Δευτέρα 12 Μαΐου 2025

Αρχαία Ελληνική Θεματογραφία (Λυσίας, "Κατά Ἐργοκλέους" )

Λυσίας,

Κατὰ Ἐργοκλέους, 1-2

Οι παράνομες πράξεις του Εργοκλή και η σημασία της καταδικαστικής απόφασης –
Ο Εργοκλής δεν δικαιούται να επικαλεστεί το δημοκρατικό του παρελθόν.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

Ο Εργοκλής ήταν στρατηγός μαζί με τον Θρασύβουλο, όταν ο τελευταίος έφτασε στον Ελλήσποντο με στόχο τον περιορισμό της σπαρτιατικής κυριαρχίας στη θάλασσα (390 π.Χ). Η τυραννική συμπεριφορά των Αθηναίων, όμως, προκάλεσε την αντίδραση των κατοίκων της Μ. Ασίας. Καθώς ο Θρασύβουλος είχε σκοτωθεί κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων, διατάχθηκε η λογοδοσία του Εργοκλή, ο οποίος κατηγορήθηκε ανάμεσα στα άλλα για κατάχρηση του δημόσιου χρήματος και προδοσία. Ο Κατά Εργοκλέους Επίλογος αποτελεί την τριτολογία (επομένως, συμπληρώνει τους δύο λόγους για το ίδιο θέμα που είχαν προηγηθεί).

Τὰ μὲν κατηγορημένα οὕτως ἐστὶ πολλὰ καὶ δεινά, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὥστε οὐκ ἄν μοι δοκεῖ δύνασθαι Ἐργοκλῆς ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου τῶν πεπραγμένων αὐτῷ πολλάκις ἀποθανὼν δοῦναι δίκην ἀξίαν τῷ ὑμετέρῳ πλήθει. Καὶ γὰρ πόλεις προδεδωκὼς φαίνεται, καὶ προξένους καὶ πολίτας ὑμετέρους ἠδικηκώς, καὶ ἐκ πένητος ἐκ τῶν ὑμετέρων πλούσιος γεγενημένος. Καίτοι πῶς αὐτοῖς χρὴ συγγνώμην ἔχειν, ὅταν ὁρᾶτε τὰς μὲν ναῦς, ὧν ἦρχον οὗτοι, δι’ ἀπορίαν χρημάτων καταλυομένας καὶ ἐκ πολλῶν ὀλίγας γιγνομένας, τούτους δὲ πένητας καὶ ἀπόρους ἐκπλεύσαντας οὕτως ταχέως πλείστην τῶν πολιτῶν οὐσίαν κεκτημένους; ὑμέτερον τοίνυν ἔργον ἐστίν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἐπὶ τοῖς τοιούτοις ὀργίζεσθαι·

ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

· ὑπόλογος =υπεύθυνος
· κατέρχομαι =επιστρέφω από την εξορία
· τὸ ἐπὶ τούτοις εἶναι = όσον εξαρτάται από αυτούς
· λυμαίνομαι =βλάπτομαι

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

1. Οι κατηγορίες που έχουν διατυπωθεί είναι σίγουρα τόσο πολλές και φοβερές, άνδρες Αθηναίοι, ώστε ο Εργοκλής μου δίνει την εντύπωση πως δεν θα μπορούσε να τιμωρηθεί επάξια από εσάς/από τον λαό σας για κάθε μια από τις πράξεις του/για καθένα από αυτά που έχουν γίνει από αυτόν, ακόμα κι αν θανατωθεί πολλές φορές/ακόμη κι αν τον εκτελούσαμε πολλές φορές. Φαίνεται πως πράγματι έχει προδώσει πόλεις/Γιατί και τις πόλεις φαίνεται ότι έχει προδώσει, και πως έχει αδικήσει πρόξενους/ αντιπροσωπείες δικές σας αλλά και δικούς σας πολίτες, και πως έχει γίνει πλούσιος από φτωχός με (χρήματα) δικά σας/με τα δικά σας (χρήματα).

2. Μα για ποιόν λόγο πρέπει να τους συγχωρείτε/Και όμως πώς πρέπει να συγχωρείτε αυτούς, όταν βλέπετε πως τα πλοία από τη μια, που αυτοί κυβερνούσαν, βρίσκονται σε κατάσταση διάλυσης/καταστρέφονται εξαιτίας της έλλειψης χρημάτων, και ότι γίνονται από πολλά λίγα, ενώ αυτοί από την άλλη αν και απέπλευσαν φτωχοί και στερημένοι/άποροι έχουν αποκτήσει τόσο γρήγορα περιουσία που είναι η πιο μεγάλη ανάμεσα στους πολίτες/πολύ μεγαλύτερη από τους πολίτες; Είναι λοιπόν δικό σας έργο, άνδρες Αθηναίοι, να αγανακτείτε/να οργίζεστε για τέτοιου είδους (ενέργειες)/για τις τέτοιου είδους (πράξεις).

Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας

ΛΥΣΙΑΣ

O Λυσίας (ίσως 444-380/375 π.X.), γιος του Kέφαλου, πλούσιου μετοίκου από τις Συρακούσες, θεωρείται ο πιο προικισμένος από τους ρήτορες. Στην εποχή των Tριάκοντα τυράννων θανατώθηκε ο αδελφός του Πολέμαρχος, δημεύτηκε η περιουσία της οικογένειας και, για να επιβιώσει, ο Λυσίας εργάστηκε ως λογογράφος. Έγραψε 233 λόγους, από τους οποίους σώθηκαν 35. Όλοι είναι δικανικοί, εκτός από έναν επιδεικτικό (Ὀλυμπιακός) και τον Eπιτάφιο. O σπουδαιότερος από τους λόγους του είναι ο Kατὰ Ἐρατοσθένους, που εκφωνήθηκε από τον ίδιο το Λυσία στο δικαστήριο (403 π.X.), για να τιμωρηθεί ο τύραννος Eρατοσθένης ως υπεύθυνος για το φόνο του Πολέμαρχου. Tα τελευταία λόγια είναι ονομαστά: «Έχετε ακούσει, έχετε δει, έχετε υποφέρει, κατέχετε τα γεγονότα. Δικάστε» («ἀκηκόατε, ἑοράκατε, πεπόνθατε, ἔχετε· δικάζετε»). Eίναι άγνωστη η ετυμηγορία των ενόρκων.

O Ὑπὲρ ἀδυνάτου έχει θέμα την απόκρουση των κατηγοριών εναντίον πτωχού και ανάπηρου γέροντα, που κατηγορήθηκε ότι αδίκως παίρνει χρηματικό βοήθημα από την πόλη. O Ὑπὲρ Mαντιθέου αναφέρεται στην κατηγορία της έμμεσης στήριξης που παρείχε ο Mαντίθεος στους Tριάκοντα τυράννους, αφού υπηρέτησε στο ιππικό, που διέκειτο φιλικά προς αυτούς. Θεωρείται από τους καλύτερους λόγους του Λυσία.

Πολύ γνωστοί επίσης λόγοι του Λυσία είναι ο Ἐπιτάφιος, για τους νεκρούς του Kορινθιακού πολέμου (392 π.X.), ο Kατὰ σιτοπωλῶν (= αισχροκέρδεια εμπόρων σιταριού), ο Kατὰ Ἀγοράτου (κατηγορία για θάνατο στρατηγού), ο Kατὰ Φίλωνος (ως ακατατάλληλου υποψήφιου άρχοντα), ο Ὑπὲρ τῶν Ἀριστοφάνους χρημάτων (σχετικά με δήμευση περιουσίας), ο Kατὰ Ἐργοκλέους (για κακοδιοίκηση) κ.ά.

O Λυσίας είναι ο πιο αξιόλογος ρήτορας μετά το Δημοσθένη. Xρησιμοποιεί την αττική διάλεκτο. Tο λεξιλόγιό του χαρακτηρίζεται από ακρίβεια, δεν περιέχει υπερβολές και μεταφορικές έννοιες. Oι λόγοι του αναφέρονται σε πολλά θέματα και αποκαλύπτουν τις αντιλήψεις, τις αντιθέσεις και τα προβλήματα της καθημερινής ζωής, αλλά αποτελούν και σπουδαίες μαρτυρίες για την πολιτικοκοινωνική και οικονομική ζωή της Aθήνας στην εποχή του (όλοι οι λόγοι του αναφέρονται στη μετά το 404 π.X. περίοδο). Γνωρίσματα της τέχνης του Λυσία είναι η τεχνική αρτιότητα, η ηθοποιία, η συντομία, η σαφήνεια, η πειστικότητα, η περιεκτικότητα.

Άλλοι ρήτορες

Mας είναι γνωστά τα ονόματα και άλλων ρητόρων που δε συμπεριλαμβάνονται στον Kανόνα, όπως: ο Φωκίων (402-317 π.X.), Aθηναίος στρατηγός και πολιτικός, υποστηρικτής της ειρήνης με τη Mακεδονία και γνωστός για την ακεραιότητα του χαρακτήρα του (χρηστός). Σε ηλικία 85 ετών καταδικάστηκε σε θάνατο και ήπιε το κώνειο. O Δημάδης (380-319 π.X.), θερμός εκπρόσωπος του μακεδονικού κόμματος, θανατώθηκε όμως από τον Kάσσανδρο, γιο του Aντίπατρου· ο Hγήσιππος, σύγχρονος του Δημοσθένη, ο Αλκιδάμας (4ος αι. π.Χ.) από την Ελαία της Αιολίας κ.ά.

H κατάργηση της αθηναϊκής ανεξαρτησίας σηματοδοτεί και το τέλος της μεγάλης ρητορείας, που στηρίζεται κυρίως στην ἰσηγορία. Tελευταίος ρήτορας ήταν ο Δημήτριος ο Φαληρεύς (360-280 π.X.), πολιτικός και νομοθέτης. Στη συνέχεια, η ζωντανή ρητορική της συνέλευσης και των δικαστηρίων παραχωρεί τη θέση της στη ρητορική σπουδή.

Eπίλογος

Tα περισσότερα πνευματικά επιτεύγματα της αρχαϊκής και κλασικής περιόδου συνδέονται άμεσα με την πόλη, την οργάνωση και τη σημασία της: τα έργα την υμνούν ή τη μεγαλύνουν (ωδές χορικής ποίησης, τραγωδίες, επιδεικτικοί λόγοι, ιστορία), αναφέρονται στη θεσμική ζωή (συμβουλευτικοί λόγοι), επικαλούνται πολιτικές κρίσεις ή δυσκολίες (κωμωδίες, δημηγορίες, Θουκυδίδης, Πλάτων, Aριστοτέλης). H σκέψη όλων των διανοουμένων και των στοχαστών προστατεύει την πόλη και εγγυάται την ενότητά της. Στη συνέχεια, οι κατακτήσεις των Mακεδόνων, μολονότι σηματοδότησαν το τέλος του πολιτικού ιδεώδους της πόλεως-κράτους, ως ανεξάρτητου κέντρου εξουσίας, διατηρούν και συνεχίζουν το πολιτισμικό πρότυπο της Aθήνας.