%20(4).png)
Φιλόλογος Α.Π.Θ. - Εκπαιδευτικός // Live Φιλολογικά Μαθήματα σε Tiktok & Youtube // Online Συμβουλευτική (για μαθητές, γονείς, φοιτητές φιλολογίας και νέους συναδέλφους φιλολόγους)!
Σάββατο 16 Μαΐου 2026
Παρασκευή 1 Μαΐου 2026
Καλό μήνα και καλή επιτυχία!
Καλό μήνα σε όλες και όλους και καλή επιτυχία στους υποψηφίους των Πανελλαδικών Εξετάσεων!
Η Φιλολογική Παιδεία θα είναι πάντα δίπλα σας!
Μη χάσετε τα επόμενα μαθήματα! Θα κάνουμε ασκήσεις επαναληπτικές σε όλα τα μαθήματα!
Μείνετε συντονισμένοι!
Για να γίνεις member στο κανάλι μας πάτησε τον παρακατω σύνδεσμο!
Παρασκευή 24 Απριλίου 2026
Το δικαίωμα του νέου στο λάθος
Το δικαίωμα του νέου στο λάθος
Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Φιλόλογος, MA, PhD
Στη σύγχρονη εποχή, όπου η ταχύτητα, η επίδοση και η τελειότητα έχουν αναχθεί σε υπέρτατες αξίες, το λάθος αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως στίγμα, ως αδυναμία, ακόμα και ως αποτυχία. Και όμως, αν υπάρχει ένα κομμάτι της κοινωνίας που έχει το αναφαίρετο δικαίωμα να σφάλλει, να πειραματίζεται και να δοκιμάζει τα όριά του, αυτό είναι οι νέοι.
Η νεότητα είναι από τη φύση της περίοδος εσωτερικών αναζητήσεων, συγκρούσεων και ανασφάλειας. Οι νέοι άνθρωποι δοκιμάζουν τον εαυτό τους, επαναπροσδιορίζουν τις σχέσεις τους με την οικογένεια, την κοινωνία και τους θεσμούς και προσπαθούν να διαμορφώσουν τα δικά τους αξιακά μέτρα και σταθμά. Σε αυτή τη διαδρομή, το λάθος δεν είναι μόνο αναμενόμενο, αλλά και εποικοδομητικό. Είναι ο τρόπος μέσω του οποίου ο νέος μαθαίνει, κατανοεί τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του, και τελικά εξελίσσεται. Όπως εύστοχα επισημαίνει ο Τζορτζ Στάινερ[1], «το λάθος είναι το σημείο αφετηρίας της δημιουργίας». Χωρίς το θάρρος να λαθεύει κανείς, δεν μπορεί να αναμετρηθεί με τις μεγάλες προκλήσεις, δεν μπορεί να ρισκάρει, δεν μπορεί να δημιουργήσει.
Ωστόσο, το κοινωνικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο αντιμετωπίζει συχνά το λάθος με αυστηρότητα ή ακόμη και με απόρριψη. Σχολεία που προάγουν τον ανταγωνισμό εις βάρος της συνεργασίας, γονείς που απαιτούν τελειότητα χωρίς να αφήνουν περιθώρια για δοκιμές και αποτυχίες, κοινωνικά δίκτυα που στιγματίζουν κάθε απόκλιση από το ιδανικό πρότυπο – όλα αυτά δημιουργούν ένα ασφυκτικό περιβάλλον, στο οποίο το λάθος ισοδυναμεί με αποτυχία και κοινωνικό αποκλεισμό. Έτσι, οι νέοι διδάσκονται να φοβούνται το λάθος αντί να μαθαίνουν από αυτό.
Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που αρνείται το δικαίωμα στο λάθος, καλλιεργεί υποταγμένους και άβουλους πολίτες. Όπως τονίζει ο Στάινερ, «ένας καθηγητής που δεν επιτρέπει στους μαθητές του να φαντάζονται ουτοπίες και να λαθεύουν είναι κάκιστος καθηγητής». Η αυθεντική διδασκαλία δεν φοβάται το λάθος· το αγκαλιάζει ως κομμάτι της μαθησιακής διαδικασίας.
Κάθε κοινωνία που επιδιώκει να διαμορφώσει ελεύθερους, υπεύθυνους και σκεπτόμενους πολίτες πρέπει να εγγυηθεί στον νέο το δικαίωμα στο λάθος. Να του προσφέρει το περιθώριο να δοκιμαστεί, να αποτύχει και να ξανασηκωθεί. Μόνο τότε το λάθος παύει να είναι απειλή και μετατρέπεται σε εργαλείο γνώσης, αυτοβελτίωσης και κοινωνικής προόδου. Αν όμως δεν αναγνωρίσουμε τη σημασία του λάθους ως αναπόσπαστου μέρους της πορείας προς την ωριμότητα, τότε η ελευθερία σκέψης και δράσης υπονομεύεται.
Το δικαίωμα του νέου στο λάθος είναι τελικά δικαίωμα στην ελευθερία και την αυθεντικότητα. Χωρίς αυτό, η νεότητα φυλακίζεται σε πρότυπα υποταγής και συμμόρφωσης. Αντίθετα, η αποδοχή του λάθους ως σταδίου εξέλιξης καλλιεργεί πολίτες με κριτική σκέψη, ηθική συνείδηση και βαθιά αίσθηση ευθύνης. Γιατί, όπως μας υπενθυμίζει ο Στάινερ, μόνο μέσα από το λάθος γεννιέται το καινούργιο.
[1] Όπου αναφέρεται στο κείμενο ο Τζόρτζ Στάινερ βλέπε την τελευταία συνέντευξη που έδωσε στον Τύπο ο μεγάλος κριτικός και δοκιμιογράφος και δημοσιεύθηκε στην ισπανική εφημερίδα «El Pais» την 1η Ιουλίου του 2016. (Θανάσης Γιαλκέτσης, 14.02.21, https://www.efsyn.gr/themata/idees-palies-kai-nees/281375_skotonoyme-ta-oneira-ton-paidion-mas).
Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Φιλόλογος, MA, PhD
Τρίτη 21 Απριλίου 2026
Να σταματήσει η αυξανόμενη ψηφιοποίηση της παιδικής ηλικίας
Να σταματήσει η αυξανόμενη ψηφιοποίηση
της παιδικής ηλικίας
Η ιδρύτρια του Human Change Foundation μιλάει για τη σταυροφορία της κατά του κινδύνου της «Ανθρώπινης Αλλαγής», της απώλειας - μέσω της τεχνολογίας - των δεξιοτήτων που βρίσκονται στον πυρήνα της ανθρώπινης φύσης
Μπορεί άραγε η ψηφιοποίηση της παιδικής ηλικίας και η εξάρτηση παιδιών και εφήβων από οθόνες, μέσα κοινωνικής δικτύωσης (ΜΚΔ) και βοηθούς Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤN) να επιδρά τόσο βαθιά στον ψυχισμό μας που να οδηγεί στην απώλεια εκείνων των δεξιοτήτων που βρίσκονται στον πυρήνα της ανθρώπινης φύσης; Μπορεί μέσα από τον ψηφιακό εθισμό να οδηγηθούν εκατομμύρια νέοι σε μια φάση απο-ανθρωποποίησης;
Η επιδημία μοναξιάς των τελευταίων ετών, αλλά και η διαρκής υποκατάσταση της πραγματικής επαφής με τους άλλους και την πραγματικότητα από εικονικούς ψηφιακούς κόσμους και υπάρξεις δεν είναι ενθαρρυντικά σημάδια.
Πάνω σε αυτό το σενάριο της «Ανθρώπινης Αλλαγής» εργάζεται το ίδρυμα Human Change Foundation. Ιδρύτριά του η Μαργκαρίτα Λουί-Ντρέιφoυς, η γυναίκα που βρίσκεται στο τιμόνι του Ομίλου LDC, ενός παγκόσμιου κολοσσού με 175 χρόνια ιστορίας. Σήμερα μιλάει στο «Βήμα» για το πρόβλημα, τη στάση των τεχνολογικών εταιρειών, τον ρόλο κυβερνήσεων και πολιτών σε αυτή τη σχετικά νέα μάχη.
Τι σας ενέπνευσε να ξεκινήσετε την πρωτοβουλία Human Change;
«Πολλοί ανησυχούν για τις συνέπειες της Κλιματικής Αλλαγής, και δικαίως, αλλά εγώ ανησυχώ περισσότερο για τις συνέπειες της “Ανθρώπινης Αλλαγής”: πώς η ψηφιακή παιδική ηλικία δημιουργεί μια νέα κουλτούρα μοναξιάς, όπου οι νέοι είναι υπερ-συνδεδεμένοι και ταυτόχρονα τρομερά μόνοι.
Ως μητέρα πέντε παιδιών, με ενδιαφέρει το μέλλον και ανησυχώ για το πώς όλο και περισσότερα παιδιά μεγαλώνουν απομονωμένα από τους γονείς τους και από την πραγματική ζωή. Από αυτές τις ανησυχίες δημιούργησα το Human Change Foundation για την καταπολέμηση της μοναξιάς και του εθισμού στις οθόνες και για τη διατήρηση βασικών ανθρώπινων δεξιοτήτων στα παιδιά. Το ίδρυμά μας συνεργάζεται με παγκοσμίως διακεκριμένους ειδικούς στην ψυχολογία, την κοινωνιολογία και την παιδαγωγική, όπως ο δρ Ζακ Στάιν, ο Τζόναθαν Χάιτ, ο Τρίσταν Χάρις από το Center for Human Technology και πολλοί άλλοι.
Η έρευνά τους φέρνει όλο και περισσότερα στοιχεία για τις αρνητικές επιπτώσεις της ψηφιακής παιδικής ηλικίας στην κοινωνική, συναισθηματική και νοητική ανάπτυξη των παιδιών. Οι συνέπειες είναι η κουλτούρα της πόλωσης, η κρίση ψυχικής υγείας, η αύξηση των αυτοκτονιών και η δημογραφική κατάρρευση παγκοσμίως. Βλέπω την “Ανθρώπινη Αλλαγή” ως τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την ανθρωπότητα σήμερα».
Υπήρξε κάποια συγκεκριμένη εμπειρία που σας οδήγησε σε αυτή την πρωτοβουλία;
«Πριν από 4 χρόνια, οι κόρες μου ήταν 6 ετών. Μια μέρα γύρισαν από το σχολείο και μου είπαν πως η καλύτερη λύση για όλα τα προβλήματα είναι η αυτοκτονία, επειδή η ζωή είναι πολύ δύσκολη. Το είχαν μάθει από μεγαλύτερα παιδιά που περνούσαν πολύ χρόνο στα social media.
Oταν οι δάσκαλοι διερεύνησαν την κατάσταση, διαπίστωσαν ότι για μια εβδομάδα η αυτοκτονία ήταν το κύριο θέμα συζήτησης στην τάξη, αλλά μόνο 2 από τα 25 παιδιά το είχαν πει στους γονείς τους. Την ίδια περίοδο, ένας από τους γιους μου μού ζήτησε να δω το ντοκιμαντέρ “Social Dilemma” στο Netflix, το οποίο με εντυπωσίασε πολύ. Αυτή ήταν η στιγμή που είπα στον εαυτό μου ότι δεν μπορώ να παραμείνω πλέον παθητική».
Ποιο είναι το βασικό πρόβλημα που προσπαθείτε να αντιμετωπίσετε;
«Είναι σημαντικό να μιλάμε όχι μόνο για τα ΜΚΔ, αλλά και για το e-gaming, την ψηφιακή εκπαίδευση και τους AI συντρόφους, γιατί όλα αυτά κλέβουν χρόνο και πραγματικές εμπειρίες από τα παιδιά. Πρόσφατη μελέτη της Common Sense Media έδειξε ότι το 72% των αμερικανών εφήβων χρησιμοποιεί AI chatbots για συντροφιά.
Περνώντας ώρες στον ψηφιακό κόσμο, απομονωμένοι από γονείς, δασκάλους και την πραγματικότητα, πώς μπορούν αυτοί οι έφηβοι να αναπτύξουν όχι μόνο ακαδημαϊκές δεξιότητες αλλά κυρίως κοινωνικές δεξιότητες: κατανόηση συναισθημάτων, ανιδιοτελή φροντίδα, δέσμευση σε μακροπρόθεσμους στόχους, ανάλυση σύνθετων καταστάσεων και ικανότητα συμβιβασμού; Η συναισθηματική και νοητική υποβάθμιση των παιδιών αποτελεί πλέον αντικείμενο έρευνας.
Πριν από 5 χρόνια, ο ΠΟΥ χαρακτήρισε τη μοναξιά και την κρίση ψυχικής υγείας των παιδιών ως δύο από τις μεγαλύτερες προκλήσεις. Νέες μελέτες δείχνουν ότι τα παιδιά μαθαίνουν τις πιο σημαντικές κοινωνικές δεξιότητες κυρίως μέχρι τα 16 τους χρόνια. Αυτό καθιστά την “Ανθρώπινη Αλλαγή” ακόμη πιο καταστροφική».
Τι είδους αλλαγή ελπίζετε πραγματικά να δείτε στην κοινωνία;
«Η επιθυμία μου είναι να σταματήσει η αυξανόμενη ψηφιοποίηση της παιδικής ηλικίας, τουλάχιστον μέχρι να γνωρίζουμε ποιες ανθρώπινες δεξιότητες και με ποιον τρόπο επηρεάζονται από τις νέες τεχνολογίες. Στο Human Change Foundation δεν είμαστε κατά της τεχνολογίας – είμαστε υπέρ των παιδιών. Πιστεύουμε στη δύναμη των νέων τεχνολογιών να προσφέρουν μεγάλες λύσεις σε πολλές προκλήσεις της ζωής μας, αλλά χωρίς να καταστρέφουν το πιο σημαντικό: το νόημα της ζωής.
Κατά τη γνώμη μου οι τεχνολογικές εταιρείες θα έπρεπε να λειτουργούν όπως οι φαρμακευτικές. Δηλαδή, για κάθε νέα εφαρμογή ή πρόγραμμα να αναλύουν και να παρουσιάζουν με διαφάνεια όλες τις μακροπρόθεσμες παρενέργειες των προϊόντων τους».
Ασχολείστε με αυτό εδώ και κάποιον καιρό. Τι έχετε δει μέχρι τώρα;
«Πριν από 8 χρόνια, η συζήτηση για τις αρνητικές συνέπειες των ΜΚΔ ήταν πολύ σπάνια. Σήμερα, η επίγνωση του προβλήματος είναι πολύ μεγαλύτερη. Πολλές χώρες, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, προσπαθούν να προστατεύσουν τα παιδιά από τα ΜΚΔ και τα smartphones μέσα στα σχολεία.
Μια πρόσφατη δικαστική απόφαση στις ΗΠΑ αποτελεί το πρώτο βήμα για να καταστούν οι εταιρείες νομικά υπεύθυνες για τη βλάβη που προκαλούν στα παιδιά. Αυτή η επιτυχία βασίζεται στις προσπάθειες πολλών οργανισμών, όπως ο δικός μας, και είμαστε πολύ περήφανοι που αποτελούμε μέρος της. Ωστόσο, δεν μιλάμε ακόμη για τα εκατομμύρια παιδιών που είναι εθισμένα στο e-gaming ή που αντικαθιστούν τη σύνθετη μάθηση από έναν ανθρώπινο δάσκαλο με απλή καθοδήγηση από έναν ψηφιακό δάσκαλο».
Και τι σας έχει εκπλήξει περισσότερο σε αυτή τη διαδρομή;
«Με εκπλήσσει συνεχώς πόσο εύκολο είναι για τη βιομηχανία της τεχνολογίας να χειραγωγεί τους ανθρώπους και την κοινωνία και πόσο δύσκολο είναι να αντισταθούμε σε αυτή τη χειραγώγηση. Ταυτόχρονα όμως με εκπλήσσει και με εμπνέει η βαθιά δέσμευση πολλών ανθρώπων να θυσιάσουν τα πάντα για να προστατεύσουν τα παιδιά και το μέλλον μας από τον ψηφιακό εθισμό».
Πώς προσπαθεί στην πράξη το Human Change να αντιμετωπίσει το πρόβλημα;
«Το ίδρυμά μας προσπαθεί να αυξήσει την ενημέρωση της κοινωνίας, των πολιτικών και των γονέων. Συνεργαζόμαστε με οργανώσεις όπως το MAMA στις ΗΠΑ και το Smartphone-free Childhood στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ελβετία, καθώς και με οργανώσεις εκπαιδευτικών. Μοιραζόμαστε μαζί τους δεδομένα που συλλέγουν οι ειδικοί μας.
Ελπίζουμε ότι νέοι κανονισμοί για τις τεχνολογικές εταιρείες θα σταματήσουν το επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην εκμετάλλευση των φυσικών αδυναμιών των παιδιών. Πόσο χρόνο θα πάρει δεν γνωρίζω. Σήμερα, η μεγαλύτερη ελπίδα μου είναι στους γονείς, γιατί είναι έτοιμοι να κάνουν τα πάντα για τα παιδιά τους».
Πιστεύετε ότι η αλλαγή ξεκινά περισσότερο από τους θεσμούς, από την κουλτούρα ή από τα άτομα;
«Χρειαζόμαστε όλα τα μέρη της κοινωνίας για να φέρουμε την απαραίτητη αλλαγή. Στην αναζήτηση των αιτιών και των λύσεων, κατέληξα στο συμπέρασμα ότι ο ρόλος της οικογένειας και της γονεϊκότητας είναι καθοριστικός στην ανθρώπινη κουλτούρα.
Για χιλιάδες χρόνια, η κουλτούρα του πολιτισμού μας βασιζόταν στις οικογενειακές αξίες, όπου η φροντίδα για το μέλλον των παιδιών έδινε νόημα στη ζωή των περισσότερων ανθρώπων. Μέχρι τώρα, ήταν η οικογενειακή κουλτούρα που εκπαίδευε τους ανθρώπους να φροντίζουν ανιδιοτελώς ο ένας τον άλλον. Αυτή η φροντίδα είναι ο βασικός πυλώνας της Δημοκρατίας. Γι’ αυτό αποκαλώ την οικογένεια το καλύτερο “στρατόπεδο εκπαίδευσης” για τη Δημοκρατία. Σήμερα, λόγω της έλλειψης νέων αφοσιωμένων γονέων, χάνουμε την οικογενειακή κουλτούρα, κάτι που αποτελεί μεγάλο κίνδυνο για την κοινωνική σταθερότητα κάθε χώρας.
Επειτα πρέπει και οι κυβερνήσεις να παίξουν ρόλο, με τον ίδιο τρόπο που στηρίζουν τους γονείς στην προστασία των παιδιών από άλλες εθιστικές δραστηριότητες όπως το αλκοόλ και ο τζόγος. Ακόμη και για τα διπλώματα οδήγησης, οι κυβερνήσεις αποφασίζουν ποια ηλικία είναι κατάλληλη για να αρχίσουν τα παιδιά να οδηγούν αυτοκίνητο. Ετσι και η προστασία των παιδιών από τον ψηφιακό εθισμό και την υποβάθμιση βασικών δεξιοτήτων πρέπει να αποτελεί ευθύνη της κυβέρνησης».
Και τι γίνεται με την κοινωνία των πολιτών;
«Προς το παρόν, οι κοινότητες και οι πολίτες, κυρίως οι γονείς, προσφέρουν την ισχυρότερη αντίσταση στην ψηφιακή παιδική ηλικία. Το όνειρό μου είναι όλες οι ΜΚΟ που εργάζονται για την προστασία του περιβάλλοντος να συμπεριλάβουν στην αποστολή τους και την προστασία της ανθρωπιάς στον άνθρωπο. Σήμερα, όλες οι μεγάλες εταιρείες διαθέτουν προγράμματα βιωσιμότητας.
Αυτά τα προγράμματα θα πρέπει να περιλαμβάνουν μέτρα για την προστασία των ανθρώπινων δεξιοτήτων των εργαζομένων. Η τρέχουσα απο-ανθρωποποίηση της κοινωνίας αποτελεί μια πρωτοφανή πρόκληση για τον πολιτισμό μας και μόνο μαζί μπορούμε να βρούμε λύση».
Πηγή:
https://www.tovima.gr/print/society/na-stamatisei-i-ayksanomeni-psifiopoiisi-tis-paidikis-ilikias/]
Σάββατο 18 Απριλίου 2026
Τα νέα σχολικά εγχειρίδια! (Πολλαπλό βιβλίο)
).png)
Στον παρακάτω σύνδεσμο αναρτώνται σταδιακά όλα τα νέα σχολικά εγχειρίδια... (Δημοτικό - Γυμνάσιο - Λύκειο)📚📚📚
↓↓↓
 |
Παρασκευή 17 Απριλίου 2026
11ο Κριτήριο Προσομοίωσης - Τεχνητή Νοημοσύνη (ChatGPT) και Εκπαίδευση
ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ (ChatGPT)
ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
ΝΕΟ
11ο ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ
ΚΕΙΜΕΝΟ 1
Απόσπασμα από συνομιλία δύο διαπρεπών στην Τεχνητή Νοημοσύνη ελλήνων επιστημόνων, του Γιάννη Ιωαννίδη και του Τίμου Σελλή. Το Βήμα, The Key Issue, 2026.
Τίμος Σελλής: «Γιάννη, θα το έθετα ακόμα πιο ωμά: πριν αποφασίσουμε να εισαγάγουμε την ΑΙ στα σχολεία, θα πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς θέλουμε να βελτιώσουμε. Θέλουμε οι μαθητές να ανεβούν στις επιδόσεις της PISA*; Θέλουμε να καλλιεργήσουν κριτική σκέψη; Θέλουμε να μάθουν να συνεργάζονται ή να επιλύουν προβλήματα με δημιουργικό τρόπο; Χωρίς συγκεκριμένους στόχους και δείκτες –για να χρησιμοποιήσω τη γλώσσα του μάνατζμεντ– η ΤΝ κινδυνεύει να γίνει ένα νέο “θα βάλουμε εγκυκλοπαίδεια σε κάθε σχολείο”. Ακούγεται ωραίο, αλλά τι σημαίνει, παιδαγωγικά μιλώντας; Προσωπικά δεν έχω χρησιμοποιήσει έως τώρα το ChatGPT για να γράψω ή να σκεφτώ. Μου είναι χρήσιμο για μια μετάφραση αλλά μέχρι εκεί. Στην εκπαίδευση φοβάμαι ότι ίσως εξελιχθεί σε εργαλείο μασημένης τροφής. Κι όμως, η ουσία της εκπαίδευσης είναι ακριβώς το αντίθετο: να μάθεις να ψάχνεις, να συνθέτεις, να μασάς μόνος σου. Αν το παιδί μάθει απλώς να πατάει ένα κουμπί και να παίρνει μια έτοιμη εργασία για την αποψίλωση του Αμαζονίου, έχουμε αποτύχει.
Υπάρχουν όμως και φωτεινά παραδείγματα. Μια φιλόλογος γυμνασίου ζήτησε από τα παιδιά να γράψουν ένα ποίημα. Με τις ίδιες λέξεις-κλειδιά ζήτησε και από το ChatGPT να γράψει και αυτό ένα ποίημα. Στη συνέχεια ζήτησε από τα παιδιά να ψηφίσουν ποιο ποίημα είναι προϊόν ανθρώπου και ποιο μηχανής. Τα παιδιά εντόπισαν το ανθρώπινο προϊόν, αλλά κυρίως κατάλαβαν ότι η μηχανή γράφει «ξερά». Η μαθήτρια που είχε γράψει το καλύτερο ποίημα είχε βάλει ένα τελείως απρόσμενο κλείσιμο. Αυτή η χρήση της ΑΙ ως καθρέφτης και όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης σκέψης, είναι κάτι που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο».
Γιάννης Ιωαννίδης: «Τίμο, τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα θα μπουν έτσι κι αλλιώς στη ζωή και στις δουλειές των παιδιών, είτε αυτές αφορούν τη συγγραφή κειμένων είτε τον προγραμματισμό και τη μετάφραση. Βλέπουμε ήδη ότι η χρήση τους αυξάνει θεαματικά την παραγωγικότητα, ειδικά για όσους δυσκολεύονται να γράψουν καλά κείμενα. Άρα, στην εκπαίδευση οφείλουμε να κάνουμε ταυτόχρονα δύο πράγματα: πρώτον να καλλιεργήσουμε ανθρώπινες δεξιότητες, τη βιωματική μάθηση, την αφήγηση, ακόμα και την χειροτεχνία, και δεύτερον να εκπαιδεύουμε τα παιδιά να αξιολογούν κριτικά αυτά που τους δίνει η ΑΙ. Συνεπώς, η κρίσιμη ερώτηση δεν είναι αν πρέπει ή δεν πρέπει να μπει το ChatGPT στα σχολεία, αλλά πώς θα μπει και με ποιους στόχους. Αν δούμε την ΑΙ ως έναν “ταχυβοηθό” εργασιών, νομίζω πως χάνουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Αν όμως τη δούμε ως εργαλείο κριτικής σκέψης, τότε μπορεί να αποτελέσει ένα πραγματικά χρήσιμο παιδαγωγικά όπλο».
*Το PISA (Programme for International Student Assessment) είναι ένα διεθνές πρόγραμμα αξιολόγησης μαθητών του ΟΟΣΑ.
ΚΕΙΜΕΝΟ 2
Από τον Μιχαήλ Ε. Σφακιανάκη, καθηγητή Εφαρμογών Πληροφορικής και Στατιστικής στη Διοίκηση Επιχειρήσεων και Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Το Βήμα, The Key Issue, 2026 (αποσπάσματα).
Σήμερα, η ΤΝ έχει εισβάλει με ταχύτατους ρυθμούς στη ζωή μας, τοποθετώντας μας στο κατώφλι μιας νέας βιομηχανικής επανάστασης. Οι μηχανές παύουν να είναι απλά εργαλεία παραγωγής και εξελίσσονται σε οντότητες με «ανθρώπινες» ιδιότητες. […]
Όμως, παρά την τεχνολογική πρόοδο, ο κύριος πυλώνας της εκπαίδευσης παραμένει ο δάσκαλος. Η ζωντανή εικόνα του παιδαγωγού προκαλεί έναν δημιουργικό συντονισμό που καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει. Μόνο ο άνθρωπος-εκπαιδευτικός μπορεί να αντιληφθεί τη συναισθηματική αντίδραση του μαθητή και να προσαρμόσει τη διδασκαλία του με ενσυναίσθηση. Η δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας και η παραστατική φιγούρα του δασκάλου είναι ασύγκριτες.
Η επιτυχής μετάβαση στη νέα εποχή προϋποθέτει τη δημιουργία ενός «μοντέλου», όπου το τεχνολογικό πλεονέκτημα που παρέχει η χρήση της ΤΝ εξισορροπείται από τις ανθρωπιστικές αξίες, τη δημιουργικότητα και την κοινωνική ευθύνη. Η ΤΝ πρέπει να ενταχθεί στην εκπαίδευση και την εργασία όχι ως απειλή, αλλά ως ένας νέος «γραμματισμός» (literacy), που θα υπηρετεί τον άνθρωπο και θα ενισχύει την αυθεντικότητα της μάθησης και της δημιουργίας.
ΚΕΙΜΕΝΟ 3
Καζούο Ισιγκούρο (Νομπέλ λογοτεχνίας 2017), Η Κλάρα και ο Ήλιος, μυθστόρημα, μετάφραση: Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός. Τα πρόσωπα: Ρικ, έξυπνο παιδί που δεν έχει υποβληθεί σε γενετική «βελτίωση», Έλεν, μητέρα του Ρικ, Βανς, καλλιτέχνης/τεχνίτης από τον οποίο ο Ρικ ζητάει να τον βοηθήσει να πάρει μια θέση σε κολέγιο.
Η Έλεν παρακολουθούσε προσεκτικά τον κύριο Βανς. «Έλεν, είμαι ήδη εντυπωσιασμένος από τον γιο σου». Δε χρειάζεται να σου πω, Βανς, πόσο υπόχρεη είμαι κι εγώ. Θα σε ευχαριστούσα θερμότερα, αλλά αυτή είναι η μέρα του Ρικ και δε θα ήθελα να μιλήσω για λογαριασμό του»
«Ωραία τα λες, Έλεν. Λοιπόν, Ρικ. Γιατί δε μου λες εσύ περί τίνος πρόκειται;»
«Να, δεν ξέρω από πού ν’ αρχίσω, αλλά θα προσπαθήσω. Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την τεχνολογία των ντρόουν. Πάθος, θα το έλεγε κανείς. Έχω αναπτύξει το δικό μου σύστημα και τώρα έχω τη δική μου ομάδα από πουλιά ντρόουν*…»
«Για ένα λεπτό, όταν λες το “δικό σου σύστημα”, εννοείς πως έχει προχωρήσει πέρα απ’ ό,τι ήδη έχει κάνει κάποιος άλλος;»
Πανικός απλώθηκε στο πρόσωπο Ρικ και κοίταξε προς το μέρος μου. Του χαμογέλασα. Είτε το κατάλαβε είτε όχι, φάνηκε να παίρνει θάρρος.
«Όχι, κύριε, επ’ ουδενί», είπε μ’ ένα κοφτό γελάκι. «Δεν ισχυρίζομαι πως είμαι ιδιοφυΐα. Απλώς το σύστημα των ντρόουν μου το κατασκεύασα μόνος, χωρίς τη βοήθεια καθηγητών. Χρησιμοποίησα διάφορες πηγές πληροφοριών που βρήκα στο διαδίκτυο. Και η μητέρα μου όμως υπήρξε πολύ υποστηρικτική, παραγγέλνοντας διάφορα ακριβά βιβλία. Έχω φέρει μαζί μου μερικά σκίτσα, σε περίπτωση που θα θέλατε να πάρετε μια γενική ιδέα. Εδώ είναι. Αλλά όχι, δε νομίζω πως αυτό που κάνω είναι κάτι τόσο καινοτόμο και ξέρω πως δεν πρόκειται να προχωρήσω χωρίς την απαραίτητη καθοδήγηση».
«Σε καταλαβαίνω. Συνεπώς, τώρα φιλοδοξείς να μπεις σε ένα καλό κολέγιο. Προκειμένου να υπηρετήσεις το ταλέντο σου»
«Ναι, κάπως έτσι, κύριε».
*ντρόουν: μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Θέμα Α
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων όσα υποστηρίζει ο συγγραφέας του Κειμένου 2 για τον δάσκαλο και την ένταξη της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση και στην εργασία.
Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του Κειμένου):
[«Η κρίσιμη ερώτηση»]
Απόσπασμα από συνομιλία δύο διαπρεπών στην Τεχνητή Νοημοσύνη ελλήνων επιστημόνων, του Γιάννη Ιωαννίδη και του Τίμου Σελλή. Το Βήμα, The Key Issue, 2026.
Τίμος Σελλής: «Γιάννη, θα το έθετα ακόμα πιο ωμά: πριν αποφασίσουμε να εισαγάγουμε την ΑΙ στα σχολεία, θα πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τι ακριβώς θέλουμε να βελτιώσουμε. Θέλουμε οι μαθητές να ανεβούν στις επιδόσεις της PISA*; Θέλουμε να καλλιεργήσουν κριτική σκέψη; Θέλουμε να μάθουν να συνεργάζονται ή να επιλύουν προβλήματα με δημιουργικό τρόπο; Χωρίς συγκεκριμένους στόχους και δείκτες –για να χρησιμοποιήσω τη γλώσσα του μάνατζμεντ– η ΤΝ κινδυνεύει να γίνει ένα νέο “θα βάλουμε εγκυκλοπαίδεια σε κάθε σχολείο”. Ακούγεται ωραίο, αλλά τι σημαίνει, παιδαγωγικά μιλώντας; Προσωπικά δεν έχω χρησιμοποιήσει έως τώρα το ChatGPT για να γράψω ή να σκεφτώ. Μου είναι χρήσιμο για μια μετάφραση αλλά μέχρι εκεί. Στην εκπαίδευση φοβάμαι ότι ίσως εξελιχθεί σε εργαλείο μασημένης τροφής. Κι όμως, η ουσία της εκπαίδευσης είναι ακριβώς το αντίθετο: να μάθεις να ψάχνεις, να συνθέτεις, να μασάς μόνος σου. Αν το παιδί μάθει απλώς να πατάει ένα κουμπί και να παίρνει μια έτοιμη εργασία για την αποψίλωση του Αμαζονίου, έχουμε αποτύχει.
Υπάρχουν όμως και φωτεινά παραδείγματα. Μια φιλόλογος γυμνασίου ζήτησε από τα παιδιά να γράψουν ένα ποίημα. Με τις ίδιες λέξεις-κλειδιά ζήτησε και από το ChatGPT να γράψει και αυτό ένα ποίημα. Στη συνέχεια ζήτησε από τα παιδιά να ψηφίσουν ποιο ποίημα είναι προϊόν ανθρώπου και ποιο μηχανής. Τα παιδιά εντόπισαν το ανθρώπινο προϊόν, αλλά κυρίως κατάλαβαν ότι η μηχανή γράφει «ξερά». Η μαθήτρια που είχε γράψει το καλύτερο ποίημα είχε βάλει ένα τελείως απρόσμενο κλείσιμο. Αυτή η χρήση της ΑΙ ως καθρέφτης και όχι ως υποκατάστατο της ανθρώπινης σκέψης, είναι κάτι που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο».
Γιάννης Ιωαννίδης: «Τίμο, τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα θα μπουν έτσι κι αλλιώς στη ζωή και στις δουλειές των παιδιών, είτε αυτές αφορούν τη συγγραφή κειμένων είτε τον προγραμματισμό και τη μετάφραση. Βλέπουμε ήδη ότι η χρήση τους αυξάνει θεαματικά την παραγωγικότητα, ειδικά για όσους δυσκολεύονται να γράψουν καλά κείμενα. Άρα, στην εκπαίδευση οφείλουμε να κάνουμε ταυτόχρονα δύο πράγματα: πρώτον να καλλιεργήσουμε ανθρώπινες δεξιότητες, τη βιωματική μάθηση, την αφήγηση, ακόμα και την χειροτεχνία, και δεύτερον να εκπαιδεύουμε τα παιδιά να αξιολογούν κριτικά αυτά που τους δίνει η ΑΙ. Συνεπώς, η κρίσιμη ερώτηση δεν είναι αν πρέπει ή δεν πρέπει να μπει το ChatGPT στα σχολεία, αλλά πώς θα μπει και με ποιους στόχους. Αν δούμε την ΑΙ ως έναν “ταχυβοηθό” εργασιών, νομίζω πως χάνουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Αν όμως τη δούμε ως εργαλείο κριτικής σκέψης, τότε μπορεί να αποτελέσει ένα πραγματικά χρήσιμο παιδαγωγικά όπλο».
*Το PISA (Programme for International Student Assessment) είναι ένα διεθνές πρόγραμμα αξιολόγησης μαθητών του ΟΟΣΑ.
ΚΕΙΜΕΝΟ 2
Ένας νέος «γραμματισμός» που θα υπηρετεί τον άνθρωπο
Από τον Μιχαήλ Ε. Σφακιανάκη, καθηγητή Εφαρμογών Πληροφορικής και Στατιστικής στη Διοίκηση Επιχειρήσεων και Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς. Το Βήμα, The Key Issue, 2026 (αποσπάσματα).
Σήμερα, η ΤΝ έχει εισβάλει με ταχύτατους ρυθμούς στη ζωή μας, τοποθετώντας μας στο κατώφλι μιας νέας βιομηχανικής επανάστασης. Οι μηχανές παύουν να είναι απλά εργαλεία παραγωγής και εξελίσσονται σε οντότητες με «ανθρώπινες» ιδιότητες. […]
Όμως, παρά την τεχνολογική πρόοδο, ο κύριος πυλώνας της εκπαίδευσης παραμένει ο δάσκαλος. Η ζωντανή εικόνα του παιδαγωγού προκαλεί έναν δημιουργικό συντονισμό που καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει. Μόνο ο άνθρωπος-εκπαιδευτικός μπορεί να αντιληφθεί τη συναισθηματική αντίδραση του μαθητή και να προσαρμόσει τη διδασκαλία του με ενσυναίσθηση. Η δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας και η παραστατική φιγούρα του δασκάλου είναι ασύγκριτες.
Η επιτυχής μετάβαση στη νέα εποχή προϋποθέτει τη δημιουργία ενός «μοντέλου», όπου το τεχνολογικό πλεονέκτημα που παρέχει η χρήση της ΤΝ εξισορροπείται από τις ανθρωπιστικές αξίες, τη δημιουργικότητα και την κοινωνική ευθύνη. Η ΤΝ πρέπει να ενταχθεί στην εκπαίδευση και την εργασία όχι ως απειλή, αλλά ως ένας νέος «γραμματισμός» (literacy), που θα υπηρετεί τον άνθρωπο και θα ενισχύει την αυθεντικότητα της μάθησης και της δημιουργίας.
ΚΕΙΜΕΝΟ 3
[Τα ντρόουν]
Καζούο Ισιγκούρο (Νομπέλ λογοτεχνίας 2017), Η Κλάρα και ο Ήλιος, μυθστόρημα, μετάφραση: Αργυρώ Μαντόγλου, εκδ. Ψυχογιός. Τα πρόσωπα: Ρικ, έξυπνο παιδί που δεν έχει υποβληθεί σε γενετική «βελτίωση», Έλεν, μητέρα του Ρικ, Βανς, καλλιτέχνης/τεχνίτης από τον οποίο ο Ρικ ζητάει να τον βοηθήσει να πάρει μια θέση σε κολέγιο.
Η Έλεν παρακολουθούσε προσεκτικά τον κύριο Βανς. «Έλεν, είμαι ήδη εντυπωσιασμένος από τον γιο σου». Δε χρειάζεται να σου πω, Βανς, πόσο υπόχρεη είμαι κι εγώ. Θα σε ευχαριστούσα θερμότερα, αλλά αυτή είναι η μέρα του Ρικ και δε θα ήθελα να μιλήσω για λογαριασμό του»
«Ωραία τα λες, Έλεν. Λοιπόν, Ρικ. Γιατί δε μου λες εσύ περί τίνος πρόκειται;»
«Να, δεν ξέρω από πού ν’ αρχίσω, αλλά θα προσπαθήσω. Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την τεχνολογία των ντρόουν. Πάθος, θα το έλεγε κανείς. Έχω αναπτύξει το δικό μου σύστημα και τώρα έχω τη δική μου ομάδα από πουλιά ντρόουν*…»
«Για ένα λεπτό, όταν λες το “δικό σου σύστημα”, εννοείς πως έχει προχωρήσει πέρα απ’ ό,τι ήδη έχει κάνει κάποιος άλλος;»
Πανικός απλώθηκε στο πρόσωπο Ρικ και κοίταξε προς το μέρος μου. Του χαμογέλασα. Είτε το κατάλαβε είτε όχι, φάνηκε να παίρνει θάρρος.
«Όχι, κύριε, επ’ ουδενί», είπε μ’ ένα κοφτό γελάκι. «Δεν ισχυρίζομαι πως είμαι ιδιοφυΐα. Απλώς το σύστημα των ντρόουν μου το κατασκεύασα μόνος, χωρίς τη βοήθεια καθηγητών. Χρησιμοποίησα διάφορες πηγές πληροφοριών που βρήκα στο διαδίκτυο. Και η μητέρα μου όμως υπήρξε πολύ υποστηρικτική, παραγγέλνοντας διάφορα ακριβά βιβλία. Έχω φέρει μαζί μου μερικά σκίτσα, σε περίπτωση που θα θέλατε να πάρετε μια γενική ιδέα. Εδώ είναι. Αλλά όχι, δε νομίζω πως αυτό που κάνω είναι κάτι τόσο καινοτόμο και ξέρω πως δεν πρόκειται να προχωρήσω χωρίς την απαραίτητη καθοδήγηση».
«Σε καταλαβαίνω. Συνεπώς, τώρα φιλοδοξείς να μπεις σε ένα καλό κολέγιο. Προκειμένου να υπηρετήσεις το ταλέντο σου»
«Ναι, κάπως έτσι, κύριε».
*ντρόουν: μικρά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Α
Α1. Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων όσα υποστηρίζει ο συγγραφέας του Κειμένου 2 για τον δάσκαλο και την ένταξη της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση και στην εργασία.
Μονάδες 20
Θέμα Β
Β1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 1, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του Κειμένου):
α. Η ΤΝ κινδυνεύει να εισαχθεί στα σχολεία ως εγκυκλοπαίδεια, αν δεν υπάρχουν συγκεκριμένοι στόχοι και δείκτες στη χρήση της.
β. Η ουσία της εκπαίδευσης είναι να μάθει στα παιδιά πώς να χρησιμοποιούν την ΤΝ, για να λαμβάνουν πολύ εύκολα, πατώντας ένα κουμπί, έτοιμες τις εργασίες τους.
γ. Η χρήση της ΑΙ δεν πρέπει να υποκαθιστά την ανθρώπινη σκέψη.
δ. Η χρήση της ΤΝ ειδικά από όσους δυσκολεύονται να γράψουν καλά κείμενα αυξάνει την παραγωγικότητα.
ε. Αν δούμε την ΑΙ ως εργαλείο που βοηθάει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, τότε θα γίνει ένα πραγματικά χρήσιμο παιδαγωγικά όπλο.
Μονάδες 15
Β2. α. Πώς αναπτύσσεται η δεύτερη (2) παράγραφος του Κειμένου 1 «“Υπάρχουν όμως … απόλυτα σύμφωνο.”» (μονάδες 2) και πώς αυτός ο τρόπος ανάπτυξης σχετίζεται με το θέμα της συνομιλίας και με την πρόθεση του ομιλητή (του Τίμου Σελλή); (μονάδες 4)
β. Στο Κείμενο 1 ο ομιλητής Γιάννης Ιωαννίδης αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο θα μπει το ChatGPT στα σχολεία και στους στόχους που πρέπει να επιδιώκονται με την εισαγωγή και τη χρήση του. Ο τρόπος που προσεγγίζει τα ζητήματα αυτά πιστεύετε ότι είναι λογικός ή συναισθηματικός; (μονάδες 2) Να απαντήσετε παραθέτοντας δύο (2) στοιχεία που να τεκμηριώνουν την απάντησή σας. Ένα (1) που να αφορά στον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζει τις θέσεις του για το θέμα (μονάδα 1) και ένα (1) για τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. (μονάδα 1)
Μονάδες 10
Β3. Στη δεύτερη (2η) παράγραφο του Κειμένου 2 «Όμως, παρά … ασύγκριτες» να βρείτε και να γράψετε στο τετράδιό σας δύο (2) διαφορετικά εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, για να τονίσει και να υποστηρίξει εμφατικά τη θέση του ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δάσκαλο. (μονάδες 4) Να εξηγήσετε τη λειτουργία του καθενός. (μονάδες 6)
Μονάδες 10
Θέμα Γ
β. Η ουσία της εκπαίδευσης είναι να μάθει στα παιδιά πώς να χρησιμοποιούν την ΤΝ, για να λαμβάνουν πολύ εύκολα, πατώντας ένα κουμπί, έτοιμες τις εργασίες τους.
γ. Η χρήση της ΑΙ δεν πρέπει να υποκαθιστά την ανθρώπινη σκέψη.
δ. Η χρήση της ΤΝ ειδικά από όσους δυσκολεύονται να γράψουν καλά κείμενα αυξάνει την παραγωγικότητα.
ε. Αν δούμε την ΑΙ ως εργαλείο που βοηθάει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, τότε θα γίνει ένα πραγματικά χρήσιμο παιδαγωγικά όπλο.
Μονάδες 15
Β2. α. Πώς αναπτύσσεται η δεύτερη (2) παράγραφος του Κειμένου 1 «“Υπάρχουν όμως … απόλυτα σύμφωνο.”» (μονάδες 2) και πώς αυτός ο τρόπος ανάπτυξης σχετίζεται με το θέμα της συνομιλίας και με την πρόθεση του ομιλητή (του Τίμου Σελλή); (μονάδες 4)
β. Στο Κείμενο 1 ο ομιλητής Γιάννης Ιωαννίδης αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο θα μπει το ChatGPT στα σχολεία και στους στόχους που πρέπει να επιδιώκονται με την εισαγωγή και τη χρήση του. Ο τρόπος που προσεγγίζει τα ζητήματα αυτά πιστεύετε ότι είναι λογικός ή συναισθηματικός; (μονάδες 2) Να απαντήσετε παραθέτοντας δύο (2) στοιχεία που να τεκμηριώνουν την απάντησή σας. Ένα (1) που να αφορά στον τρόπο με τον οποίο υποστηρίζει τις θέσεις του για το θέμα (μονάδα 1) και ένα (1) για τη γλώσσα που χρησιμοποιεί. (μονάδα 1)
Μονάδες 10
Β3. Στη δεύτερη (2η) παράγραφο του Κειμένου 2 «Όμως, παρά … ασύγκριτες» να βρείτε και να γράψετε στο τετράδιό σας δύο (2) διαφορετικά εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, για να τονίσει και να υποστηρίξει εμφατικά τη θέση του ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δάσκαλο. (μονάδες 4) Να εξηγήσετε τη λειτουργία του καθενός. (μονάδες 6)
Μονάδες 10
Θέμα Γ
Γ1. Το παιδί στο Κείμενο 3 δημιούργησε ένα προηγμένο τεχνολογικό προϊόν. Ποιοι παράγοντες νομίζετε ότι συνέβαλαν στη δημιουργία του; Για την απάντησή σας να αξιοποιήσετε τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Θα επιθυμούσατε και σεις, αν ήσασταν στη θέση του παιδιού, να φοιτήσετε σε ένα καλό κολέγιο, για να βελτιωθείτε; Η απάντησή σας να εκτείνεται σε 150-200 λέξεις.
Μονάδες 15
Θέμα Δ
Δ1. Αξιοποιώντας δημιουργικά τα Κείμενα Αναφοράς, σε άρθρο σας 350-400 λέξεων, που θα δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα του σχολείου σας, να απαντήσετε και να τεκμηριώσετε τις απαντήσεις-θέσεις σας στα παρακάτω ερωτήματα:
α. Με ποιους εκπαιδευτικούς στόχους πρέπει να γίνει η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευσή μας;
β. Να προτείνετε συγκεκριμένους τρόπους χρήσης του ChatGPT και της ΤΝ στην εκπαίδευση, για την επίτευξη των στόχων αυτών.
Μονάδες 30
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Β
Β1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση σε καθεμιά από τις παρακάτω προτάσεις, οι οποίες βασίζονται στα Κείμενα 1 και 2 (μία μόνο από τις τέσσερις προτεινόμενες απαντήσεις είναι σε κάθε περίπτωση ορθή):
1. «Αν το παιδί μάθει απλώς να πατάει ένα κουμπί και να παίρνει μια έτοιμη εργασία για την αποψίλωση του Αμαζονίου, έχουμε αποτύχει». (Κείμενο 1) Ο συγγραφέας θεωρεί τη χρήση αυτή αποτυχία, γιατί:
α. οι πληροφορίες δε θα είναι αξιόπιστες.
β. υπάρχουν καλύτεροι τρόποι αναζήτησης των πληροφοριών αυτών.
γ. οι πληροφορίες αυτές δεν έχουν ενδιαφέρον.
δ. η χρήση αυτή δεν είναι δημιουργική.
2. Η διαρθρωτική λέξη με την οποία μπορεί να αντικατασταθεί η λέξη «Όμως» στην αρχή της δεύτερης (2ης) παραγράφου του Κειμένου 2 είναι η:
α. Αν και
β. Ωστόσο
γ. Μολονότι
δ. Απεναντίας.
3. «να εισαγάγουμε την ΑΙ στα σχολεία». Στην πρόταση αυτή (στην πρώτη (1η) παράγραφο του Κειμένου 1), με ποιο από τα παρακάτω ρήματα μπορούμε να αντικαταστήσουμε το ρήμα «να εισαγάγουμε», ώστε το ύφος του λόγου να γίνει ανεπίσημο:
α. να εντάξουμε
β. να ενσωματώσουμε
γ. να βάλουμε
δ. να συμπεριλάβουμε.
4. Στη λέξη «γραμματισμός» στον τίτλο του Κειμένου 2 τα εισαγωγικά χρησιμοποιούνται για να δηλωθεί:
α. σημαντικός ειδικός όρος
β. χρήση της λέξης με μεταφορική σημασία
γ. ειρωνεία
δ. έκπληξη.
5. «τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα θα μπουν έτσι κι αλλιώς στη ζωή και στις δουλειές των παιδιών», Γιάννης Ιωαννίδης, Κείμενο 1. Στην παραπάνω πρόταση το μήνυμα εκφράζεται ως:
α. δυνατότητα
β. πιθανότητα
γ. βεβαιότητα
δ. επιθυμία.
Μονάδες 15
Β2. α. Μεταφορικές εκφράσεις, Κείμενο 1, πρώτη (1η) παράγραφος:
«εργαλείο μασημένης τροφής». Κυριολεκτική απόδοση: μέσο που προσφέρει έτοιμες γνώσεις χωρίς ο δέκτης να χρειαστεί να σκεφτεί ή να προβληματιστεί.
«να μασάς μόνος σου». Κυριολεκτική απόδοση: να προσπαθείς μόνος σου.
Αν ο ομιλητής Τίμος Σελλής χρησιμοποιούσε τις κυριολεκτικές εκφράσεις αντί για τις μεταφορικές, πιστεύετε ότι θα υπήρχαν διαφορές στο επικοινωνιακό αποτέλεσμα, δηλαδή στην ένταση και στην επίδραση του μηνύματός του και γιατί; (μονάδες 5)
β. Για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του Κειμένου 1 να γράψετε στο τετράδιό σας μία (1) συνώνυμη με την οποία το ύφος του λόγου θα γίνεται επίσημο.
να ξεκαθαρίσουμε (1η παράγραφος)
θέλουμε (1η παράγραφος)
να ψάχνεις (1η παράγραφος)
θα μπουν (3η παράγραφος)
δουλειές (3η παράγραφος) (μονάδες 5)
Μονάδες 10
Β3. «πριν αποφασίσουμε να εισαγάγουμε την AI στα σχολεία», Κείμενο 1, πρώτη (1η) παράγραφος.
Να ονοματοποιήσετε τα ρήματα των παραπάνω προτάσεων. (μονάδες 4) Ποια από τις δύο γλωσσικές επιλογές (ο ρηματικός ή ο ονοματικός λόγος) είναι η καταλληλότερη για το συγκεκριμένο είδος κειμένου στο οποίο ανήκουν οι προτάσεις αυτές και γιατί; (μονάδες 6)
Μονάδες 10
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
Θέμα Α
Α1. Ο συγγραφέας αναφερόμενος στον δάσκαλο υποστηρίζει ότι είναι το βασικό στήριγμα της εκπαίδευσης και πως ο ρόλος του, με τη ζωντανή παρουσία του, την ενσυναισθητική παιδαγωγική σχέση του με τον μαθητή και την προσαρμοστικότητά του, είναι μοναδικός και αναντικατάστατος. Για την ένταξη της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευση και στην εργασία επισημαίνει ότι προϋπόθεση είναι η καλλιέργεια των ανθρωπιστικών αξιών και η αξιοποίηση της τεχνολογίας ως μέσου για την εξυπηρέτηση του ανθρώπου και τη βελτίωση των μαθησιακών και δημιουργικών δεξιοτήτων του.
Θέμα Β
Β1.
α. Σωστό
β. Λάθος
γ. Σωστό
δ. Σωστό
ε. Σωστό
Β2. α. Θέμα της συνομιλίας είναι οι εκπαιδευτικοί στόχοι που πρέπει να υπηρετούνται με την εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης και ειδικά του ChatGPT στην εκπαίδευση. Πρόθεση του συγγραφέα είναι να δείξει και να πείσει τον αποδέκτη της ομιλίας του ότι ο στόχος αυτός δεν πρέπει να είναι η χρησιμοποίηση του ChatGPT από τον μαθητή για την εύρεση έτοιμων λύσεων, αλλά η δημιουργική μάθηση και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης του. Η δεύτερη παράγραφος αναπτύσσεται με παράδειγμα. Γίνεται αναφορά σε μία φιλόλογο Γυμνασίου η οποία ζήτησε από τους μαθητές να διακρίνουν ποιο κείμενο (ποίημα) δεν είχε γραφτεί από μαθητή/-τρια, αλλά από το ChatGPT. Οι μαθητές το εντόπισαν και κατάλαβαν τον «ξερό», τυποποιημένο, κοινότοπο, τρόπο γραφής της μηχανής. Το παράδειγμα αυτό σχετίζεται με το θέμα της συνομιλίας, δηλαδή τη χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση. Κυρίως, σχετίζεται με την πρόθεση του συγγραφέα, καθώς με αυτό ο ομιλητής με απλό και κατανοητό τρόπο επεξηγεί και δείχνει πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η μηχανή στην εκπαίδευση για δημιουργική μάθηση και ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.
β. Ο ομιλητής προσεγγίζει τα ζητήματα της εισαγωγής και χρήσης του ChatGPT στα σχολεία με τρόπο λογικό. Ένα, κύριο, στοιχείο είναι οι συλλογισμοί/επιχειρήματα που χρησιμοποιεί και τα συμπεράσματα που απορρέουν από αυτούς, για να υποστηρίξει τις θέσεις του ότι η χρήση του ChatGPT από τους μαθητές είναι αναπόφευκτη και επομένως το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς και με ποιους στόχους θα χρησιμοποιηθεί «Τα Μεγάλα … θα μπουν έτσι κι αλλιώς … Άρα … Συνεπώς … Αν δούμε … χάνουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Αν όμως … τότε μπορεί … όπλο». Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ομιλητής είναι αναφορική και δηλωτική (κυριολεκτική), π.χ. «να εκπαιδεύουμε τα παιδιά να αξιολογούν κριτικά αυτά που τους δίνει η AI», καθώς αποσκοπεί στην ακριβή και σαφή διατύπωση των πληροφοριών και των σκέψεών του για την εισαγωγή του ChatGPT στην εκπαίδευση και τη δημιουργική αξιοποίησή του στη μαθησιακή διαδικασία.
(Εναλλακτικά, ως στοιχείo για τη γλώσσα του ομιλητή-επιστήμονα μπορεί να αναφερθεί, επίσης, το ειδικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί, π.χ. «Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα», «AI», “ChatGPT». Ένα στοιχείο αρκεί.)
Β3. Δύο (2) διαφορετικά εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, για να τονίσει και να υποστηρίξει εμφατικά τη θέση του ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δάσκαλο είναι η αντίθεση και το κατηγορηματικό, απόλυτο και αποφθεγματικό ύφος του συγγραφέα σε ορισμένα σημεία του κειμένου του. Συγκεκριμένα, υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στη μηχανή από τη μια και στον δάσκαλο από την άλλη «παρά την τεχνολογική … παραμένει ο δάσκαλος» και «Η ζωντανή εικόνα … να αντικαταστήσει». Με την αντίθεση αυτή προβάλλονται τα πλεονεκτήματα του δασκάλου «ζωντανή εικόνα … δημιουργικό συντονισμό … να προσαρμόσει … με ενσυναίσθηση … ανθρώπινης γλώσσας … η παραστατική φιγούρα του δασκάλου» και τονίζεται με δραματική ένταση η υπεροχή του έναντι της μηχανής. Έτσι, αποδεικνύεται ο μοναδικός και αναντικατάστατος ρόλος του. Κατηγορηματικό, απόλυτο και αποφθεγματικό ύφος υπάρχει στη φράση «που καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει», όπου με τις δύο διαδοχικές αρνήσεις «καμιά» και «δεν» τονίζεται ο αναντικατάστατος ρόλος του δασκάλου. Υπάρχει, επίσης, στην αποφαντική πρόταση «Η δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας και η παραστατική φιγούρα του δασκάλου είναι ασύγκριτες.», με την οποία εξαίρεται η παρουσία του δασκάλου με τρόπο αδιαμφισβήτητο.
(Εναλλακτικά μπορεί, επίσης, να αναφερθούν με τη σχετική εξήγηση της λειτουργίας τους: η μεταφορά «πυλώνας της εκπαίδευσης», με την οποία εικονοποιείται ο λόγος και τονίζεται παραστατικά ότι ο δάσκαλος ήταν και παραμένει το βασικό στήριγμα της εκπαίδευσης, οι εικόνες «Η ζωντανή εικόνα του παιδαγωγού», «ανθρώπινης γλώσσας» (ηχητική), «παραστατική φιγούρα του δασκάλου», με τις οποίες προβάλλεται η παρουσία του δασκάλου στην τάξη προκαλώντας τη συγκίνηση του αναγνώστη, η οριστική έγκλιση «παραμένει … προκαλεί … μπορεί», με τη χρήση της οποίας η υπεροχή του δασκάλου εκφράζεται με βεβαιότητα, η χρήση του επιρρήματος «Μόνο ο άνθρωπος-εκπαιδευτικός», με το οποίο εκφράζεται το γεγονός ότι ο δάσκαλος είναι μοναδικός και η χρήση του αξιολογικού επιθέτου «ασύγκριτες» με το οποίο ιδιότητες του δασκάλου προσδιορίζονται ως ασυναγώνιστες. Δύο εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές αρκούν.)
Θέμα Γ
Γ1. Το παιδί κατασκεύασε μόνο του, χωρίς βοήθεια, ντρόουν, ένα προϊόν προηγμένης τεχνολογίας, και διαθέτει ήδη μια ομάδα από πουλιά ντρόουν. Ο πρώτος και σημαντικότερος παράγοντας που συνέβαλε σε αυτή τη δημιουργία ήταν το ίδιο το παιδί και πιο συγκεκριμένα το πάθος του για την τεχνολογία, όπως εξηγεί ο ίδιος με την αμεσότητα του πρώτου προσώπου και με αρκετή σεμνότητα «Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την τεχνολογία των ντρόουν. Πάθος…». Το παιδί όμως, εκτός από πάθος, χρειαζόταν και πληροφορίες τις οποίες αναζήτησε στο διαδίκτυο. Με τη μεταφορά «πηγές πληροφοριών που βρήκα στο διαδίκτυο» το παιδί περιγράφει παραστατικά κι άλλους παράγοντες της επιτυχίας: την ύπαρξη του διαδικτύου, την πλοήγηση σε αυτό, την κριτική επεξεργασία και τη δημιουργική αξιοποίηση των πληροφοριών που άντλησε και χρησιμοποίησε. Τέλος σημαντικός παράγοντας υπήρξε και η μητέρα του της οποίας η ηθική και υλική στήριξη τονίζεται με τα επίθετα, «διάφορα» και «ακριβά», «διάφορα ακριβά βιβλία», τα οποία του προμήθευε. Τα επίθετα περιγράφουν το εύρος και την ποιότητα στήριξης της μητέρας.
Και εγώ, αν ήμουν στη θέση του παιδιού, θα επιθυμούσα να φοιτήσω σε ένα καλό κολέγιο. Γνωρίζω ότι το ταλέντο και το πάθος δεν επαρκούν για διαρκή εξέλιξη στον απαιτητικό τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Για να εξελιχθώ, χρειάζομαι επιστημονική γνώση και εξειδικευμένη τεχνογνωσία που αποκτιέται φοιτώντας σε εξειδικευμένα πανεπιστήμια πλάι σε έμπειρους καθηγητές, γνώστες του αντικειμένου που μπορούν να κατευθύνουν ορθά την έρευνα, τη σκέψη και την έμπνευσή μου.
Θέμα Δ
Δ1.
Τίτλος: Σύγχρονες εκπαιδευτικές προκλήσεις
Πρόλογος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) με τις διάφορες εφαρμογές της έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας. Γρηγορότερα απ’ ό,τι περιμέναμε, πέρασε από τη σφαίρα της φαντασίας στην πράξη: στην ενημέρωση, στην εργασία, στην έρευνα, στα κείμενα που γράφουμε. Και φυσικά στην εκπαίδευση, η οποία καλείται να αναπροσαρμόσει τους στόχους της και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που προσφέρει το ChatGPT για την επίτευξή τους.
Κύριο μέρος
Α΄ νοηματική ενότητα: εκπαιδευτικοί στόχοι με τους οποίους πρέπει να γίνει η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευσή μας (με αλληλουχία και συνοχή)
- Στόχος δεν μπορεί να είναι να μπουν όπως όπως ορισμένες ακόμα νέες μηχανές και πλατφόρμες στην εκπαίδευση. Η εισαγωγή τους στην εκπαίδευση χρειάζεται να συνοδεύεται από μια νέα εκπαιδευτική φιλοσοφία, που ξεπερνά την απλή χρήση της τεχνολογίας και στοχεύει στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο μέχρι τώρα μαθαίναμε και σκεφτόμασταν χωρίς, ωστόσο, να χάνεται ή να αλλοιώνεται η ουσία της παιδείας. Η νέα «ψηφιακή παιδαγωγική» δεν έρχεται να αντικαταστήσει τις βασικές αξίες και στόχους της εκπαίδευσης, αλλά να τα ενισχύσει και να τα εκσυγχρονίσει μέσω της έξυπνης ενσωμάτωσης και χρήσης των νέων τεχνολογιών σε αυτή.
- Στόχος πρέπει να είναι να μάθουν οι μαθητές να αξιοποιούν δημιουργικά τις δυνατότητες που προσφέρουν η Τεχνητή Νοημοσύνη και το ChatGPT. Να αποκτούν γνώσεις, καθώς δε νοείται μορφωμένος άνθρωπος χωρίς γνώσεις. Να αναπτύσσουν τη φαντασία τους, την πνευματική λειτουργία στην οποία οφείλεται η δημιουργική ικανότητα του ανθρώπου, και την κριτική σκέψη, για να μπορούν να αξιολογούν, να επιλέγουν και να αναζητούν την αλήθεια. Να καλλιεργούν τον λόγο, για να πείθουν και να συγκινούν, και την καλαισθησία τους, για να αποζητούν το ωραίο και να θεραπεύουν τις τέχνες. Να γίνουν δημοκρατικοί και υπεύθυνοι πολίτες σε ευνομούμενη πολιτεία, να αποκτούν δημιουργικές δεξιότητες, για να εφαρμόζουν τις σκέψεις τους και να καινοτομούν. Οι στόχοι αυτοί θα λειτουργούν ως αντιστάθμισμα στην –ενδεχομένως–, κυριαρχία της τεχνολογίας στην εκπαίδευση και στη ζωή.
Β΄ νοηματική ενότητα: κατάλληλη χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση (με αλληλουχία και συνοχή)
- Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, πρέπει οι μαθητές/-τριες να καταλάβουν ότι η αντιγραφή έτοιμων εργασιών, ο μηρυκασμός (το αναμάσημα) κειμένων είναι αντίθετα προς την ουσία της παιδείας. Ασφαλώς, και μπορούν να αναζητούν και να παίρνουν γνώσεις και πληροφορίες από το ChatGPT, ειδικά όσες τους βοηθούν στην κατανόηση εννοιών, για να τις αξιοποιούν, να τις ενσωματώνουν στα δικά τους δομικά και υφολογικά πρωτότυπα κείμενα. Ωφέλιμο για την ανάπτυξη της κριτικής τους σκέψης θα ήταν να ζητούν πληροφορίες για ένα θέμα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, να τις αξιολογούν και να τις αξιοποιούν οι ίδιοι κατά την κρίση τους. Η ακρίβεια στη διατύπωση των ερωτήσεων είναι πολύ σημαντική για τη γλωσσική καλλιέργειά τους. Να χρησιμοποιούν το υλικό που τους προσφέρει όχι ως τελικό κείμενο, αλλά ως προσχέδιο με την αίρεση, με την ιδέα και την επιφύλαξη, ότι μπορεί να το αλλάξουν, γιατί μπορεί να προκύψουν νέα στοιχεία από έρευνα σε ψηφιακά και σε έντυπα μέσα, ώστε να γραφτεί ένα καλύτερο κείμενο που θα τους ικανοποιεί περισσότερο. Να επιζητούν πάντα το καλύτερο και να συνεργάζονται με τους δασκάλους και τους συμμαθητές τους γι’ αυτό. Να συγκρίνουν δικά τους κείμενα με κείμενα του ChatGPT για το ίδιο θέμα και του ίδιου είδους επισημαίνοντας τις διαφορές τους, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους. Με τη χρήση της Τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργούν δική τους ψυχαγωγική ύλη, όπως είναι ο σχεδιασμός πρωτότυπων εικόνων για βιβλία ή αφίσες, βίντεο, ηχητικά για βίντεο προσαρμοσμένα σε συγκεκριμένο ύφος και διάθεση, σύνθεση πρωτότυπων μουσικών κομματιών, δημιουργία οπτικών εφέ γι’ αυτά, σενάρια και άλλες καλαίσθητες δημιουργίες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους.
Επίλογος
Το ChatGPT είναι τεχνολογικό επίτευγμα. Δε φτάνει την εμπνευσμένη δημιουργία του ανθρώπου και ίσως δε θα τη φτάσει ποτέ. Μπορεί, ωστόσο, να γίνει πολύτιμος βοηθός του στις πνευματικές ενασχολήσεις του και στη μόρφωσή του. Αρκεί να ξέρει να το χρησιμοποιεί σωστά.
Θέμα Β
Β1.
1. δ
2. β
3. γ
4. α
5. γ
Β2. α. Αν ο ομιλητής χρησιμοποιούσε τις κυριολεκτικές εκφράσεις αντί για τις μεταφορικές, είναι πιθανό ότι η ένταση, η επίδραση και η εντύπωση που αφήνει το μήνυμά του για τον φόβο του μήπως το ChatGPT εξελιχθεί σε εργαλείο μασημένης τροφής και αλλοιώσει την ουσία της εκπαίδευσης («Στην εκπαίδευση φοβάμαι … να μασάς μόνος σου») θα περιορίζονταν ή και θα χάνονταν. Οι μεταφορικές εκφράσεις δίνουν παραστατικότητα και ζωντάνια στον λόγο του για τις ενδεχόμενες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση, ενώ ταυτόχρονα κινητοποιούν συναισθηματικά τον αναγνώστη προβληματίζοντάς τον και ενισχύοντας έτσι την κριτική του διάθεση αναφορικά με το θέμα.
β. Συνώνυμα σε ύφος επίσημο:
να ξεκαθαρίσουμε: να αποσαφηνίσουμε (ή να διευκρινίσουμε)
θέλουμε: επιθυμούμε
να ψάχνεις: να ερευνάς
θα μπουν: θα εισαχθούν
δουλειές: εργασίες
Β3. Ονοματοποίηση των ρημάτων: πριν από την απόφαση (της) εισαγωγής της AI στα σχολεία (πρόθεση πριν + από + το ουσιαστικό).
Το είδος του κειμένου αυτού, στο οποίο ανήκουν οι προτάσεις, είναι συνομιλία. Το ύφος του λόγου στη συνομιλία είναι, γενικά, προφορικό, απλό και εύκολα κατανοητό. Ο ρηματικός λόγος έχει περισσότερο τα χαρακτηριστικά αυτά, γι’ αυτό είναι καταλληλότερος για το συγκεκριμένο είδος κειμένου.
α. Σωστό
β. Λάθος
γ. Σωστό
δ. Σωστό
ε. Σωστό
Β2. α. Θέμα της συνομιλίας είναι οι εκπαιδευτικοί στόχοι που πρέπει να υπηρετούνται με την εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης και ειδικά του ChatGPT στην εκπαίδευση. Πρόθεση του συγγραφέα είναι να δείξει και να πείσει τον αποδέκτη της ομιλίας του ότι ο στόχος αυτός δεν πρέπει να είναι η χρησιμοποίηση του ChatGPT από τον μαθητή για την εύρεση έτοιμων λύσεων, αλλά η δημιουργική μάθηση και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης του. Η δεύτερη παράγραφος αναπτύσσεται με παράδειγμα. Γίνεται αναφορά σε μία φιλόλογο Γυμνασίου η οποία ζήτησε από τους μαθητές να διακρίνουν ποιο κείμενο (ποίημα) δεν είχε γραφτεί από μαθητή/-τρια, αλλά από το ChatGPT. Οι μαθητές το εντόπισαν και κατάλαβαν τον «ξερό», τυποποιημένο, κοινότοπο, τρόπο γραφής της μηχανής. Το παράδειγμα αυτό σχετίζεται με το θέμα της συνομιλίας, δηλαδή τη χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση. Κυρίως, σχετίζεται με την πρόθεση του συγγραφέα, καθώς με αυτό ο ομιλητής με απλό και κατανοητό τρόπο επεξηγεί και δείχνει πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η μηχανή στην εκπαίδευση για δημιουργική μάθηση και ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.
β. Ο ομιλητής προσεγγίζει τα ζητήματα της εισαγωγής και χρήσης του ChatGPT στα σχολεία με τρόπο λογικό. Ένα, κύριο, στοιχείο είναι οι συλλογισμοί/επιχειρήματα που χρησιμοποιεί και τα συμπεράσματα που απορρέουν από αυτούς, για να υποστηρίξει τις θέσεις του ότι η χρήση του ChatGPT από τους μαθητές είναι αναπόφευκτη και επομένως το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς και με ποιους στόχους θα χρησιμοποιηθεί «Τα Μεγάλα … θα μπουν έτσι κι αλλιώς … Άρα … Συνεπώς … Αν δούμε … χάνουμε μια μεγάλη ευκαιρία. Αν όμως … τότε μπορεί … όπλο». Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ομιλητής είναι αναφορική και δηλωτική (κυριολεκτική), π.χ. «να εκπαιδεύουμε τα παιδιά να αξιολογούν κριτικά αυτά που τους δίνει η AI», καθώς αποσκοπεί στην ακριβή και σαφή διατύπωση των πληροφοριών και των σκέψεών του για την εισαγωγή του ChatGPT στην εκπαίδευση και τη δημιουργική αξιοποίησή του στη μαθησιακή διαδικασία.
(Εναλλακτικά, ως στοιχείo για τη γλώσσα του ομιλητή-επιστήμονα μπορεί να αναφερθεί, επίσης, το ειδικό λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί, π.χ. «Τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα», «AI», “ChatGPT». Ένα στοιχείο αρκεί.)
Β3. Δύο (2) διαφορετικά εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, για να τονίσει και να υποστηρίξει εμφατικά τη θέση του ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον δάσκαλο είναι η αντίθεση και το κατηγορηματικό, απόλυτο και αποφθεγματικό ύφος του συγγραφέα σε ορισμένα σημεία του κειμένου του. Συγκεκριμένα, υπάρχει αντίθεση ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στη μηχανή από τη μια και στον δάσκαλο από την άλλη «παρά την τεχνολογική … παραμένει ο δάσκαλος» και «Η ζωντανή εικόνα … να αντικαταστήσει». Με την αντίθεση αυτή προβάλλονται τα πλεονεκτήματα του δασκάλου «ζωντανή εικόνα … δημιουργικό συντονισμό … να προσαρμόσει … με ενσυναίσθηση … ανθρώπινης γλώσσας … η παραστατική φιγούρα του δασκάλου» και τονίζεται με δραματική ένταση η υπεροχή του έναντι της μηχανής. Έτσι, αποδεικνύεται ο μοναδικός και αναντικατάστατος ρόλος του. Κατηγορηματικό, απόλυτο και αποφθεγματικό ύφος υπάρχει στη φράση «που καμιά μηχανή δεν μπορεί να αντικαταστήσει», όπου με τις δύο διαδοχικές αρνήσεις «καμιά» και «δεν» τονίζεται ο αναντικατάστατος ρόλος του δασκάλου. Υπάρχει, επίσης, στην αποφαντική πρόταση «Η δύναμη της ανθρώπινης γλώσσας και η παραστατική φιγούρα του δασκάλου είναι ασύγκριτες.», με την οποία εξαίρεται η παρουσία του δασκάλου με τρόπο αδιαμφισβήτητο.
(Εναλλακτικά μπορεί, επίσης, να αναφερθούν με τη σχετική εξήγηση της λειτουργίας τους: η μεταφορά «πυλώνας της εκπαίδευσης», με την οποία εικονοποιείται ο λόγος και τονίζεται παραστατικά ότι ο δάσκαλος ήταν και παραμένει το βασικό στήριγμα της εκπαίδευσης, οι εικόνες «Η ζωντανή εικόνα του παιδαγωγού», «ανθρώπινης γλώσσας» (ηχητική), «παραστατική φιγούρα του δασκάλου», με τις οποίες προβάλλεται η παρουσία του δασκάλου στην τάξη προκαλώντας τη συγκίνηση του αναγνώστη, η οριστική έγκλιση «παραμένει … προκαλεί … μπορεί», με τη χρήση της οποίας η υπεροχή του δασκάλου εκφράζεται με βεβαιότητα, η χρήση του επιρρήματος «Μόνο ο άνθρωπος-εκπαιδευτικός», με το οποίο εκφράζεται το γεγονός ότι ο δάσκαλος είναι μοναδικός και η χρήση του αξιολογικού επιθέτου «ασύγκριτες» με το οποίο ιδιότητες του δασκάλου προσδιορίζονται ως ασυναγώνιστες. Δύο εκφραστικά μέσα-γλωσσικές επιλογές αρκούν.)
Θέμα Γ
Γ1. Το παιδί κατασκεύασε μόνο του, χωρίς βοήθεια, ντρόουν, ένα προϊόν προηγμένης τεχνολογίας, και διαθέτει ήδη μια ομάδα από πουλιά ντρόουν. Ο πρώτος και σημαντικότερος παράγοντας που συνέβαλε σε αυτή τη δημιουργία ήταν το ίδιο το παιδί και πιο συγκεκριμένα το πάθος του για την τεχνολογία, όπως εξηγεί ο ίδιος με την αμεσότητα του πρώτου προσώπου και με αρκετή σεμνότητα «Έχω μεγάλο ενδιαφέρον για την τεχνολογία των ντρόουν. Πάθος…». Το παιδί όμως, εκτός από πάθος, χρειαζόταν και πληροφορίες τις οποίες αναζήτησε στο διαδίκτυο. Με τη μεταφορά «πηγές πληροφοριών που βρήκα στο διαδίκτυο» το παιδί περιγράφει παραστατικά κι άλλους παράγοντες της επιτυχίας: την ύπαρξη του διαδικτύου, την πλοήγηση σε αυτό, την κριτική επεξεργασία και τη δημιουργική αξιοποίηση των πληροφοριών που άντλησε και χρησιμοποίησε. Τέλος σημαντικός παράγοντας υπήρξε και η μητέρα του της οποίας η ηθική και υλική στήριξη τονίζεται με τα επίθετα, «διάφορα» και «ακριβά», «διάφορα ακριβά βιβλία», τα οποία του προμήθευε. Τα επίθετα περιγράφουν το εύρος και την ποιότητα στήριξης της μητέρας.
Και εγώ, αν ήμουν στη θέση του παιδιού, θα επιθυμούσα να φοιτήσω σε ένα καλό κολέγιο. Γνωρίζω ότι το ταλέντο και το πάθος δεν επαρκούν για διαρκή εξέλιξη στον απαιτητικό τομέα της υψηλής τεχνολογίας. Για να εξελιχθώ, χρειάζομαι επιστημονική γνώση και εξειδικευμένη τεχνογνωσία που αποκτιέται φοιτώντας σε εξειδικευμένα πανεπιστήμια πλάι σε έμπειρους καθηγητές, γνώστες του αντικειμένου που μπορούν να κατευθύνουν ορθά την έρευνα, τη σκέψη και την έμπνευσή μου.
Θέμα Δ
Δ1.
Τίτλος: Σύγχρονες εκπαιδευτικές προκλήσεις
Πρόλογος
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) με τις διάφορες εφαρμογές της έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας. Γρηγορότερα απ’ ό,τι περιμέναμε, πέρασε από τη σφαίρα της φαντασίας στην πράξη: στην ενημέρωση, στην εργασία, στην έρευνα, στα κείμενα που γράφουμε. Και φυσικά στην εκπαίδευση, η οποία καλείται να αναπροσαρμόσει τους στόχους της και να αξιοποιήσει τις δυνατότητες που προσφέρει το ChatGPT για την επίτευξή τους.
Κύριο μέρος
Α΄ νοηματική ενότητα: εκπαιδευτικοί στόχοι με τους οποίους πρέπει να γίνει η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης στην εκπαίδευσή μας (με αλληλουχία και συνοχή)
- Στόχος δεν μπορεί να είναι να μπουν όπως όπως ορισμένες ακόμα νέες μηχανές και πλατφόρμες στην εκπαίδευση. Η εισαγωγή τους στην εκπαίδευση χρειάζεται να συνοδεύεται από μια νέα εκπαιδευτική φιλοσοφία, που ξεπερνά την απλή χρήση της τεχνολογίας και στοχεύει στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο μέχρι τώρα μαθαίναμε και σκεφτόμασταν χωρίς, ωστόσο, να χάνεται ή να αλλοιώνεται η ουσία της παιδείας. Η νέα «ψηφιακή παιδαγωγική» δεν έρχεται να αντικαταστήσει τις βασικές αξίες και στόχους της εκπαίδευσης, αλλά να τα ενισχύσει και να τα εκσυγχρονίσει μέσω της έξυπνης ενσωμάτωσης και χρήσης των νέων τεχνολογιών σε αυτή.
- Στόχος πρέπει να είναι να μάθουν οι μαθητές να αξιοποιούν δημιουργικά τις δυνατότητες που προσφέρουν η Τεχνητή Νοημοσύνη και το ChatGPT. Να αποκτούν γνώσεις, καθώς δε νοείται μορφωμένος άνθρωπος χωρίς γνώσεις. Να αναπτύσσουν τη φαντασία τους, την πνευματική λειτουργία στην οποία οφείλεται η δημιουργική ικανότητα του ανθρώπου, και την κριτική σκέψη, για να μπορούν να αξιολογούν, να επιλέγουν και να αναζητούν την αλήθεια. Να καλλιεργούν τον λόγο, για να πείθουν και να συγκινούν, και την καλαισθησία τους, για να αποζητούν το ωραίο και να θεραπεύουν τις τέχνες. Να γίνουν δημοκρατικοί και υπεύθυνοι πολίτες σε ευνομούμενη πολιτεία, να αποκτούν δημιουργικές δεξιότητες, για να εφαρμόζουν τις σκέψεις τους και να καινοτομούν. Οι στόχοι αυτοί θα λειτουργούν ως αντιστάθμισμα στην –ενδεχομένως–, κυριαρχία της τεχνολογίας στην εκπαίδευση και στη ζωή.
Β΄ νοηματική ενότητα: κατάλληλη χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση (με αλληλουχία και συνοχή)
- Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι, πρέπει οι μαθητές/-τριες να καταλάβουν ότι η αντιγραφή έτοιμων εργασιών, ο μηρυκασμός (το αναμάσημα) κειμένων είναι αντίθετα προς την ουσία της παιδείας. Ασφαλώς, και μπορούν να αναζητούν και να παίρνουν γνώσεις και πληροφορίες από το ChatGPT, ειδικά όσες τους βοηθούν στην κατανόηση εννοιών, για να τις αξιοποιούν, να τις ενσωματώνουν στα δικά τους δομικά και υφολογικά πρωτότυπα κείμενα. Ωφέλιμο για την ανάπτυξη της κριτικής τους σκέψης θα ήταν να ζητούν πληροφορίες για ένα θέμα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, να τις αξιολογούν και να τις αξιοποιούν οι ίδιοι κατά την κρίση τους. Η ακρίβεια στη διατύπωση των ερωτήσεων είναι πολύ σημαντική για τη γλωσσική καλλιέργειά τους. Να χρησιμοποιούν το υλικό που τους προσφέρει όχι ως τελικό κείμενο, αλλά ως προσχέδιο με την αίρεση, με την ιδέα και την επιφύλαξη, ότι μπορεί να το αλλάξουν, γιατί μπορεί να προκύψουν νέα στοιχεία από έρευνα σε ψηφιακά και σε έντυπα μέσα, ώστε να γραφτεί ένα καλύτερο κείμενο που θα τους ικανοποιεί περισσότερο. Να επιζητούν πάντα το καλύτερο και να συνεργάζονται με τους δασκάλους και τους συμμαθητές τους γι’ αυτό. Να συγκρίνουν δικά τους κείμενα με κείμενα του ChatGPT για το ίδιο θέμα και του ίδιου είδους επισημαίνοντας τις διαφορές τους, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά τους. Με τη χρήση της Τεχνητής νοημοσύνης να δημιουργούν δική τους ψυχαγωγική ύλη, όπως είναι ο σχεδιασμός πρωτότυπων εικόνων για βιβλία ή αφίσες, βίντεο, ηχητικά για βίντεο προσαρμοσμένα σε συγκεκριμένο ύφος και διάθεση, σύνθεση πρωτότυπων μουσικών κομματιών, δημιουργία οπτικών εφέ γι’ αυτά, σενάρια και άλλες καλαίσθητες δημιουργίες ανάλογα με τα ενδιαφέροντά τους.
Επίλογος
Το ChatGPT είναι τεχνολογικό επίτευγμα. Δε φτάνει την εμπνευσμένη δημιουργία του ανθρώπου και ίσως δε θα τη φτάσει ποτέ. Μπορεί, ωστόσο, να γίνει πολύτιμος βοηθός του στις πνευματικές ενασχολήσεις του και στη μόρφωσή του. Αρκεί να ξέρει να το χρησιμοποιεί σωστά.
ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
Θέμα Β
Β1.
1. δ
2. β
3. γ
4. α
5. γ
Β2. α. Αν ο ομιλητής χρησιμοποιούσε τις κυριολεκτικές εκφράσεις αντί για τις μεταφορικές, είναι πιθανό ότι η ένταση, η επίδραση και η εντύπωση που αφήνει το μήνυμά του για τον φόβο του μήπως το ChatGPT εξελιχθεί σε εργαλείο μασημένης τροφής και αλλοιώσει την ουσία της εκπαίδευσης («Στην εκπαίδευση φοβάμαι … να μασάς μόνος σου») θα περιορίζονταν ή και θα χάνονταν. Οι μεταφορικές εκφράσεις δίνουν παραστατικότητα και ζωντάνια στον λόγο του για τις ενδεχόμενες επιπτώσεις που μπορεί να έχει η χρήση του ChatGPT στην εκπαίδευση, ενώ ταυτόχρονα κινητοποιούν συναισθηματικά τον αναγνώστη προβληματίζοντάς τον και ενισχύοντας έτσι την κριτική του διάθεση αναφορικά με το θέμα.
β. Συνώνυμα σε ύφος επίσημο:
να ξεκαθαρίσουμε: να αποσαφηνίσουμε (ή να διευκρινίσουμε)
θέλουμε: επιθυμούμε
να ψάχνεις: να ερευνάς
θα μπουν: θα εισαχθούν
δουλειές: εργασίες
Β3. Ονοματοποίηση των ρημάτων: πριν από την απόφαση (της) εισαγωγής της AI στα σχολεία (πρόθεση πριν + από + το ουσιαστικό).
Το είδος του κειμένου αυτού, στο οποίο ανήκουν οι προτάσεις, είναι συνομιλία. Το ύφος του λόγου στη συνομιλία είναι, γενικά, προφορικό, απλό και εύκολα κατανοητό. Ο ρηματικός λόγος έχει περισσότερο τα χαρακτηριστικά αυτά, γι’ αυτό είναι καταλληλότερος για το συγκεκριμένο είδος κειμένου.
→ Για τη συγγραφή του κριτηρίου προσομοίωσης συνεργάστηκαν οι
Σπυρίδων Κ. Κούτρας,
Υπαπαντή Η. Ζουρούδη,
Γλυκερία Ι. Βογιατζή.
Σάββατο 11 Απριλίου 2026
ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
ΠΑΝΝΥΧΙΣ
Εὐλογήσαντος τοῦ Ἱερέως, λέγομεν Τρισάγιον. Παναγία Τριάς…, Πάτερ ἡμῶν…, Ὅτι σοῦ ἐστιν…, Κύριε ἐλέησον, ιβ’. Δεῦτε προσκυνήσωμεν..., ἐκ γ’, καὶ τόν Ν’ ψαλμόν.
ὁ Ἱερεὺς: Εὐλογητὸς ὁ Θεὸς ἡμῶν, πάντοτε, νῦν, καὶ ἀεί, καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
ὁ Ἀναγνώστης: Ἀμήν.
ὁ Προεστὼς: Δόξα σοι ὁ Θεός, δόξα σοι.
Βασιλεῦ οὐράνιε, Παράκλητε, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὁ πανταχοῦ παρὼν καὶ τὰ πάντα πληρῶν, ὁ θησαυρός τῶν ἀγαθῶν καὶ ζωῆς χορηγός, ἐλθὲ καὶ σκήνωσον ἐν ἡμῖν καὶ καθάρισον ἡμᾶς ἀπὸ πάσης κηλῖδος καὶ σῶσον, Ἀγαθὲ τὰς ψυχὰς ἡμῶν.
Ἀναγνώστης: Ἀμήν. Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος, ἐλέησον ἡμᾶς (ἐκ γ’)
Δόξα Πατρί… Καὶ νῦν…
Παναγία Τριάς, ἐλέησον ἡμᾶς.
Κύριε, ἱλάσθητι ταῖς ἁμαρτίαις ἡμῶν,
Δέσποτα, συγχώρησον τὰς ἀνομίας ἡμῖν.
Ἅγιε, ἐπίσκεψαι καὶ ἴασαι τὰς ἀσθενείας ἡμῶν,
ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου.
Κύριε, ἐλέησον, Κύριε, ἐλέησον, Κύριε, ἐλέησον.
Δόξα Πατρί… Καὶ νῦν…
Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου, γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ, καὶ ἐπὶ τῆς γῆς. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τόν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον, καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν, καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ.
ὁ Ἱερεὺς: Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία…
ὁ Ἀναγνώστης:Ἀμήν. Κύριε ἐλέησον ( ιβ’) Δόξα πατρί.. Καὶ νῦν…
· Δεῦτε, προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν τῷ βασιλεῖ ἡμῶν Θεῷ.
· Δεῦτε, προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν Χριστῷ, τῷ βασιλεῖ ἡμῶν Θεῷ.
· Δεῦτε, προσκυνήσωμεν καὶ προσπέσωμεν αὐτῷ Χριστῷ, τῷ βασιλεῖ καὶ Θεῷ ἡμῶν.
Ν’ Ψαλμὸς
Ἐλέησόν με ὁ Θεὸς κατὰ τὸ μέγα ἐλεός σου καὶ κατὰ τὸ πλῆθος των οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τὸἀνόμημά μου.
Ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με.
Ὅτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω καὶἡἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστὶ διὰ παντὸς.
Σοὶ μόνῳ ἥμαρτον καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε.
Ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνελήφθην καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου.
Ἰδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι.
Ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ καὶ καθαρισθήσομαι πλυνεῖς με καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι.
Ἀκουτιεῖς μοι ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην ἀγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα.
Ἀπόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν μου καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον.
Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοὶ ὁ Θεὸς καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου.
Μὴ ἀποῤῥίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου καὶ τὸ Πνεῦμα σου τὸ ἅγιον μὴ ἀντανέλῃς ἀπ’ ἐμοῦ.
Ἀπόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήριξόν με.
Διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν.
Ῥῦσαί με ἐξ αἱμάτων ὁ Θεὸς, ὁ Θεὸς τῆς σωτηρίας μου, ἀγαλλιάσεται ἡ γλῶσσά μου τὴν δικαιοσύνην σου.
Κύριε, τὰ χείλη μου ἀνοίξεις, καὶ τὸ στόμα μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου.
Ὅτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν ἔδωκα ἂν ὁλοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις.
Θυσία τῷ Θεῷ, πνεῦμα συντετριμμένον΄ καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει.
Ἀγάθυνον, Κύριε, ἐν τῇ εὐδοκίᾳ σου τὴν Σιὼν, καὶ οἰκοδομηθήτω τὰ τείχη Ἱερουσαλήμ.
Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης ἀναφορὰν καὶ ὁλοκαυτώματα.
Τότε ἀνοίσουσιν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριόν σου μόσχους, καί ἐλέησόν με ὁ Θεός.
ᾠδὴ α‘
Ἦχος πλ. β‘ ὁ Εἱρμὸς
Κύματι θαλάσσης, τὸν κρύψαντα πάλαι, διώκτην τύραννον, ὑπὸ γῆς ἔκρυψαν, τῶν σεσωσμένων οἱ Παῖδες, ἀλλ‘ ἡμεῖς ὡς αἱ Νεάνιδες, τῷ Κυρίῳ ᾄσωμεν. Ἐνδόξως γάρ δεδόξασται.
Κύματι θαλάσσης…
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Κύριε Θεέ μου, ἐξόδιον ὕμνον, καὶ ἐπιτάφιον, ᾠδήν σοι ᾄσομαι, τῷ τῇ ταφῇ σου ζωῆς μοι, τὰς εἰσόδους διανοίξαντι, καὶ θανάτῳ θάνατον, καὶ ᾅδην θανατώσαντι.
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Κύριε Θεέ μου…
Δόξα Πατρί…
Ἄνω σε ἐν θρόνῳ, καὶ κάτω ἐν τάφῳ, τὰ ὑπερκόσμια, καὶ ὑποχθόνια, κατανοοῦντα Σωτήρ μου, ἐδονεῖτο τῇ νεκρώσει σου, ὑπὲρ νοῦν ὡράθης γάρ, νεκρὸς ζωαρχικώτατος.
Καὶ νῦν…
Ἵνα σου τῆς δόξης, τὰ πάντα πληρώσῃς, καταπεφοίτηκας, ἐν κατωτάτοις τῆς γῆς, ἀπὸ γὰρ σοῦ οὐκ ἐκρύβη, ἡ ὑπόστασίς μου ἡ ἐν Ἀδάμ, καὶ ταφεὶς φθαρέντα με, καινοποιεῖς, Φιλάνθρωπε.
ᾠδὴγ‘
ὁ Εἱρμὸς
Σὲ τὸν ἐπὶ ὑδάτων, κρεμάσαντα πᾶσαν τὴν γῆν ἀσχέτως, ἡ Κτίσις κατιδοῦσα, ἐν τῷ Κρανίῳ κρεμάμενον, θάμβει πολλῷ συνείχετο. Οὐκ ἔστιν ἅγιος πλήν σου Κύριε, κραυγάζουσα.
Σὲ τὸν ἐπὶ ὑδάτων…
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Σύμβολα τῆς ταφῆς σου, παρέδειξας τὰς ὁράσειςπληθύνας, νῦν δὲ τὰ κρύφιά σου, θεανδρικῶς διετράνωσας, καὶ τοῖς ἐν ᾅδῃ Δέσποτα, οὐκ ἔστιν ἅγιος, πλὴν σου Κύριε, κραυγάζουσιν.
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Σύμβολα τῆς ταφῆς σου…
Δόξα Πατρὶ…
Ἥπλωσας τὰς παλάμας, καὶ ἥνωσας τὰ τὸ πρὶν διεστῶτα, καταστολῇ δὲ Σῶτερ, τῇ ἐν σινδόνι καὶ μνήματι, πεπεδημένους ἔλυσας. Οὐκ ἔστιν ἅγιος, πλήν σου Κύριε, κραυγάζοντας.
Καὶ νῦν…
Μνήματι καὶ σφραγῖσιν, ἀχώρητε συνεσχέθης βουλήσει, καὶ γὰρ τὴν δύναμίν σου, ταῖς ἐνεργείαις ἐγνώρισας, θεουργικῶς τοῖς μέλπουσιν, οὐκ ἔστιν ἅγιος,…
…πλήν σου Κύριε φιλάνθρωπε.
ᾠδὴ δ’
ὁ εἱρμὸς
Τὴν ἐν Σταυρῷ σου θείαν κένωσιν, προορῶν Ἀββακοὺμ ἐξεστηκὼς ἐβόα. Σὺ δυναστῶν διέκοψας κράτος Ἀγαθέ, ὁμιλῶν τοῖς ἐν ᾅδη, ὡς παντοδύναμος.
Τὴν ἐν Σταυρῷ σου θείαν κένωσιν…
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Ἑβδόμην σήμερον ἡγίασας, ἣν εὐλόγησας πρίν, καταπαύσει τῶν ἔργων, παράγεις γὰρ τὰ σύμπαντα, καὶ καινοποιεῖς, σαββατίζων Σωτήρ μου, καὶ ἀνακτώμενος.
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Ἑβδόμην σήμερον ἡγίασας…
Δόξα Πατρί…
Ῥωμαλαιότητι τοῦ κρείττονος, ἐκνικήσαντός σου, τῆς σαρκὸς ἡ ψυχή σου, διῄ ρηται σπαράττουσα, ἄμφω γὰρ δεσμούς, τοῦ θανάτου καὶ ᾅδου, Λόγε τῷ κράτει σου.
Καὶ νῦν…
Ὁ ᾅδης Λόγε συναντήσας σοι, ἐπικράνθη, βροτὸν ὁρῶν τε θεωμένον, κατάστικτον τοῖς μώλωψι, καὶ πανσθενουργόν, τῷ φρικτῷ τῆς μορφῆς δέ,…
…διαπεφώνηκεν.
ᾠδὴ ε‘
ὁ εἱρμὸς
Θεοφανείας σου Χριστέ, τῆς πρὸς ἡμᾶς συμπαθῶς γενομένης, Ἡσαΐας φῶς ἰδὼν ἀνέσπερον, ἐκ νυκτὸς ὀρθρίσας ἐκραύγαζεν. Ἀναστήσονται οἱ νεκροί, καὶ ἐγερθήσονται οἱ ἐν τοῖς μνημείοις, καὶ πάντες οἱ ἐν τῇ γῇ ἀγαλλιάσονται.
Θεοφανείας σου Χριστέ…
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Νεοποιεῖς τοὺς γηγενεῖς, ὁ πλαστουργὸς χοϊκὸς χρηματίσας, καὶ σινδὼν καὶ τάφος ὑπεμφαίνουσι, τὸ συνὸν σοι Λόγε μυστήριον, ὁ εὐσχήμων γὰρ βουλευτής, τήν τοῦ σὲ φύσαντος βουλὴν σχηματίζει, ἐν σοὶ μεγαλοπρεπῶς καινοποιοῦντός με.
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Νεοποιεῖς τοὺς γηγενεῖς…
Δόξα Πατρί…
Διὰ θανάτου τὸ θνητόν, διὰ ταφῆς τὸ φθαρτὸν μεταβάλλεις, ἀφθαρτίζεις γὰρ θεοπρεπέστατα, ἀπαθανατίζων τὸ πρόσλημμα, ἡ γὰρ σάρξ σου διαφθορὰν οὐκ εἶδε Δέσποτα, οὐδὲ ἡ ψυχή σου εἰς ᾅδου, ξενοπρεπῶς ἐγκαταλέλειπται.
Καὶ νῦν…
Ἐξ ἀλοχεύτου προελθών, καὶ λογχευθεὶς τὴν πλευρὰν Πλαστουργέ μου, ἐξ αὐτῆς εἰργάσω τὴν ἀνάπλασιν, τὴν τῆς Εὔας Ἀδὰμ γενόμενος, ἀφυπνώσας ὑπερφυῶς, ὕπνον φυσίζωον, καὶ ζωὴν ἐγείρας ἐξ ὕπνου,…
…καὶ τῆς φθορᾶς ὡς παντοδύναμος.
ᾠδὴς‘
ὁ εἱρμὸς
Συνεσχέθη, ἀλλ‘ οὐ κατεσχέθη, στέρνοις κητῴοις Ἰωνᾶς, σοῦ γὰρ τὸν τύπον φέρων, τοῦ παθόντος καὶ ταφῇ δοθέντος, ὡς ἐκ θαλάμου, τοῦ θηρὸς ἀνέθορε, προσεφώνει δὲ τῇ κουστωδίᾳ. Οἱ φυλασσόμενοι μάταια καὶ ψευδῆ, ἔλεον αὐτοῖς ἐγκατελίπετε.
ὁ α’χορὸς
Συνεσχέθη, ἀλλ‘ οὐ κατεσχέθη…
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Ἀνῃρέθης, ἀλλ‘ οὐ διῃρέθης, Λόγε ἧς μετέσχες σαρκός, εἰ γὰρ καὶ λέλυταί σου, ὁ ναὸς ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, ἀλλὰ καὶ οὕτω μία ἦν ὑπόστασις, τῆς θεότητος καὶ τῆς σαρκός σου, ἐν ἀμφοτέροιςγάρ, εἷς ὑπάρχεις Υἱός, Λόγος τοῦ Θεοῦ, Θεὸς καὶ ἄνθρωπος.
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Ἀνῃρέθης, ἀλλ‘ οὐ διῃρέθης…
Δόξα Πατρὶ…
Βροτοκτόνον, ἀλλ‘ οὐ θεοκτόνον, ἔφυ τὸ πταῖσμα τοῦ Ἀδάμ, εἰ γὰρ καὶ πέπονθέ σου, τῆς σαρκὸςἡ χοϊκὴ οὐσία, ἀλλ‘ ἡ θεότης ἀπαθὴς διέμεινε, τὸφθαρτὸν δὲ σου πρὸς ἀφθαρσίαν μετεστοιχείωσας, καὶ ἀφθάρτου ζωῆς, ἔδειξας πηγὴν ἐξ ἀναστάσεως.
Καὶ νῦν…
Βασιλεύει, ἀλλ‘ οὐκ αἰωνίζει, ᾅδης τοῦ γένους τῶν βροτῶν, σὺ γὰρ τεθεὶς ἐν τάφῳ, κραταιὲ ζωαρχικῇ παλάμῃ, τὰ τοῦ θανάτου, κλεῖθρα διεσπάραξας, καὶ ἐκήρυξας τοῖς ἀπ‘ αἰῶνος ἐκεῖ καθεύδουσι λύτρωσιν ἀψευδῆ,…
…Σῶτερ γεγονὼς νεκρῶν πρωτότοκος.
ᾠδὴ ζ‘
ὁ εἱρμὸς
Ἄφραστον θαῦμα! Ὁ ἐν καμίνῳ ῥυσάμενος, τοὺςὉσίους Παῖδας ἐκ φλογός, ἐν τάφῳ νεκρός, ἄπνους κατατίθεται, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων. Λυτρωτά, ὁ Θεὸς εὐλογητὸς εἶ.
Ἄφραστον θαῦμα!…
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Τέτρωται ᾅδης, ἐν τῇ καρδίᾳ δεξάμενος τὸν τρωθέντα λόγχῃ τὴν πλευράν, καὶ σθένει πυρὶ θείῳ δαπανώμενος, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων. Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Ὄλβιος τάφος! ἐν ἑαυτῷ γὰρ δεξάμενος, ὡς ὑπνοῦντα τὸν Δημιουργόν, ζωῆς θησαυρός, θεῖος ἀναδέδεικται, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων. Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Δόξα Πατρί…
Νόμῳ θανόντων, τὴν ἐν τῷ τάφω κατάθεσιν, ἡ τῶν ὅλων δέχεται ζωή, καὶ τοῦτον πηγήν, δείκνυσιν ἐγέρσεως, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων. Λυτρωτά, ὁ Θεός εὐλογητὸς εἶ.
Καὶ νῦν…
Μία ὑπῆρχεν, ἡ ἐν τῷ ᾅδη ἀχώριστος, καὶ ἐν τάφῳ, καὶ ἐν τῇ Ἐδέμ, θεότης Χριστοῦ, σὺν Πατρὶ καὶ Πνεύματι, εἰς σωτηρίαν ἡμῶν τῶν μελῳδούντων. Λυτρωτά,…
…ὁ Θεὸς εὐλογητὸς εἶ.
ᾠδὴ η‘
ὁ εἱρμὸς
Ἔκστηθι φρίττων οὐρανέ, καὶ σαλευθήτωσαν τὰθεμέλια τῆς γῆς, ἰδοὺ γὰρ ἐν νεκροῖς λογίζεται, ὁ ἐν ὑψίστοις οἰκῶν, καὶ τάφῳ σμικρῷ ξενοδοχεῖται, ὃν Παῖδες εὐλογεῖτε, Ἱερεῖς ἀνυμνεῖτε, λαὸς ὑπερυψοῦτε, εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας.
Ἔκστηθι φρίττων οὐρανέ…
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Λέλυται ἄχραντος ναός, τὴν πεπτωκυῗαν δὲ συνανίστησι σκηνήν. Ἀδὰμ γὰρ τῷ προτέρῳ δεύτερος, ὁ ἐν ὑψίστοις οἰκῶν, κατῆλθεν μέχρις ᾅδου ταμείων, ὃν Παῖδες εὐλογεῖτε, Ἱερεῖς ἀνυμνεῖτε, λαὸς ὑπερυψοῦτε, εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας.
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Λέλυται ἄχραντος ναός…
Δόξα Πατρί…
Πέπαυται τόλμα Μαθητῶν, Ἀριμαθαίας δὲ ἀριστεύει Ἰωσήφ, νεκρὸν γὰρ καὶ γυμνὸν θεώμενος, τὸν ἐπὶ πάντων Θεόν, αἰτεῖται, καὶ κηδεύει κραυγάζων, οἱ Παῖδες εὐλογεῖτε, Ἱερεῖς ἀνυμνεῖτε, λαὸς ὑπερυψοῦτε, εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας.
Καὶ νῦν…
Ὢ τῶν θαυμάτων τῶν καινῶν! ὢ ἀγαθότητος! ὢ ἀφράστου ἀνοχῆς! ἑκὼν γὰρ ὑπὸ γῆς σφραγίζεται, ὁ ἐν ὑψίστοις οἰκῶν, καὶ πλάνος Θεὸς συκοφαντεῖται, ὃν Παῖδες εὐλογεῖτε, Ἱερεῖς ἀνυμνεῖτε, λαὸς ὑπερυψοῦτε,…
…εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας.
ᾠδὴ θ‘
Ὁ Εἱρμὸς
Μὴ ἐποδύρου μου Μῆτερ, καθορῶσα ἐν τάφῳ, ὃν ἐν γαστρὶ ἄνευ σπορᾶς, συνέλαβες Υἱόν, ἀναστήσομαι γὰρ καὶ δοξασθήσομαι, καὶ ὑψώσω ἐν δόξῃ, ἀπαύστως ὡς Θεός, τοὺς ἐν πίστει καὶ πόθῳ σὲ μεγαλύνοντας.
Μὴ ἐποδύρου μου Μῆτερ…
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Ἐπὶ τῷ ξένῳ σου τόκῳ, τὰς ὀδύνας φυγοῦσα, ὑπερφυῶς ἐμακαρίσθην, ἄναρχε Υἱέ, νῦν δὲ σε Θεέ μου, ἄπνουν ὁρῶσα νεκρόν, τῇ ῥομφαίᾳ τῆς λύπης, σπαράττομαι δεινῶς, ἀλλ‘ ἀνάστηθι, ὅπως μεγαλυνθήσωμαι.
Στίχ. Δόξα σοι ὁ Θεὸς ἡμῶν, δόξα σοι.
Ἐπὶ τῷ ξένῳ σου τόκῳ…
Δόξα Πατρί…
Γῆ με καλύπτει ἑκόντα, ἀλλὰ φρίττουσιν ᾅδου, οἱ πυλωροί, ἠμφιεσμένον, βλέποντες στολήν, ᾐμαγμένην Μῆτερ, τῆς ἐκδικήσεως, τοὺς ἐχθροὺς ἐν Σταυρῷ γάρ, πατάξας ὡς Θεός, ἀναστήσομαι αὖθις καὶ μεγαλύνω σε.
Καὶ νῦν…
Ἀγαλλιάσθω ἡ Κτίσις, εὐφραινέσθωσαν πάντες οἱ γηγενεῖς, ὁ γὰρ ἐχθρὸς ἐσκύλευται ᾅδης, μετὰ μύρων Γυναῖκες προσυπαντάτωσαν, τὸν Ἀδὰμ σὺν τῇ Εὔᾳ, λυτροῦμαι παγγενῆ, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐξαναστήσομαι.
Μὴ ἐποδύρου μου Μῆτερ, καθορῶσα ἐν τάφῳ, ὃν ἐν γαστρὶ ἄνευ σπορᾶς, συνέλαβες Υἱόν, ἀναστήσομαι γὰρ καὶ δοξασθήσομαι, καὶ ὑψώσω ἐν δόξῃ, ἀπαύστως ὡς Θεός, τοὺς ἐν πίστει καὶ πόθῳ σὲ μεγαλύνοντας.
Τρισάγιον. Παναγία Τριάς…, Πάτερ ἡμῶν…, Ὅτι σοῦ ἐστιν…
Ἀπολυτίκιον. Ἦχοςβ´.
Ὅτε κατῆλθες πρὸς τὸν θάνατον, ἡ Ζωὴ ἡ ἀθάνατος, τότε τὸν ᾋδην ἐνέκρωσας τῇ ἀστραπῇ τῆς θεότητος, ὅτε δὲ καὶ τοὺς τεθνεῶτας ἐκ τῶν καταχθονίων ἀνέστησας, πᾶσαι αἱ Δυνάμεις τῶν ἐπουρανίων ἐκραύγαζον, Ζωοδότα Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν δόξα σοι.
Ἐκτενὴς καὶ Ἀπόλυσις μετὰ τοῦ
«Ὁ Ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν…»
ΤΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
Ἦχος πλ. α’
ὁ Προεξάρχων: Δεῦτε λάβετε φῶς ἐκ τοῦ ἀνεσπέρου φωτός, καὶ δοξάσατε Χριστόν, τὸν ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν.
Δεῦτε λάβετε φῶς ἐκ τοῦ ἀνεσπέρου φωτός, καὶ δοξάσατε Χριστόν, τὸν ἀναστάντα ἐκ νεκρῶν.
Δεῦτε λάβετε φῶς…
Ἦχος πλ. β’
Τὴν ἀνάστασίν σου, Χριστὲ Σωτήρ, Ἄγγελοι ὑμνοῦσιν ἐν οὐρανοῖς, καὶ ἡμᾶς τοὺς ἐπὶ γῆς καταξίωσον ἐν καθαρᾷ καρδίᾳ σὲ δοξάζειν.
ὁ Διάκονος: Καὶ ὑπέρ τοῦ καταξιωθῆναι ἡμᾶς…
Κύριε, ἐλέησον (γ’).
ὁ Διάκονος: Σοφία. Ὀρθοί, ἀκούσωμεν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου.
ὁ Προεξάρχων: Εἰρήνη πᾶσι.
Καὶ τῷ Πνεύματί σου.
ὁ Προεξάρχων: Ἐκ τοῦ κατὰ Μάρκον ἁγίου Εὐαγγελίου τὸ ἀνάγνωσμα
Διάκονος: Πρόσχωμεν.
Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι.
(Κεφ. 16,1-8)
ὁ Προεξάρχων: Διαγενομένου τοῦ Σαββάτου, Μαρία ἡ Μαγδαληνὴ καὶ Μαρία ἡ τοῦ Ἰακώβου καὶ Σαλώμη ἠγόρασαν ἀρώματα, ἵνα ἐλθοῦσαι ἀλείψωσιν τὸν Ἰησοῦν. Καὶ λίαν πρωΐ τῇ μιᾷ τῶν σαββάτων ἔρχονται ἐπὶ τὸ μνημεῖον ἀνατείλαντος τοῦ ἡλίου. Καὶ ἔλεγον πρὸς ἑαυτάς, Τίς ἀποκυλίσει ἡμῖν τὸν λίθον ἐκ τῆς θύρας τοῦ μνημείου; Καὶ ἀναβλέψασαι θεωροῦσιν ὅτι ἀποκεκύλισται ὁ λίθος, ἣν γὰρ μέγας σφόδρα. Καὶ εἰσελθοῦσαι εἰς τὸ μνημεῖον, εἶδον νεανίσκον καθήμενον ἐν τοῖς δεξιοῖς, περιβεβλημένον στολήν λευκήν, καὶ ἐξεθαμβήθησαν. ὁ δὲ λέγει αὐταῖς΄ Μὴ ἐκθαμβεῖσθε, Ἰησοῦν ζητεῖτε τὸν Ναζαρηνὸν τὸν ἐσταυρωμένον, ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὦδε, ἴδε, ὁ τόπος ὅπου ἔθηκαν αὐτόν, ἀλλ’ ὑπάγετε, εἴπατε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ τῷ Πέτρῳ, ὅτι προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν, ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθε, καθὼς εἶπεν ὑμῖν. Καὶ ἐξελθοῦσαι ταχὺ ἔφυγον ἀπὸ τοῦ μνημείου, εἶχε δὲ αὐτὰς τρόμος καὶ ἔκστασις, καὶ οὐδενὶ οὐδὲν εἶπον, ἐφοβοῦντο γάρ.
Δόξα σοι, Κύριε, δόξα σοι.
Τῌ ΑΓΙᾼ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛῌ
ΚΥΡΙΑΚῌ ΤΟΥ ΠΑΣΧΑ
ΟΡΘΡΟΣ
ὁ Προεξάρχων θυμιῶν:
Δόξα τῇ ἁγίᾳ, καὶ ὁμοουσίῳ, καὶ ζωοποιῷ, καὶ ἀδιαιρέτῳ Τριάδι πάντοτε, νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων.
Ἦχος πλ. α’
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι, ζωὴν χαρισάμενος.
Λέγεται δὲ τοῦτο τρὶς ὑπὸ τοῦ προεξάρχοντος Ἀρχιερέως ἢ Ἱερέως ἄνευ στίχων. Εἴθ’ οὕτω λέγει τοὺς ἑπομένους στίχους ὁ προεξάρχων, καθ’ ἕκαστον δὲ στίχον ψάλλεται ὁμοίως ὑπὸ τῶν Χορῶν τὸ αὐτὸ Τροπάριον.
Στίχ. α’ Ἀναστήτω ὁ Θεός, καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ, καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…
Στίχ. β’ Ὡς ἐκλείπει καπνός, ἐκλιπέτωσαν, ὡς τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…
Στίχ. γ’ Οὕτως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήτωσαν.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…
Στίχ. δ’ Αὕτη ἡἡμέρα, ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώμεθα, καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…
Δόξα Πατρί…
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…
Καὶ νῦν…
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…
Εἶτα ὁ προεξάρχων, γεγονωτέρᾳ φωνῇ
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας…
…καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Συναπτὴ μεγάλη καὶ ἡ Ἐκφώνησις
Ὅτι πρέπει σοι πᾶσα δόξα…
ὁ Κανών
ποίημα Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ, ψάλλεται δὲ μετὰ τῶν εἱρμῶν εἰς ἓξ ἢ χάριν συντομίας εἰς τέσσαρα τροπάρια
ᾠδὴ α’
Ἦχος α’
εἱρμὸς
Ἀναστάσεως ἡμέρα λαμπρυνθῶμεν λαοί, Πάσχα Κυρίου, Πάσχα, ἐκ γὰρ θανάτου πρὸς ζωήν, καὶ ἐκ γῆς πρὸς οὐρανόν, Χριστὸς ὁ Θεός, ἡμᾶς διεβίβασεν, ἐπινίκιον ᾄδοντας.
Ἀναστάσεως ἡμέρα λαμπρυνθῶμεν λαοί,…
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Καθαρθῶμεν τὰς αἰσθήσεις, καὶ ὀψόμεθα, τῷ ἀπροσίτῳ φωτὶ τῆς ἀναστάσεως, Χριστὸν ἐξαστράπτοντα, καί, Χαίρετε, φάσκοντα, τρανῶς ἀκουσόμεθα, ἐπινίκιον ᾄδοντες.
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Καθαρθῶμεν τὰς αἰσθήσεις,…
Δόξα Πατρί…
Οὐρανοὶ μὲν ἐπαξίως εὐφραινέσθωσαν, γῆ δὲ ἀγαλλιάσθω, ἑορταζέτω δὲ κόσμος, ὁρατός τε ἅπας καὶ ἀόρατος, Χριστὸς γὰρ ἐγήγερται, εὐφροσύνη αἰώνιος.
Καὶ νῦν…
Οὐρανοὶ μὲν ἐπαξίως εὐφραινέσθωσαν,…
Καταβασία
Ἀναστάσεως ἡμέρα λαμπρυνθῶμεν λαοί, Πάσχα Κυρίου, Πάσχα, ἐκ γὰρ θανάτου πρὸς ζωήν, καὶ ἐκ γῆς πρὸς οὐρανόν, Χριστὸς ὁ Θεός, ἡμᾶς διεβίβασεν, ἐπινίκιον ᾄδοντας.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη…
Χριστὸς ἀνέστη…
Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
Εἶτα, Συναπτὴ μικρὰ μεθ’ ἣν Ἐκφώνησις
Ὅτι σὸν τὸ κράτος…
ᾠδὴ γ’
ὁ εἱρμὸς
Δεῦτε πόμα πίωμεν καινόν, οὐκ ἐκ πέτρας ἀγόνου τερατουργούμενον, ἀλλ’ ἀφθαρσίας πηγήν, ἐκ τάφου ὀμβρήσαντος Χριστοῦ, ἐν ᾧ στερεούμεθα.
Δεῦτε πόμα πίωμεν καινόν,…
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Νῦν πάντα πεπλήρωται φωτός, οὐρανός τε καὶ γῆ, καὶ τὰ καταχθόνια, ἑορταζέτω γοῦν πᾶσα κτίσις, τὴν Ἔγερσιν Χριστοῦ, ἐν ᾗ ἐστερέωται.
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Νῦν πάντα πεπλήρωται φωτός,…
Δόξα Πατρὶ …
Χθὲς συνεθαπτόμην σοι Χριστὲ συνεγείρομαι σήμερον ἀναστάντι σοι, συνεσταυρούμην σοι χθὲς αὐτὸς με συνδόξασον Σωτήρ, ἐν τῇ βασιλείᾳ σου.
Καὶ νῦν…
Χθὲς συνεθαπτόμην σοι Χριστὲ…
Καταβασία
Δεῦτε πόμα πίωμεν καινόν, οὐκ ἐκ πέτρας ἀγόνου τερατουργούμενον, ἀλλ’ ἀφθαρσίας πηγήν, ἐκ τάφου ὀμβρήσαντος Χριστοῦ, ἐν ᾧ στερεούμεθα.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη…
Χριστὸς ἀνέστη…
Ἀναστὰς ὁἸησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
Εἶτα, Συναπτὴ μικρὰ μεθ’ ἣν Ἐκφώνησις
Ὅτι σὺ εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν…
Ἡ Ὑπακοὴ Ἦχος δ’ ( χύμα)
Προλαβοῦσαι τὸν ὄρθρον αἱ περὶ Μαριάμ, καὶ εὑροῦσαι τὸν λίθον ἀποκυλισθέντα τοῦ μνήματος, ἤκουον ἐκ τοῦ Ἀγγέλου, τὸν ἐν φωτὶ ἀϊδίῳ ὑπάρχοντα, μετὰ νεκρῶν τὶ ζητεῖτε ὡς ἄνθρωπον; βλέπετε τὰ ἐντάφια σπάργανα, δράμετε, καὶ τῷ κόσμῳ κηρύξατε, ὡς ἠγέρθη ὁ Κύριος, θανατώσας τὸν θάνατον, ὅτι ὑπάρχει Θεοῦ Υἱός, τοῦ σῴζοντος τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων.
ᾠδὴ δ’
ὁ εἱρμὸς
Ἐπὶ τῆς θείας φυλακῆς ὁ θεηγόρος Ἀββακούμ, στήτω μεθ’ ἡμῶν καὶ δεικνύτω, φαεσφόρον Ἄγγελον, διαπρυσίως λέγοντα, Σήμερον σωτηρία τῷ κόσμῳ, ὅτι ἀνέστη Χριστός ὡς παντοδύναμος.
Ἐπὶ τῆς θείας φυλακῆς ὁ θεηγόρος Ἀββακούμ,…
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Ἄρσεν μέν, ὡς διανοῖξαν, τὴν παρθενεύουσαν νηδύν, πέφηνε Χριστός, ὡς βρωτὸς δέ, ἀμνὸς προσηγόρευται, ἄμωμος δέ, ὡς ἄγευστος κηλῖδος, τὸ ἡμέτερον Πάσχα, καὶ ὡς Θεὸς ἀληθής, τέλειος λέλεκται.
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Ἄρσεν μέν, ὡς διανοῖξαν, τὴν παρθενεύουσαν νηδύν…
Δόξα Πατρὶ …
Ὡς ἐνιαύσιος ἀμνός, ὁ εὐλογούμενος ἡμῖν, στέφανος χρηστὸς ἑκουσίως, ὑπὲρ πάντων τέθυται, Πάσχα τὸ καθαρτήριον, καὶ αὖθις ἐκ τοῦ τάφου ὡραῖος, δικαιοσύνης ἡμῖν ἔλαμψεν ἥλιος.
Καὶ νῦν…
Ὁ θεοπάτωρ μὲν Δαυΐδ, πρὸ τῆς σκιώδους κιβωτοῦ ἤλατο σκιρτῶν, ὁ λαὸς δὲ τοῦ Θεοῦ ὁ ἅγιος, τὴν τῶν συμβόλων ἔκβασιν, ὁρῶντες, εὐφρανθῶμεν ἐνθέως, ὅτι ἀνέστη Χριστὸς ὡς παντοδύναμος.
Καταβασία
Ἐπὶ τῆς θείας φυλακῆς ὁ θεηγόρος Ἀββακούμ, στήτω μεθ’ ἡμῶν καὶ δεικνύτω, φαεσφόρον Ἄγγελον, διαπρυσίως λέγοντα, Σήμερον σωτηρία τῷ κόσμῳ, ὅτι ἀνέστη Χριστός ὡς παντοδύναμος.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη…
Χριστὸς ἀνέστη…
Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
Εἶτα, Συναπτὴ μικρὰ μεθ’ ἣν Ἐκφώνησις
Ὅτι ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος…
ᾠδὴ ε’
ὁ εἱρμὸς
Ὀρθρίσωμεν ὄρθρου βαθέος, καὶ ἀντὶ μύρου τὸν ὕμνον προσοίσομεν τῷ Δεσπότῃ, καὶ Χριστὸν ὀψόμεθα, δικαιοσύνης ἥλιον, πᾶσι ζωὴν ἀνατέλλοντα.
Ὀρθρίσωμεν ὄρθρου βαθέος…
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Τὴν ἄμετρόν σου εὐσπλαγχνίαν, οἱ ταῖς τοῦ ᾋδου σειραῖς, συνεχόμενοι δεδορκότες, πρὸς τὸ φῶς ἠπείγοντο Χριστέ, ἀγαλλομένῳ ποδί, Πάσχα κροτοῦντες αἰώνιον.
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Τὴν ἄμετρόν σου εὐσπλαγχνίαν,…
Δόξα Πατρὶ …
Προσέλθωμεν λαμπαδηφόροι, τῷ προϊόντι Χριστῷ ἐκ τοῦ μνήματος, ὡς νυμφίῳ, καὶ συνεορτάσωμεν ταῖς φιλεόρτοις τάξεσι, Πάσχα Θεοῦ τὸ σωτήριον.
Καὶ νῦν…
Προσέλθωμεν λαμπαδηφόροι,…
Καταβασία
Ὀρθρίσωμεν ὄρθρου βαθέος, καὶ ἀντὶ μύρου τὸν ὕμνον προσοίσομεν τῷ Δεσπότῃ, καὶ Χριστὸν ὀψόμεθα, δικαιοσύνης ἥλιον, πᾶσι ζωὴν ἀνατέλλοντα.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη…
Χριστὸς ἀνέστη…
Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
Εἶτα, Συναπτὴ μικρὰ μεθ’ ἣν Ἐκφώνησις
Ὅτι ἡγίασται…
ᾠδὴ ς’
ὁ εἱρμὸς
Κατῆλθες ἐν τοῖς κατωτάτοις τῆς γῆς, καὶ συνέτριψας μοχλοὺς αἰωνίους, κατόχους πεπεδημένων Χριστέ, καὶ τριήμερος ὡς ἐκ κήτους Ἰωνᾶς, ἐξανέστης τοῦ τάφου.
Κατῆλθες ἐν τοῖς κατωτάτοις τῆς γῆς,…
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Φυλάξας τὰ σήμαντρα σῷα Χριστέ, ἐξηγέρθης τοῦ τάφου, ὁ τὰς κλεῖς τῆς Παρθένου μὴ λυμηνάμενος ἐν τῷ τόκῳ σου, καὶ ἀνέωξας ἡμῖν, Παραδείσου τὰς πύλας.
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Φυλάξας τὰ σήμαντρα σῷα Χριστέ,…
Δόξα Πατρὶ …
Σῶτέρ μου τὸ ζῶν τε καὶ ἄθυτον, ἱερεῖον, ὡς Θεός, σεαυτὸν ἑκουσίως, προσαγαγὼν τῷ Πατρί, συνανέστησας, παγγενῆ τὸν Ἀδάμ, ἀναστὰς ἐκ τοῦ τάφου.
Καὶ νῦν…
Σῶτέρ μου τὸ ζῶν τε καὶ ἄθυτον, ἱερεῖον…
Καταβασία
Κατῆλθες ἐν τοῖς κατωτάτοις τῆς γῆς, καὶ συνέτριψας μοχλοὺς αἰωνίους, κατόχους πεπεδημένων Χριστέ, καὶ τριήμερος ὡς ἐκ κήτους Ἰωνᾶς, ἐξανέστης τοῦ τάφου.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη…
Χριστὸς ἀνέστη…
Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
Εἶτα, Συναπτὴ μικρὰ μεθ’ ἣν Ἐκφώνησις
Σὺ γὰρ εἶ ὁ βασιλεύς…
Κοντάκιον Ἦχος πλ. δ’
Εἰ καὶ ἐν τάφῳ κατῆλθες ἀθάνατε, ἀλλὰ τοῦ ᾋδου καθεῖλες τὴν δύναμιν, καὶ ἀνέστης ὡς νικητής, Χριστὲ ὁ Θεός, γυναιξὶ μυροφόροις φθεγξάμενος, χαίρετε, καὶ τοῖς σοῖς Ἀποστόλοις εἰρήνην δωρούμενος ὁ τοῖς πεσοῦσι παρέχων ἀνάστασιν.
Ὁ Οἶκος
Τὸν πρὸ ἡλίου Ἥλιον, δύναντά ποτε ἐν τάφῳ, προέφθασαν πρὸς ὄρθρον, ἐκζητοῦσαι ὡς ἡμέραν, Μυροφόροι κόραι, καὶ πρὸς ἀλλήλας ἐβόων, ὢ φίλαι, δεῦτε τοῖς ἀρώμασιν ὑπαλείψωμεν, Σῶμα ζωηφόρον καὶ τεθαμμένον, σάρκα ἀνιστῶσαν τὸν παραπεσόντα Ἀδὰμ κείμενον ἐν τῷ μνήματι, ἄγωμεν, σπεύσωμεν, ὥσπερ οἱ Μάγοι, καὶ προσκυνήσωμεν, καὶ προσκομίσωμεν τὰ μύρα ὡς δῶρα τῷ μὴ ἐν σπαργάνοις, ἀλλ’ ἐν σινδόνι ἐνειλημένῳ, καὶ κλαύσωμεν, καὶ κράξωμεν, Ὢ Δέσποτα ἐξεγέρθητι, ὁ τοῖς πεσοῦσι παρέχων ἀνάστασιν.
Συναξάριον
Τῇ Ε’ τοῦ αὐτοῦ μηνός, Μνήμη τῆς Ἁγίας Μεγαλομάρτυρος Εἰρήνης.
Στίχοι
· Ξίφει θανοῦσα καὶ βιώσασα ξένως,
· Εἰρηνικῶς τέθνηκας αὖθις, Εἰρήνη.
· Εἰρήνη τμηθεῖσα ἀνέγρετο καὶ θάνε πέμπτῃ.
Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, Μνήμη τῆς ἀθλήσεως τῶν Ἁγίων Μαρτύρων Νεοφύτου, Γαΐου καὶ Γαϊανοῦ.
Τελεῖται δὲ ἡ αὐτῶν σύναξις ἐν τῷ σεπτῷ καὶ σεβασμίῳ ναῷ τῶν Ἁγίων ἐνδόξων καὶ θαυματουργῶν Ἀναργύρων Κοσμᾶ καὶ Δαμιανοῦ, τῷ ὄντι ἐν τοῖς Δαρείου.
Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, Ἀνάμνησις τῶν ἐγκαινίων τοῦ ναοῦ τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου ἐν τοῖς Κύρου.
Τῇ ἁγίᾳ καὶ μεγάλῃ Κυριακῇ τοῦ Πάσχα, αὐτὴν τὴν ζωηφόρον Ἀνάστασιν ἑορτάζομεν τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.
Στίχοι
Χριστὸς κατελθὼν πρὸς πάλην ᾍδου μόνος
Λαβὼν ἀνῆλθε πολλὰ τῆς νίκης σκύλα.
Αὐτῷ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Ἀνάστασιν Χριστοῦ θεασάμενοι, προσκυνήσωμεν Ἅγιον, Κύριον, Ἰησοῦν τὸν μόνον ἀναμάρτητον. Τὸν Σταυρόν σου, Χριστέ, προσκυνοῦμεν, καὶ τὴν ἁγίαν σου Ἀνάστασιν ὑμνοῦμεν καὶ δοξάζομεν, Σὺ γὰρ εἶ Θεὸς ἡμῶν, ἐκτὸς σοῦ ἄλλον οὐκ οἴδαμεν, τὸ ὄνομά σου ὀνομάζομεν, Δεῦτε πάντες οἱ πιστοί, προσκυνήσωμεν τὴν τοῦ Χριστοῦ ἁγίαν Ἀνάστασιν, ἰδοὺ γὰρ ἦλθε διὰ τοῦ Σταυροῦ, χαρὰ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ, Διὰ παντὸς εὐλογοῦντες τὸν Κύριον, ὑμνοῦμεν τὴν Ἀνάστασιν αὐτοῦ, Σταυρὸν γὰρ ὑπομείνας δι’ ἡμᾶς, θανάτῳ θάνατον ὤλεσεν.
( Ἀναγινώσκεται ἐκ τρίτου)
Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
( Ἀναγινώσκεται ἐκ τρίτου)
ᾠδὴ ζ’
ὁ εἱρμὸς
Ὁ Παῖδας ἐκ καμίνου ῥυσάμενος, γενόμενος ἄνθρωπος, πάσχει ὡς θνητός, καὶ διὰ πάθους τὸ θνητόν, ἀφθαρσίας ἐνδύει εὐπρέπειαν, ὁ μόνος εὐλογητὸς τῶν Πατέρων, Θεὸς καὶ ὑπερένδοξος.
Ὁ Παῖδας ἐκ καμίνου ῥυσάμενος,…
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Γυναῖκες μετὰ μύρων θεόφρονες, ὀπίσω σου ἒδραμον, ὃν δὲὡς θνητόν, μετὰ δακρύων ἐζήτουν, προσεκύνησαν χαίρουσαι ζῶντα Θεόν, καὶ Πάσχα τὸ μυστικὸν σοῖς Χριστὲ Μαθηταῖς εὐηγγελίσαντο.
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Γυναῖκες μετὰ μύρων θεόφρονες,…
Δόξα Πατρὶ …
Θανάτου ἑορτάζομεν νέκρωσιν ᾋδου τὴν καθαίρεσιν, ἄλλης βιοτῆς, τῆς αἰωνίου ἀπαρχήν, καὶ σκιρτῶντες ὑμνοῦμεν τὸν αἴτιον, τὸν μόνον εὐλογητὸν τῶν Πατέρων, Θεὸν καὶ ὑπερένδοξον.
Καὶ νῦν…
Ὡς ὄντως ἱερὰ καὶ πανέορτος, αὕτη ἡ σωτήριος, νὺξ καὶ φωταυγής, τῆς λαμπροφόρου ἡμέρας, τῆς Ἐγέρσεως οὖσα προάγγελος, ἐν ᾗ τὸ ἄχρονον φῶς, ἐκ τάφου σωματικῶς πᾶσιν ἐπέλαμψεν.
Καταβασία
Ὁ Παῖδας ἐκ καμίνου ῥυσάμενος, γενόμενος ἄνθρωπος, πάσχει ὡς θνητός, καὶ διὰ Πάθους τὸ θνητόν, ἀφθαρσίας ἐνδύει εὐπρέπειαν, ὁ μόνος εὐλογητὸς τῶν Πατέρων, Θεὸς καὶ ὑπερένδοξος.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη…
Χριστὸς ἀνέστη…
Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
Εἶτα, Συναπτὴ μικρὰ μεθ’ ἣν Ἐκφώνησις
Εἴη τὸ κράτος…
ᾠδὴ η’
ὁ εἱρμὸς
Αὕτη ἡ κλητὴ καὶ ἁγία ἡμέρα, ἡ μία τῶν Σαββάτων, ἡ βασιλὶς καὶ κυρία, ἑορτῶν ἑορτή, καὶ πανήγυρις ἐστὶ πανηγύρεων, ἐν ᾗ εὐλογοῦμεν, Χριστὸν εἰς τοὺς αἰῶνας.
Αὕτη ἡ κλητὴ καὶ ἁγία ἡμέρα,…
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Δεῦτε τοῦ καινοῦ τῆς ἀμπέλου γεννήματος τῆς θείας εὐφροσύνης, ἐν τῇ εὐσήμῳ ἡμέρᾳ τῆς ἐγέρσεως, βασιλείας τε Χριστοῦ κοινωνήσωμεν, ὑμνοῦντες αὐτόν, ὡς Θεόν εἰς τοὺς αἰῶνας.
Στίχ. Δόξα τῇ ἁγίᾳ Ἀναστάσει σου, Κύριε.
Δεῦτε τοῦ καινοῦ τῆς ἀμπέλου…
Στίχ. Εὐλογοῦμεν Πατέρα ,Υἱὸν καὶ Ἅγιον Πνεῦμα τὸν Κύριον.
Ἆρον κύκλῳ τοὺς ὀφθαλμούς σου Σιὼν καὶ ἴδε, ἰδοὺ γὰρ ἥκασί σοι, θεοφεγγεῖς ὡς φωστῆρες, ἐκ δυσμῶν καὶ βοῤῥᾶ, καὶ θαλάσσης, καὶἑῴας τὰ τέκνα σου ἐν σοὶ εὐλογοῦντα, Χριστὸν εἰς τοὺς αἰῶνας.
Καὶ νῦν…
Πάτερ παντοκράτορ, καὶ Λόγε, καὶ Πνεῦμα, τρισὶν ἑνιζομένη, ἐν ὑποστάσεσι φύσις, ὑπερούσιε καὶ ὑπέρθεε εἰς σὲ βεβαπτίσμεθα, καὶ σὲ εὐλογοῦμεν, εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας.
Καταβασία
Στίχ. Αἰνοῦμεν, εὐλογοῦμεν, προσκυνοῦμεν τὸν Κύριον.
Αὕτη ἡ κλητὴ καὶ ἁγία ἡμέρα, ἡ μία τῶν Σαββάτων, ἡ βασιλὶς καὶ κυρία, ἑορτῶν ἑορτή, καὶ πανήγυρις ἐστὶ πανηγύρεων, ἐν ᾗ εὐλογοῦμεν, Χριστὸν εἰς τοὺς αἰῶνας.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη…
Χριστὸς ἀνέστη…
Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
Εἶτα, Συναπτὴ μικρὰ μεθ’ ἣν Ἐκφώνησις
Ὅτι ηὐλόγηται…
Τὴν Θεοτόκον καὶ μητέρα τοῦ φωτὸς…
ᾠδὴ θ’
Στίχ. Μεγάλυνον, ψυχή μου, τόν ἐθελουσίως παθόντα καί ταφέντα καί ἐξαναστάντα τριήμερον ἐκ τάφου.
ὁ εἱρμὸς
Φωτίζου, φωτίζου, ἡ νέα Ἱερουσαλήμ, ἡ γὰρ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνέτειλε, Χόρευε νῦν, καὶ ἀγάλλου Σιών, σὺ δὲ ἁγνή, τέρπου Θεοτόκε, ἐν τῇ ἐγέρσει τοῦ τόκου σου.
Στίχ. Μεγάλυνον, ψυχή μου, τόν ἐξαναστάντα, τριήμερον ἐκ τάφου, Χριστόν τόν ζωοδότην.
Φωτίζου, φωτίζου, ἡ νέα Ἱερουσαλήμ,…
Στίχ. Χριστός τό Καινόν Πάσχα, τό ζωόθυτον θῦμα, ἀμνός Θεοῦ, ὁ αἴρων τήν ἁμαρτίαν κόσμου.
Ὢ θείας, ὢ φίλης, ὢ γλυκυτάτης σου φωνῆς, μεθ’ ἡμῶν ἀψευδῶς γάρ, ἐπηγγείλω ἔσεσθαι, μέχρι τερμάτων αἰῶνος Χριστέ, ἣν οἱ πιστοί, ἄγκυραν ἐλπίδος, κατέχοντες ἀγαλλόμεθα.
Στίχ. Σήμερον πᾶσα κτίσις ἀγάλλεται καί χαίρει, ὅτι Χριστός ἀνέστη καί ῞ᾼδης ἐσκυλεύθη.
Ὢ θείας, ὢ φίλης, ὢ γλυκυτάτης σου φωνῆς,…
Δόξα Πατρί…
Στίχ. Μεγάλυνον, ψυχή μου, τῆς τρισυποστάτου καί ἀδιαιρέτου Θεότητος τό κράτος.
Ὢ Πάσχα τὸ μέγα, καὶ ἱερώτατον Χριστέ, ὢ σοφία καὶ Λόγε, τοῦ Θεοῦ καὶ δύναμις, δίδου ἡμῖν ἐκτυπώτερον, σοῦ μετασχεῖν, ἐν τῇ ἀνεσπέρῳ ἡμέρᾳ τῆς βασιλείας σου.
Καὶ νῦν…
Στίχ. Χαῖρε, Παρθένε, χαῖρε, χαῖρε, εὐλογημένη, χαῖρε, δεδοξασμένη· σός γάρ Υἱός ἀνέστη, τριήμερος ἐκ τάφου.
Ὢ Πάσχα τὸ μέγα, καὶ ἱερώτατον Χριστέ,…
Καταβασία
Στίχ. Ὁ῎Αγγελος ἐβόα τῇ Κεχαριτωμένῃ· ῾Αγνή, Παρθένε χαῖρε, καί πάλιν ἐρῶ χαῖρε, ὁ σός Υἱός ἀνέστη, τριήμερος ἐκ τάφου.
Φωτίζου, φωτίζου, ἡ νέα Ἱερουσαλήμ, ἡ γὰρ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνέτειλε, Χόρευε νῦν, καὶ ἀγάλλου Σιών, σὺ δὲ ἁγνή, τέρπου Θεοτόκε, ἐν τῇ ἐγέρσει τοῦ τόκου σου.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη…
Χριστὸς ἀνέστη…
Ἀναστὰς ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τοῦ τάφου καθὼς προεῖπεν, ἔδωκεν ἡμῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν καὶ μέγα ἔλεος.
Εἶτα, Συναπτὴ μικρὰ μεθ’ ἣν Ἐκφώνησις
Ὅτι σὲ αἰνοῦσι…
Ἐξαποστειλάριον αὐτόμελον
Ἦχος β’
Σαρκὶ ὑπνώσας ὡς θνητός, ὁ Βασιλεὺς καὶ Κύριος, τριήμερος ἐξανέστης, Ἀδὰμ ἐγείρας ἐκ φθορᾶς, καὶ καταργήσας θάνατον, Πάσχα τῆς ἀφθαρσίας, τοῦ κόσμου σωτήριον.
Σαρκὶ ὑπνώσας ὡς θνητός, ὁ Βασιλεὺς καὶ Κύριος, τριήμερος ἐξανέστης, Ἀδὰμ ἐγείρας ἐκ φθορᾶς, καὶ καταργήσας θάνατον, Πάσχα τῆς ἀφθαρσίας, τοῦ κόσμου σωτήριον.
Σαρκὶ ὑπνώσας ὡς θνητός, ὁ Βασιλεὺς καὶ Κύριος, τριήμερος ἐξανέστης, Ἀδὰμ ἐγείρας ἐκ φθορᾶς, καὶ καταργήσας θάνατον, Πάσχα τῆς ἀφθαρσίας,…
… τοῦ κόσμου σωτήριον.
AINOI
Ἦχος α’.
Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον. Αἰνεῖτε τὸν Κύριον ἐκ τῶν οὐρανῶν· αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν τοῖς ὑψίστοις. Σοὶ πρέπει ὕμνος τῷ Θεῷ.
Αἰνεῖτε αὐτόν, πάντες οἱ Ἄγγελοι αὐτοῦ· αἰνεῖτε αὐτόν, πᾶσαι αἱ δυνάμεις αὐτοῦ. Σοὶ πρέπει ὕμνος τῷ Θεῷ.
Στίχ. Αἰνεῖτε αὐτὸν ἐπὶ ταῖς δυναστείαις αὐτοῦ, αἰνεῖτε αὐτὸν κατὰ τὸ πλῆθος τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ.
Ὑμνοῦμέν σου Χριστέ, τὸ σωτήριον Πάθος, καὶ δοξάζομέν σου τὴν Ἀνάστασιν.
Στίχ. Αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν ἤχῳ, σάλπιγγος, αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν ψαλτηρίῳ καὶ κιθάρᾳ.
Ὁ Σταυρὸν ὑπομείνας, καὶ τὸν θάνατον καταργήσας, καὶ ἀναστὰς ἐκ τῶν νεκρῶν, εἰρήνευσον ἡμῶν τὴν ζωήν, Κύριε, ὡς μόνος παντοδύναμος.
Στίχ. Αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν τυμπάνῳ καὶ χορῷ, αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν χορδαῖς καὶ ὀργάνῳ.
Ὁ τὸν Ἅδην σκυλεύσας, καὶ τὸν ἄνθρωπον ἀναστήσας, τῇ ἀναστάσει σου, Χριστέ, ἀξίωσον ἡμᾶς, ἐν καθαρᾷ καρδίᾳ, ὑμνεῖν καὶ δοξάζειν σε.
Στίχ. Αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν κυμβάλοις εὐήχοις, αἰνεῖτε αὐτὸν ἐν κυμβάλοις ἀλαλαγμοῦ. Πᾶσα πνοὴ αἰνεσάτω τὸν Κύριον.
Τὴν θεοπρεπῆ σου συγκατάβασιν δοξάζοντες ὑμνοῦμέν σε, Χριστέ, ἐτέχθης ἐκ Παρθένου καὶ ἀχώριστος ὑπῆρχες τῷ Πατρί, Ἔπαθες ὡς ἄνθρωπος, καὶ ἑκουσίως ὑπέμεινας σταυρόν, Ἀνέστης ἐκ τοῦ τάφου, ὡς ἐκ παστάδος προελθὼν, ἵνα σώσῃς τὸν κόσμον, Κύριε, δόξα σοι.
Εἶτα τὰ Στιχηρὰ τοῦ Πάσχα μετὰ τῶν Στίχων αὐτῶν.
Ἦχος πλ. α’
Στίχ.Ἀναστήτω ὁ Θεός, καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ, καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν.
Πάσχα ἱερὸν ἡμῖν σήμερον ἀναδέδεικται, Πάσχα καινόν, Ἅγιον, Πάσχα μυστικόν, Πάσχα πανσεβάσμιον, Πάσχα Χριστὸς ὁ λυτρωτής, Πάσχα ἄμωμον, Πάσχα μέγα, Πάσχα τῶν πιστῶν, Πάσχα, τὸ πύλας ἡμῖν τοῦ Παραδείσου ἀνοῖξαν, Πάσχα, πάντας ἁγιάζον πιστούς.
Στίχ.Ὡς ἐκλείπει καπνός, ἐκλιπέτωσαν, ὡς τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός.
Δεῦτε ἀπὸ θέας Γυναῖκες εὐαγγελίστριαι, καὶ τῇ Σιὼν εἴπατε, Δέχου παρ’ ἡμῶν χαρᾶς εὐαγγέλια, τῆς Ἀναστάσεως Χριστοῦ, τέρπου, χόρευε, καὶ ἀγάλλου Ἱερουσαλήμ, τὸν Βασιλέα Χριστόν, θεασαμένη ἐκ τοῦ μνήματος, ὡς νυμφίον προερχόμενον.
Στίχ. Οὕτως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήτωσαν.
Αἱ Μυροφόροι γυναῖκες, ὄρθρου βαθέος, ἐπιστᾶσαι πρὸς τὸ μνῆμα τοῦ Ζωοδότου, εὗρον Ἄγγελον, ἐπὶ τὸν λίθον καθήμενον, καὶ αὐτὸς προσφθεγξάμενος, αὐταῖς οὕτως ἔλεγε. Τὶ ζητεῖτε τὸν ζῶντα μετὰ τῶν νεκρῶν; τὶ θρηνεῖτε τὸν ἄφθαρτον ὡς ἐν φθορᾷ; ἀπελθοῦσαι κηρύξατε, τοῖς αὐτοῦ Μαθηταῖς.
Στίχ. Αὕτη ἡ ἡμέρα, ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώμεθα, καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ.
Πάσχα τὸ τερπνόν, Πάσχα Κυρίου, Πάσχα, Πάσχα πανσεβάσμιον ἡμῖν ἀνέτειλε, Πάσχα, ἐν χαρᾷ ἀλλήλους περιπτυξώμεθα, ὢ Πάσχα λύτρον λύπης, καὶ γὰρ ἐκ τάφου σήμερον ὥσπερ ἐκ παστοῦ, ἐκλάμψας Χριστός, τὰ γύναια χαρᾶς ἔπλησε λέγων, κηρύξατε Ἀποστόλοις.
Δόξα Πατρί…
Καὶ νῦν…
Ἀναστάσεως ἡμέρα, καὶ λαμπρυνθῶμεν τῇ πανηγύρει, καὶ ἀλλήλους περιπτυξώμεθα, Εἴπωμεν ἀδελφοί, καὶ τοῖς μισοῦσιν ἡμᾶς, Συγχωρήσωμεν πάντα τῇ Ἀναστάσει, καὶ οὕτω βοήσωμεν,…
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι, ζωὴν χαρισάμενος.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…
ΕΙΣ ΤΗΝ ΘΕΙΑΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΝ
Ἡ δὲ τῆς Λ ε ι τ ο υ ρ γ ί α ς Ἀκολουθία γίνεται ταχύτερον, καὶ ψάλλομεν τὰ ἐφεξῆς Ἀντίφωνα.
Α Ν Τ Ι Φ Ω Ν Α
Ψαλλόμενα ἐν τῇ Λειτουργία τῆς τοῦ Πάσχα Κυριακῆς, καθ’ ὅλην τὴν Διακαινήσιμον Ἑβδομάδα μέχρι καὶ τὴν τῆς Ἀποδόσεως.
Ἀντίφωνον α’
Ἦχος β’
Στίχ.Ἀλαλάξατε τῷ Κυρίῳ πᾶσα ἡ γῆ.
Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου Σῶτερ σῶσον ἡμᾶς.
Στίχ. Ψάλατε δὴ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, δότε δόξαν ἐν αἰνέσει αὐτοῦ.
Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου…
Στίχ. Εἴπατε τῷ Θεῷ΄ Ὡς φοβερὰ τὰ ἔργα σου. Ἐν τῷ πλήθει τῆς δυνάμεώς σου ψεύσονταί σε οἱ ἐχθροί σου.
Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου…
Στίχ. Πᾶσα ἡ γῆ προσκυνησάτωσάν σοι καὶ ψαλάτωσάν σοι, ψαλάτωσαν δὴ τῷ ὀνόματι σου Ὕψιστε.
Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου…
Δόξα Πατρὶ… Καὶ νῦν…
Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου…
Ἀντίφωνον β’
Ἦχος ὁ αὐτὸς
Στίχ.Ὁ Θεὸς οἰκτειρήσαι ἡμᾶς καὶ εὐλογήσαι ἡμᾶς, ἐπιφάναι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐφ’ ἡμᾶς, καὶ ἐλεήσαι ἡμᾶς.
Σῶσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ, ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, ψάλλοντάς σοι. Ἀλληλούϊα.
Στίχ. Τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδόν σου, ἐν πᾶσιν ἔθνεσι τὸ σωτήριόν σου.
Σῶσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ…
Στίχ.Ἐξομολογησάσθωσάν σοι λαοί, ὁ Θεός, ἐξομολογησάσθωσάν σοι λαοὶ πάντες.
Σῶσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ…
Στίχ. Εὐλογήσαι ἡμᾶς ὁ Θεός, καὶ φοβηθήτωσαν αὐτὸν πάντα τὰ πέρατα τῆς γῆς.
Σῶσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ…
Δόξα Πατρί… Καὶ νῦν…
Ὁ Μονογενὴς Υἱὸς καὶ Λόγος του Θεοῦ, ἀθάνατος ὑπάρχων καὶ καταδεξάμενος διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν σαρκωθῆναι ἐκ τῆς ἁγίας Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, ἀτρέπτως ἐνανθρωπήσας, σταυρωθείς τε, Χριστὲ ὁ Θεός, θανάτῳ θάνατον πατήσας, εἷς ὤν τῆς Ἁγίας Τριάδος, συνδοξαζόμενος τῷ Πατρὶ καὶ τῷἉγίῳ Πνεύματι, σῶσον ἡμᾶς.
Ἀντίφωνον γ’
Ἦχος πλ. α’
Στίχ.Ἀναστήτω ὁ Θεός, καὶ διασκορπισθήτωσαν οἱ ἐχθροὶ αὐτοῦ, καὶ φυγέτωσαν ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ οἱ μισοῦντες αὐτόν.
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας, καὶ ἐν τοῖς μνήμασι, ζωὴν χαρισάμενος.
Στίχ.Ὡς ἐκλείπει καπνός, ἐκλιπέτωσαν, ὡς τήκεται κηρὸς ἀπὸ προσώπου πυρός.
Χριστὸς ἀνέστη…
Στίχ. Οὕτως ἀπολοῦνται οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ προσώπου τοῦ Θεοῦ, καὶ οἱ δίκαιοι εὐφρανθήτωσαν.
Χριστὸς ἀνέστη…
Στίχ. Αὕτη ἡ ἡμέρα, ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ.
Χριστὸς ἀνέστη…
Εἰσοδικὸν
Ἐν Ἐκκλησίαις εὐλογεῖτε τὸν Θεόν, Κύριον ἐκ πηγῶν Ἰσραήλ, σῶσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ, ὁ ἀναστὰς ἐκ νεκρῶν, ψάλλοντάς σοι΄ Ἀλληλούϊα.
Εἶτα τὸ
Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν…(ἐκ γ’).
ἩὙπακοὴ Ἦχος δ’
Προλαβοῦσαι τὸν ὄρθρον αἱ περὶ Μαριάμ, καὶ εὑροῦσαι τὸν λίθον ἀποκυλισθέντα τοῦ μνήματος, ἤκουον ἐκ τοῦ Ἀγγέλου, τὸν ἐν φωτὶ ἀϊδίῳ ὑπάρχοντα, μετὰ νεκρῶν τί ζητεῖτε ὡς ἄνθρωπον; βλέπετε τὰ ἐντάφια σπάργανα, δράμετε, καὶ τῷ κόσμῳ κηρύξατε, ὡς ἠγέρθη ὁ Κύριος, θανατώσας τὸν θάνατον, ὅτι ὑπάρχει Θεοῦ Υἱός, τοῦ σῴζοντος τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων.
Κοντάκιον Ἦχος πλ. δ’
Εἰ καὶ ἐν τάφῳ κατῆλθες ἀθάνατε, ἀλλὰ τοῦ ᾍδου καθεῖλες τὴν δύναμιν, καὶ ἀνέστης ὡς νικητής, Χριστὲ ὁ Θεός, γυναιξὶ μυροφόροις φθεγξάμενος, Χαίρετε, καὶ τοῖς σοῖς Ἀποστόλοις εἰρήνην δωρούμενος ὁ τοῖς πεσοῦσι παρέχων ἀνάστασιν.
Ἀντὶ δὲ τοῦ Τ ρ ι σ α γ ί ο υ
Ἦχος α’
Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε, Ἀλληλούϊα.
ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ
Προκείμενον Ἦχος πλ. δ’
Αὕτη ἡ ἡμέρα, ἣν ἐποίησεν ὁ Κύριος, ἀγαλλιασώμεθα καὶ εὐφρανθῶμεν ἐν αὐτῇ.
Στίχ.Ἐξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, ὅτι ἀγαθός, ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ.
Πράξεων τῶν Ἀποστόλων τὸ Ἀνάγνωσμα
Τὸν μὲν πρῶτον λόγον ἐποιησάμην περὶ πάντων͵ ὢ Θεόφιλε͵ ὧν ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς ποιεῖν τε καὶ διδάσκειν ἄχρι ἧς ἡμέρας ἐντειλάμενος τοῖς ἀποστόλοις διὰ πνεύματος ἁγίου οὓς ἐξελέξατο ἀνελήμφθη· οἷς καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ζῶντα μετὰ τὸ παθεῖν αὐτὸν ἐν πολλοῖς τεκμηρίοις͵ δι΄ ἡμερῶν τεσσαράκοντα ὀπτανόμενος αὐτοῖς καὶ λέγων τὰ περὶ τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ. Καὶ συναλιζόμενος παρήγγειλεν αὐτοῖς ἀπὸ Ἱεροσολύμων μὴ χωρίζεσθαι͵ ἀλλὰ περιμένειν τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ πατρὸς ἣν ἠκούσατέ μου· ὅτι Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι͵ ὑμεῖς δὲ ἐν πνεύματι βαπτισθήσεσθε ἁγίῳ οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας. Οἱ μὲν οὖν συνελθόντες ἠρώτων αὐτὸν λέγοντες͵ Κύριε͵ εἰ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ ἀποκαθιστάνεις τὴν βασιλείαν τῷ Ἰσραήλ; εἶπεν δὲ πρὸς αὐτούς͵ Οὐχ ὑμῶν ἐστιν γνῶναι χρόνους ἢ καιροὺς οὓς ὁ πατὴρ ἔθετο ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ· ἀλλὰ λήμψεσθε δύναμιν ἐπελθόντος τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐφ΄ ὑμᾶς͵ καὶ ἔσεσθέ μου μάρτυρες ἔν τε Ἰερουσαλὴμ καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἰουδαίᾳ καὶ Σαμαρείᾳ καὶ ἕως ἐσχάτου τῆς γῆς.
Ἀλληλούϊα Ἦχος δ’
Σὺ Κύριε ἀναστὰς οἰκτειρήσεις τὴν Σιών.
Στίχ.Ἐξ οὐρανοῦ ἐπέβλεψεν ὁ Κύριος.
ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ
Ἐκ τοῦ κατὰἸωάννην
Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν. Πάντα δι᾽ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν, ὃ γέγονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων·καὶ τὸ φῶς ἐν τῇ σκοτίᾳ φαίνει, καὶ ἡ σκοτία αὐτὸ οὐ κατέλαβεν. ᾽Εγένετο ἄνθρωπος ἀπεσταλμένος παρὰ Θεοῦ, ὄνομα αὐτῷ ᾽Ιωάννης· οὗτος ἦλθεν εἰς μαρτυρίαν, ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός, ἵνα πάντες πιστεύσωσιν δι᾽ αὐτοῦ. Οὐκ ἦν ἐκεῖνος τὸ φῶς, ἀλλ᾽ ἵνα μαρτυρήσῃ περὶ τοῦ φωτός. Ἦν τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν, ὃ φωτίζει πάντα ἄνθρωπον, ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. Ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος δι᾽ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. Εἰς τὰ ἴδια ἦλθεν, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον. Ὄσοι δὲ ἔλαβον αὐτόν, ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι, τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ, οἷα οὐκ ἐξ αἱμάτων οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς ἀλλ᾽ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν. Καὶ ὁ λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν, καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας. ᾽Ιωάννης μαρτυρεῖ περὶ αὐτοῦ καὶ κέκραγεν λέγων, Οὗτος ἦν ὃν εἶπον, ῾Ο ὀπίσω μου ἐρχόμενος ἔμπροσθέν μου γέγονεν, ὅτι πρῶτός μου ἦν. Ὅτι ἐκ τοῦ πληρώματος αὐτοῦ ἡμεῖς πάντες ἐλάβομεν, καὶ χάριν ἀντὶ χάριτος· ὅτι ὁ νόμος διὰ Μωϋσέως ἐδόθη, ἡ χάρις καὶ ἡ ἀλήθεια διὰ ᾽Ιησοῦ Χριστοῦ ἐγένετο.
Δόξα σοι Κύριε, δόξα σοι.
Καὶ καθεξῆς ἡ Θεία Λειτουργία τοῦ Ἱεροῦ Χρυσοστόμου
Ἦχος α’
Οἱ τὰ Χερουβεὶμ μυστικῶς εἰκονίζοντες, καὶ τῇ ζωοποιῷ Τριάδι τὸν τρισάγιον ὕμνονπροσάδοντες, πᾶσαν τὴν βιοτικὴν ἀποθώμεθα μέριμναν,
Ὡς τὸν βασιλέα τῶν ὅλων ὑποδεξόμενοι,
Μεγάλη Εἴσοδος
…Ταῖς ἀγγελικαῖς ἀοράτως δορυφορούμενον τάξεσιν. Ἀλληλούϊα.
Εἰς τὸ Ἐξαιρέτως
Ἦχος α’
Στίχ. Ὁ῎Αγγελος ἐβόα τῇ Κεχαριτωμένῃ·῾Αγνή, Παρθένε χαῖρε, καί πάλιν ἐρῶ χαῖρε, ὁ σός Υἱός ἀνέστη, τριήμερος ἐκ τάφου.
Φωτίζου, φωτίζου, ἡ νέα Ἱερουσαλήμ, ἡ γὰρ δόξα Κυρίου ἐπὶ σὲ ἀνέτειλε, Χόρευε νῦν, καὶ ἀγάλλου Σιών, σὺ δὲ ἁγνή, τέρπου Θεοτόκε, ἐν τῇ ἐγέρσει τοῦ τόκου σου.
Κοινωνικὸν
Ἦχος α’
Σῶμα Χριστοῦ μεταλάβετε, πηγῆς ἀθανάτου γεύσασθε. (ψάλλεται δὲ ἐκ τρίτου ἢ μετὰ τῶν ἐφεξῆς στίχων αὐτοῦ*)·
Μέγα τὸ μυστήριον τῆς σῆς, Χριστέ, ἀναστάσεως. «Σῶμα Χριστοῦ μεταλάβετε».
Δείπνῳ παραγέγονας ἑκὼν πάθος ὁ ἀθάνατος. «Σῶμα Χριστοῦ μεταλάβετε».
Τότε καὶ ὁ ᾅδης συναντήσας, ἐπικράνθη λογοθετούμενος, ψυχὰς ἀπαιτούμενος. «Σῶμα Χριστοῦ μεταλάβετε».
Τότε καὶ Μαρία ἡ μυρίσασα εὐφράνθη, προσκυνήσασα Θεὸν πρὸ τοῦ μνήματος. «Σῶμα Χριστοῦ μεταλάβετε».
Εἴπατε τῷ Πέτρῳ καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις, ὅτι ἀνέστη ἐκ νεκρῶν ὁ ἀθάνατος. «Σῶμα Χριστοῦ μεταλάβετε».
Ἀντὶ τοῦ «Εἴδομεν τὸ φῶς…» καὶ τοῦ «Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον…» λέγεται τό, Χριστὸς ἀνέστη.
Τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρὸς ἡμῶν
ΙΩΑΝΝΟΥ
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ
ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
ΛΟΓΟΣ ΚΑΤΗΧΗΤΙΚΟΣ
Εἰς τὴν ἁγίαν καὶ λαμπροφόρον ἡμέραν τῆς ἐνδόξου καὶ σωτηριώδους Χριστοῦ τοῦ Θεοῦἡμῶν, Ἀναστάσεως.
ὁ διάκονος: Τοῦ Κυρίου δεηθῶμεν.
ὁ α’χορὸς: Κύριε ἐλέησον.
ὁ προεξάρχων: Εἴ τις εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος ἀπολαυέτω τῆς καλῆς ταύτης καὶ λαμπρᾶς πανηγύρεως, Εἴ τις δοῦλος εὐγνώμων, εἰσελθέτω χαίρων εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου αὐτοῦ, Εἴ τις ἔκαμε νηστεύων, ἀπολαυέτω νῦν τὸ δηνάριον, Εἴ τις ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας εἰργάσατο, δεχέσθω σήμερον τὸ δίκαιον ὄφλημα, Εἴ τις μετὰ τὴν τρίτην ἦλθεν, εὐχαρίστως ἑορτασάτω, Εἴ τις μετὰ τὴν ἕκτην ἔφθασε, μηδὲν ἀμφιβαλλέτω, καὶ γὰρ οὐδὲν ζημιοῦται, Εἴ τις ὑστέρησεν εἰς τὴν ἐνάτην, προσελθέτω, μηδὲν ἐνδοιάζων, Εἴ τις εἰς μόνην ἔφθασε τὴν ἑνδεκάτην, μὴ φοβηθῇ τὴν βραδύτητα, φιλότιμος γὰρ ὢν ὁ Δεσπότης, δέχεται τὸν ἔσχατον, καθάπερ καὶ τὸν πρῶτον, ἀναπαύει τὸν τῆς ἑνδεκάτης, ὡς τὸν ἐργασάμενον ἀπὸ τῆς πρώτης, καὶ τὸν ὕστερον ἐλεεῖ, καὶ τὸν πρῶτον θεραπεύει, κἀκείνῳ δίδωσι, καὶ τούτῳ χαρίζεται, Καὶ τὰ ἔργα δέχεται, καὶ τὴν γνώμην ἀσπάζεται, Καὶ τὴν πρᾶξιν τιμᾷ, καὶ τὴν πρόθεσιν ἐπαινεῖ, οὐκοῦν εἰσέλθετε πάντες εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου ἡμῶν, καὶ πρῶτοι καὶ δεύτεροι τὸν μισθὸν ἀπολαύετε, Πλούσιοι καὶ πένητες μέτ’ ἀλλήλων χορεύσατε, Ἐγκρατεῖς καὶ ῥᾴθυμοι τὴν ἡμέραν τιμήσατε, Νηστεύσαντες καὶ μὴ νηστεύσαντες, εὐφράνθητε σήμερον, Ἡ τράπεζα γέμει τρυφήσατε πάντες, ὁ μόσχος πολὺς μηδεὶς ἐξέλθῃ πεινῶν, Πάντες ἀπολαύετε τοῦ συμποσίου τῆς πίστεως. Πάντες ἀπολαύσατε τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος, Μηδείς θρηνείτω πενίαν ἐφάνη γὰρ ἡ κοινὴ βασιλεία, Μηδεὶς ὀδυρέσθω πταίσματα, συγγνώμη γὰρ ἐκ τοῦ τάφου ἀνέτειλε, Μηδεὶς φοβείσθω θάνατον, ἠλευθέρωσε γὰρ ἡμᾶς τοῦ Σωτῆρος ὁ θάνατος, Ἔσβεσεν αὐτόν, ὑπ’ αὐτοῦ κατεχόμενος, Ἐσκύλευσε τὸν ᾋδην, ὁ κατελθὼν εἰς τὸν ᾋδην, Ἐπίκρανεν αὐτόν, γευσάμενον τῆς σαρκὸς αὐτοῦ, καὶ τοῦτο προλαβὼν Ἡσαΐας, ἐβόησεν, ὁ ᾋδης, φησίν, ἐπικράνθη συναντήσας σοι κάτω, Ἐπικράνθη, καὶ γὰρ κατηργήθη Ἐπικράνθη, καὶ γὰρ ἐνεπαίχθη, Ἐπικράνθη, καὶ γὰρ ἐνεκρώθη, Ἐπικράνθη, καὶ γὰρ καθῃρέθη, Ἐπικράνθη, καὶ γὰρ ἐδεσμεύθη, Ἔλαβε σῶμα, καὶ Θεῷ περιέτυχεν, Ἔλαβε γῆν, καὶ συνήντησεν οὐρανῷ, Ἔλαβεν, ὅπερ ἔβλεπε, καὶ πέπτωκεν, ὅθεν οὐκ ἔβλεπε, Ποῦ σου θάνατε τὸ κέντρον; ποῦ σου ᾋδη τὸ νῖκος; Ἀνέστη Χριστός, καὶ σὺ καταβέβλησαι, Ἀνέστη Χριστὸς καὶ πεπτώκασι δαίμονες, Ἀνέστη Χριστός, καὶ χαίρουσιν Ἄγγελοι, Ἀνέστη Χριστός, καὶ ζωὴ πολιτεύεται Ἀνέστη Χριστός, καὶ νεκρὸς οὐδεὶς ἐπὶ μνήματος, Χριστὸς γὰρ ἐγερθείς ἐκ νεκρῶν ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο, Αὐτῷἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων, Ἀμήν.
Ἦχος πλ. δ’
Ἡ τοῦ στόματός σου καθάπερ πυρσὸς ἐκλάμψασα χάρις, τὴν οἰκουμένην ἐφώτισεν, ἀφιλαργυρίας τῷ κόσμῳ θησαυροὺς ἐναπέθετο, τὸὕψος ἡμῖν τῆς ταπεινοφροσύνης ὑπέδειξεν, Ἀλλὰ σοῖς λόγοις παιδεύων, Πάτερ Ἰωάννη Χρυσόστομε, πρέσβευε τῷ Λόγῳ Χριστῷ τῷ Θεῷ, σωθῆναι τὰς ψυχὰς ἡμῶν.
᾽Απόλυσις
Διαλογική· «῾Ο ἀναστάς ἐκ νεκρῶν…».
ὁ Προεξάρχων: πρός τόν λαόν· «Χριστός ἀνέστη».
῾Ο Λαός: «᾽Αληθῶς ἀνέστη», τό αὐτό ἐπαναλαμβάνεται ἄλλας δύο φοράς καί ἀκολούθως ἐκφωνεῖ·
ὁ Προεξάρχων: Τό· «Δόξα τῇ Αὐτοῦ τριημέρῳ ἐγέρσει».
῾Ο Λαός: ᾽Αποκρίνεται διά τοῦ· «Προσκυνοῦμεν Αὐτοῦ τήν τριήμερον ἔγερσιν».
ὁ Προεξάρχων: Κατακλείει διά τοῦ· «Χριστός ἀνέστη…» (ὅλον), καί
῾Ο Λαός: ᾽Αντιφωνεῖ· «᾽Αληθῶς ἀνέστη ὁ Κύριος».
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)