Τετάρτη 19 Μαρτίου 2025

Η Παρατακτική Σύνδεση

H ΠAPATAKTIKH ΣYNΔEΣH

ΣΥΝΔΕΣΗ – ΣΥΝΔΕΣΜOΙ	ΣΗΜΑΣΙΑ	ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
M E Σ Y M Π Λ E K T I K O Y Σ Σ Y N Δ E Σ M O Y Σ
ΣYMΠΛOKH
1. ΚΑΤΑΦΑΤΙΚΗ
α) Απλή:
καί, τὲ	και	Ψεύδεται καὶ* οὐκ ἀληθῆ λέγει.*
β) Εμφατική:
• καὶ - καί, τὲ - καί, τὲ - τὲ	• και - και	• Ὑπὲρ ὑμῶν καὶ* θυσίας θύσει καὶ εὐχὰς εὔξεται.*
• ἅμα (τε) - καί, εὐθύς (τε) - καί, ἤδη (τε) - καί, οὔπω (τε) - καί, σχεδόν (τε) - καὶ	• ταυτόχρονα - και, αμέσως μόλις - και, ήδη - και, ακόμη δεν - και, σχεδόν - και· δηλώνει το σύγχρονο δύο πράξεων.	• ῎Hδη τε* ἦν μέσον ἡμέρας καὶ οὔπω καταφανεῖς ἦσαν οἱ πολέμιοι.*
γ) Επιδοτική:
οὐ μόνον / μὴ μόνον / οὐχ ὅτι / μὴ ὅτι - ἀλλὰ καὶ	όχι μόνο - αλλά και	Oὐ μόνον κατέφαγεν, ἀλλὰ καὶ κατέπιεν.
2. ΑΠΟΦΑΤΙΚΗ-APNHTIKH
α) Απλή:
• καὶ οὐ, καὶ μὴ	• και δεν, και μη	• Διέμεινα δ' ἐγὼ καὶ οὐ* προύδωκ' ἐμαυτόν.*
• οὔτε - τέ, μήτε - τὲ	• ούτε - και· υπάρχει άρνηση στη μία από τις δύο προτάσεις.	• Οὔτε ἐπεμείγνυντο παρ' ἀλλήλους καταστάντες τε ξυνεχῶς ἐπολέμουν.
• οὔτε - οὔτε, μήτε - μήτε, οὔτε - μήτε, μήτε - οὔτε, οὐδὲ - οὐδέ, μηδὲ - μηδὲ	• ούτε - ούτε· υπάρχει άρνηση και στις δύο προτάσεις.	• Οὔτε ἤρξατο λέγειν τὰ βέλτιστα οὔτε νῦν διατελεῖ πράττων τὰ συμφέροντα τῷ δήμῳ.
β) Επιδοτική:
• οὐχ ὅπως - ἀλλὰ (καὶ)	• όχι μόνο δεν - αλλά και· υπάρχει άρνηση στη μία από τις δύο προτάσεις.	• Ἡ γῆ οὐχ ὅπως* τινὰ καρπὸν ἤνεγκεν, ἀλλὰ καὶ τὸ ὕδωρ ἐκ τῶν φρεάτων ἐπέλιπεν.*
• οὐχ ὅπως / μὴ ὅπως / οὐχ ὅτι / μὴ ὅτι - ἀλλ' οὐδὲ / ἀλλὰ μηδὲ	• όχι μόνο δεν - αλλά ούτε· υπάρχει άρνηση και στις δύο προτάσεις.	• Οὐχ ὅπως τῆς κοινῆς ἐλευθερίας μετέχομεν, ἀλλ' οὐδὲ δουλείας μετρίας τυχεῖν ἠξιώθημεν.
M E Δ I A Z E Y K T I K O Y Σ Σ Y N Δ E Σ M O Y Σ
ΔIAZEYΞH
α) Απλή:
ἢ	ή	Χρῶ τοῖς εἰρημένοις ἢ ζήτει βελτίω τούτων.
β) Εμφατική:
• ἢ - ἤ, ἤτοι - ἢ	• ή - ή	Τοσοῦτον ἢ ὑμῶν καταπεφρόνηκεν ἢ ἑτέροις πεπίστευκεν.
• ἢ - ἢ καὶ	• ή - ή και	Τοσοῦτον ἢ ὑμῶν καταπεφρόνηκεν ἢ ἑτέροις πεπίστευκεν.
γ) Αδιάφορη:
• ἢ - ἢ - ἤ, εἴτε - ἢ	• ή - ή - ή, είτε - ή
• εἴτε - εἴτε (καί), ἐάντε - ἐάντε, ἄντε - ἄντε, ἤντε - ἤντε	• είτε - είτε	Περὶ τοῦ ἐπιτηδεύματος τούτου ἐδέησε δοῦναι ψῆφον, εἴτ'* ἔνοχός ἐστιν εἴτε μή.*
M E A N T I Θ E T I K O Y Σ Σ Y N Δ E Σ M O Y Σ
μὲν - δὲ	μεν - δε· συνδέουν προτάσεις με αντίθετο ή διαφορετικό περιεχόμενο.	Τοὺς μὲν* ἀπέκτεινε, τοὺς δὲ φυγάδας ἐποίησε.*
μὲν	βέβαια, τουλάχιστον· σχήμα ανανταπόδοτο	Τότε μὲν* οἱ Ἀχαιοὶ τὴν πόλιν διεφύλαξαν.*
δὲ	• όμως, αλλά· αντιθετικός	• Ὀρθῶς ἔλεξας, οὐ φίλως δέ μοι λέγεις.
δὲ	• και· μεταβατικός	• Περὶ δὲ τῆς ἐμῆς ἱππικῆς οὐ πολὺς ὁ λόγος.
ἀλλὰ	• αλλά· δηλώνει έντονη αντίθεση.	• Οὐκ ᾐμφεσβήτει, ἀλλ'* ὡμολόγει ἀδικεῖν.*
	• τουλάχιστον· ύστερα από υποθετική ή αιτιολογική πρόταση	• Ἐπεὶ ὑμεῖς οὐ τολμᾶτε λέγειν, ἀλλ'* ἐγὼ ἐρῶ.*
	• απεναντίας· ύστερα από αποφατική ή ερωτηματική πρόταση	• — Οὐκ οἶδα ὅ,τι λέγεις. — Ἀλλ'* ἐγὼ πειράσομαι σαφέστερον φράσαι.*
	• παρά μόνο· *δηλώνει εξαίρεση, ύστερα από τα ἄλλος* ή ἕτερος + αποφατική πρόταση.**	• Ἐν τῷ μέσῳ ἄλλη μὲν πόλις οὐδεμία, ἀλλὰ* Θρᾷκες Βιθυνοί.*
ἀλλ' ἢ	παρά μόνο· δηλώνει εξαίρεση, ύστερα από αποφατική πρόταση.	Οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖ, ἀλλ' ἢ* ὁπόθεν ἐξ ἐλαττόνων χρημάτων πλείω ἔσται.*
ὅμως	όμως· τίθεται με άλλους αντιθετικούς συνδέσμους και με εναντιωματική πρόταση ή εναντιωματική μετοχή.	Oἱ βάρβαροι ἔφευγον. Ὅμως δὲ* καὶ ἀπέθανόν τινες. Καίπερ ἀπαντῶν ταῖς ναυσὶν ὅμως ἀπέφυγεν.*
μέντοι	• όμως· αντιθετικός	• Τὰς μέντοι* ἀφορμὰς οὐχ ὁμοίας ἔχουσιν.*
μέντοι	• βέβαια, αλήθεια· βεβαιωτικός	• Οὗτος μέντοι* ὁ ἔπαινός ἐστιν καλός.*
καίτοι	• και όμως· αντιθετικός	• Καίτοι εἰ τοῦτο πείσει τινὰς ὑμῶν, ὦ βουλή, τί με κωλύει κληροῦσθαι τῶν ἐννέα ἀρχόντων;
καίτοι	• και βέβαια, αλήθεια· βεβαιωτικός	• Καίτοι τίς οὐκ ἂν μισήσειεν τὴν τούτων πλεονεξίαν;
μήν, ἀλλὰ μήν, καὶ μήν, οὐ μὴν ἀλλά, ἀτὰρ	όμως, αλλά όμως, και όμως, αλλά όμως, όμως	Ἀλλὰ μὴν κἀκεῖνο πᾶσι φανερόν ἐστι. Ἀτὰρ πρὸς τί με ταῦτ' ἐρωτᾷς;
M E A I T I O Λ O Γ I K O Y Σ Σ Y N Δ E Σ M O Y Σ
γὰρ	γιατί	Οἱ δὲ ἡδέως ἐπείθοντο· ἐπίστευον γὰρ* αὐτῷ.*
ὡς, ἐπεὶ (σπανιότερα, βλ. § 179.1, παρατήρηση α΄)
M E Σ Y M Π E P A Σ M A T I K O Y Σ Σ Y N Δ E Σ M O Y Σ
ἄρα	λοιπόν, άρα· δηλώνει λογικό συμπέρασμα.	Τὸ χρήσιμον ἄρα* καλόν ἐστι.*
δή, οὖν, γοῦν	λοιπόν· δηλώνουν πραγματικό συμπέρασμα.	Τὸ στράτευμα ὁ σῖτος ἀπέλιπε· κρέα οὖν* ἐσθίοντες διεγίγνοντο.*
τοιγάρτοι, τοιγαροῦν	γι' αυτό ακριβώς λοιπόν· δηλώνουν συμπέρασμα με βεβαιότητα.	Τοιγάρτοι ἀμφισβητήσιμον ὑμῖν τὴν χώραν κατεσκεύακε. Τρίγωνον τριγώνου διαφορᾷ διαφέρει· τοιγαροῦν* ἕτερα τρίγωνα.*
οὔκουν	λοιπόν δεν· δηλώνει αρνητικό συμπέρασμα.	Οὔκουν τὸ κακὸν βούλεται ἀλλὰ τἀγαθόν.
οὐκοῦν	λοιπόν· δηλώνει καταφατικό συμπέρασμα.	Οὐκοῦν ἀφροσύνην πάντες φεύγουσιν.
τοίνυν	λοιπόν· δηλώνει ανίσχυρο συμπέρασμα.	Τὸ μὲν τοίνυν* μειράκιον οὐδὲν ἥμαρτεν.*
ὥστε (στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου)	επομένως, γι' αυτό· δηλώνει ισχυρό συμπέρασμα.	Ἐνίοτε πληγὰς ἐνέτεινον ἀλλήλοις· ὥστε* καὶ τοῦτο ἔχθραν παρεῖχε.*

Παρατακτική σύνδεση των προτάσεων

Η παρατακτική σύνδεση των προτάσεων γίνεται με συνδέσμους:

Ἡμεῖς οὔτε χρήματ' εἰσφέρειν βουλόμεθα, οὔτε τῶν κοινῶν ἀπέχεσθαι δυνάμεθα. [συμπλεκτικοί]
Διαφθείρουσι τοὺς νεωτέρους ἢ βελτίους ποιοῦσιν; [διαζευκτικός]
Ἐγὼ μὲν εἰς ταύτην κατέφυγον, οὗτος δὲ οὐκ ἐπίστευσεν αὐτῇ. [αντιθετικοί]
Ἀνήγοντο δὲ καὶ οἱ Ἀθηναῖοι ἐκ τῆς Χίου πελάγιοι· ἡ γὰρ Ἀσία πολεμία αὐτοῖς ἦν. [αιτιολογικός]
Τὸν αὐτὸν τοίνυν τρόπον, ὦ Ἀθηναῖοι, καὶ ὑμεῖς τὴν κρίσιν ταύτην ποιήσασθε. [συμπερασματικός]

Παρατηρήσεις

α) Παρατακτικά συνδέονται μεταξύ τους όχι μόνο προτάσεις, αλλά και όροι της πρότασης:
Ὁ δ' ἀκουσίως καὶ βιαίως ἀπέθανε.
Οἵ τε σφόδρα νέοι καὶ οἱ γέροντες ἀμνήμονές εἰσι.
N.E.: Αγόρασε ψωμί και γάλα.
β) Όταν τρεις ή περισσότερες προτάσεις ή όροι της πρότασης συνδέονται με συμπλεκτικούς ή διαζευκτικούς συνδέσμους, προκύπτει σχήμα λόγου, που ονομάζεται πολυσύνδετο:
Εἴχομεν ἡμεῖς Πύδναν καὶ Ποτείδαιαν καὶ Μεθώνην καὶ πάντα τὸν τόπον τοῦτον.
N.E.: Oύτε είδα ούτε άκουσα τίποτα ούτε θέλω να μάθω.

Α. ΣYNΔEΣH ME ΣYMΠΛEKTIKOYΣ ΣYNΔEΣMOYΣ

Συμπλεκτικοί παρατακτικοί σύνδεσμοι είναι οι: καί, τέ, οὔτε, μήτε, οὐδέ, μηδέ. Η σύνδεση με αυτούς τους συνδέσμους ονομάζεται συμπλοκή και μπορεί να είναι: α) καταφατική και β) αποφατική-αρνητική.

1. Η καταφατική συμπλοκή

Η καταφατική συμπλοκή γίνεται:

α) Με τους συμπλεκτικούς συνδέσμους καὶ, τὲ (και), όταν δηλώνεται απλή κατάφαση (απλή καταφατική συμπλοκή):
Τὴν παρασκευὴν τῶν ἐχθρῶν ὁρᾶτε καὶ οὐδὲν δεῖ περὶ τούτων λέγειν.
Ἀλέξανδρος ἦγεν ἐπὶ τὸν ποταμὸν καὶ καταλαμβάνει γέφυραν.
Ὑπ' ἐμοῦ νυνὶ εἰκότως μισεῖται, ὑπό τε ὑμῶν δικαίως τιμωρηθήσεται.
N.E.: Πήρε την τσάντα και έφυγε.
β) Με τα ζεύγη των συμπλεκτικών συνδέσμων καὶ - καί, τὲ - καί, τὲ - τὲ (και - και), όταν η κατάφαση δηλώνεται με έμφαση (εμφατική καταφατική συμπλοκή):
Καὶ πᾶσιν ἔδωκε πίστεις Ἀλέξανδρος καὶ ἔλαβε.
Ὦ Σώκρατες, αὐτός τε ἀπορεῖς καὶ τοὺς ἄλλους ποιεῖς ἀπορεῖν.
Ἐπὶ τούτῳ οἵ τε ἄλλοι ἐγέλασαν ὅ τ' Ἀγλαϊτάδας ἐπεμειδίασε.
N.E.: Και έδωσε και πήρε αγάπη.
γ) Με τα ζεύγη ἅμα (τε) - καὶ (ταυτόχρονα - και), εὐθύς (τε) - καὶ (αμέσως μόλις - και), ἤδη (τε) - καὶ (ήδη - και), οὔπω (τε) - καὶ (ακόμη δεν - και), σχεδόν (τε) - καὶ (σχεδόν - και), όταν δηλώνονται δύο σύγχρονες πράξεις:
Οἱ πανουργοῦντες ἅμα τε πανουργοῦσι καὶ πρόφασιν εὑρίσκουσι τοῦ ἀδικήματος.
Εὐθύς τε ἐκ τῆς ἕδρας ἀνεπήδησε καὶ τὸ δόρυ ἔλαβε.
Ἤδη τε διὰ τοῦ ὀρόφου ἐφαίνετο πῦρ καὶ Σιλανὸς σημαίνει τῇ σάλπιγγι.
N.E.: Ακόμη δεν είχα ηρεμήσει και με σύγχυσε πάλι.
δ) Με τα ζεύγη οὐ μόνον / μὴ μόνον / οὐχ ὅτι / μὴ ὅτι - ἀλλὰ καὶ (όχι μόνο - αλλά και), όταν η δεύτερη από τις προτάσεις που συμπλέκονται δηλώνει κάτι σπουδαιότερο από την πρώτη (επιδοτική καταφατική συμπλοκή). Στην περίπτωση αυτή ο σύνδεσμος ἀλλὰ δε λειτουργεί ως αντιθετικός, καθώς δεν υπάρχει αντίθεση μεταξύ των συνδεομένων:
Οὐ μόνον ἔλεγε ταῦτα, ἀλλὰ καὶ μαρτυρίας παρείχετο περὶ τούτων.
Μὴ μόνον ἐπαινεῖτε τοὺς ἀγαθούς, ἀλλὰ καὶ μιμεῖσθε.
N.E.: Όχι μόνο αρίστευσε, αλλά και πρώτευσε.

Oι σημασίες του καὶ

Ο καὶ δε λειτουργεί μόνο ως συμπλεκτικός σύνδεσμος, αλλά και ως1:

α) Προσθετικός· έχει τη σημασία του «και επίσης», «και επιπλέον», η οποία ήταν και η αρχική σημασία του ως επιρρήματος:
Ἀκούω καὶ ἄλλα ἔθνη τοιαῦτα εἶναι.
Οἱ δὲ καὶ τάδε ἀνέγραψαν.
N.E.: Aγόρασε και ένα φόρεμα.
β) Επιδοτικός· έχει τη σημασία του «ακόμη και»:
Δῶρα καὶ θεοὺς ἔπεισαν.
N.E.: Φοβάται και τον ίσκιο του.
γ) Εναντιωματικός· συντάσσεται με εναντιωματική μετοχή και μεταφράζεται «αν και»:
Καὶ μεταπεμπομένου αὐτοῦ οὐκ ἐθέλω ἐλθεῖν. (αν και έστειλε και με κάλεσε)
N.E.: Και τραυματισμένος αγωνίζεται.
δ) Απορηματικός· έχει τη σημασία του «άραγε», «ακριβώς», «τέλος πάντων» και μπαίνει ύστερα από ερωτηματική αντωνυμία ή ερωτηματικό επίρρημα:
Τί καὶ βούλεσθε, ὦ νεώτεροι;
ε) Μεταβατικός· μπαίνει στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου για να μεταβεί ο λόγος από τα προηγούμενα στα επόμενα:
Μετὰ δὲ ταῦτα ἦλθεν ἐξ Ἀθηνῶν Θυμοχάρης ἔχων ναῦς ὀλίγας· καὶ εὐθὺς ἐναυμάχησαν αὖθις Λακεδαιμόνιοι
καὶ Ἀθηναῖοι.
N.E.: Και στο τέλος, όλα μέλι-γάλα.

2. Η αποφατική συμπλοκή

Η αποφατική συμπλοκή γίνεται:

α) Με τους συμπλεκτικούς συνδέσμους οὔτε - οὔτε, μήτε - μήτε, οὔτε - μήτε, μήτε - οὔτε, οὐδὲ - οὐδέ, μηδὲ - μηδὲ (ούτε - ούτε), όταν και οι δύο προτάσεις είναι αποφατικές:
Ἡμεῖς οἱ Ἀρεοπαγῖται οὔτε κατηγοροῦμεν οὔτε ἀπολογούμεθα.
Ἐγὼ δὲ θρασὺς οὔτ' εἰμὶ μήτε γενοίμην.
N.E.: Oύτε σε είδα ούτε σε ξέρω.
β) Με τους συνδέσμους καὶ οὐ (και δεν), καὶ μή, όταν η πρώτη πρόταση είναι καταφατική και η δεύτερη αποφατική:
Ἐρῶ καὶ οὐ σιωπήσομαι.
Ἀγώνισαι περὶ αὐτῆς καὶ μὴ φεῦγε.
N.E.: •Το εννοώ και δεν αστειεύομαι. • Άκου και μη μιλάς.
γ) Με τους συνδέσμους οὔτε - τέ, μήτε - τὲ (ούτε - και), όταν η πρώτη πρόταση είναι αποφατική και η δεύτερη καταφατική:
Παρεμυθοῦντο τὰς πόλεις ὡς οὔτε ἀκροπόλεις ἐντειχίσοιεν ἐάσοιέν τε αὐτονόμους.
Τούτου ἕνεκα μήτε πολεμεῖτε Λακεδαιμονίοις σῴζεσθέ τε ἀσφαλῶς ὅποι θέλει ἕκαστος.
N.E.: Oύτε ξοδεύτηκα και πέρασα ωραία.
δ) Με τα οὐχ ὅπως / μὴ ὅπως / μὴ ὅτι / οὐχ ὅτι - ἀλλ' οὐδὲ / ἀλλὰ μηδὲ (όχι μόνο δεν - αλλά και δεν / αλλά ούτε), όταν και οι δύο προτάσεις είναι αποφατικές (επιδοτική αποφατική συμπλοκή):
Ἡμῖν δ' οὐχ ὅπως περὶ τοῦ τόκου ὁ λόγος ἐστίν, ἀλλ' οὐδὲ τἀρχαῖα ἀπολαβεῖν δυνάμεθα.
Μὴ ὅπως ὀρχεῖσθαι ἐν ῥυθμῷ, ἀλλ' οὐδ' ὀρθοῦσθαι ἐδύνασθε.
N.E.: Όχι μόνο δε φάνηκε, αλλ' ούτε τηλεφώνησε.
ε) Με τα οὐχ ὅπως - ἀλλὰ (καὶ) (όχι μόνο δεν - αλλά και), όταν η πρώτη πρόταση είναι αποφατική και η δεύτερη καταφατική (επιδοτική αποφατική συμπλοκή):
Οὐχ ὅπως ἀγανακτοῦμεν, ἀλλὰ καὶ χαίρομεν, ὅταν ἀκούσωμεν αὐτοὺς τοιοῦτόν τι διαπεπραγμένους.
Οὐχ ὅπως ὑμῖν τῶν αὑτοῦ τι ἐπέδωκεν, ἀλλὰ τῶν ὑμετέρων πολλὰ ὑφῄρηται.
N.E.: Όχι μόνο δεν πειθαρχεί, αλλά και αυθαδιάζει.

Εκτός από τις σημασίες που αναφέρονται στην παράγραφο αυτή, ο σύνδεσμος καὶ λειτουργεί και ως:

α) Ομοιωματικός· απαντά ύστερα από λέξη που δηλώνει ταυτότητα, ομοιότητα ή ισότητα και η λέξη που έπεται του καὶ τίθεται αντί δοτικής αντικειμενικής. Μεταφράζεται με το «όπως ακριβώς»:
Ναί, ἀλλ', ὦ Σώκρατες, οὐχ ὁμοίως πεποιήκασι καὶ Ὅμηρος. [οὐχ ὁμοίως Ὁμήρῳ]
β) Παραβολικός· απαντά σε παραβολικές προτάσεις με τη σημασία του «ακριβώς και»:
Ὁποῖοί τινες ἂν οἱ προστάται ὦσι, τοιοῦτοι καὶ οἱ ὑπ' αὐτοὺς γίγνονται.

B. ΣYNΔEΣH ME ΔIAZEYKTIKOYΣ ΣYNΔEΣMOYΣ

Διαζευκτικοί ή διαχωριστικοί παρατακτικοί σύνδεσμοι είναι οι: ἤ, ἤτοι, εἴτε, ἐάντε, ἄντε, ἤντε· χρησιμοποιούνται στην παρατακτική σύνδεση ως εξής:

α) Όταν η διάζευξη είναι απλή, χρησιμοποιείται μόνο ο σύνδεσμος ἤ2:
Ἐπισκοπῶμεν τοῦτο, ὦ Εὐθύφρων, ἢ ἐῶμεν.
N.E.: Συμφωνείς ή διαφωνείς;
β) Όταν η διάζευξη είναι εμφατική, χρησιμοποιούνται τα ζεύγη των διαχωριστικών συνδέσμων ἢ - ἤ, ἤτοι - ἤ. Όταν μάλιστα η έμφαση δίνεται στο πρώτο μέρος της διάζευξης, χρησιμοποιείται το ζεύγος των συνδέσμων ἢ - ἢ καὶ (ή - ή και / ή έστω):
῍H πείθεσθε Ἀνύτῳ ἢ μή.
Ἤτοι διαλεγέσθω ἢ εἰπέτω ὅτι οὐκ ἐθέλει διαλέγεσθαι.
Σὺ δὲ τί σιγᾷς, ὦ Σώκρατες, καὶ οὐχὶ ἢ συνεπαινεῖς τι τῶν εἰρημένων ἢ καὶ ἐλέγχεις, εἴ τί σοι μὴ καλῶς δοκεῖ εἰρηκέναι;
N.E.: Όλη μέρα ή παίζει ή βλέπει τηλεόραση.
γ) Όταν τα συνδεόμενα μέρη είναι ισοδύναμα και δηλώνεται αδιαφορία ως προς την επιλογή του ενός ή του άλλου (αδιάφορη διάζευξη ή παραδιάζευξη), χρησιμοποιούνται οι σύνδεσμοι ἢ - ἢ - ἤ, εἴτε - εἴτε (καί), εἴτε - ἤ, ἐάντε - ἐάντε, ἄντε - ἄντε, ἤντε - ἤντε (είτε - είτε):
Ἄμεινον γνώσεσθε τὰς αἰτίας, εἴτ' ἀληθεῖς εἰσιν εἴτε ψευδεῖς.
Τὸ μὲν ἄξιον κερδαλέον ἐστίν, ἐάντε σμικρὸν ᾖ ἐάντε μέγα, τὸ δὲ ἀνάξιον ἀκερδές.
N.E.: Eίτε έρθεις είτε δεν έρθεις, το ίδιο μού κάνει.

Το ἢ λειτουργεί επίσης ως:

α) Επανορθωτικό· έχει τη σημασία του «ή καλύτερα», για να τροποποιήσει κάτι που ήδη ειπώθηκε:
Ἐροῦ τὴν κυναγὸν Ἄρτεμιν· ἢ 'γὼ φράσω. (Ρώτα την κυνηγό Άρτεμη· ή καλύτερα θα σου πω εγώ.)
N.E.: Θα έρθω· ή μάλλον έλα εσύ.
β) Διασαφητικό· τίθεται στην αρχή ερωτηματικής πρότασης που διασαφηνίζει το περιεχόμενο προηγούμενης γενικής ερώτησης:
Τί τηνικάδε ἀφῖξαι, ὦ Κρίτων; ἢ οὐ πρῲ ἔτι ἐστίν;
N.E.: Γιατί λες ψέματα; Ή με θεωρείς χαζό;
γ) Εναντιωματικό· έχει τη σημασία του «αλλιώς», «διαφορετικά», «σε αντίθετη περίπτωση»:
Οὐκ ἔξεστιν αὐτῷ εἰς τὸ ἱερὸν εἰσιέναι, ἢ ἀποθανεῖται.
N.E.: Θα τηρείς τους κανόνες ή μην παίξεις καθόλου.

Γ. ΣYNΔEΣH ME ANTIΘETIKOYΣ ΣYNΔEΣMOYΣ

Aντιθετικοί παρατακτικοί σύνδεσμοι είναι οι: μέν, δέ, ἀλλά, ὅμως, μέντοι (όμως), καίτοι (και όμως), μὴν (όμως), ἀλλὰ μὴν (αλλά όμως, επιπλέον όμως), καὶ μὴν (και όμως, εντούτοις), οὐ μὴν ἀλλὰ (αλλά όμως), ἀτὰρ (όμως, αλλά). Από αυτούς οι σύνδεσμοι μέν, δέ, μὴν και μέντοι δεν τίθενται στην αρχή της πρότασης3:

Ὁμολογεῖ μὲν καὶ αὐτός, ὅμως δὲ καὶ τὸ ψήφισμα ὑμῖν τοῦ δήμου ἀναγνώσεται.
Ἐγὼ μὲν οἶμαι οὐδέν. Ἀλλὰ μὴν ὡς ἀληθῆ λέγω λαβέ μοι πρῶτον ταύτην τὴν μαρτυρίαν.
Καλῶς γάρ, ὦ ἑταῖρε, λέγει. Ἀτὰρ Λυσίας ἦν ἐν ἄστει.

Συνηθέστερα χρησιμοποιούνται:

Οι σύνδεσμοι μὲν - δέ, οι οποίοι συνδέουν προτάσεις με αντίθετο ή διαφορετικό περιεχόμενο. Σε περίπτωση έντονης αντίθεσης του δεύτερου μέρους προς το πρώτο, χρησιμοποιούνται οι σύνδεσμοι μὲν - δ' αὖ / μέντοι / ὅμως δὲ / οὐ μὴν (ἀλλά):
Τὴν μὲν εἰρήνην διέλυσε, τὸν δὲ πόλεμον κατεσκεύασεν.
Οἱ μὲν ἔφευγον, οἱ δ' αὖ ἐδίωκον.
Καὶ κραυγὴ μὲν οὐδεμία παρῆν, οὐ μὴν οὐδὲ σιγή.
N.E.: O μεν Nίκος είναι τεμπέλης, ο δε Kώστας επιπόλαιος.
➤ Όταν το μὲν δεν ακολουθείται από το δὲ (σχήμα ανανταπόδοτο), τότε λειτουργεί ως μόριο με τη σημασία του «βέβαια», «μάλιστα» (βεβαιωτικό μὲν) ή του «τουλάχιστον»:
Ἐγὼ μὲν λέγω, ἔφη, καὶ Σεύθης τὰ αὐτά. (βέβαια)
Λέγεται δὲ καὶ ὅδε ὁ λόγος, ἐμοὶ μὲν οὐ πιθανός. (τουλάχιστον)
Ο σύνδεσμος δέ, χωρίς να προηγείται ο σύνδεσμος μέν, με τη σημασία του «όμως», «αλλά». Ενδέχεται, ωστόσο, να χρησιμοποιείται και ως μεταβατικός4:
Εἰμὶ ὁ κατηγορῶν ἐξ ἀρχῆς ἐγὼ τούτων, τούτων δ' οὐδεὶς ἐμοῦ. [αντιθετικός]
Δημοσθένης γράφει ψήφισμα ἐκκλησίαν ποιεῖν τοὺς πρυτάνεις τῇ ὀγδόῃ ἱσταμένου τοῦ ἐλαφηβολιῶνος μηνός. Μετὰ δὲ ταῦτα ἧκον οἱ Φιλίππου πρέσβεις. [μεταβατικός]
Ο σύνδεσμος ἀλλά, ο οποίος τίθεται5:
1. α) Σε περίπτωση έντονης αντίθεσης μιας καταφατικής πρότασης προς προηγούμενη αποφατική (σχήμα κατ' άρση και θέση)6. Όταν μάλιστα η αποφατική πρόταση περιέχει τις λέξεις ἄλλος ή ἕτερος, ο ἀλλὰ έχει τη σημασία του «παρά μόνο» και δηλώνει εξαίρεση. Την ίδια σημασία έχει ύστερα από αρνητική πρόταση και ο ἀλλ' ἤ:
  Οὐ γὰρ ὁ θάνατος δεινόν, ἀλλ' ἡ περὶ τὴν τελευτὴν ὕβρις φοβερά.
  Ἐν τῷ μέσῳ ἄλλη μὲν πόλις οὐδεμία οὔτε φιλία οὔτε Ἑλληνίς, ἀλλὰ Θρᾷκες Βιθυνοί.
  Ἀργύριον μὲν οὐκ ἔχω ἀλλ' ἢ μικρόν τι τάλαντον.
  N.E.: Δεν το ξέρω, αλλά θα το μάθω.
2. β) Ύστερα από υποθετική ή αιτιολογική πρόταση και έχει τη σημασία του «τουλάχιστον»:
  Eἰ σῶμα δοῦλον, ἀλλ' ὁ νοῦς ἐλεύθερος.
3. γ) Στην αρχή περιόδου ύστερα από αποφατική ή ερωτηματική πρόταση και έχει τη σημασία του «απεναντίας»:
  Μὴ φθονήσῃς, ἀλλ' ἐπίδειξον. Ἀλλ', ὦ Σώκρατες, ἔφη, οὐ φθονήσω. (Μην αρνηθείς από φθόνο, αλλά δείξε μας. Απεναντίας, Σωκράτη, είπε, δε θα αρνηθώ.)
Ο σύνδεσμος ὅμως, ο οποίος συχνά εκφέρεται μαζί με άλλους αντιθετικούς συνδέσμους: ὅμως δέ, ἀλλ' ὅμως, ὅμως μέντοι. Συνήθως τίθεται ύστερα από εναντιωματική πρόταση ή εναντιωματική μετοχή:
Καλῶς εἴρηκας. Ὅμως δ' ἔτι λέγε τὸ τρίτον.
Γιγνώσκων ὁ ἄνθρωπος τὰ κακὰ ὅτι κακά ἐστιν, ὅμως αὐτὰ ποιεῖ.
N.E.: • Μεγάλωσε κι όμως δεν ωρίμασε. • Αν και πικράθηκε, όμως δεν είπε τίποτα.
Οι σύνδεσμοι μέντοι (όμως, αλλά όμως) και καίτοι (και όμως). Όταν μάλιστα συνδέονται περίοδοι ή ημιπερίοδοι, απαντά συνηθέστερα ο καίτοι. Δεν είναι επίσης σπάνια η λειτουργία των μέντοι και καίτοι ως βεβαιωτικών μορίων, με τη σημασία του «βέβαια», «αλήθεια»:
Ἐπειδὰν μέντοι τοῦτο γένηται, νίκη δ' ὑμῖν ἔσται, ἐμοὶ μέντοι θάνατος. [βεβαιωτικός – αντιθετικός]
Ὠφέλειαν οὐδεμίαν ἐν τούτοις ἔφη ὁρᾶν· καίτοι οὐκ ἀνήκοος τούτων ἦν. [αντιθετικός]
Μόνος ἀνθρώπων αἴτιος ἦν αὐτῷ τῆς σωτηρίας. Καίτοι τίς ἂν μείζων ταύτης εὐεργεσία γένοιτο; [βεβαιωτικός]

Στην αντιθετική σύνδεση τα μέρη που συνδέονται είτε αντιτίθενται απόλυτα μεταξύ τους (αρνητική αντίθεση) είτε το ένα περιορίζει την ισχύ του άλλου, χωρίς να αλληλοαποκλείονται (περιοριστική αντίθεση):
Τὴν ἐν τῇ πόλει περὶ Τιμάρχου φήμην οὐκ ἐγὼ τούτῳ παρεσκεύασα, ἀλλ' αὐτὸς οὗτος ἑαυτῷ. [αρνητική]
Τὸ δ' αἴτιον οὐκ ἀγνοεῖς μέν, ὅμως δὲ φράσω σοι κἀγώ. [περιοριστική]
Όταν ο δὲ εκφέρεται με το μᾶλλον, εκφράζει επανόρθωση των προηγουμένων (επανορθωτικός):
Λέγω δὴ αὖ τὸ μετὰ τοῦτο, μᾶλλον δ' ἐρωτῶ.
Εκτός από τις χρήσεις που αναφέρονται στην παράγραφο αυτή, ο ἀλλὰ χρησιμοποιείται επίσης:
1. α) Με ρήμα σε προτρεπτική υποτακτική ή σε προστακτική· δηλώνει έντονη προτροπή και έχει τη σημασία του «εμπρός λοιπόν»:
  Περὶ τοῦ μεγίστου νῦν βουλευόμεθα τῶν ἡμετέρων. Ἀλλ' ὁρᾶτε εἰ δοκεῖ χρῆναι οὕτω ποιεῖν.
2. β) Σε ερωτηματικές προτάσεις με το ερωτηματικό μόριο ἦ (ἀλλ' ἦ)· εκφράζει έντονη βεβαιότητα του ερωτώντος, ενώ η ερώτηση είναι συνήθως ρητορική:
  Ἀλλ' ἦ, τὸ λεγόμενον, κατόπιν ἑορτῆς ἥκομεν;
Kάποιες φορές αντιτίθεται με τον ἀλλὰ ένα στοιχείο αποφατικό με ένα προηγούμενο καταφατικό:
Ταῦτα πάντα γέγονε διὰ τὴν ἡμετέραν ἄνοιαν, ἀλλ' οὐ διὰ τὴν ἐκείνου δύναμιν.

Δ. ΣYNΔEΣH ME AITIOΛOΓIKOYΣ ΣYNΔEΣMOYΣ

Ως αιτιολογικός παρατακτικός σύνδεσμος λειτουργεί ο γὰρ (γιατί). Ο γὰρ συνδέει περιόδους ή ημιπεριόδους και δεν τίθεται ποτέ στην αρχή της πρότασης. Απαντά επίσης στις εκφράσεις καὶ γὰρ (διότι και, και μάλιστα, καθόσον μάλιστα), καὶ γὰρ καὶ (και πράγματι), ἀλλ' οὐ γὰρ (αλλά όμως δεν), γὰρ δὴ / γὰρ οὖν (γιατί βέβαια), γὰρ δήπου (γιατί αναμφίβολα) κτλ.:
Οἱ δ' ἄλλοι κατέφυγον πρὸς Ἀγησίλαον· ἐγγὺς γὰρ ἔτυχεν ὤν.
Μετὰ δὲ τοῦτο ἤρξατο λόγου ὁ Φαρνάβαζος· καὶ γὰρ ἦν πρεσβύτερος.

Παρατηρήσεις

α) Ο γὰρ απαντά και με τη διασαφητική-επεξηγηματική σημασία του «δηλαδή»· επεξηγεί τα προηγούμενα και τίθεται, συνήθως, ύστερα από δεικτικές λέξεις ή ύστερα από εκφράσεις όπως τὸ μέγιστον, σημεῖον δέ, τεκμήριον δὲ κ.τ.ό.7:
Σκοπεῖν δὲ χρὴ καὶ ἐκ τῶνδε, ὦ ἄνδρες δικασταί. Πάντες γὰρ ἐπίστασθε ὅτι ἐν τῇ προτέρᾳ δημοκρατίᾳ πολλοὶ τὰ δημόσια ἔκλεπτον.
Τεκμήριον δὲ τούτου ὑμῖν μέγιστον ἐρῶ. Πρῶτον μὲν γὰρ Ἀλκιβιάδης ἔπλει ἐπὶ τῆς ἐμῆς νεώς.
β) Ως παρατακτικοί μπορεί να λειτουργήσουν και οι υποτακτικοί αιτιολογικοί σύνδεσμοι ὡς, ἐπεί, όταν βρίσκονται στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου.

Σχετικός είναι και ο γὰρ που χρησιμοποιείται με τη σημασία του «λοιπόν» στην αρχή διήγησης για την οποία έχει ήδη γίνει λόγος (διηγηματικός):
Δοκεῖ οὖν μοι ἀνάγκη εἶναι διηγήσασθαί σοι τὸ διήγημα τοῦτο. Λέγεται γὰρ γυνή ποτε πρεσβῦτις Ὀλυμπίασι παρελθοῦσα εἰς τὸ
στάδιον ἑστάναι τε ἅμα τοῖς ἀνδράσι καὶ θεάσασθαι τοὺς ἀγωνιζομένους.

Ε. ΣYNΔEΣH ME ΣYMΠEPAΣMATIKOYΣ ΣYNΔEΣMOYΣ

Ως συμπερασματικοί παρατακτικοί σύνδεσμοι λειτουργούν οι ἄρα, οὖν, γοῦν, οὐκοῦν, οὔκουν, τοιγαροῦν, τοιγάρτοι, τοίνυν, δή, ὥστε. Από αυτούς οι σύνδεσμοι ἄρα, δή, οὖν, γοῦν, τοίνυν δεν απαντούν στην αρχή της πρότασης. Πιο συγκεκριμένα:

Ο σύνδεσμος ἄρα (λοιπόν) χρησιμοποιείται για να δηλώσει συμπέρασμα που προκύπτει λογικά από προηγούμενους συλλογισμούς:
Δεῖ ἄρα, ἔφη, τὸν ἀνδριαντοποιὸν τὰ τῆς ψυχῆς ἔργα τῷ εἴδει προσεικάζειν.
Ὃ ἄρα ἐπίσταται ἕκαστος, τοῦτο καὶ σοφός ἐστιν.
Οι σύνδεσμοι δή, οὖν, γοῦν (λοιπόν, έτσι λοιπόν) δηλώνουν συμπέρασμα πραγματικό, που προκύπτει ως αποτέλεσμα υπαρκτών καταστάσεων. Ο σύνδεσμος δὴ ύστερα από χρονικές προτάσεις εκφέρεται μαζί με τα χρονικά επιρρήματα τότε ή ἐνταῦθα (τότε πια, τότε πλέον) και τονίζει το αποτέλεσμα της περιγραφόμενης από τη χρονική πρόταση κατάστασης8:
Ἔλεγόν τινες ὅτι κατίδοιεν πυρά· ἐδόκει δὴ τοῖς στρατηγοῖς οὐκ ἀσφαλὲς εἶναι διασκηνοῦν.
Τὸ γὰρ μεθύειν λήθην ἐμποιεῖ πάντων τῶν πράττειν δεομένων. Οἱ οὖν τούτου ἀκρατεῖς ἀδύνατοί εἰσιν ἐπιμελεῖσθαι.
Δοκεῖ γὰρ ἡ ψυχὴ τὸ σῶμα συνέχειν· ἐξελθούσης γοῦν σήπεται.
Ἐπεὶ δὲ ἀφίκοντο πάντες ἐπὶ τὸ ἄκρον, ἐνταῦθα δὴ περιέβαλλον ἀλλήλους δακρύοντες.
Ο σύνδεσμος τοίνυν (λοιπόν) εισάγει συμπέρασμα πραγματικό κατά την κρίση του ομιλητή –γι' αυτό και σχετικά ανίσχυρο– ή χρησιμοποιείται ως μεταβατικός στις εκφράσεις καὶ τοίνυν (και λοιπόν), ἔτι τοίνυν (ακόμα λοιπόν), μετὰ ταῦτα τοίνυν (μετά από αυτά λοιπόν):
Μὴ τοίνυν, ἐπειδή γε ἔστιν, ὦ βουλή, σῶσαί με δικαίως, ἀπολέσητε ἀδίκως.
Καὶ τοίνυν τὰ τούτοις ἑξῆς πειράσομαι φράζειν.
Μετὰ ταῦτα τοίνυν ἐκάλουν ὑμᾶς.
Οι σύνδεσμοι τοιγάρτοι, τοιγαροῦν (γι' αυτό ακριβώς λοιπόν) εισάγουν συμπέρασμα που εκφράζεται με βεβαιότητα:
Οὐ γὰρ ἐκ τοῦ λόγου μόνον τὴν ψῆφον φέρουσι. Τοιγάρτοι διατελεῖ τοῦτο τὸ συνέδριον εὐδοκιμοῦν ἐν τῇ πόλει.
Τῷ ὤμῳ τὰ βάρη κινοῦμεν. Τοιγαροῦν καὶ πονοῦμεν τὸν ὦμον μάλιστα.
Ο σύνδεσμος οὐκοῦν (λοιπόν) εισάγει καταφατικό συμπέρασμα, ενώ ο σύνδεσμος οὔκουν (λοιπόν δεν) εισάγει αποφατικό συμπέρασμα:
Οὐκοῦν ὁ μὲν τὰ δίκαια πράττων δίκαιος, ὁ δὲ τὰ ἄδικα ἄδικος.
Οὔκουν ἐκ τῶν κάτω ὁ ἱδρὼς ἀλλ' ἐκ τῆς κεφαλῆς γίνεται.
Ο σύνδεσμος ὥστε χρησιμοποιείται ως παρατακτικός, όταν βρίσκεται στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου και δεν ακολουθεί άλλη κύρια πρόταση. Εισάγει ισχυρό συμπέρασμα και μεταφράζεται «επομένως», «γι' αυτό»:
Ὁ γὰρ χρόνος καὶ ἡ ἐμπειρία τὰ μὴ καλῶς ἔχοντα ἐκδιδάσκει τοὺς ἀνθρώπους. Ὥστε οὐ δεῖ ὑμᾶς ἐκ τῶν τοῦ κατηγόρου λόγων τοὺς νόμους καταμανθάνειν.