικεῖ.
   Ὀργὴ μεγάλη καὶ τιμωρία ὑπόκειται τοῖς τὰ ψευδῆ μαρτυροῦσιν.
   Οὐκ ὁμοφρονοῦσιν ἀλλήλοις. [Bλ. και παραπάνω τα ρ. ὁμονοῶ, ὁμολογῶ.]
   

   N.E.: Oι παραπάνω κατηγορίες ρημάτων συντάσσονται με αιτιατική ή εμπρόθετο προσδιορισμό σε θέση αντικειμένου και σπάνια με γενική:
   • Πολεμά τους εχθρούς. • Μοιάζει του παππού του. [ή: στον παππού του]

👉 Δοτική προσωπική. Η δοτική προσωπική, όπως δηλώνει και το όνομά της, φανερώνει το πρόσωπο το οποίο αφορά το περιεχόμενο της πρότασης (πρβ. τη νεοελληνική γενική προσωπική). Η δοτική προσωπική, επομένως, προσδιορίζει το σύνολο του περιεχομένου της πρότασης και όχι έναν συγκεκριμένο όρο της. Είναι συχνή η εμφάνισή της σε προτάσεις με απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις, όπου συσχετίζει το γενικό περιεχόμενο τη πρότασης με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.

ΔΗΜ 60.1 τοὺς ἐν τῷδε τῷ τάφῳ κειμένους […] ἔδοξεν τῇ πόλει δημοσίᾳ θάπτειν || η πόλη αποφάσισε να θάψει με δημόσια δαπάνη τους νεκρούς που κείτονται σε αυτόν εδώ τον τάφο.

ΛΥΚΟΥΡ Λεωκ 84 Πελοποννησίοις[…] ἔδοξε στρατεύειν ἐπὶ τὴν πόλιν ἡμῶν || οι Πελοποννήσιοι αποφάσισαν να εκστρατεύσουν ενάντια στην πόλη μας.

ΛΥΣ 25.34 τοῦτο μὲν οὖν οὐ χαλεπὸν τῷ βουλομένῳ κατανοῆσαι || αυτό λοιπόν δεν είναι δύσκολο, για όποιον θέλει, να το κατανοήσει.

ΛΥΣ 31.20 ῥᾴδιόν ἐστιν ὑμῖν γνῶναι ὁποῖός τις ἦν περὶ αὐτήν || είναι εύκολο να καταλάβετε πώς συμπεριφέρθηκε προς αυτήν.

ΛΥΣ 6.3 ἀδύνατον δὲ καὶ ὑμῖν ἐστι […] ἢ κατελεῆσαι ἢ καταχαρίσασθαι Ἀνδοκίδῃ || και για σας είναι αδύνατο να δείξετε μεγαλύτερο οίκτο και εύνοια προς τον Ανδοκίδη (ενν. απ' ό,τι επιβάλλει το δίκαιο).

* Η δοτική προσωπική όμως εμφανίζεται και σε προτάσεις με προσωπικά ρήματα, στις οποίες αναλαμβάνει ποικίλες λειτουργίες. Συγκεκριμένα, μπορεί να δηλώνει:

(α) τον κάτοχο ή τον φορέα του υποκειμένου του ρήματος (Δοτική Προσωπική Κτητική) με ρήματα υπαρκτικά, όπως: εἰμί, ὑπάρχω, γίγνομαι.

ΘΟΥΚ 1.86.3 ἄλλοις μὲν γὰρ χρήματά ἐστι πολλὰ καὶ νῆες καὶ ἵπποι, ἡμῖν δὲ ξύμμαχοι ἀγαθοί || γιατί άλλοι μπορεί να έχουν χρήματα πολλά και ναυτικό και ιππικό, εμείς όμως έχουμε γενναίους συμμάχους.

ΞΕΝ ΚΑναβ 3.2.10 ἐτύγχανον λέγων ὅτι πολλαὶ καὶ καλαὶ ἐλπίδες ἡμῖν εἶεν σωτηρίας || τώρα μόλις έλεγα ότι έχουμε πολλές και βάσιμες ελπίδες να σωθούμε.

ΞΕΝ ΚΑναβ 2.2.11 ὑπάρχει γὰρ νῦν ἡμῖν οὐδὲν τῶν ἐπιτηδείων || γιατί τώρα δεν έχουμε καθόλου εφόδια.

ΔΗΜ 4.4 τό τε πλῆθος τῆς ὑπαρχούσης αὐτῷ δυνάμεως || το πλήθος της στρατιωτικής δύναμης που έχει.

ΠΛ Νομ 341c νῖκαι δὲ ἀνθρώποις πολλαὶ δὴ τοιαῦται γεγόνασίν τε καὶ ἔσονται || οι άνθρωποι είχαν πολλές τέτοιες νίκες και θα έχουν.

ΞΕΝ Απομν 3.11.1 γυναικὸς δέ ποτε οὔσης ἐν τῇ πόλει καλῆς, ᾗ ὄνομα ἦν Θεοδότη || όταν κάποτε βρισκόταν στην πόλη μια όμορφη γυναίκα που την έλεγαν Θεοδότη.

ΞΕΝ ΚΑναβ 3.4.10 ὄνομα δὲ ἦν τῇ πόλει Μέσπιλα || και το όνομα της πόλης ήταν Μέσπιλα.

(β) το πρόσωπο προς ωφέλεια ή βλάβη του οποίου συμβαίνει αυτό που δηλώνει η πρόταση (Δοτική Προσωπική Χαριστική ή Αντιχαριστική).

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.1.9 ἄλλο δὲ στράτευμα αὐτῷ συνελέγετο ἐν Χερρονήσῳ || κι άλλο στράτευμα συγκεντρωνόταν γι' αυτόν στην Χερσόνησο.

ΔΗΜ 9.59 Φιλιστίδης μὲν ἔπραττε Φιλίππῳ || ο Φιλιστίδης ενεργούσε προς το συμφέρον του Φιλίππου.

ΞΕΝ Αγ 2.15 ἐκέλευσε […] στεφανοῦσθαι πάντας τῷ θεῷ || διέταξε να φορέσουν όλοι στεφάνια προς τιμήν του θεού.

ΠΛ Τιμ 17d εἴπομεν ὡς ἄρ᾽ αὐτοὺς δέοι φύλακας εἶναι μόνον τῆς πόλεως, […] δικάζοντας μὲν πρᾴως τοῖς ἀρχομένοις ὑπ᾽ αὐτῶν || είπαμε ότι αυτοί πρέπει να είναι μόνο φύλακες της πόλης, που θα απονέμουν με πραότητα δικαιοσύνη σε όσους βρίσκονται υπό την εξουσία τους.

ΘΟΥΚ 2.12.3 ἥδε ἡ ἡμέρα τοῖς Ἕλλησι μεγάλων κακῶν ἄρξει || αυτή εδώ η μέρα θα είναι αρχή μεγάλων συμφορών για τους Έλληνες.

ΞΕΝ Απομν 2.10.1 ἄν τίς σοι τῶν οἰκετῶν ἀποδρᾷ || αν σου αποδράσει κάποιος από τους δούλους σου.

(γ) το πρόσωπο προς αρέκεια ή δυσαρέσκεια, χαρά ή λύπη του οποίου συμβαίνει αυτό που δηλώνει η πρόταση (Δοτική Προσωπική Ηθική). Η δοτική ηθική είναι συνήθως προσωπική αντωνυμία πρώτου ή δευτέρου προσώπου.

ΣΟΦ ΟΚ 81 Ὦ τέκνον, ἦ βέβηκεν ἡμὶν ὁ ξένος; || παιδί μου έφυγε ο ξένος και μας άφησε;

ΞΕΝ ΚΠαιδ 1.4.2 ὑπερεφοβεῖτο μή οἱ ὁ πάππος ἀποθάνῃ || φοβόταν πολύ μήπως πεθάνει ο παππούς του και τον χάσει.

ΠΛ Απολ 20e καί μοι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, μὴ θορυβήσητε || και, σας παρακαλώ, μην κάνετε θόρυβο, Αθηναίοι.

ΙΣΟΚΡ 15.4 καί μοι τὴν γραφὴν ἀνάγνωθι || διάβασε, σε παρακαλώ, την καταγγελία.

* Η Δοτική Ηθική μπορεί να συνοδεύεται από ένα επίθετο (συνήθως το επίθετο ἄσμενος) ή μια μετοχή (βουλόμενος, ἐθέλων, ἡδόμενος, ἀχθόμενος, προσδεχόμενος) που επιτείνουν τη σημασία της και λειτουργούν ως κατηγορηματικοί προσδιορισμοί της.

ΠΛ Φαιδ 78b ἐπανέλθωμεν, εἴ σοι ἡδομένῳ ἐστίν || ας επιστρέψουμε όμως στο θέμα, αν αυτό σου είναι ευχάριστο.

ΘΟΥΚ 4.85.3 εἰ μὴ ἀσμένοις ὑμῖν ἀφῖγμαι || αν έχω έλθει χωρίς να είμαι ευπρόσδεκτος από σας.

ΘΟΥΚ 2.3.2 τῷ γὰρ πλήθει τῶν Πλαταιῶν οὐ βουλομένῳ ἦν τῶν Ἀθηναίων ἀφίστασθαι || γιατί ο λαός των Πλαταιών δεν ήθελαν να αποστατήσουν από τους Αθηναίους.

ΔΗΜ 18.11 τῆς δὲ πομπείας ταύτης […] ὕστερον, ἂν βουλομένοις ᾖ τουτοισί, μνησθήσομαι || αν αυτοί εδώ (οι δικαστές) το επιθυμούν, θα υπενθυμίσω αργότερα αυτές τις αισχρολογίες.

ΘΟΥΚ 2.60.1 προσδεχομένῳ μοι τὰ τῆς ὀργῆς ὑμῶν ἔς με γεγένηται || τις περίμενα τις εκδηλώσεις της οργής σας εναντίον μου.

ΘΟΥΚ 6.46.2 τῷ μὲν Νικίᾳ προσδεχομένῳ ἦν τὰ παρὰ τῶν Ἐγεσταίων || ο Νικίας τα περίμενε τα άσχημα νέα από τους Εγεσταίους.

ΞΕΝ Ελλ 5.3.13 ἦν δὲ οὐ τῷ Ἀγησιλάῳ ἀχθομένῳ ταῦτα || αυτά δεν δυσαρεστούσαν τον Αγησίλαο.

(δ) το πρόσωπο που συμμετέχει συναισθηματικά σε αυτό που περιγράφει η πρόταση (Δοτική Προσωπική της Συμπάθειας).

ΗΡΟΔ 1.80 διέφθαρτό τε τῷ Κροίσῳ ἡ ἐλπίς || του Κροίσου τού χάθηκαν οι ελπίδες.

ΠΛ Συμπ 215e πολύ μοι μᾶλλον ἢ τῶν κορυβαντιώντων ἥ τε καρδία πηδᾷ || η καρδιά μου χοροπηδά πολύ πιο έντονα απ' ό,τι των χορευτών που συμμετέχουν στις τελετές των Κορυβάντων.

(ε) το πρόσωπο που ενεργεί (Δοτική Προσωπική του Ενεργούντος Προσώπου ή του Ποιητικού Αιτίου). Η συγκεκριμένη δοτική συνοδεύει συνήθως παθητικά ρήματα συντελικού χρόνου, τα ρηματικά επίθετα σε -τὸς και -τέος, και μερικά απρόσωπα ρήματα όπως μέλει, μεταμέλει, παρεσκεύασται, ὁμολογεῖται, κλπ.

ΛΥΣ 24.4 περὶ μὲν οὖν τούτων τοσαῦτά μοι εἰρήσθω || γι' αυτά λοιπόν τόσα μόνο ας έχουν ειπωθεί από μένα.

ΛΥΣ 25.2 οὐδὲ γὰρ πολλοστὸν μέρος τῶν ἐκείνοις πεπραγμένων εἰρήκασιν || γιατί δεν έχουν αναφέρει ούτε ένα ελάχιστο μέρος απ' όσα έχουν διαπραχθεί από εκείνους (τους Τριάκοντα).

ΞΕΝ Κυν 13.2 περὶ μὲν τῶν ματαίων πολλὰ αὐτοῖς γέγραπται || για ασήμαντα και ανώφελα θέματα έχουν γραφτεί πολλά από αυτούς.

ΙΣΟΚΡ 7.73 πρὸς γὰρ τὴν ἐκείνων ἀρετήν, ἀλλ' οὐ πρὸς τὴν τῶν τριάκοντα πονηρίαν ἁμιλλητέον ἡμῖν ἐστιν || γιατί εμείς πρέπει να συναγωνισθούμε εκείνους (τους προγόνους μας) στην αρετή και όχι τους Τριάκοντα στην κακία τους.

ΞΕΝ Ελλ 2.4.40 σκέψασθε εἰ ἄρα ἐπ' ἀνδρείᾳ ὑμῖν μέγα φρονητέον || αναλογιστείτε αν ίσως πρέπει να καμαρώνετε για την ανδρεία σας.

ΠΛ Κρ 47e ἆρ᾽ οὖν βιωτὸν ἡμῖν ἐστιν μετὰ μοχθηροῦ καὶ διεφθαρμένου σώματος; || άραγε αξίζει να ζούμε με αρρωστημένο και εντελώς κατεστραμμένο σώμα;

ΘΟΥΚ 1.46.1 οἱ δὲ Κορίνθιοι, ἐπειδὴ αὐτοῖς παρεσκεύαστο, ἔπλεον ἐπὶ τὴν Κέρκυραν || οι Κορίνθιοι, αφού τέλειωσαν τις προετοιμασίες τους, έπλεαν εναντίον της Κέρκυρας.

ΙΣΟΚΡ 5.23 μετέμελεν δ᾽ αὐτοῖς ἁπάντων τῶν εἰρημένων || μετάνιωναν για όλα όσα είχαν πει.

* Σπάνιες είναι οι περιπτώσεις που η δοτική προσωπική του ποιητικού αιτίου συνοδεύει ρήματα τα οποία δεν είναι συντελικού χρόνου.

ΘΟΥΚ 2.41.4 τοῖς τε νῦν καὶ τοῖς ἔπειτα θαυμασθησόμεθα || θα μας θαυμάζουν και οι σύγχρονοι και οι μεταγενέστεροι.

ΘΟΥΚ 1.51.2 τοῖς δὲ Κερκυραίοις […] οὐχ ἑωρῶντο (αἱ Ἀθηναίων νῆες) || στους Κερκυραίους όμως δεν ήταν ορατά (τα αθηναϊκά πλοία).

(στ) το πρόσωπο κατά την κρίση του οποίου ή σε σχέση με το οποίο ισχύει το περιεχόμενο της πρότασης (Δοτική Προσωπική του Κρίνοντος Προσώπου ή της Αναφοράς). Συνήθως πρόκειται για τη δοτική της μετοχής ενός ρήματος κίνησης ή ενός ρήματος που σημαίνει κρίση.

ΠΛ Θεαιτ 152a οἷα μὲν ἕκαστα ἐμοὶ φαίνεται τοιαῦτα μὲν ἔστιν ἐμοί, οἷα δὲ σοί, τοιαῦτα δὲ αὖ σοί || ανάλογα με την εντύπωση που σχηματίζω εγώ για τα επιμέρους πράγματα, τέτοια είναι αυτά για μένα, και ανάλογα με την εντύπωση που σχηματίζεις γι' αυτά εσύ, τέτοια είναι αυτά για σένα.

ΞΕΝ Ελλ 2.1.27 ἦν ἡμέρα πέμπτη ἐπιπλέουσι τοῖς Ἀθηναίοις || ήταν η πέμπτη ημέρα από τότε που είχαν εκστρατεύσει οι Αθηναίοι.

ΘΟΥΚ 1.24.1 Ἐπίδαμνός ἐστι πόλις ἐν δεξιᾷ ἐσπλέοντι ἐς τὸν Ἰόνιον κόλπον || η Επίδαμνος είναι μια πολιτεία στα δεξιά όποιου μπαίνει στον Ιόνιο κόλπο.

ΞΕΝ ΚΑναβ 3.5.15ἔλεγον ὅτι […] ἡ δὲ (ὁδὸς) διαβάντι τὸν ποταμὸν πρὸς ἑσπέραν ἐπὶ Λυδίαν καὶ Ἰωνίαν φέροι || έλεγαν πως ο άλλος δρόμος, αν περάσει κανείς τον ποταμό, οδηγεί δυτικά στην Λυδία και την Ιωνία.

ΘΟΥΚ 2.49.5 τὸ μὲν ἔξωθεν ἁπτομένῳ σῶμα οὔτ' ἄγαν θερμὸν ἦν οὔτε χλωρόν || εξωτερικά το σώμα (του αρρώστου), για όποιον το άγγιζε, δεν ήταν ούτε υπερβολικά θερμό, ούτε υγρό.

ΑΙΣΧΙΝ 3.179 οὐκ οὖν ἄτοπον οὑτωσὶ διαλογιζομένοις, τὰς μὲν δωρεὰς νυνὶ πλείους εἶναι || δεν είναι παράδοξο λοιπόν, για όποιον σκέφτεται έτσι, τα τιμητικά δώρα (από μέρους της πολιτείας) να είναι τώρα περισσότερα.

ΘΟΥΚ 1.10.5 πρὸς τὰς μεγίστας δ᾽ οὖν καὶ ἐλαχίστας ναῦς τὸ μέσον σκοποῦντι οὐ πολλοὶ φαίνονται ἐλθόντες (ἐπὶ Τροίαν) || αν λοιπόν υπολογίσουμε τον μέσο όρο των ανδρών σε σχέση με τα μεγαλύτερα και τα μικρότερα πλοία, είναι φανερό ότι δεν πήγαν πολλοί στην Τροία.

* Η μετοχή που συνοδεύει την δοτική προσωπική της αναφοράς, όπως και η μετοχή με τη δοτική ηθική, δίνει συχνά την εντύπωση ότι έχουμε μια απόλυτη χρονική μετοχή σε δοτική πτώση, ανάλογη προς τη γενική απόλυτη.

ΘΟΥΚ 3.29 ἡμέραι δὲ μάλιστα ἦσαν τῇ Μυτιλήνῃ ἑαλωκυίᾳ ἑπτὰ ὅτε ἐς τὸ Ἔμβατον κατέπλευσαν (= τῆς Μυτιλήνης ἑαλωκυίας) || είχαν περάσει επτά μέρες από την κατάληψη της Μυτιλήνης, όταν κατέπλευσαν στο Έμβατο.

ΘΟΥΚ 4.120.2 ἀποστᾶσι δ᾽ αὐτοῖς ὁ Βρασίδας διέπλευσε νυκτὸς ἐς τὴν Σκιώνην (=ἀποστάντων δ' αὐτῶν) || μετά την αποστασία των Σκιωναίων (από τους Αθηναίους) ο Βρασίδας έπλευσε νύχτα στη Σκιώνη.

ΠΛ Πρωτ 321c ἀποροῦντι δὲ αὐτῷἔρχεται Προμηθεύς (= ἀποτοῦντος δὲ αὐτοῦ) || την ώρα που εκείνος (ο Επιμηθέας) δεν ήξερε τι να κάνει, έρχεται ο Προμηθέας.

https://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/composition/page_013.html

Γ. Η ΔOΤΙΚΗ (ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΟΤΙΚΗΣ)
Σε δοτική τίθενται:
Ι. Το αντικείμενο	Ρήματος μονόπτωτου: Ἀνάγκῃ δ' οὐδὲ θεοὶ μάχονται. Ρήματος δίπτωτου: Γυναῖκες ἀνδράσιν προῖκα διδόασιν. Απαρεμφάτου: Τὸ θεῖον ὑπολαμβάνεται βοηθεῖν τοῖς ἀδικουμένοις. Μετοχής: Ζῶσιν ἐμμένοντες ταῖς πρώταις τῆς φιλίας ὁμολογίαις.
ΙΙ. Η δοτική προσωπική	Ἔστι σοι ἀγρός; [κτητική] Πολλὰ αὐτοῖς γέγραπται. [του ενεργούντος προσώπου] Κακόν τί μοι ἐφαίνετο ἑτοιμαζόμενον. [του κρίνοντος προσώπου]
ΙΙΙ. Η μετοχή η συνημμένη στο κατά δοτική αντικείμενο του ρήματος ή στη δοτική προσωπική	Οἱ πρέσβεις παρηκολούθουν αὐτῷ πορευομένῳ. Ἔδοξέ μοι μάρτυρας λαβόντι παραγενέσθαι.
IV. Οι ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί όρου που βρίσκεται σε δοτική	Οὔτε νόμοις οὔτε λόγοις ἀγαθοῖς πείθονται.
V. Ετερόπτωτοι προσδιορισμοί	Τῆς αὐτῆς πολιτείας ὑμῖν ἐπιθυμεῖ. [αντικειμενική] Τοῖς σώμασιν ἀδύνατοί εἰσιν. [της αναφοράς]
VI. Επιρρηματικοί προσδιορισμοί	Τῇ ὑστεραίᾳ ἐπὶ Συρακούσας ἔπλεον. [του χρόνου] Πολλοὶ δεσπόται βίᾳ ὑπὸ τῶν δούλων ἀπέθανον. [του τρόπου]
VII. Προσδιορισμοί επιρρημάτων	Ἅμα τῇ ἡμέρᾳ ἔπλει ἐπὶ τὰς Ἀργινούσας. [αντικειμενική] Ὀλίγῳ πρόσθεν ἐγέλασας ἐπ' ἐμοί. [του ποσού]
VIII. Λέξεις που σχηματίζουν εμπρόθετους προσδ. με τις προθέσεις ἀμφί, ἀνὰ (στους ποιητές), ἐν, ἐπί, μετά, παρά, περί, πρός, σύν, ὑπὸ	Ἐπὶ τούτοις ἄξιόν ἐστιν ὀργισθῆναι.

Αιτιατική

Η αιτιατική λειτουργεί κυρίως ως συμπλήρωμα ή προσδιορισμός του ρήματος, και ελάχιστες χρήσεις έχει ως προσδιορισμός ονομάτων. Είναι η κατεξοχήν πτώση που συμπληρώνει τη σημασία του ρήματος και δηλώνει το αντικείμενο στο οποίο μεταβαίνει άμεσα η ρηματική ενέργεια. Η στενή σχέση της αιτιατικής με το ρήμα φαίνεται από το γεγονός ότι είναι η πτώση στην οποία εκφέρεται το εσωτερικό ή σύστοιχο αντικείμενο.

Στη συνέχεια θα εξεταστούν οι λειτουργίες της αιτιατικής όταν (α) προσδιορίζει ουσιαστικά και επίθετα, (β) προσδιορίζει επιρρήματα (γ) συντάσσεται με ρήμα και (δ) λειτουργεί επιρρηματικά.

Α. Με Ουσιαστικό ή Επίθετο	Β. Με επίρρημα	Γ. Με Ρήμα	Δ. Ως Επίρρημα
Αναφοράς	Αναφοράς	Αντικείμενο	Τόπου
Ποσού	Ποσού	Κατηγορούμενο Αντικειμένου	Χρόνου
	+ ορκωτικά μόρια      νή & μά		Αιτίας ή Σκοπού
			Τρόπου
			Αναφοράς
			Ποσού

Η Αιτιατική με ονόματα. 

Η αιτιατική ως ετερόπτωτος προσδιορισμός ονομάτων μπορεί να δηλώνει:

(α) Αναφορά (Αιτιατική της Αναφοράς). Συχνές αιτιατικές της αναφοράς είναι οι: τὸ ὕψος, τὸ εὖρος, τὸ μῆκος, τὸ μέγεθος, τὸν ἀριθμόν, τὸ πλῆθος, τὸ ὄνομα, τὴν ὄψιν, κλπ.

ΣΟΦ ΟΤ 371 τυφλὸς τά τ᾽ ὦτα τόν τε νοῦν τά τ᾽ ὄμματ᾽ εἶ || είσαι τυφλός και στα αυτιά και στον νου και στα μάτια.

ΠΛ Γοργ 477a βελτίων τὴν ψυχὴν γίγνεται || γίνεται καλύτερος στην ψυχή.

ΘΟΥΚ 2.40.3 κράτιστοι δ' ἂν τὴν ψυχὴν δικαίως κριθεῖεν || δικαίως θα μπορούσαν να κριθούν πάρα πολύ γενναίοι στην ψυχή.

ΛΥΣ 10.29 ὅσῳ μείζους εἰσὶ καὶ νεανίαι τὰς ὄψεις τοσοῦτο μᾶλλον ὀργῆς ἄξιοί εἰσι || όσο πιο μεγαλόσωμοι και νεαροί στην εμφάνιση είναι, τόσο περισσότερο αξίζουν την οργή σας.

ΑΝΤΙΦ 5.76 τὴν μὲν οὖν γνώμην ἔτι καὶ ἐν ἐκείνοις ὅμοιος ἦν εἰς ὑμᾶς || ως προς το φρόνημα λοιπόν, ακόμα και σ'εκείνες τις περιστάσεις, έμεινε ο ίδιος απέναντί σας.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.2.23 διὰ μέσου δὲ τῆς πόλεως ῥεῖ ποταμὸς Κύδνος ὄνομα, εὖρος δύο πλέθρων || μέσα από την πόλη περνάει ένα ποτάμι, Κύδνος στο όνομα, με εύρος δύο πλέθρα.

(β) Ποσό (Αιτιατική του Ποσού). Συνήθως προσδιορίζει συγκριτικούς βαθμούς επιθέτων επιτείνοντας τη σημασία τους.

ΛΥΣ 14.13 ἡγήσονται πολὺ πλείονος ἀξίαν εἶναι τὴν πόλιν || θα θεωρήσουν ότι η πόλη μας είναι πολύ πιο αξιόλογη.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 5.2.15 οἰκία γε πολὺ μείζων ἡ ὑμετέρα τῆς ἐμῆς || το σπίτι σας είναι πολύ μεγαλύτερο από το δικό μου.

ΠΛ Απολ 25d τοσοῦτον σὺ ἐμοῦ σοφώτερος εἶ || εσύ είσαι τόσο πιο σοφός από μένα.

Η Αιτιατική με επιρρήματα. 

Η αιτιατική ως προσδιορισμός επιρρημάτων μπορεί να δηλώνει:

(α) Αναφορά. Προσδιορίζει συνήθως τροπικά επιρρήματα.

ΞΕΝ Απομν 3.12.4 ὑγιαίνουσιν οἱ τὰ σώματα εὖ ἔχοντες || υγιείς είναι εκείνοι που έχουν τα σώματά τους σε καλή κατάσταση.

(β) Ποσό. Συνήθως επιτείνει τη σημασία επιρρημάτων συγκριτικού βαθμού.

ΛΥΣ 14.15 ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ἐφοβεῖσθε τοὺς τῆς πόλεως νόμους || αλλά πολύ περισσότερο φοβόσασταν τους νόμους της πόλης.

ΘΟΥΚ 1.45.1 οὐ πολὺ ὕστερον δέκα ναῦς αὐτοῖς ἀπέστειλαν βοηθούς || λίγο αργότερα τους έστειλαν δέκα πλοία για να τους βοηθήσουν.

(γ) Με αιτιατική συντάσσονται και τα Ορκωτικά Μόρια νὴ και μά. Σε καταφατικές προτάσεις χρησιμοποιούνται τα νὴ και ναὶ μά, ενώ στις αρνήσεις τα μὰ και οὐ μά.

ΔΗΜ 25.42ἀλλὰ νὴ Δία ταῦτα μὲν οὕτως ἔχειν ὁμολογήσετε || αλλά, μα τον Δία, θα παραδεχθείτε ότι αυτά έτσι έχουν.

ΠΛ Ιππαρ 228a οὐ μὰ Δία, ὦ Σώκρατες, ἀλλὰ τοὐναντίον σύ με ἐξαπατᾷς || όχι μα τον Δία, Σωκράτη, αλλά αντίθετα εσύ με εξαπατάς.

Η Αιτιατική ως επιρρηματικός προσδιορισμός μπορεί να δηλώνει:

(α) Τόπο. Ειδικότερα, η αιτιατική δηλώνει τοπική έκταση και χρησιμοποιείται κυρίως για να μετρηθεί η απόσταση μεταξύ δύο σημείων ή η απόσταση που έχει διανυθεί σε μια πορεία.

ΘΟΥΚ 2.5.2 ἀπέχει δὲ ἡ Πλάταια τῶν Θηβῶν σταδίους ἑβδομήκοντα || οι Πλαταιές απέχουν από τη Θήβα εβδομήντα στάδια.

ΞΕΝ Ελλ 3.2.11 ἣ ἀπέχει ἀπὸ Σάρδεων τριῶν ἡμερῶν ὁδόν || η οποία (Έφεσος) απέχει από τις Σάρδεις τρεις μέρες δρόμο.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.4.9 Κῦρος ἐξελαύνει σταθμοὺς τέτταρας παρασάγγας εἴκοσιν ἐπὶ τὸν Χάλον ποταμόν || ο Κύρος προχωρεί τέσσερις σταθμούς και είκοσι παρασάγγες και φτάνει στον ποταμό Χάλο.

ΞΕΝ Απομν 2.1.23 τὴν ἡδίστην τε καὶ ῥᾴστην ὁδὸν ἄξω σε || θα σε οδηγήσω από τον πιο ευχάριστο και πιο εύκολο δρόμο.

* Στην ποίηση η αιτιατική με ρήματα κίνησης δηλώνει το τέρμα της κίνησης, τον προορισμό. Η χρήση αυτή δεν επιβιώνει στον πεζό λόγο.

ΣΟΦ ΟΤ 35 ἄστυ Καδμεῖον μολών || αφού ήρθες στην πόλη του Κάδμου.

ΕΥΡ Τρ 883 πέμψομέν νιν Ἑλλάδα || θα την στείλουμε στην Ελλάδα.

(β) Χρόνο. Η αιτιατική του χρόνου δηλώνει χρονική έκταση και ειδικότερα: (i) το χρονικό διάστημα που διαρκεί ένα γεγονός, (ii) το χρονικό διάστημα που έχει περάσει από τότε που συνέβη ή συμβαίνει κάτι. Στο τακτικό αριθμητικό που δηλώνει τον χρόνο συχνά προστίθεται τύπος της αντωνυμίας οὑτοσί.

ΘΟΥΚ 1.31.1 τὸν δ' ἐνιαυτὸν πάντα τὸν μετὰ τὴν ναυμαχίαν καὶ τὸν ὕστερον οἱ Κορίνθιοι […] ἐναυπηγοῦντο […] νεῶν στόλον || ολόκληρο τον χρόνο μετά τη ναυμαχία και τον επόμενο οι Κορίνθιοι ναυπηγούσαν πλοία.

ΘΟΥΚ 4.118.10 αἱ δὲ σπονδαὶ ἐνιαυτὸν ἔσονται || η συνθήκη ειρήνης θα διαρκέσει έναν χρόνο.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.2.6 ἐνταῦθα ἔμεινεν ἡμέρας ἑπτά || έμεινε εκεί επτά μέρες.

ΛΥΣ 24.6 τὴν δὲ μητέρα τελευτήσασαν πέπαυμαι τρέφων τρίτον ἔτος τουτί || έχω πάψει να συντηρώ την μητέρα μου από τότε που πέθανε, εδώ και τρία χρόνια (εναλλακτικά: τη μητέρα μου, η οποία πέθανε πριν από δύο χρόνια).

ΠΛ Πρωτ 309d τρίτην γε ἤδη ἡμέραν (ἐπιδεδήμηκεν) || είναι στην πόλη μας ήδη από προχθές.

ΔΗΜ 3.4 ἀπηγγέλθη Φίλιππος ὑμῖν ἐν Θρᾴκῃ τρίτον ἢ τέταρτον ἔτος τουτὶ Ἡραῖον τεῖχος πολιορκῶν || είναι τώρα η τρίτη ή η τέταρτη χρονιά από τότε που μας ήρθε η είδηση ότι ο Φίλιππος πολιορκεί το Ηραίο τείχος στη Θράκη.

* Χρόνο δηλώνουν και κάποιες αιτιατικές ουσιαστικών ή επιθέτων που έχουν καταντήσει επιρρήματα: ἀρχήν, τὸ πρῶτον, τὸ πρότερον, τὸ ἀρχαῖον, τὸ πάλαι, τὸ λοιπόν, ἀκμήν, καιρόν, κλπ.

ΣΟΦ Αντ 92 ἀρχὴν δὲ θηρᾶν οὐ πρέπει τἀμήχανα || καθόλου δεν πρέπει να κυνηγά κανείς τα αδύνατα.

ΞΕΝ Ελλ 5.1.31 ταύτας δὲ (τὰς νήσους) ὥσπερ τὸ ἀρχαῖον εἶναι Ἀθηναίων || αυτά τα νησιά, όπως και παλιότερα, να ανήκουν στους Αθηναίους.

(γ) Αιτία ή Σκοπό. Ως αιτιατικές ης αιτίας ή του σκοπού λειτουργούν μόνο κάποιες αιτιατικές αντωνυμιών, όπως: τοῦτο, ταῦτα, τί; ὅ,τι, κλπ.

ΠΛ Κρ 43a τί τηνικάδε ἀφῖξαι, ὦ Κρίτων; || γιατί ήρθες τόσο νωρίς, Κρίτωνα;

ΠΛ Λαχ 179c ταῦτα δὴ ὑπαισχυνόμεθά τε τούσδε || γι' αυτό το λόγο τους ντρεπόμαστε κάπως αυτούς εδώ.

ΞΕΝ ΚΑναβ 3.2.20 τοῦτο ἄχθεσθε || γι' αυτόν τον λόγο στεναχωριέστε.

ΠΛ Πρωτ 310e ἀλλ᾽ αὐτὰ ταῦτα καὶ νῦν ἥκω παρὰ σέ, ἵνα ὑπὲρ ἐμοῦ διαλεχθῇς αὐτῷ || αλλά και τώρα γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ήρθα στο σπίτι σου, για να του μιλήσεις εκ μέρους μου.

ΞΕΝ Ελλ 4.5.9 οἱ δὲ πρέσβεις τῶν Βοιωτῶν προσκληθέντες καὶ ἐρωτώμενοι ὅ τι ἥκοιεν, περὶ μὲν τῆς εἰρήνης οὐκέτι ἐμέμνηντο || οι πρέσβεις των Βοιωτών, όταν τους προσκάλεσαν και τους ρώτησαν για ποιο σκοπό είχαν έρθει, δεν έκαναν πλέον λόγο για την ειρήνη.

(δ) Τρόπο. Αιτιατικές του τρόπου είναι συνήθως οι: τίνα τρόπον, τόνδε/τοῦτον τὸν τρόπον, πάντα τρόπον, δίκην, πρόφασιν, χάριν, τὴν ταχίστην, τὴν εὐθεῖαν, δωρεάν, προῖκα, κλπ.

ΙΣΟΚΡ 11.48 πολὺ θᾶττον ἄν τις σωθείη μηδὲν φθεγξάμενος ἢ τοῦτον τὸν τρόπον ἀπολογησάμενος || πολύ πιο γρήγορα θα μπορούσε να αθωωθεί κάποιος αν δεν έλεγε τίποτα, παρά αν απολογούνταν κατ' αυτόν τον τρόπο.

ΔΗΜ 27.17 τὴν μὲν τοίνυν προῖκα τοῦτον τὸν τρόπον ἔχει λαβών || την προίκα λοιπόν με αυτό τον τρόπο την πήρε και την έχει.

ΙΣΟΚΡ 12.175 σκοποῦμαι τίνα τρόπον διαλεχθῶ περὶ αὐτῶν || σκέφτομαι με τι τρόπο να μιλήσω γι' αυτά.

ΠΛ Αξ 366c προῖκα γὰρ ἁνὴρ οὗτος οὐδένα διδάσκει || γιατί αυτός ο άνδρας δεν διδάσκει κανέναν δωρεάν.

ΣΟΦ Φιλ 1413 τὴν σὴν δ' ἥκω χάριν || για χάρη σου έρχομαι.

(ε) Αναφορά. Πολύ συχνά ως αιτιατικές της αναφοράς λειτουργούν αιτιατικές των μελών του σώματος δίπλα σε ρήματα που σημαίνουν σωματικό πόνο ή βλάβη.

ΠΛ Πολ 453b διαφέρει γυνὴ ἀνδρὸς τὴν φύσιν || διαφέρει η γυναίκα από τον άντρα ως προς την φύση.

ΑΝΔΟΚ 1.61 ὕστερον δ᾽ ἐγὼ μὲν ἐν Κυνοσάργει ἐπὶ πωλίον ὅ μοι ἦν ἀναβὰς ἔπεσον καὶ τὴν κλεῖν συνετρίβην καὶ τὴν κεφαλὴν κατεάγην || ύστερα εγώ στο Κυνόσαργες, αφού ανέβηκα σε ένα πουλαράκι που είχα, έπεσα και τσάκισα τον ώμο μου και έσπασα το κεφάλι μου.

ΞΕΝ ΚΑναβ 2.6.1 οἱ μὲν δὴ στρατηγοὶ […] ἀποτμηθέντες τὰς κεφαλὰς ἐτελεύτησαν || οι στρατηγοί εκτελέστηκαν με αποκεφαλισμό.

ΞΕΝ ΚΑναβ 4.5.12 ἐλείποντο δὲ τῶν στρατιωτῶν οἵ τε διεφθαρμένοι ὑπὸ τῆς χιόνος τοὺς ὀφθαλμοὺς οἵ τε ὑπὸ τοῦ ψύχους τοὺς δακτύλους τῶν ποδῶν ἀποσεσηπότες || έμεναν πίσω όσοι από τους στρατιώτες είχαν τυφλωθεί από το χιόνι και όσοι είχαν χάσει τα δάχτυλα των ποδιών τους από τα κρυοπαγήματα.

(στ) Ποσό. Η επιρρηματική αιτιατική του ποσού είναι μια αιτιατική επιθέτου ή αντωνυμίας και η λειτουργία της πλησιάζει αρκετά το σύστοιχο αντικείμενο.

ΔΗΜ 27.65 οὗτοι δὲ τοσοῦτον διαφέρουσιν ὑμῶν || αυτοί διαφέρουν τόσο πολύ από σας.

ΙΣΟΚΡ 10.49 οἱ δὲ βάρβαροι τοσοῦτον ἐφρόνησαν, ὅσον περ ἂν εἰ πάντων ἡμῶν ἐκράτησαν || οι βάρβαροι αλαζονεύτηκαν τόσο πολύ, σαν να μας νίκησαν όλους.

ΙΣΟΚΡ 9.81 ἂν γὰρ ἐμμένῃς τῇ φιλοσοφίᾳ καὶ τοσοῦτον ἐπιδιδῷς ὅσον περ νῦν || γιατί αν μείνεις προσκολλημένος στη φιλοσοφία και προοδεύεις τόσο, όσο τώρα.

ΙΣΟΚΡ 7.15 ἧς (πολιτείας) ἡμεῖς διεφθαρμένης οὐδὲν φροντίζομεν || γι' αυτό (το πολίτευμα) εμείς καθόλου δεν φροντίζουμε, παρόλο που καταστρέφεται.

Δ. Η ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ (ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗΣ)
Σε αιτιατική τίθενται:
I. Το υποκείμενο του απαρεμφάτου στην ετεροπροσωπία	Δεῖ ὑμᾶς αὐτῶν ἐπιμέλειαν ποιεῖσθαι.
ΙΙ. Το αντικείμενο	Ρήματος μονόπτωτου: Ταύτην ἔλαβον τὴν δόξαν διὰ τὰ εἰρημένα. Ρήματος δίπτωτου: Ἀλέξανδρος Ἀρέτην ᾔτει δόρυ ἕτερον. Απαρεμφάτου: Δεῖ ἐμπειρίαν λαβεῖν. Μετοχής: Τροφὴν δὲ μὴ λαμβάνοντα καὶ τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῶα φθείρεται.
ΙΙΙ. Το κατηγορούμενο του κατά αιτιατική αντικειμένου	Φίλον αὐτὸν ἐνόμισαν. Τύραννον εἵλοντο τὸν Πιττακόν.
IV. Η αιτιατική απόλυτη μετοχή	Ἤισθοντο ἀδύνατον ὂν τὴν πόλιν ἑλεῖν.
V. Οι ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί όρου που βρίσκεται σε αιτιατική	Ἑκατὸν ἄνδρας τοὺς πλουσιωτάτους ἔλαβον.
VI. Ετερόπτωτοι προσδιορισμοί	Ἔφην εἶναι δεινὸς τὰ ἐρωτικά. [της αναφοράς] Τὰ ζητούμενά ἐστιν ἴσα τὸν ἀριθμόν. [της αναφοράς]
VII. Επιρρηματικοί προσδιορισμοί	Ὁ ἄνθρωπος τὸν δάκτυλον ἀλγεῖ. [της αναφοράς] Ἔμεινεν αὐτοῦ ἡμέρας τέσσαρας. [του χρόνου]
VIII. Προσδιορισμοί τροπικών επιρρημάτων με το ρήμα ἔχω	Εὖ ἔχει τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν. [της αναφοράς]
IX. Λέξεις που συντάσσονται με τα ομοτικά μόρια μὰ και νὴ	Μὰ τὸν Δία, οὐ ψεύσομαι πρὸς ὑμᾶς. Εὖ γε νὴ τὴν Ἥραν λέγεις.
X. Λέξεις που σχηματίζουν εμπρόθετους προσδ. με τις προθέσεις ἀμφί, ἀνά, διά, εἰς/ἐς, ἐπί, κατά, μετά, παρά, περί, πρός, ὑπέρ, ὑπὸ	Ἔδοξε κατὰ τὴν ἀξίαν τιμᾶσθαι ἕκαστον. Ἐτράπετο ἐπὶ τὸ καταφαγεῖν τὴν πατρῷαν οὐσίαν. (περιουσία)

Πηγές:

https://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/composition/page_014.html

https://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/eteroptwtoi%20prosdiorismoi.htm

https://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/omoioptwtoi%20prosdiorismoi.htm

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2326/Syntaktiko-Archaias-Ellinikis-Glossas_A-B-G-Gymnasiou_html-apli/index_01_04_b.html

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2326/Syntaktiko-Archaias-Ellinikis-Glossas_A-B-G-Gymnasiou_html-apli/index_01_13_b.html

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2326/Syntaktiko-Archaias-Ellinikis-Glossas_A-B-G-Gymnasiou_html-apli/index_01_08_II_a.html

https://www.savalas.gr/el/products/%CF%83%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%BA%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7%CF%82

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2326/Syntaktiko-Archaias-Ellinikis-Glossas_A-B-G-Gymnasiou_html-apli/index_04_01_a.html

chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://filologiko.edu.gr/wp-content/uploads/2021/03/%CE%9F%CE%B9-%CE%9F%CE%BD%CE%BF%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%B9%CC%81-%CE%A0%CF%81%CE%BF%CF%83%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CE%B9%CC%81-%E2%80%93-%CE%95%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%BF%CC%81%CF%80%CF%84%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B9-%CE%A0%CF%81%CE%BF%CF%83%CE%B4%CE%B9%CE%BF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%BF%CE%B9%CC%81.pdf