Πλησμονή

Άγγελος Αλεξόπουλος

02.09.2026

Η αφθονία που υπόσχεται η ΑΙ εξηγεί πολύ καλά πώς το περισσότερο γεννά ακόμη περισσότερο. 

Δεν μας λέει όμως πότε αισθανόμαστε πλήρεις

https://www.tovima.gr/print/opinions/plismoni/

Το 2006, ο αμερικανός σχεδιαστής λογισμικού Αζα Ράσκιν, τότε συνιδρυτής της Humanized, ανέπτυξε μια μορφή αυτόματης φόρτωσης νέου περιεχομένου ώστε να μη χρειάζεται να κλικάρουμε στην επόμενη σελίδα.

Χρόνια αργότερα, εξήγησε ότι μαζί με εκείνο το «κλικ» χάθηκε ένα φυσικό σημείο παύσης. Το παρομοίασε με ένα ποτήρι κρασί που ξαναγεμίζει χωρίς να το καταλάβουμε. Ο πάτος δεν φαίνεται ποτέ για να μας κάνει να σκεφτούμε αν θέλουμε κι άλλο.

Το ατελείωτο σκρολάρισμα έχει πλέον βρει και τον ιδανικό μηχανισμό τροφοδοσίας του. Πρόσφατη εθνογραφική μελέτη στο «AI & Society» για την παραγωγή ΑΙ βίντεο στην Κίνα, με επιτόπια έρευνα σε δύο πρακτορεία στην Ανχούι και στη Γουχάν, κατέγραψε μια ιδιότυπη γραμμή μαζικής παραγωγής περιεχομένου.

Σε ένα γραφείο, περισσότερα από πενήντα μεταχειρισμένα κινητά χρησιμοποιούνταν για τη διαχείριση πάνω από εκατό λογαριασμών στο Douyin, το κινεζικό «αδελφάκι» του TikTok. Οι άνθρωποι πίσω από τους λογαριασμούς δημιουργούσαν παραλλαγές και κρατούσαν όσες απέδιδαν καλύτερα.

Η ΑΙ μειώνει τόσο το κόστος της δοκιμής όσο και της απόρριψης, ώστε το περιεχόμενο μετατρέπεται σε αναλώσιμο πείραμα για το τι θα ευνοήσει ο αλγόριθμος. Ενας από τους δημιουργούς που συμμετείχαν στην έρευνα το συνόψισε ως εξής: «περιεχόμενο σχεδιασμένο για να ξεχαστεί».

Η παραγωγή και η κατανάλωση κλιμακώνονται. Η προσοχή μας όχι· ούτε η ικανοποίηση ακολουθεί αναγκαστικά τον ίδιο ρυθμό.

Το χάσμα ανάμεσα στο «περισσότερο» και στο «αρκετό» δεν είναι καινούργιο. Το 1930, ο Τζον Μέιναρντ Κέινς φαντάστηκε ότι σε εκατό χρόνια η παραγωγικότητα θα είχε λύσει μεγάλο μέρος του οικονομικού προβλήματος και ακόμη και μια εβδομάδα εργασίας 15 ωρών θα ήταν αρκετή. Διέκρινε μάλιστα τις βασικές ανάγκες που μπορούν να ικανοποιηθούν από εκείνες που τροφοδοτούνται από τη σύγκριση με άλλους και έτσι δεν έχουν σαφές όριο. Τότε θα εμφανιζόταν ένα διαφορετικό πρόβλημα: Πώς θα μαθαίναμε να ζούμε σοφά, ευχάριστα και καλά;

Σχεδόν μισό αιώνα μετά, ο ουγγροαμερικανός οικονομολόγος Τίμπορ Σιτόφσκι παρατήρησε ότι η ικανοποίηση των αναγκών δεν καταλήγει αναγκαστικά σε διαρκή ικανοποίηση. Οταν η δυσφορία υποχωρεί, αλλά λείπει η διέγερση, η άνεση μπορεί να οδηγήσει στην πλήξη.

Η απόλαυση της ευημερίας, υποστήριξε, απαιτεί περιέργεια, γνώση και την ικανότητα να αξιοποιούμε δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο μας. Στις 31 Ιουλίου η OpenAI παρουσίασε τη δική της εκδοχή τής αφθονίας ως «abundant intelligence»: ολοένα ικανότερη νοημοσύνη, διαθέσιμη σε περισσότερους ανθρώπους με χαμηλότερο κόστος. Στις 25 Αυγούστου περιέγραψε και τη δυναμική της: περισσότερες χρήσεις γίνονται οικονομικά εφικτές και η ζήτηση διευρύνεται.

Η αφθονία που υπόσχεται η ΑΙ εξηγεί πολύ καλά πώς το περισσότερο γεννά ακόμη περισσότερο. Δεν μας λέει όμως πότε αισθανόμαστε πλήρεις. Η πλησμονή εξακολουθεί να προϋποθέτει τη δική μας κρίση.

Πηγή:

https://www.tovima.gr/print/opinions/plismoni/