Premium Members A' - Μάθημα 4, Θουκυδίδης, Κεφ.70 (Μετάφραση, Ετυμολογικά, Ερμηνευτικά Σχόλια και Ασκήσεις)

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ

Βιβλίο 3 

Δομή και περιεχόμενο:

👉 Το 3ο Βιβλίο του Θουκυδίδη περιλαμβάνει τα γεγονότα του τέταρτου, πέμπτου και έκτου έτους του πολέμου. Έμφαση δίνεται σε τρία βασικά επεισόδια: α) στην αποστασία (3. 2-18) και υποταγή (3. 27-50) της Μυτιλήνης, β) στην πτώση των Πλαταιών (3. 52-68) και γ) στην επανάσταση στην Κέρκυρα (3.69-85). Από τα επεισόδια αυτά μόνο το πρώτο είχε κάποια συνέπεια για τη διεξαγωγή του πολέμου.
Και στα τρία επεισόδια αυτό που πραγματικά ενδιαφέρει τον ιστορικό είναι τα ηθικά ζητήματα που ανακύπτουν και σχετίζονται με τη μεταχείριση των εκάστοτε ηττημένων και με την τρομακτική σκληρότητα και βαρβαρότητα που επέδειξαν κάθε φορά οι νικητές. Το υπόλοιπο του 3ου βιβλίου αφηγείται τις αρχές της εμπλοκής των Αθηναίων στη Σικελία (3. 86 κ.λπ.), την καταστρεπτική ήττα του Δημοσθένη στην Αιτωλία που ακολουθείται από τις επιτυχίες του στην Ακαρνανία (3. 94-8, 105-114) και κλείνει με την αναφορά του Θουκυδίδη σε επιχειρήσεις των Αθηναίων στη Σικελία και σε μια έκρηξη της Αίτνας (3. 115-116).

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ

Βιβλίο 3 

ΚΕΙΜΕΝΟ, Κεφάλαιο 70

[1] Οἱ γὰρ Κερκυραῖοι ἐστασίαζον, ἐπειδὴ οἱ αἰχμάλωτοι ἦλθον αὐτοῖς οἱ ἐκ τῶν περὶ Ἐπίδαμνον ναυμαχιῶν ὑπὸ Κορινθίων ἀφεθέντες, τῷ μὲν λόγῳ ὀκτακοσίων ταλάντων τοῖς προξένοις διηγγυημένοι, ἔργῳ δὲ πεπεισμένοι Κορινθίοις Κέρκυραν προσποιῆσαι. Kαὶ ἔπρασσον οὗτοι, ἕκαστον τῶν πολιτῶν μετιόντες, ὅπως ἀποστήσωσιν Ἀθηναίων τὴν πόλιν. [2] Kαὶ ἀφικομένης Ἀττικῆς τε νεὼς καὶ Κορινθίας πρέσβεις ἀγουσῶν καὶ ἐς λόγους καταστάντων ἐψηφίσαντο Κερκυραῖοι Ἀθηναίοις μὲν ξύμμαχοι εἶναι κατὰ τὰ ξυγκείμενα, Πελοποννησίοις δὲ φίλοι ὥσπερ καὶ πρότερον. [3] Kαὶ (ἦν γὰρ Πειθίας ἐθελοπρόξενός τε τῶν Ἀθηναίων καὶ τοῦ δήμου προειστήκει) ὑπάγουσιν αὐτὸν οὗτοι οἱ ἄνδρες ἐς δίκην, λέγοντες Ἀθηναίοις τὴν Κέρκυραν καταδουλοῦν. [4] Ὁ δὲ ἀποφυγὼν ἀνθυπάγει αὐτῶν τοὺς πλουσιωτάτους πέντε ἄνδρας, φάσκων τέμνειν χάρακας ἐκ τοῦ τε Διὸς τοῦ τεμένους καὶ τοῦ Ἀλκίνου· ζημία δὲ καθ᾽ ἑκάστην χάρακα ἐπέκειτο στατήρ. [5] Ὀφλόντων δὲ αὐτῶν καὶ πρὸς τὰ ἱερὰ ἱκετῶν καθεζομένων διὰ πλῆθος τῆς ζημίας, ὅπως ταξάμενοι ἀποδῶσιν, ὁ Πειθίας (ἐτύγχανε γὰρ καὶ βουλῆς ὤν) πείθει ὥστε τῷ νόμῳ χρήσασθαι. [6] Οἱ δ᾽ ἐπειδὴ τῷ τε νόμῳ ἐξείργοντο καὶ ἅμα ἐπυνθάνοντο τὸν Πειθίαν, ἕως ἔτι βουλῆς ἐστί, μέλλειν τὸ πλῆθος ἀναπείσειν τοὺς αὐτοὺς Ἀθηναίοις φίλους τε καὶ ἐχθροὺς νομίζειν, ξυνίσταντό τε καὶ λαβόντες ἐγχειρίδια ἐξαπιναίως ἐς τὴν βουλὴν ἐσελθόντες τόν τε Πειθίαν κτείνουσι καὶ ἄλλους τῶν τε βουλευτῶν καὶ ἰδιωτῶν ἐς ἑξήκοντα· οἱ δέ τινες τῆς αὐτῆς γνώμης τῷ Πειθίᾳ ὀλίγοι ἐς τὴν Ἀττικὴν τριήρη κατέφυγον ἔτι παροῦσαν.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ 
ΠΥΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ:

[3.70.1] Οι Κερκυραίοι είχαν επαναστατήσει όταν γύρισαν ανάμεσά τους οι αιχμάλωτοι που είχαν πιάσει οι Κορίνθιοι στις ναυμαχίες γύρω στην Επίδαμνο και τώρα τους άφησαν ελεύτερους. Τυπικά είχαν ελευθερωθεί επειδή οι πρόξενοι είχαν εγγυηθεί γι' αυτούς με οχτακόσια τάλαντα, ουσιαστικά όμως επειδή τους είχαν πείσει οι Κορίνθιοι να φέρουν την Κέρκυρα με το μέρος τους, κι αυτοί ραδιουργούσαν, πιάνοντας τον κάθε πολίτη χωριστά, για να κάνουν την πολιτεία ν' αποστατήσει από τους Αθηναίους. [3.70.2] Έφτασε τότε ένα Αττικό καράβι κ' ένα Κορινθιακό, φέρνοντας και τα δυο πρεσβείες, κι αφού έγινε μεγάλη συζήτηση ψήφισαν οι Κερκυραίοι να μείνουνε σύμμαχοι των Αθηναίων σύμφωνα με την ισχύουσα συνθήκη, και με τους Πελοποννησίους να γίνουνε φίλοι, όπως ήταν και προτήτερα. [3.70.3] Αλλά τον Πειθία, που ήταν εθελοντής πρόξενος των Αθηναίων και αρχηγός του δημοκρατικού κόμματος, τον εμήνυσαν στο δικαστήριο οι πρώην αιχμάλωτοι, με την κατηγορία πως προσπαθεί να υποδουλώσει την Κέρκυρα στους Αθηναίους. [3.70.4] Αυτός, αφού αθωώθηκε, έκανε αντιμήνυση στους πέντε πιο πλούσιους απ' αυτούς, κατηγορώντας τους πως είχαν κόψει βέργες για στηρίγματα κλημάτων από τα ιερά τεμένη του Δία και του Αλκίνοου· πρόστιμο για κάθε βέργα ήταν κατά το νόμο ένας στατήρας. [3.70.5] Κι όταν αυτοί καταδικάστηκαν στο πρόστιμο, πήγαν και κάθησαν ικέτες στα ιερά, επειδή το πρόστιμο ήταν πολύ βαρύ κ' έταζαν να το πληρώσουνε με δόσεις· ο Πειθίας όμως, (που ήταν και βουλευτής) έπεισε τη Βουλή να εφαρμόσουν το νόμο κατά γράμμα. [3.70.6] Οι δικασμένοι όμως, βλέποντας από το αποτέλεσμα της δίκης πως αποκλείεται να εφαρμόσουν το σχέδιό τους, κ' έχοντας συνάμα πληροφορηθεί πως όσο ήταν βουλευτής ο Πειθίας σχεδίαζε να μεταπείσει το λαό να 'χουν τους ίδιους φίλους κ' εχτρούς με την Αθήνα συνωμότησαν, και κρατώντας κοντά σπαθιά, μπαίνουν ξαφνικά μέσα στη βουλή και σκοτώνουν τον Πειθία κι άλλους βουλευτές και ιδιώτες ως εξήντα. Μερικοί άλλοι, όχι πολλοί, που είχαν τα ίδια φρονήματα με τον Πειθία, κατέφυγαν στο Αττικό πολεμικό, που ήταν ακόμα στο λιμάνι.

Μτφρ. Ε. Λαμπρίδη. 1962. Θουκυδίδου Ιστορία. Πρόλογος, μετάφραση, σχόλια. Εισαγωγή: Ι.Θ. Κακριδής. Ι–IV. Αθήνα: Γκοβόστης.

[3.70.1] Ο εμφύλιος σπαραγμός των Κερκυραίων ήρχισε τωόντι, αφότου οι αιχμάλωτοι, οι οποίοι είχαν συλληφθή εις τας ναυμαχίας, που έλαβαν χώραν εξ αφορμής της Επιδάμνου, απελύθησαν από τους Κορινθίους και επέστρεψαν εις την Κέρκυραν. Η απόλυσίς των έγινε κατ' επίφασιν επί τη βάσει εγγυήσεως οκτακοσίων ταλάντων, η οποία είχε δοθή από τους προξένους των, πράγματι όμως διότι είχαν αναλάβει να μετατρέψουν την πολιτικήν της Κερκύρας υπέρ των Κορινθιακών συμφερόντων. Και ήρχισαν πραγματικώς ραδιουργούντες και προσπαθούντες να κατηχήσουν ένα έκαστον από τους πολίτας, όπως παρασύρουν την πόλιν ν' αποσπασθή από την Αθηναϊκήν συμμαχίαν. [3.70.2] Μετά την άφιξιν, τωόντι, ενός Αθηναϊκού και ενός Κορινθιακού πλοίου, τα οποία έφεραν πρέσβεις, και την διεξαχθείσαν συζήτησιν, οι Κερκυραίοι εψήφισαν όπως εξακολουθήσουν να είναι σύμμαχοι των Αθηναίων, κατά τους όρους της συμφωνίας που είχαν κάμει, ανανεώσουν όμως συγχρόνως και την προηγουμένην φιλίαν των προς τους Πελοποννησίους. [3.70.3] Αλλά συγχρόνως οι αιχμάλωτοι, που είχαν επιστρέψει από την Κόρινθον, ενήγαγαν εις δίκην τον Πειθίαν, εθελοπρόξενον των Αθηναίων, και αρχηγόν της δημοκρατικής φατρίας, κατηγορούντες αυτόν, ότι επιδιώκει να υποδούλωση την Κέρκυραν εις τους Αθηναίους. [3.70.4] Εκείνος, εξ άλλου, απαλλαγείς της κατηγορίας, αντενάγει εις δίκην τους πέντε πλουσιωτέρους απ' αυτούς, ισχυριζόμενος, ότι κόπτουν στηρίγματα αμπέλων από τα ιερά άλση του Διός και του Αλκινόου, αδίκημα, το οποίον ετιμωρείτο με χρηματικήν ποινήν ενός στατήρος δι' έκαστον στήριγμα. [3.70.5] Επειδή δ' οι εναχθέντες κατεδικάσθησαν, εκάθισαν ικέται εις τους ναούς, ζητούντες, ένεκα του μεγέθους της χρηματικής ποινής, να καταβάλουν αυτήν εις δόσεις. Ο Πειθίας έπεισε την Βουλήν, της οποίας επίσης ήτο τότε μέλος, να προβούν, εις αναγκαστικήν εκτέλεσιν, σύμφωνα με τον νόμον. [3.70.6] Οι πέντε καταδικασθέντες, επειδή όχι μόνον ο νόμος απέκλειε την αποδοχήν της αιτήσεώς των, αλλά και έμαθαν συγχρόνως, ότι εφόσον ο Πειθίας ήτο μέλος της Βουλής θα επέμενε να πείση την πλειοψηφίαν, όπως συνάψουν επιθετικήν και αμυντικήν συμμαχίαν με τους Αθηναίους, συνώμοσαν με τους φίλους των, και όπλισθέντες με εγχειρίδια, εισώρμησαν αιφνιδίως εις την Βουλήν και εφόνευσαν τον Πειθίαν και άλλους εκ των βουλευτών και ιδιωτών, εξήντα τον αριθμόν. Ολίγοι από τους ομόφρονας του Πειθίου κατέφυγαν εις την Αθηναϊκήν τριήρη, η οποία δεν είχεν ακόμη αποπλεύσει.

Μτφρ. Ε.Κ. Βενιζέλος. [1940] 1960. Θουκυδίδου Ιστορίαι. Ι–ΙΙ. 2η έκδ. Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της Εστίας. (1η έκδ. Οξφόρδη: Οxford University Press).

Γλωσσικά Σχόλια:

ἐστασίαζον οἱ Κερκυραῖοι· στασιάζω βρίσκομαι σε εμφύλια διαμάχη

ἐπειδὴ από τότε 

ἀφεθέντες (ἀφίεμαι) αφού ελευθερώθηκαν

τῷ μὲν λόγῳ... ἔργῳ δὲ φαινομενικά, στην πραγματικότητα

διηγγυημένοί· διεγγυάομαι, -ῶμαι (ως παθ.) τελώ υπό εγγύηση, γίνεται κάποιος εγγυητής μου

προσποιῆσαι· προσποιέω, -ῶ φέρω με το μέρος μου

ἕκαστον τῶν πολιτῶν μετιόντες πιάνοντας (πλησιάζοντας) τον κάθε πολίτη χωριστά

ἀποστήσωσιν· ἀφίστημι απομακρύνω, κάνω να αποστατήσει (η πόλη από τους Αθηναίους)

ἀφικομένης· ἀφικνέομαι, -οῦμαι φτάνω

ἐς λόγους καταστάντων (ενν. τῶν πρέσβεων) και αφού ήρθαν σε διαπραγματεύσεις (οι πρέσβεις)

ἐψηφίσαντο· ψηφίζομαι αποφασίζω

κατὰ τὰ ξυγκείμενα σύμφωνα με την ισχύουσα συνθήκη

ἐθελοπρόξενος αυτός που αναλαμβάνει από μόνος του το ρόλο του προξένου, χωρίς να έχει οριστεί από την πόλη ως εκπρόσωπος της, ο εθελοντής πρόξενος

προειστήκει τοῦ δήμου ήταν αρχηγός του δημοκρατικού κόμματος

ὑπάγουσιν ἐς δίκην τον σύρουν στο δικαστήριο

οὗτοι οἱ ἄνδρες δηλ. οι Κερκυραίοι ολιγαρχικοί που επέστρεψαν από την Κόρινθο

καταδουλοῦν προσπαθεί να υποδουλώσει (αποπειρατικός ενεστώτας)

ἀποφυγών ἀποφεύγω (ως δικανικός όρος), απαλλάσσομαι, αθωώνομαι. Στη δικανική ορολογία ο κατήγορος λέγεται διώκων, ο κατηγορούμενος φεύγων, ο καταδικασθείς άλίσκεται και αυτός που αθωώνεται ἀποφεύγει.

ἀνθυπάγω καταγγέλλω και εγώ με τη σειρά μου στο δικαστήριο αυτόν που με οδήγησε σε δίκη και δεν πέτυχε την καταδίκη μου, κάνω αντιμήνυση

χάρακας· ἡ χάραξ βέργα για στήριγμα των κλημάτων των αμπελιών, φούρκα των κλημάτων

τέμενος κομμάτι γης αφιερωμένο σε κάποιο θεό ως ιερό έδαφος

ζημία πρόστιμο, τιμωρία

ὀφλόντων· ὀφλισκάνω καταδικάζομαι να πληρώσω πρόστιμο

διὰ πλῆθος τῆς ζημίας εξαιτίας της βαριάς χρηματικής ποινής

ὅπως ταξάμενοι ἀποδῶσιν για να πληρώσουν το πρόστιμο ύστερα από συμφωνία για το ύψος του

ἐτύγχανε γὰρ καὶ βουλῆς ὤν (βουλής γεν. κατηγορηματική, διαιρετική) διότι συνέβαινε να είναι και μέλος της βουλής (δηλ. όχι μόνο προειστήκει τοῦ δήμου αλλά ήταν και βουλευτής)

τῷ νόμῳ ἐξείργοντο (δηλ. τοῦ ταξάμενοι ἀποδοῦναι) αποκλείονταν από το νόμο (ο νόμος, δηλαδή, απαγόρευε την πληρωμή του επιδικασμένου ποσού με δόσεις)

ἐπυνθάνοντο· πυνθάνομαι πληροφορούμαι

ἀναπείσειν· ἀναπείθω μεταπείθω

ξυνίσταντο· ξυνίσταμαι συνωμοτώ (εδώ)

ἐγχειρίδια μαχαίρια

ἐξαπιναίως ξαφνικά, αιφνιδιαστικά

κτείνουσι· κτείνω φονεύω

τῆς αὐτῆς γνώμης (ενν. ὄντες) τῷ Πειθίᾳ ομοϊδεάτες με τον Πειθία

ἔτι παροῦσαν που ήταν ακόμη εκεί (δηλ. στην Κέρκυρα)

ἰδιώτης απλός πολίτης, χωρίς επίσημο αξίωμα








Τετράδραχμα και στατύρες (Νομισματικό Μουσείο Αθηνών)

Ερμηνευτικά σχόλια:

οἱ γὰρ Κερκυραῖοι ἐστασίαζον:

Ο εμφύλιος σπαραγμός στην Κέρκυρα το καλοκαίρι του 427 π.Χ. αποτελεί μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες στη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου. Όπως πολύ εύστοχα έχει επισημανθεί: «Η άποψη ότι ο πόλεμος παράγει βία και η βία πολιτικό χάος, βρίσκει την πληρέστερη έκφραση της στην Ιστορία στην τρομακτική εξιστόρηση του εμφύλιου σπαραγμού στην Κέρκυρα» (J.H. Finley, Θουκυδίδης, σ. 186).

οἱ ἐκ τῶν περὶ Ἐπίδαμνον ναυμαχιῶν: 

Δεν πρόκειται για ναυμαχία που έγινε στην Επίδαμνο, αλλά στα Σύβοτα κοντά στις θεσπρωτικές ακτές. Οι Κερκυραίοι, παρά τη βοήθεια που τους παρείχε μοίρα του αθηναϊκού στόλου, είχαν σημαντικές απώλειες. Οι Κορίνθιοι συνέλαβαν 1050 Κερκυραίους, από τους οποίους οι 800 πουλήθηκαν ως δούλοι, ενώ οι υπόλοιποι 250, που ήταν επιφανείς πολίτες, κρατήθηκαν επί πέντε ολόκληρα χρόνια με πολλές περιποιήσεις στην Κόρινθο, για να ασκήσουν, όποτε οι συγκυρίες θα το απαιτούσαν, την πολιτική τους επιρροή υπέρ της Κορίνθου.

ὀκτακοσίων ταλάντων τοῖς προξένοις διηγγυημένοι:

Ασφαλώς πρόκειται για εξωφρενικό ποσό συγκριτικά προς τα απαντώμενα αλλού λύτρα. Κατά τον Ηρόδοτο (6.74) δύο μνες, δηλαδή το 1/30 του ταλάντου ήταν τα συνηθισμένα λύτρα ενός αιχμαλώτου σε ανάλογες περιστάσεις. Πολύ αργότερα ο Νικίας θα προτείνει να πληρώσει η Αθήνα όλα τα έξοδα του πολέμου στους Συρακούσιους και να δώσει ομήρους, ένα για κάθε τάλαντο που θα χρωστούσε. Πολλοί σχολιαστές αποδίδουν το υπέρογκο αυτό ποσό των 800 ταλάντων σε προσπάθεια των ίδιων των αιχμαλώτων να κάνουν την απελευθέρωσή τους πιστευτή. Αλλοι πάλι απορρίπτουν εντελώς το αναφερόμενο ποσόν και θεωρούν ότι το συνολικό ποσόν ανερχόταν σε 800 μνες, δηλαδή 3 περίπου μνες κατά κεφαλήν, δηλαδή 300 δραχμές ή 13 τάλαντα. Για να γίνει πάντως κατανοητό το εξωφρενικό ποσόν των 800 ταλάντων, πρέπει να σημειωθεί ότι ήταν περίπου διπλάσιο των εσόδων της Δηλιακής συμμαχίας, τα οποία ανέρχονταν σε 460 τάλαντα.

Μνα: Μέτρο βάρους και νομισματικής μονάδας των αρχαίων Ελλήνων.
Η αξία της, όπως είναι φυσικό, διέφερε κατά τόπους και χρονικές περιόδους. 

Στατήρας: Μονάδα βάρους και αργότερα νομισματική μονάδα στην αρχαία Ελλάδα. Οι στατήρες κόβονταν από χρυσό, άργυρο και ήλεκτρο και είχαν διάφορα βάρη. Οι πιο γνωστοί στατήρες ήταν μεταξύ άλλων ο αργυρός κορίνθιος, οι χρυσοί ευβοϊκός, αττικός και μακεδονικός.

τοῖς προξένοις:

Είναι Κορίνθιοι, οι οποίοι με κοινή συμφωνία Κορινθίων και Κερκυραίων εκπροσωπούσαν (στην Κόρινθο) διπλωματικά τους Κερκυραίους. Στις διμερείς σχέσεις των πόλεων ίσχυε το ίδιο, για παράδειγμα ο περίφημος Αθηναίος στρατηγός Κίμων ήταν «πρόξενος» της Σπάρτης στην Αθήνα.

Κέρκυραν προσποιῆσαι:

Επομένως η πραγματική αιτία της απελευθέρωσής τους ήταν να προσαρτήσουν την Κέρκυρα στην Κόρινθο.

ὅπως ἀποστήσωσιν Ἀθηναίων τὴν πόλιν:

Όχι από την αθηναϊκή συμμαχία —η Κέρκυρα δεν υπήρξε ποτέ επίσημο μέλος της— αλλά από την άμεση επιρροή της Αθήνας στο νησί. Ήδη, αμέσως μετά την έναρξη του Πελοποννησιακού πολέμου, η Αθήνα είχε καταφέρει να δημιουργήσει ευνοϊκές προϋποθέσεις για την προσάρτηση του νησιού στη συμμαχία, εμπλέκοντας τους Κερκυραίους στην πρώτη ναυτική επιχείρηση της στην Πελοπόννησο (431 π.Χ.)

ἐψηφίσαντο Κερκυραῖοι Ἀθηναίοις μὲν ξύμμαχοι... πρότερον:

Η Κέρκυρα πριν από τα γεγονότα με την Επίδαμνο ακολουθούσε σταθερά ουδέτερη πολιτική στάση, αποφεύγοντας την ένταξή της σε συμμαχίες. Το πρόβλημα όμως με την Επίδαμνο οδήγησε τους Κερκυραίους σε σύγκρουση με τους Κορίνθιους (433 π.Χ.), γεγονός που τους ώθησε να ζητήσουν την προσχώρησή τους στην αθηναϊκή συμμαχία. Οι Αθηναίοι αρχικά απέρριψαν το αίτημα των Κερκυραίων, διότι δεν ήθελαν να παραβιάσουν τις τριακονταετείς σπονδές του 445 π.Χ. με τους Σπαρτιάτες. Συνήψαν όμως με την Κέρκυρα αμυντική συμμαχία (επιμαχία). Η έκρηξη ωστόσο του Πελοποννησιακού πολέμου κάνει τους Αθηναίους πρόθυμους να αναθεωρήσουν τη στάση τους και να προσπαθήσουν τα μέγιστα να πετύχουν την προσάρτηση του νησιού και τη διασφάλιση των συμφερόντων τους στην περιοχή. Σημαντικό ρόλο για τη μεταστροφή αυτή έπαιξε και η νευραλγική θέση της Κέρκυρας, θέση κλειδί για την επικοινωνία και το εμπόριο με τη δύση. Οι Αθηναίοι πρέπει οπωσδήποτε να ανησύχησαν από την επιστροφή των αιχμαλώτων ολιγαρχικών στο νησί και από τη συνωμοτική τους δραστηριότητα. Είναι εύκολο να φανταστούμε το πολιτικό αδιέξοδο που θα προκλήθηκε στην Κέρκυρα από την ταυτόχρονη άφιξη αθηναϊκής και σπαρτιατικής πρεσβείας. Είναι επίσης φανερή η προσπάθεια των Κερκυραίων για τήρηση ουδετερότητας απέναντι και στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές (Αθηναίους-Πελοποννήσιους). Η διπλωματική αυτή στάση τους, που πάντως δεν είναι εντελώς απαλλαγμένη από κάποια δολιότητα και ιδιοτέλεια, δηλώνει ακριβή υπολογισμό των συμφερόντων τους, αλλά και πολιτικό ρεαλισμό, που είναι απαραίτητος στους ανίσχυρους λαούς, προκειμένου να βγουν αλώβητοι από τις συγκρούσεις των ισχυρών. Πάντως η εξισορροπητική τους προσπάθεια, όπως θα δείξει η συνέχεια, ήταν καταδικασμένη σε αποτυχία. Οπωσδήποτε το ψήφισμα των Κερκυραίων δείχνει φιλική προς τους Κορίνθιους διάθεση και είναι το πρώτο αποτέλεσμα της δράσης των αιχμαλώτων ολιγαρχικών.

καὶ ἦν γὰρ Πειθίας ἐθελοπρόξενος:

Δηλαδή ο Πειθίας είχε μόνος του προθυμοποιηθεί λόγω των δημοκρατικών του πεποιθήσεων να εκτελεί χρέη προξένου των Αθηναίων στην Κέρκυρα. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι στις αρχαίες ελληνικές πόλεις δεν υπήρχαν, όπως σήμερα, διπλωματικοί εκπρόσωποι για τη διεκπεραίωση των διακρατικών σχέσεων.

καὶ τοῦ δήμου προειστήκει:

Ο Πειθίας λόγω των φιλοαθηναϊκών του φρονημάτων ήταν αρχηγός της δημοκρατικής παράταξης στην Κέρκυρα. Η Κέρκυρα είχε ολιγαρχικό πολίτευμα διαμορφωμένο κατά το πρότυπο της Κορίνθου. Ωστόσο μέσα στα πλαίσια αυτής της μορφής πολιτεύματος λειτουργούσε υποτυπωδώς η εκκλησία του δήμου (ἁλία). Το όργανο αυτό είχε αρχικά μηδαμινή δύναμη, μετά όμως από την αμυντική συμμαχία του 433 π.Χ. με την Αθήνα ενίσχυσε σημαντικά τη θέση του στα πολιτικά πράγματα της Κέρκυρας.

ὑπάγουσιν αὐτὸν οὕτοι οἱ ἄνδρες ἐς δίκην:

Το γεγονός της παραπομπής του Πειθία σε δίκη πολιτικής σκοπιμότητας από τους αντιπάλους του ολιγαρχικούς είναι δηλωτικό του αγεφύρωτου χάσματος και της οξύτατης πολιτικής αντιπαράθεσης που θα οδηγήσει σε εμφύλια διαμάχη το νησί.

ὁ δὲ ἀποφυγών (ενν. τὴν δίκην) ἀνθυπάγει:

Μετά την αθώωσή του ο Πειθίας σύρει κι αυτός σε δίκη τους πολιτικούς του αντιπάλους, πράξη που μαρτυρεί μικρότητα, εκδικητική διάθεση και μισαλλοδοξία.

τοὺς πλουσιωτάτους πέντε ἄνδρας, φάσκων τέμνειν χάρακας:

Οι κατηγορίες του Πειθία δεν εδράζονται σε πολιτική βάση αλλά έχουν έντονο θρησκευτικό και κοινωνικό χαρακτήρα. Κι αυτό, διότι, όπως αποδείχθηκε από τη δική του αθώωση, είναι δύσκολο να στοιχειοθετηθούν καταγγελίες πολιτικής υφής. Πιθανώς οι πιο πλούσιοι από τους πολίτες είχαν την επίβλεψη του τεμένους και γι' αυτό κατηγορούνται από τον ΓΙειθία ότι έκοβαν συστηματικά τις φούρκες, δηλαδή τους πασσάλους που στήριζαν τα κλήματα, παρά τη ρητή απαγόρευση του νόμου, είτε για να τις εμπορευτούν είτε για να τις χρησιμοποιήσουν στα δικά τους κτήματα. Σύμφωνα με άλλη άποψη οι πλούσιοι επεδίωκαν να σφετεριστούν τα ιερά κτήματα ή έκοβαν τα κλαδιά από τις ιερές ελιές για να μπολιάσουν τις δικές τους, γεγονός που απαγορευόταν αυστηρά. Είναι πάντως γνωστό από τις κωμωδίες του Αριστοφάνη ότι οι «χάρακες» ήταν ακριβές στην αγορά και το αδίκημα της κλοπής ήταν συχνό.

τοῦ τε Διός τοῦ τεμένους καὶ τοῦ Ἀλκίνου:

Ο Αλκίνοος ήταν ο τιμώμενος ως ήρωας ομηρικός βασιλιάς της Κέρκυρας. Η θέση των δύο αυτών ιερών παραμένει άγνωστη

ζημία δὲ καθ' ἑκάστην χάρακα ἐπέκειτο στατήρ:

Πρόκειται για τον αργυρό κορινθιακό στατήρα και όχι για τον αθηναϊκό χρυσό που ισοδυναμούσε με 20 αττικές δραχμές. Οι πέντε αυτοί πλούσιοι Κερκυραίοι θα έπρεπε να είχαν κόψει πολλές χιλιάδες βέργες για να είναι το πρόστιμο τόσο δυσβάσταχτο.

πρὸς τὰ ἱερὰ καθεζομένων:

Οι ικέτες ήταν πρόσωπα ιερά και απαραβίαστα και ο θεσμός της ικεσίας πανελλήνια αναγνωρισμένος. Οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι οι άνθρωποι που κατέφευγαν σε ιερούς χώρους (συνήθως επρόκειτο για ναούς ή βωμούς) ζητώντας άσυλο, βρίσκονταν υπό την προστασία του θεού και κάθε προσπάθεια βίαιης απομάκρυνσής τους από τον ιερό χώρο ή κακοποίησής τους λογιζόταν ως πράξη ιερόσυλη, επέφερε δε πάντοτε συμφορές στο πρόσωπο ή στην πόλη που επεδείκνυε ασέβεια προς τους ικέτες.

ὅπως ταξάμενοι ἀποδῶσιν:

Οι πλούσιοι Κερκυραίοι επιθυμούσαν να πληρώσουν το πρόστιμο κατά δόσεις σε τακτά χρονικά διαστήματα και όχι αμέσως, όπως όριζε ο νόμος. Από το χωρίο πάντως αυτό προκύπτει το συμπέρασμα ότι οι πλούσιοι Κερκυραίοι ήταν μεγαλοκτηματίες και γι' αυτό δεν είχαν πρόχειρα τόσα χρήματα, ώστε να πληρώσουν το πρόστιμο. Είχαν όμως γενικότερα οικονομική άνεση και θα μπορούσαν να πληρώσουν σε χρόνο που θα το επέτρεπαν τα έσοδα από τα κτήματά τους.

Πειθίας... πείθει:

Παρονομασία ή παρήχηση.

ἐτύγχανε γὰρ καὶ βουλῆς ὤν:

Η βουλή στην Κέρκυρα ήταν κατά το κορινθιακό πρότυπο ολιγομελές σώμα, αποτελούμενο από ευπατρίδες με την ιδιότητα του ισόβιου μέλους. Υπήρχε επίσης στο νησί και το συμβούλιο των προβούλων που επεξεργαζόταν τα θέματα που θα απασχολούσαν στη συνέχεια τη βουλή. Η εκκλησία του δήμου, όπως προαναφέρθηκε, λειτουργούσε στην Κέρκυρα, αλλά είχε πολύ μικρή πολιτική ισχύ. Όμως η επιρροή της Αθήνας και η παράλληλη άνοδος νέων κοινωνικών στρωμάτων, των εμπόρων και των βιοτεχνών, ώθησαν το κερκυραϊκό πολιτικό σκηνικό σε εκδημοκρατισμό. Την περίοδο αυτή ο έλεγχος της βουλής και της εκκλησίας του δήμου φαίνεται ότι βρίσκεται στα χέρια των δημοκρατικών με αρχηγό τον Πειθία.

μέλλειν τὸ πλῆθος ἀναπείσειν:

Πριν από λίγο οι Κερκυραίοι είχαν αποφασίσει να θεωρούν τους Πελοποννήσιους ως φίλους. Αυτή τη συμμαχία δεν τη δέχονταν οι Αθηναίοι. Οι ολιγαρχικοί λοιπόν ανήσυχοι εκτιμούν ότι ο Πειθίας θα κατορθώσει να μεταπείσει τον κερκυραϊκό λαό να ακυρώσει το ψήφισμα ουδετερότητας και να ταχθεί ανεπιφύλακτα με το μέρος της Αθήνας.

καὶ ἰδιωτῶν

Ήταν υποστηρικτές του Πειθία και μέλη της δημοκρατικής παράταξης

Ερωτήσεις - Ασκήσεις:

1. Η αντίθεση λόγῳ-ἔργῳ αποτελεί θεμελιακή αντίθεση στο έργο του Θουκυδίδη. Ποια σκοπιμότητα εξυπηρετεί η χρήση της εδώ;

2. Πώς κρίνετε την απόφαση των Κερκυραίων για τήρηση ουδετερότητας; Συζητήστε τις πιθανότητες επιτυχίας μιας τέτοιας απόφασης μέσα στο πολιτικό σκηνικό που διαμορφώνεται στην Κέρκυρα.

3. Να συζητήσετε και να αξιολογήσετε την απόφαση των ολιγαρχικών να παραπέμψουν τον κυριότερο πολιτικό τους αντίπαλο (δηλ. τον Πειθία) σε δίκη.

4. Πώς κρίνετε την απόφαση του Πειθία να οδηγήσει κι αυτός με τη σειρά του τους αντιπάλους του σε δίκη; Η απάντησή σας θα πρέπει να βασιστεί σε κριτήρια α) ηθικά και β) πολιτικά.

5. α) Προσπαθήστε να καταγράψετε τα αίτια που οδήγησαν τους Κερκυραίους ολιγαρχικούς στο πραξικόπημα, β) Ποιο φαντάζεστε ότι είναι το πολιτικό κλίμα που διαμορφώθηκε στην Κέρκυρα μετά τη δολοφονία του Πειθία και των άλλων δημοκρατικών;

6. Φανταστείτε ότι είστε ένας Κερκυραίος, απλός οπαδός των ολιγαρχικών. Ποια επιχειρήματα θα χρησιμοποιούσατε για να δικαιολογήσετε τις ενέργειες των ομοϊδεατών σας;

7. Ποια στοιχεία της αφήγησης του Θουκυδίδη στο Κεφ. 70 είναι ενδεικτικά των γενικότερων κοινωνικών και πολιτικών μεταβολών που είχαν αρχίσει να επικρατούν στην Κέρκυρα κυρίως από το 433 π.Χ. και ύστερα; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας. Με ποιους σύγχρονους όρους που αποτελούν και βασικές συνιστώσες του δημοκρατικού πολιτεύματος αποδίδονται σαφέστερα αυτές οι μεταβολές;

8. ἐς τὴν Ἀττικὴν τριήρη κατέφυγον ἔτι παροῦσαν: Για ποιους λόγους η αθηναϊκή πρεσβεία παρέτεινε την παραμονή της στην Κέρκυρα και μετά την αποχώρηση της πελοποννησιακής;

9. Να σχηματίσετε σύντομες φράσεις στη ΝΕ με τις λέξεις στασιαστής, εχέγγυο, εγγυητής, κάθειρξη, επίκειται.

10. πόλιν (§1), ἄνδρας (§4): Χρησιμοποιώντας ως α΄ ή β' συνθετικό τις λέξεις που σας δίνονται να γράψετε τρία σύνθετα ουσιαστικά από καθεμία και να σχηματίσετε αντίστοιχες προτάσεις με αυτά.

11. εξόφληση, αποστασία, άφεση, ειρκτή, φερέγγυος, χρήμα, όρκος: Με ποιες λέξεις του Κεφ. 70 σχετίζονται ετυμολογικά οι παραπάνω;

12. ὑπάγουσιν αὐτόν οὗτοι οἱ ἄνδρες ἐς δίκην (§ 3): α) Να γράψετε την πρόταση μεταφέροντας το ρήμα σε όλους τους χρόνους της ίδιας έγκλισης και φωνής, β) να μεταφέρετε όλους τους κλιτούς τύπους στον άλλο αριθμό.

13. Να μεταγραφούν σε χρόνο ενεστώτα οι ρηματικοί τύποι που αναφέρονται στις ενέργειες των ολιγαρχικών για την κατάληψη της εξουσίας.

14. Να εντοπίσετε όλους τους τύπους αόρ. β' του κεφαλαίου και να τους γράψετε στο γ' ενικό και πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής στη φωνή που βρίσκονται.

15. Μπορείτε να επιβεβαιώσετε την ακόλουθη άποψη με συγκεκριμένα παραδείγματα από το Κεφ. 70; «Ο Θουκυδίδης απομακρύνει ό,τι είναι τυχαίο και κρατάει μόνο ό,τι χρησιμεύει για να φανεί η πορεία μιας ενέργειας· και αντίθετα, πάλι, προσκολλάται σ' αυτή την ενέργεια χωρίς να παραμελεί κανένα της στοιχείο·μ' αυτόν τον τρόπο, η αφήγησή του φαίνεται να παίρνει τη μορφή αποδεικτικού συλλογισμού. Οι συνθήκες τις οποίες συγκρατεί είναι αναγκαίες και επαρκείς για το αποτέλεσμα στο οποίο καταλήγει. Δεν μπορούμε τίποτα να αφαιρέσουμε, τίποτα να μεταβάλουμε. Και η συνοχή που αποκτά η αφήγηση —από τις προκείμενες ως τα συμπεράσματα— παίρνει έτσι ένα χαρακτήρα αναγκαιότητας» (Jacqueline de Romilly, Ιστορία και Λόγος στον Θουκυδίδη, σ. 49).

Πηγή:

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2662/Archaioi-Ellines-Istoriografoi_A-Lykeiou_html-empl/indexb2_02.html

https://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/corpora/anthology/content.html?m=1&t=187

Καλό μήνα και καλό υπόλοιπο καλοκαιριού!

 

Ανακοίνωση βάσεων 2026! Καλή επιτυχία και καλή σταδιοδρομία!

 

Εφηβεία και αλγόριθμοι

Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος, 

Μαρία Γεωργούση

15.01.2026

Βρίσκονται σε ηλικία όπου οι άμυνες απέναντι στη δύναμη της εικόνας είναι ισχνές, η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής έντονη και η προσωπικότητα ακόμη υπό διαμόρφωση.

Ενα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα της σύγχρονης εποχής μας είναι ο τρόπος με τον οποίον οι αλγόριθμοι του διαδικτύου επηρεάζουν καταλυτικά τη συμπεριφορά, τον ψυχισμό και τελικά την προσωπικότητα των νέων. Η λειτουργία των αλγορίθμων – επαναληπτική, επίμονη, πανταχού παρούσα – διαμορφώνει σταδιακά ένα περιβάλλον, στο οποίο ο έφηβος δέχεται αδιαλείπτως ερεθίσματα που δεν επιλέγει συνειδητά, αλλά του επιβάλλονται ως «φυσική» συνέχεια όσων έχει ήδη δει ή ακούσει. Αυτό το ψηφιακό φίλτρο της πραγματικότητας δεν είναι επ’ ουδενί αθώο· αντιθέτως, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη διάπλαση της μέλλουσας γενιάς.

Οι αλγόριθμοι ειδικότερα συλλέγουν δεδομένα από κάθε ενέργεια του χρήστη (likes, dislikes, αναζητήσεις, παρακολούθηση βίντεο) και επιστρέφουν αδιάκοπα περιεχόμενο παρόμοιο με αυτό που ο ίδιος προτιμά. Οταν πρόκειται για την αγορά μιας ηλεκτρικής συσκευής, αυτή η αλγοριθμική διευκόλυνση μπορεί να είναι εξόχως εξυπηρετική. Οταν όμως αφορά έναν έφηβο, ο οποίος προσελκύεται από σκηνές ωμής βίας, χονδροειδείς αστεϊσμούς, ρατσιστικά βίντεο ή ψηφιακό περιεχόμενο που ευτελίζει την ανθρώπινη υπόσταση, τότε το αποτέλεσμα δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας αληθινός βομβαρδισμός από τοξικά μηνύματα. Οι έφηβοι δεν βλέπουν πλέον ό,τι αναζητούν· βλέπουν ό,τι ο αλγόριθμος θεωρεί ότι αυτοί δήθεν θέλουν να παρακολουθήσουν.

Η ευαλωτότητα των νέων είναι βεβαίως δεδομένη. Βρίσκονται σε ηλικία όπου οι άμυνες απέναντι στη δύναμη της εικόνας είναι ισχνές, η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής έντονη και η προσωπικότητα ακόμη υπό διαμόρφωση. Η κατάσταση επιδεινώνεται, όταν οι γονείς, λόγω απουσίας, κόπωσης ή αδυναμίας, δεν αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς. Στα σπίτια όπου λείπουν η άδολη στοργή και η ουσιαστική παρουσία των ενηλίκων, το διαδίκτυο γίνεται το βασικό υποκατάστατο φροντίδας, καθοδήγησης, ακόμη και διαπαιδαγώγησης.

Ο έφηβος, μόνος απέναντι στον παγερό κόσμο της οθόνης, εκτίθεται διαρκώς σε πρότυπα που προβάλλουν την άσκηση σωματικού και ψυχολογικού καταναγκασμού επί ευπαθών ομάδων του πληθυσμού, την κατάχρηση οποιουδήποτε είδους νόμιμης εξουσίας και δικαιοδοσίας, την περιφρόνηση της ανθρώπινης οντότητας, την απαξίωση του φυσικού κόσμου. Το πιο επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι αυτά τα ερεθίσματα συνδέονται άρρηκτα με την ευχαρίστηση. Το βίαιο παιχνίδι γίνεται «διασκέδαση».

Το προσβλητικό βίντεο προκαλεί «γέλιο». Η καταρράκωση της αξιοπρέπειας μετατρέπεται σε ψηφιακό «θέαμα». Ετσι ο υπό σχηματισμό εγκέφαλος μαθαίνει, σχεδόν ασυνείδητα, να συσχετίζει τη βία και την επιθετικότητα με απολύτως θετικά συναισθήματα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Πλάτων στο περίφημο έργο του Νόμοι επισημαίνει ότι το είδος και το περιεχόμενο των παιδικών παιγνιδιών καθορίζει εν πολλοίς το ήθος του μελλοντικού πολίτη.

Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι ο κίνδυνος αυτός δεν είναι αναπόδραστος και η αλγοριθμική επανάληψη δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ιδεοληπτική πλύση του νεαρού εγκεφάλου. Πιθανότατα, ο ώριμος ενήλικας, που διαθέτει, πλην των άλλων, και ισχυρή κριτική σκέψη, δεν κινδυνεύει σοβαρά. Ομως ο έφηβος, ο οποίος διακατέχεται από την αγωνία της κοινωνικής αποδοχής, υιοθετεί εύκολα ό,τι συγκινεί τα πλήθη των συνομηλίκων του. Με το γονεϊκό αντίβαρο άκρως αποδυναμωμένο, ο ίδιος καταλήγει εύκολο θύμα των αναρίθμητων διαδικτυακών συρμών. Ο αλγόριθμος δεν τον υπηρετεί· τον κατευθύνει. Σε μια ηλικία όπου η προσωπικότητα ακόμη οικοδομείται, ο νέος κινδυνεύει να «εμβολιαστεί» με κίβδηλες αξίες, όπως είναι η λατρεία του «φαίνεσθαι», ο ναρκισσισμός, η φιλοχρηματία, η εγωπάθεια και ο αριβισμός.

Ταυτόχρονα, παρατηρούμε νέους με δυσκολίες στη λήψη πρωτοβουλιών, αδυναμία συγκέντρωσης, έλλειψη ορίων και μειωμένη αντοχή στην απογοήτευση. Μετά την περίοδο της πανδημίας αυτά τα φαινόμενα έγιναν ακόμη πιο έντονα. Οι πνευματικοί ορίζοντες της νέας γενιάς ολοένα στενεύουν. Η αντίληψη της πραγματικότητας συχνά διαστρεβλώνεται. Πολλά αγόρια και κορίτσια αναπτύσσουν πλασματική εικόνα για το σώμα τους, αισθάνονται ανεπαρκείς απέναντι στα εξωπραγματικά υποδείγματα ομορφιάς που κατακλύζουν το διαδίκτυο και έτσι παρωθούνται σε διατροφικές ακρότητες και ψευδεπίγραφες στάσεις ζωής. Η βασανιστική αυτή σύγκριση τους εγκλωβίζει σε έναν φαύλο κύκλο: εθισμός στο διαδίκτυο, ακολουθούμενος από τεράστια ελάττωση της αυτοπεποίθησης και εν τέλει αναγκαστική απόσυρση από την πραγματική ζωή.

Αυτός ο καταστροφικός διάλληλος κύκλος πρέπει οπωσδήποτε να διακοπεί! Η προϊούσα ψηφιακή «μόλυνση», η έλλειψη συναισθηματικών αντιστηριγμάτων και η αδυναμία του σχολείου να παράσχει ουσιαστική παιδεία και ορθή αγωγή συνθέτουν μια δυστοπία που υποσκάπτει την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων μας. Η έξοδος από αυτό το αλγοριθμικό «δεσμωτήριο» προϋποθέτει αντικειμενική ενημέρωση, ενίσχυση της αυτοκυριαρχίας του ατόμου και καλλιέργεια γνήσιων ενδιαφερόντων.

Το σχολείο, ως ο μοναδικός κοινωνικός θεσμός με αδιάλειπτη πρόσβαση στη νεανική ψυχή, οφείλει να αναλάβει αμέσως δράση. Οφείλει με άλλα λόγια να προσφέρει όχι μόνο γνώσεις και δεξιότητες, αλλά και κατάλληλα μέσα ψυχικής ενδυνάμωσης, αξιόπιστα εργαλεία κριτικής ανάλυσης και κυρίως ευχάριστες διεξόδους δημιουργικότητας. Η τέχνη, και ειδικότερα η ενεργή καλλιτεχνική ενασχόληση, μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό αντίβαρο στη διαδικτυακή χειραγώγηση.

Η πρακτική αναστροφή των εφήβων με το θέατρο, τη μουσική, τον χορό και τις εικαστικές τέχνες θα τους ανυψώσει στο επίπεδο του δημιουργού, θα τους λυτρώσει από τη συναισθηματική αμβλύτητα και θα τους προστατεύσει από την επικείμενη «πολτοποίηση» της προσωπικότητάς τους. Μόνον επομένως μέσα από τη δημιουργία είναι δυνατόν η νέα γενιά να αντισταθεί στην ψηφιακή εξάρτηση, να ανακαλύψει ουσιώδες νόημα πέρα από την ψυχρή οθόνη και να παραμείνει αδέσμευτη και αυτεξούσια σε μιαν εποχή όπου οι αλγόριθμοι απειλούν να καθορίσουν όχι μόνο το τι βλέπουμε αλλά και το ποιοι είμαστε.

*Ο κ. Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος είναι καθηγητής της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και διευθυντής του προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών «Παραστατικές Τέχνες» του ΕΑΠ.

*Η κυρία Μαρία Γεωργούση είναι μέλος του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού με ειδίκευση στο Αρχαίο Θέατρο στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.

Πηγή:

https://www.tovima.gr/print/nees-epoxes/efiveia-lfkai-algorithmoi/

Ανακοινώθηκε η ύλη 2027!

ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΗΚΕ 

Η ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ 

ΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2027

https://www.minedu.gov.gr/publications/90176_%CE%942_06_07_26_%CE%95%CE%9E%CE%95%CE%A4%CE%91%CE%A3%CE%A4%CE%95%CE%91_%CE%A5%CE%9B%CE%97_2027.pdf

Ο νέος ως κριτικός αναγνώστης στην εποχή της πληροφορίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης

Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Φιλόλογος MA, PhD, Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη

Στη σύγχρονη εποχή, οι νέοι ζουν μέσα σε ένα περιβάλλον αδιάκοπης και ταχύτατης ροής πληροφοριών. Ειδήσεις, αναρτήσεις, εικόνες, βίντεο, σχόλια και απόψεις διακινούνται καθημερινά σε πολλαπλές ψηφιακές πλατφόρμες, διαμορφώνοντας ένα σύνθετο πληροφοριακό τοπίο. Το διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν διευρύνει σημαντικά την πρόσβαση στη γνώση, ταυτόχρονα όμως έχουν καταστήσει δυσκολότερη τη διάκριση ανάμεσα στην αξιόπιστη και την παραπλανητική πληροφορία, στο τεκμηριωμένο και το ατεκμηρίωτο, στο ουσιώδες και το επουσιώδες. Ιδιαίτερα σήμερα, με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και τη δυνατότητα μαζικής παραγωγής και διάδοσης ψηφιακού περιεχομένου, η κριτική αξιολόγηση της προέλευσης, της εγκυρότητας, της σκοπιμότητας και της αξιοπιστίας κάθε μηνύματος καθίσταται αναγκαία δεξιότητα. Επομένως, η ικανότητα των νέων να αναγνωρίζουν την παραπληροφόρηση, να ελέγχουν τις πηγές και να προσεγγίζουν το περιεχόμενο με κριτική επίγνωση αναδεικνύεται σε κεντρική πρόκληση της εποχής.

Από τον αναγνώστη στον κριτικό αναγνώστη

Μέσα σε αυτό το σύνθετο πληροφοριακό περιβάλλον, ο νέος δεν αρκεί να λειτουργεί ως απλός αναγνώστης· χρειάζεται να διαμορφωθεί ως κριτικός αναγνώστης. Ο κριτικός αναγνώστης δεν περιορίζεται στην κατανόηση του περιεχομένου ενός κειμένου, αλλά διερευνά την προέλευσή του, τις προθέσεις και τα μέσα πειθούς του, καθώς και το κοινωνικό ή ιδεολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο παράγεται. Αναλύει, αξιολογεί και διασταυρώνει τις πληροφορίες, αναγνωρίζει πιθανές προκαταλήψεις, σκοπιμότητες ή τεχνικές πειθούς και διαμορφώνει τεκμηριωμένη άποψη, στηριγμένη σε αξιόπιστα στοιχεία και λογικά επιχειρήματα.

Η ανάγκη αυτή καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, όπου κείμενα, εικόνες, ήχοι και βίντεο μπορούν να παραχθούν μέσα σε ελάχιστο χρόνο και να εμφανίζονται απολύτως πειστικά, χωρίς απαραίτητα να ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Η άρτια μορφή ή η τεχνική αρτιότητα μιας πληροφορίας δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση αλήθειας. Σε έναν ψηφιακό κόσμο όπου τα δεδομένα παράγονται και διακινούνται αδιάκοπα, η ικανότητα του νέου να διακρίνει την ουσιαστική γνώση από την παραπληροφόρηση αποτελεί βασική προϋπόθεση πνευματικής αυτονομίας και υπεύθυνης συμμετοχής στον δημόσιο χώρο.

Τι είναι η κριτική ανάγνωση

Η συγκρότηση του κριτικού αναγνώστη προϋποθέτει την ανάπτυξη της κριτικής ανάγνωσης, θεμελιώδους δεξιότητας στο σύγχρονο πληροφοριακό περιβάλλον. Η κριτική ανάγνωση δεν ταυτίζεται με μια εκ προοιμίου απορριπτική στάση απέναντι στο κείμενο, αλλά συνιστά συστηματική, τεκμηριωμένη και αναστοχαστική διερεύνηση του νοήματος και της αξιοπιστίας του. Ο αναγνώστης εξετάζει τη λογική συνοχή του λόγου, την εγκυρότητα των επιχειρημάτων και των τεκμηρίων, τις προθέσεις του πομπού και το κοινωνικό, ιστορικό και επικοινωνιακό πλαίσιο παραγωγής του κειμένου· παράλληλα, αξιολογεί την ποιότητα των πηγών, εντοπίζει προκαταλήψεις, λογικές πλάνες και τεχνικές πειθούς και διασταυρώνει τις πληροφορίες - πρακτική που η σύγχρονη βιβλιογραφία περιγράφει ως «πλάγια ανάγνωση» (lateral reading). Μέσα από τη διεργασία αυτή καλλιεργούνται οι δεξιότητες της κριτικής πρόσληψης, της ερμηνείας, της αξιολόγησης και της τεκμηριωμένης κρίσης, οι οποίες συγκροτούν τον αναγνώστη ως ενεργό και υπεύθυνο πολίτη, ικανό να θεμελιώνει τις απόψεις του με επιχειρήματα και να μετέχει ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο.

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι η κριτική ανάγνωση θωρακίζει τον νέο απέναντι στις ίδιες του τις προκαταλήψεις. Δεδομένου ότι τείνουμε να αποδεχόμαστε ευκολότερα όσα επιβεβαιώνουν τις διαμορφωμένες αντιλήψεις μας και να αντιμετωπίζουμε με δυσπιστία όσα τις αμφισβητούν, ο κριτικός αναγνώστης μαθαίνει να αναγνωρίζει αυτή τη μεροληψία και να επανεξετάζει τη θέση του όταν τα στοιχεία οδηγούν σε διαφορετικό συμπέρασμα.

Κριτική ανάγνωση, ενεργητική ανάγνωση και κριτική σκέψη

Στο σημείο αυτό κρίνεται αναγκαία η διάκριση της κριτικής από την ενεργητική ανάγνωση - δύο έννοιες που συχνά συγχέονται, χωρίς ωστόσο να ταυτίζονται. Η ενεργητική ανάγνωση αφορά τη συνειδητή κατανόηση και οργάνωση του περιεχομένου (υπογράμμιση, σημειώσεις, σύνοψη, απόδοση του νοήματος). Η κριτική ανάγνωση αποτελεί μορφή ενεργητικής ανάγνωσης, χωρίς ωστόσο να ισχύει το αντίστροφο: είναι δυνατόν κανείς να διαβάζει ενεργητικά - υπογραμμίζοντας και σχολιάζοντας - χωρίς να διαβάζει κριτικά, δηλαδή χωρίς να ελέγχει την αξιοπιστία των πηγών, τη συνοχή των επιχειρημάτων ή τις ενδεχόμενες μεροληψίες. Το διακριτικό γνώρισμα της κριτικής ανάγνωσης είναι ένα πρόσθετο επίπεδο διερεύνησης, που μετατοπίζει το ερώτημα από το τι λέγεται στο πώς, στο γιατί, από ποια θέση και με ποια τεκμηρίωση διατυπώνεται.

Η μετάβαση από την ενεργητική στην κριτική ανάγνωση συναρτάται άμεσα με την κριτική σκέψη, με την οποία βρίσκεται σε σχέση αλληλεξάρτησης. Η κριτική σκέψη συνιστά το ευρύτερο γνωστικό και αναστοχαστικό πλαίσιο - την ικανότητα εξέτασης ιδεών, πληροφοριών και επιχειρημάτων με ορθολογικό, ανεξάρτητο και τεκμηριωμένο τρόπο πριν από τη διατύπωση κρίσης - ενώ η κριτική ανάγνωση αποτελεί την εφαρμογή και ενεργοποίησή της κατά την πρόσληψη και ερμηνεία του γραπτού, ψηφιακού ή πολυτροπικού λόγου. Η σχέση είναι, συνεπώς, αμφίδρομη: η κριτική ανάγνωση προϋποθέτει την κριτική σκέψη και ταυτόχρονα συμβάλλει στην καλλιέργειά της.

Ο Γραμματισμός στα Μέσα και στην Πληροφορία και ο κριτικός αναγνώστης

Η κριτική ανάγνωση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σύστημα ικανοτήτων που η σύγχρονη βιβλιογραφία αποδίδει με τον όρο Γραμματισμός στα Μέσα και στην Πληροφορία (Media and Information Literacy). Πρόκειται για σύνθετη έννοια, την οποία η UNESCO εισηγήθηκε το 2007, συνενώνοντας τον γραμματισμό στην πληροφορία, τον γραμματισμό στα Μέσα και τον ψηφιακό-τεχνολογικό γραμματισμό, ενώ ολοένα και περισσότερο ενσωματώνει και τον γραμματισμό στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Ορίζεται ως το σύνολο γνώσεων, δεξιοτήτων και στάσεων που επιτρέπουν στο άτομο να αναζητά, να αναλύει, να αξιολογεί κριτικά, να χρησιμοποιεί και να δημιουργεί πληροφοριακό και επικοινωνιακό περιεχόμενο με υπεύθυνο, δεοντολογικό και τεκμηριωμένο τρόπο. Ως πλαίσιο, ο γραμματισμός αυτός προϋποθέτει και συγχρόνως καλλιεργεί συστηματικά την κριτική σκέψη, η οποία λειτουργεί ως το ευρύτερο γνωστικό του υπόβαθρο.

Μέσα από αυτό το πλαίσιο ο κριτικός αναγνώστης αποκτά τα εργαλεία για να προσεγγίζει τα κείμενα όχι ως ουδέτερες ή αυτονόητες αναπαραστάσεις της πραγματικότητας, αλλά ως προϊόντα συγκεκριμένων κοινωνικών, πολιτισμικών, πολιτικών, οικονομικών και τεχνολογικών συνθηκών. Έτσι εξοπλισμένος, αξιολογεί την αξιοπιστία των πηγών, αναγνωρίζει στερεότυπα, λογικές πλάνες και τεχνικές χειραγώγησης και διακρίνει την έγκυρη πληροφόρηση τόσο από τη σκόπιμη παραπληροφόρηση όσο και από την ακούσια εσφαλμένη πληροφόρηση, διαμορφώνοντας εμπεριστατωμένες κρίσεις. Στο σύγχρονο περιβάλλον, η ικανότητα αυτή επεκτείνεται και στην κριτική αξιολόγηση περιεχομένου που παράγεται από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ο ρόλος του σχολείου και του εκπαιδευτικού

Ο ρόλος του σχολείου στην καλλιέργεια του κριτικού αναγνώστη είναι καθοριστικός, καθώς η κριτική ανάγνωση δεν αποτελεί αυτονόητη συνέπεια της συχνής επαφής με τα κείμενα, αλλά προϋποθέτει συστηματική παιδαγωγική παρέμβαση και μεθοδική άσκηση σε ποικίλα είδη λόγου - έντυπα, ψηφιακά και πολυτροπικά. Στο σύγχρονο πληροφοριακό περιβάλλον, όπου οι μαθητές έρχονται καθημερινά σε επαφή με ειδήσεις, άρθρα γνώμης, επιστημονικά και λογοτεχνικά κείμενα, ψηφιακές αναρτήσεις, εικόνες και οπτικοακουστικό υλικό, η εκπαιδευτική διαδικασία δεν μπορεί να περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων ή στην αναπαραγωγή πληροφοριών. Οφείλει, αντιθέτως, να καλλιεργεί την ικανότητα κατανόησης, ερμηνείας, αξιολόγησης και τεκμηριωμένης αμφισβήτησης των μηνυμάτων που παράγονται και διακινούνται στον δημόσιο και ψηφιακό χώρο. Αυτό επιτυγχάνεται όταν το σχολείο λειτουργεί ως πολυφωνική και δημοκρατική κοινότητα μάθησης, όπου εκπαιδευτικός και μαθητές συνοικοδομούν τη γνώση μέσα από διάλογο και τεκμηριωμένη σκέψη. Έτσι, οι μαθητές μαθαίνουν να προσεγγίζουν κριτικά τα κείμενα ως κοινωνικά και ιδεολογικά προσδιορισμένες κατασκευές, αναπτύσσοντας κριτικό γραμματισμό και δημοκρατική συνείδηση.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο εκπαιδευτικός αναλαμβάνει ρόλο διαμεσολαβητικό και καθοδηγητικό, χωρίς να περιορίζεται στην παροχή έτοιμων απαντήσεων. Βασική του αποστολή είναι να ενθαρρύνει τους μαθητές να θέτουν τα ουσιώδη ερωτήματα απέναντι στα κείμενα - ποιος μιλά, με ποιον σκοπό, με ποια τεκμήρια και από ποια θέση. Μέσα από τέτοιες πρακτικές, οι μαθητές ασκούνται στον εντοπισμό της κεντρικής ιδέας, στη διάκριση ουσιωδών και δευτερευουσών πληροφοριών, στον διαχωρισμό γεγονότος και άποψης, στην αναγνώριση πιθανής μεροληψίας και στην αξιολόγηση της εγκυρότητας των επιχειρημάτων. Παράλληλα, εξοικειώνονται με τη σύγκριση διαφορετικών πηγών, τον έλεγχο της προέλευσης των πληροφοριών, την προσεκτική ανάλυση της γλώσσας και την αναγνώριση των τρόπων με τους οποίους ένα κείμενο μπορεί να επιδιώκει όχι μόνο να ενημερώσει, αλλά και να επηρεάσει συναισθηματικά, ιδεολογικά ή αξιολογικά τον αποδέκτη του. Κατ' αυτόν τον τρόπο, το σχολείο υπερβαίνει τον ρόλο του ως χώρου απλής μετάδοσης γνώσεων και αναδεικνύεται σε πεδίο καλλιέργειας της σκέψης, του διαλόγου και της τεκμηριωμένης κρίσης.

Επίλογος

Ο κριτικός αναγνώστης είναι, τελικά, ένας πιο ελεύθερος και ώριμος άνθρωπος. Δεν χειραγωγείται εύκολα από φήμες, εντυπωσιακούς τίτλους, ψεύτικες ειδήσεις ή φανατικές φωνές. Μπορεί να ακούει διαφορετικές απόψεις χωρίς να παρασύρεται, να διαφωνεί χωρίς να φανατίζεται και να διαμορφώνει προσωπική θέση με βάση τη λογική και τα δεδομένα. Σε μια εποχή όπου η πληροφορία είναι άφθονη αλλά η αλήθεια συχνά δυσδιάκριτη, η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται στο να γνωρίζει κανείς πολλά. Βρίσκεται στο να μπορεί να κρίνει σωστά όσα γνωρίζει.

 

 Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Φιλόλογος MA, PhD, Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη

Αδίδακτο Κείμενο, Λυσίας, «Κατά Ἀλκιβιάδου» Α 10-12

 Λυσίου, «Κατὰ  Ἀλκιβιάδου»

 Α 10-12

Εισαγωγή:

Στον «Κατὰ Ἀλκιβιάδου λιποταξίου» λόγο του Λυσία, ο Αλκιβιάδης, γιος του ομώνυμου πολιτικού των Αθηναίων, κατηγορείται από τον Αρχεστρατίδη για λιποταξία και δειλία. Συγκεκριμένα, κατά την εκστρατεία τους (395 π. Χ.) στην Αλίαρτο για να βοηθήσουν τους Θηβαίους που απειλούνταν από τους Σπαρτιάτες, ο Αλκιβιάδης, ενώ είχε καταταγεί στο πεζικό, φοβούμενος την έκβαση μιας πιθανής αναμέτρησής του με σπαρτιάτη οπλίτη, παρουσιάστηκε αυθαίρετα στο ιππικό, χωρίς μάλιστα να έχει προηγουμένως υποβληθεί στην προβλεπόμενη δοκιμασία. Στο απόσπασμα της δευτερολογίας ο ρήτορας ανασκευάζει τα επιχειρήματα των συνηγόρων αποδεικνύοντας έτσι την ενοχή του Αλκιβιάδη. Το αποτέλεσμα όμως της δίκης μας είναι άγνωστο.

Το Κείμενο:

Ἀλκιβιάδης δ᾽ ἐτόλμησεν ἀναβῆναι, οὔτε εὔνους ὢν τῷ πλήθει, οὔτε πρότερον ἱππεύσας, οὔτε νῦν ἐπιστάμενος, οὔτε ὑφ᾽ ὑμῶν δοκιμασθείς, ὡς οὐκ ἐξεσόμενον τῇ πόλει δίκην παρὰ τῶν ἀδικούντων λαμβάνειν. Ἐνθυμηθῆναι δὲ χρὴ ὅτι, εἰ ἐξέσται ὅτι ἄν τις βούληται ποιεῖν οὐδὲν ὄφελος (ἔσται )νόμους κεῖσθαι ἢ ὑμᾶς συλλέγεσθαι ἢ στρατηγοὺς αἱρεῖσθαι. Θαυμάζω δέ, ὦ ἄνδρες δικασταί, εἴ τις ἀξιοῖ, ἐὰν μέν τις προσιόντων τῶν πολεμίων τῆς πρώτης τάξεως τεταγμένος τῆς δευτέρας γένηται, τούτου μὲν δειλίαν καταψηφίζεσθαι, ἐὰν δέ τις ἐν τοῖς ὁπλίταις τεταγμένος ἐν τοῖς ἱππεῦσιν ἀναφανῇ, τούτῳ συγγνώμην ἔχειν. Καὶ μὲν δή, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἡγοῦμαι δικάζειν ὑμᾶς οὐ μόνον τῶν ἐξαμαρτανόντων ἕνεκα, ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τοὺς ἄλλους τῶν ἀκοσμούντων σωφρονεστέρους ποιῆτε.

Απόδοση στα Νέα Ελληνικά:

Ο Αλκιβιάδης, όμως, τόλμησε να καταταγεί στο ιππικό, ενώ δεν ήταν φιλικά προσκείμενος προς τον λαό, ούτε είχε προηγουμένως υπηρετήσει στο ιππικό, ούτε είναι εξασκημένος (να ιππεύει) μέχρι τώρα (ή: ούτε ακόμα και τώρα γνωρίζει σε βάθος την τεχνική της ιππομαχίας) και ούτε είχε εξεταστεί από εσάς, γιατί κατά την γνώμη του, δεν θα είναι δυνατόν η πόλη να τιμωρήσει εκείνους που αδικούν (ή: τους παραβάτες). Πρέπει δε να λάβετε υπόψη ότι, αν θα έχει το δικαίωμα να κάνει ο καθένας ό,τι τυχόν θέλει, θα είναι περιττό να θεσπίζονται νόμοι ή εσείς να συγκεντρώνεστε ή να εκλέγετε στρατηγούς. Απορώ όμως, κύριοι δικαστές, που ένας πολίτης έχει την αξίωση, εάν κάποιος, την ώρα που πλησιάζουν οι εχθροί, ενώ έχει παραταχθεί (τοποθετηθεί) στην πρώτη γραμμή, βρεθεί στη δεύτερη, να τον καταδικάζετε για δειλία, αν όμως κάποιος ενώ έχει καταταγεί στο πεζικό εμφανιστεί στο ιππικό, να τον συγχωρείτε. Ασφαλώς, κύριοι δικαστές, νομίζω ότι δικάζετε όχι μόνο για να τιμωρήσετε αυτούς που αδικούν (παρανομούν), αλλά για να κάνετε περισσότερο συνετούς και τους άλλους απείθαρχους πολίτες.

Λεξιλόγιο:

«Ἀλκιβιάδης δ᾽ ἐτόλμησεν ἀναβῆναι»:
ἀναβῆναι = να ανέβει σε άλογο, να ιππεύσει, να καταταγεί στο ιππικό
τολμῶ ἀναβαίνειν = έχω το θράσος να καταταγώ στο ιππικό

«οὔτε εὔνους ὢν τῷ πλήθει»:
εὔνους τῷ πλήθει = ευνοϊκά διακείμενος προς τον λαό, φιλικά προσκείμενος προς τον λαό (τους δημοκρατικούς), τρέφω συμπάθεια προς τον λαό

«οὔτε νῦν ἐπιστάμενος»:
ἐπιστάμενος = γνωρίζει καλά (την τεχνική της ιππομαχίας), είναι εξασκημένος (να ιππεύει)

«δίκην παρὰ τῶν ἀδικούντων λαμβάνειν»:
δίκην λαμβάνω παρά τινος = τιμωρώ κάποιον, επιβάλλω ποινή σε κάποιον
δίκην δίδωμί τινι = τιμωρούμαι από κάποιον

«νόμους κεῖσθαι»: αναφέρεται στους νόμους για τους στρατεύσιμους.
νόμος κεῖται (ως παθητικό του «τίθημι νόμον») = έχει τεθεί νόμος, έχει οριστεί, έχει θεσπιστεί νόμος, υφίσταται νομικό πλαίσιο για κάτι

«ἢ ὑμᾶς συλλέγεσθαι»:
συλλέγομαι = συγκεντρώνομαι, συνέρχομαι· εδώ αναφέρεται στη συγκέντρωση πολιτών πριν την εκστρατεία, στην επιστράτευση

«Θαυμάζω δὲ»:
θαυμάζω, εἰ (αιτιολογική πρόταση) = απορώ που, παραξενεύομαι επειδή
θαυμάζω εἰ (πλάγια ερωτηματική πρόταση) = απορώ / παραξενεύομαι πώς

«καταψηφίζεσθαι τούτου δειλίαν» = να καταδικάζετε αυτόν για δειλία (η αιτιατική πτώση ανάγει το αδίκημα σε αιτία της καταδίκης)
καταψηφίζομαί τινος θάνατον = καταδικάζω κάποιον σε θάνατο (η αιτιατική πτώση δηλώνει την ποινή)
Στα δικαστικά ρήματα (αἰτιῶμαι, γράφομαι, δικάζω, διώκω, καταγιγνώσκω, καταψηφίζομαι, κατηγορῶ, κρίνω, τιμωροῦμαι) συνήθως η γενική είναι της αιτίας ή του εγκλήματος ή της ποινής και η αιτιατική το αντικείμενο.
π.χ. Ὁ Μέλητος ἐγράψατό με ἀσεβείας.

«ἐν τοῖς ἱππεῦσιν ἀναφανῇ»:
ἀναφαίνομαι = εμφανίζομαι· εδώ η πρόθεση «ἀνὰ» δηλώνει το ξαφνικό, το αναπάντεχο, την έκπληξη από το απρόσμενο της πράξης ως αποτελέσματος δειλίας ή θρασύτητας.

«συγγνώμην ἔχω (τινὶ)» = συγχωρώ

«Καὶ μὲν δὴ» = ασφαλώς, και βέβαια

«οὐ μόνον …ἕνεκα… ἀλλ᾽ ἵνα καὶ…»:
παρατακτική σύνδεση των δύο μερών με το ζεύγος «οὐ μόνον… ἀλλὰ καὶ...». Επιδοτική καταφατική σύνδεση, καθώς το δεύτερο μέρος από τα συμπλεκόμενα προβάλλεται ως πιο σημαντικό από το πρώτο.

«ἀλλ᾽ ἵνα καὶ τοὺς ἄλλους τῶν ἀκοσμούντων σωφρονεστέρους ποιῆτε»:
οι «ἀκοσμοῦντες», είναι οι πολίτες που παρουσιάζουν παραβατική συμπεριφορά, αυτοί που παρεκκλίνουν από τα επιτρεπτά όρια κοινωνικής συμπεριφοράς, ενώ οι «σωφρονέστεροι» είναι οι «καθώς πρέπει», οι πειθαρχημένοι, οι φρόνιμοι πολίτες.

«ἵνα σωφρονεστέρους ποιῆτε» = για να να τους καταστήσετε περισσότερο συνετούς.

ΟΙ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ:

«ὅτι, …οὐδὲν ὄφελος (ἔσται) νόμους κεῖσθαι ἢ ὑμᾶς συλλέγεσθαι ἢ στρατηγοὺς αἱρεῖσθαι»:
δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὅτι, γιατί δηλώνει γνώμη αντικειμενική, εκφέρεται με οριστική μέλλοντα(«ἔσται»), γιατί δηλώνει το πραγματικό στο μέλλον και λειτουργεί ως αντικείμενο στο απαρέμφατο «ἐνθυμηθῆναι».


«εἰ ἐξέσται ποιεῖν»:
δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο εἰ και εκφέρεται με οριστική μέλλοντα Με απόδοση την οριστική μέλλοντα της απρόσωπης έκφρασης της δευτερεύουσας ειδικής πρότασης «ὄφελος ἔσται» σχηματίζει εξαρτημένο υποθετικό λόγο του πραγματικού. [εἰ ἐξέσται – οὐδὲν ὄφελος ἔσται].

Υπόθεση: εἰ ἐξέσται (εἰ + οριστική μέλλοντα)
Απόδοση: οὐδὲν ὄφελος (ἔσται) (οριστική μέλλοντα)


«ὅ τι ἄν τις βούληται»:
δευτερεύουσα αναφορική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία ὅ τι, εκφέρεται με υποτακτική «βούληται» + ἂν (αοριστολογικό), και λειτουργεί ως αντικείμενο στο απαρέμφατο «ποιεῖν».
Αποτελεί την υπόθεση εξαρτημένου υποθετικού λόγου που δηλώνει το προσδοκώμενο.
Η απόδοση βρίσκεται στο εξαρτημένο, από το απρόσωπο ρήμα «ἐξέσται», τελικό απαρέμφατο «ποιεῖν» της υποθετικής πρότασης.

Υπόθεση: ἄν τις βούληται (ἂν + υποτακτική)
Απόδοση: (ἐξέσται) ποιεῖν (εξαρτημένο τελικό απαρέμφατο - μελλοντική έκφραση: ποιείτω)


«εἴ τις ἀξιοῖ τούτου μὲν δειλίαν καταψηφίζεσθαι»:
δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο εἰ, γιατί δηλώνει υποθετική αιτιολογία. Eκφέρεται με οριστική ενεστώτα(«ἀξιοῖ») γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του υποθετικού αιτίου, στο ρήμα της κύριας πρότασης «θαυμάζω».


«ἐὰν μέν τις προσιόντων τῶν πολεμίων τῆς πρώτης τάξεως τεταγμένος τῆς δευτέρας γένηται»:
δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο ἐὰν και εκφέρεται με υποτακτική «γένηται» Αποτελεί την υπόθεση εξαρτημένου υποθετικού λόγου που δηλώνει το προσδοκώμενο.

Η απόδοση βρίσκεται στο εξαρτημένο από το ρήμα «ἀξιοῖ» τελικό απαρέμφατο «καταψηφίζεσθαι», της δευτερεύουσας αιτιολογικής πρότασης υποθετικής αιτιολογίας.

Υπόθεση: ἐάν τις γένηται (ἐὰν + υποτακτική)
Απόδοση: (ἀξιοῖ) καταψηφίζεσθαι (μελλοντική έκφραση, εξαρτημένο τελικό απαρέμφατο: καταψηφίζεσθε. Για τη δήλωση όμως μιας ηπιότερου τόνου επιθυμίας θεωρείται ενδεδειγμένη η χρήση της υποτακτικής: καταψηφίζησθε.)


«ἐὰν δέ τις ἐν τοῖς ὁπλίταις τεταγμένος ἐν τοῖς ἱππεῦσιν ἀναφανῇ»:
δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο ἐάν και εκφέρεται με υποτακτική. Με απόδοση στο εξαρτημένο από το ρήμα «ἀξιοῖ» τελικό απαρέμφατο «συγγνώμην ἔχειν», της δευτερεύουσας αιτιολογικής πρότασης υποθετικής αιτιολογίας, σχηματίζει εξαρτημένο υποθετικό λόγο του προσδοκώμενου.

Υπόθεση: ἐάν τις ἀναφανῇ (ἐὰν + υποτακτική)
Απόδοση: (ἀξιοῖ) συγγνώμην ἔχειν (μελλοντική έκφραση, εξαρτημένο τελικό απαρέμφατο: συγγνώμην ἔχετε. Για τη δήλωση όμως μιας ηπιότερου τόνου επιθυμίας θεωρείται ενδεδειγμένη η χρήση της υποτακτικής: συγγνώμην ἔχητε.)


«(εἴ τις ἀξιοῖ) τούτῳ συγγνώμην ἔχειν»:
δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο εἰ γιατί δηλώνει υποθετική αιτιολογία. Εκφέρεται με οριστική ενεστώτα(«ἀξιοῖ») γιατί δηλώνει το πραγματικό στο παρόν. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του υποθετικού αιτίου, στο ρήμα της κύριας πρότασης «θαυμάζω».


«ἵνα καὶ τοὺς ἄλλους τῶν ἀκοσμούντων σωφρονεστέρους ποιῆτε»:
δευτερεύουσα επιρρηματική τελική πρόταση. Εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο ἵνα, εκφέρεται με υποτακτική («ποιῆτε»), διότι δηλώνει σκοπό προσδοκώμενο με βεβαιότητα και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού στο ρήμα της κύριας πρότασης («ἡγοῦμαι»).

Συντακτικές Παρατηρήσεις:

Γραμματικές Παρατηρήσεις:

Online Μαθήματα:

314, 327, 352, 353

Πηγές:

https://www.study4exams.gr/anc_greek/course/view.php?id=45#3

Γιατί και πάλι το πρόβλημα εντοπίζεται στην αξιολόγηση της ΝΕ Γλώσσας και Λογοτεχνίας;

Το πρόβλημα δεν έγκειται μόνο στην αξιολόγηση του μαθήματος της ΝΕ Γλώσσας και Λογοτεχνίας...


Το πρόβλημα εντοπίζεται στις χαμηλές "πτήσεις" των βαθμολογιών στα μαθήματα της θεωρητικής κατεύθυνσης.


Κι αυτό θα έπρεπε να προβληματίζει πρωτίστως την εκπαιδευτική κοινότητα. Μετά όλα τα υπόλοιπα...


Όταν γίνεται κάποιος φιλόλογος με 10.000 μόρια, τότε τι συζητάμε μετά;


Γιατί τη ΝΕ Γλώσσα & Λογοτεχνία δε τη διδάσκουν ούτε μαθηματικοί ούτε οικονομολόγοι... Αλλά ΦΙΛΟΛΟΓΟΙ!


Και δε ρίχνω το φταίξιμο για τις αναβαθμολογήσεις στους διδάσκοντες κι εξεταστές σήμερα, γιατί τα χειρότερα ΑΚΟΜΑ δεν τα έχουμε δει...


Η απαξίωση του εκπαιδευτικού -και πιο συγκεκριμένα του φιλολόγου- από το κράτος και την κοινωνία έφερε ΑΥΤΑ τα αποτελέσματα σήμερα... Άρα το πρόβλημα έχει βαθύτερες ρίζες... Ας το ομολογήσουμε...

Αν δεν υπάρξει στο μέλλον "κοινή γραμμή" στη ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ του μαθήματος της ΝΕ Γλώσσας & Λογοτεχνίας, τα αποτελέσματα θα είναι "κάθε πέρυσι και καλύτερα"! Ας μην εθελοτυφλούμε...


Κι ας προβληματιστούμε λίγο κατά πόσο θα έπρεπε τα παιδιά να χρησιμοποιούν τα κινητά τους σήμερα και την ΑΙ... 

Γιατί ΟΛΑ ξεκινούν από εκεί... 

Είτε θέλουμε να το παραδεχτούμε είτε όχι!