10 Κριτήριο Προσομοίωσης - Τεχνοφοβία

 

ΤΕΧΝΟΦΟΒΙΑ

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

 

ΝΕΟ

 

10^ο ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ

 

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

 

Η τεχνοφοβία βλάπτει σοβαρά τη νοημοσύνη σου

 

Άρθρο, Ολίνα, 03.11.2021, https://www.pillowfights.gr/piase-molyvi/i-texnofovia-vlaptei-sovara-ti-noimosyni-soy/(απόσπασμα).

 

Είναι κάποιοι τύποι ωραίοι, με τους οποίους βγαίνεις για καφέ και σε κοιτάνε στα μάτια, μιλάνε μαζί σου κι ούτε που πιάνουν το κινητό τους. Δεν τσεκάρουν τα μηνύματά τους γιατί ξέρουν ότι δεν έχουν, αφού έχουν ξεκαθαρίσει σε φίλους και γνωστούς πως δεν πρόκειται να τα διαβάσουν. Δεν ξέρουν τι παίζει από μάρκες τεχνολογίας εκεί έξω γιατί δεν ενδιαφέρονται για κάποια αγορά για τα επόμενα τριάντα χρόνια. Είναι οι τύποι που θα κανονίσετε για καφέ στις οχτώ κι αν ζητήσεις να σε πάρουν τηλέφωνο όταν ξεκινήσουν, θα σε αγριοκοιτάξουν και θα σου πουν «στις οχτώ να είσαι εκεί». Είναι οι τύποι, που εσύ απέχοντας αυτή τη στιγμή λιγότερο από μισό μέτρο από το κινητό ή το λάπτοπ σου, ίσως ενδόμυχα θαυμάζεις, μα δε θα μπορούσες να είσαι στη θέση τους. Και γιατί να είσαι άλλωστε;

Πολλοί θα σου πουν πως αυτοί ξέρουν να ευχαριστιούνται την κάθε στιγμή με φυσικές παρουσίες κι όχι μέσα από οθόνες. Λες κι εμείς που χρησιμοποιούμε τις οθόνες καθημερινά δεν περνάμε καλά όταν βρισκόμαστε από κοντά και δεν ανυπομονούμε να έρθει η μέρα που θα αγκαλιαστούμε από κοντά κι όχι μέσα από τα emojis. Θα σου πουν πως η οθόνη αποξένωσε την κοινωνία μας και πως το φλερτ έχει εξαφανιστεί από τα μπαρ γιατί τη θέση τους πήρε το FaceBook, το Instagram και το Tinder. Λες κι απαγορεύεται να πλησιάσεις πλέον για φλερτ κάποιον σε εξωτερικό χώρο, έχει καταργηθεί. Η τεχνολογία δεν ήρθε στη ζωή μας για να μας αποξενώσει –άλλη σκασίλα δεν είχε! Ήρθε για να μας διευκολύνει, εφόσον βέβαια είμαστε νοήμονες και γνωρίζουμε πώς να την αξιοποιήσουμε. Θα σου πουν ότι είναι πιο ήρεμοι χωρίς τόσα ερεθίσματα λες κι εμείς ξυπνάμε και κοιμόμαστε με νεύρα εξαιτίας του κινητού μας και μόνο. Ήρθε η ώρα να μάθουν όλοι αυτοί, πως δεν είναι το κινητό μας που μας εκνευρίζει αλλά οι άνθρωποι που συναναστρεφόμαστε –αναγκαστικά ή από επιλογή– και που τα ίδια νεύρα θα μας προκαλούσαν με ή χωρίς κινητό. […]

Όλη αυτή η αποχή από την τεχνολογία, ή μάλλον η άρνηση να τη χρησιμοποιήσεις όταν μπορείς, προς όφελός σου, δε σε κάνει εναλλακτικό, ανόητο σε κάνει. Γιατί είναι οκ να μη χρησιμοποιείς το ασανσέρ για να γυμναστείς ανεβαίνοντας τις σκάλες, όταν όμως σπάσεις το πόδι σου και πρέπει να ανέβεις στον τέταρτο, θα σου φανεί εξαιρετικά χρήσιμο. Κι αν επιμένεις πως το πλυντήριο βλάπτει σοβαρά το περιβάλλον, μάθε πως υπάρχουν πλέον προγράμματα πλύσης φιλικά προς αυτό κι ενεργειακής απόδοσης Α+ κι αυτό επειδή εξελισσόμαστε ως κοινωνία κι όχι επειδή είναι ένα ακόμα ύπουλο σχέδιο που θέλει να σε κάνει Αμερικανάκι.

Την επόμενη φορά λοιπόν που θα ευχηθείς να μπορούσες να ζεις χωρίς την εξάρτησή σου από την τεχνολογία, σκέψου σε πόσα κομμάτια σε έχει εξελίξει κι αν συνειδητοποιήσεις πως κάνεις υπέρμετρη χρήση αυτής, κάνε απλώς σωστότερο διαχωρισμό κι αντικατάστησε κάποιες τεχνολογικές συνήθειές σου που δε σε ωφελούν, με κάτι πιο παραδοσιακό που σου ταιριάζει. Μην είσαι όμως τεχνοφοβικός διότι δε θα σε βοηθήσει ιδιαίτερα. Για την ακρίβεια καθόλου.

 

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

 

[Τεχνολογία και ορθολογισμός]

 

Αποσπάσματα από τη συνέντευξη του Νίκου Δήμου στον Γιάννη Τζανετάκη, 15.10.2013, https://www.andro.gr/empneusi/nikos-dhmou/

 

🔊Στο βιβλίο σας «Μιλώντας μ’ έναν αγανακτισμένο νέο για επαναστάσεις, τεχνολογικές και άλλες», υποστηρίζετε ότι η κρίση που μαστίζει την Ελλάδα είναι αποτέλεσμα της τεχνοφοβικής μας στάσης…

 

Όχι ακριβώς. Υποστηρίζω πως η τεχνολογική μας υστέρηση έχει συμβάλει πάρα πολύ στη δημιουργία της κρίσης. Αν υποθέσουμε ότι η Ελλάδα είχε υιοθετήσει έγκαιρα τεχνολογίες αιχμής δεν θα είχαμε φοροδιαφυγή, διαφθορά και γραφειοκρατία (ήδη τρεις βασικοί παράγοντες της κρίσης). Στον τομέα της υγείας, που κάλυπτε πάνω από το 60% του ελλείμματος, με ηλεκτρονική συνταγογράφηση και ψηφιακή οργάνωση θα είχαμε γλιτώσει δισεκατομμύρια. Αλλά κυρίως: η τεχνολογία προϋποθέτει έναν τρόπο σκέψης (τον επιστημονικό) και έναν τρόπο οργάνωσης (τον ορθολογικό). Η έλλειψή τους μας οδήγησε στην κρίση.

 

🔊Τι συμπεριλαμβάνετε κάτω από τη λέξη «τεχνολογία» στο βιβλίο;

 

Τεχνολογία είναι τα πάντα που βοηθάνε τον άνθρωπο να δράσει –όσα προεκτείνουν τα χέρια του και το μυαλό του. Έτσι, τεχνολογία είναι και η γεωργία και η υφαντουργία και η τοιχοδομία. Αλλά ειδικά σε αυτό το βιβλίο επικεντρώνομαι στις ψηφιακές τεχνολογίες –που επιλύουν δύσκολα προβλήματα μέσα από το λογισμικό των υπολογιστών, αποθηκεύουν και μεταφέρουν ασύλληπτους όγκους δεδομένων και δικτυώνουν τα πάντα με τους πάντες.

 

🔊Πρεσβεύετε ότι «η πραγματοποίηση ενός κόσμου με δικαιοσύνη και ανθρωπιά θα επιτευχθεί μέσα από τον ορθολογισμό και τα παιδιά του: την επιστήμη και την τεχνολογία»…

 

Ο ορθολογισμός είναι η βάση του ανθρωπισμού. Στον Διαφωτισμό, που πρώτος τόνισε τη σημασία και την αυτάρκεια του ορθού λόγου, οφείλουμε τη σύγχρονη δημοκρατία, την ισονομία, τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η πιο ορθολογική φράση είναι η ηθική που ορίζει τον άνθρωπο ως σκοπό και όχι ως μέσο. Ο γνωστός «χρυσούς κανών»: κάνε στους άλλους ό,τι θέλεις να κάνουν σε σένα. Ή όπως το διατύπωσε ο Καντ: Πράττε σαν η βούλησή σου να μπορούσε να γίνει νόμος για όλους. Βασική αρχή του ανθρωπισμού. Δυστυχώς ο Διαφωτισμός δεν πέρασε από εδώ.

 

 

ΚΕΙΜΕΝΟ 3

[Η αλλαγή]

 

Ο ήρωας-αφηγητής είναι επιστήμονας και ερευνητής στην εταιρεία “Καλύτερο Μέλλον”, που εφευρίσκει προϊόντα προηγμένης τεχνογνωσίας. Στο απόσπασμα μέλη της ερευνητικής του ομάδας, τα οποία συμμετέχουν στο τελευταίο πείραμα, δοκιμάζουν μια νέα εφεύρεση και εμφανίζονται με βελτιωμένη εμφάνιση. Μαξ Μπάρυ, “Ο άνθρωπος μηχανή”, εκδόσεις Καστανιώτη, σελ. 154-155, Αθήνα 2011 (αποσπάσματα).

 

Βγήκα από το Εργαστήριο 3 και με περίμεναν. Η Μίρκα, που άλλοτε με κεντούσε με βελόνες, έστεκε αμήχανα στην κεφαλή της ομάδας. Έμοιαζε αλλαγμένη. Θέλω να πω, εκτός απ’ τα πράσινα φωσφοριζέ της μάτια. Ο Τζέισον τη σκούντησε, μα εκείνη παρέμεινε σιωπηλή.

«Τα καταφέραμε είπε ο Τζέισον. Προσέξτε το δέρμα της Μίρκας. Την έχουμε πλακώσει στα οιστρογόνα και τη θυλακίνη. Βλέπετε τη διαφορά;».

Την περιεργάστηκα γενικώς. Ήταν αγέλαστη. Αλλά φαινόταν μια χαρά. Η διαφορά που είχα προσέξει ήταν η υγεία. Ήταν μια πολύ πιο ελκυστική εκδοχή του εαυτού της.

«Και τα μαλλιά της έχουν πυκνώσει».

Έγνεψα καταφατικά, με την προσοχή μου στραμμένη στη Μίρκα.

 

Οπότε, φυσικά, μέχρι το τέλος της βδομάδας οι μισοί μου βοηθοί είχαν πανέμορφο δέρμα και λαμπερά μαλλιά. Το περίμενα ως ένα σημείο, αλλά και πάλι εξεπλάγην. Στις θετικές επιστήμες η ωραία εμφάνιση ήταν συνήθως μειονέκτημα. Υπονοούσε ότι σπαταλούσες το χρόνο σου σε υπαίθριες δραστηριότητες αντί να κατασκευάζεις κάτι χρήσιμο. Ακόμα και το να χρησιμοποιείς προϊόντα περιποίησης μαλλιών ή μακιγιάζ ήταν υπόνοια παραστρατημένων προτεραιοτήτων. Ότι έβρισκες σημαντική την εμφάνιση των πραγμάτων αντί για τη λειτουργία τους. Μας άρεσε να χαζεύουμε ελκυστικούς ανθρώπους. Το περιμέναμε απ’ τους αστέρες του σινεμά και τους ηθοποιούς της τηλεόρασης. Μα δεν το σεβόμασταν. Ξέραμε ότι η ελκυστική εμφάνιση ήταν αντιστρόφως ανάλογη με την ευφυΐα, διότι κοίτα τα χάλια μας.

Στο εργαστήριο είχα συνηθίσει να χαζεύω τριγύρω μου και να βλέπω σημάδια ακμής και μαύρους κύκλους και επιδερμίδες με απόχρωση πτώματος που μόλις είχε ανασυρθεί απ’ τον πυθμένα της λίμνης. Μαλλιά αχτένιστα ή πιασμένα με αλογοουρές σφιχτές σαν κρεμάλες. Αυτές ήταν ενδείξεις ενός αποδοτικού εργαστηρίου. Τώρα ήμασταν σαν εργαστήριο σε τηλεοπτική διαφήμιση για προϊόντα περιποίησης δέρματος. Αν και όχι απόλυτα. Υπήρχαν ακόμη άχαροι και κακοντυμένοι και υπέρβαροι ή κάτισχνοι βοηθοί. Και πάλι όμως. Δεν μου καθόταν καλά.

 

οιστρογόνα και θυλακίνη: γυναικείες ορμόνες

 

  

ΘΕΜΑΤΑ

 

Θέμα Α

 

Α1.  Να αποδώσετε συνοπτικά σε μία παράγραφο 70-80 λέξεων τους λόγους με τους οποίους αιτιολογείται στο Κείμενο 1 η άρνηση των τεχνοφοβικών να χρησιμοποιούν την τεχνολογία.

 

Μονάδες 20

Θέμα Β

 

Β1.  Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, με βάση το Κείμενο 2, τις παρακάτω περιόδους λόγου, γράφοντας στο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε περίοδο, τη λέξη Σωστό ή Λάθος (χωρίς αναφορά σε χωρία του Κειμένου):

 

α.  Αν η Ελλάδα είχε υιοθετήσει έγκαιρα κάποιες τεχνολογίες αιχμής, το κρατικό έλλειμμα δε θα ξεπερνούσε το 60% προηγούμενων ετών. 

β.  Αν είχαμε τις προϋποθέσεις ως έθνος (επιστημονικό τρόπο σκέψης και ορθολογικό τρόπο οργάνωσης), δε θα υστερούσαμε τεχνολογικά και δε θα οδηγούμασταν σε κρίση. 

γ.  Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο και στα χειρωνακτικά και στα πνευματικά επαγγέλματα. 

δ.  Οι ψηφιακές τεχνολογίες βοηθούν στη μεταφορά και αποθήκευση ασύλληπτων όγκων δεδομένων. 

ε.  Αν θέλουμε να καταπολεμήσουμε την κρίση και να επαναφέρουμε στο έθνος δικαιοσύνη και ανθρωπιά, θα πρέπει να ανατρέξουμε στις αρχές του Διαφωτισμού και να αντιμετωπίζουμε πλέον τον άνθρωπο ως μέσο κι όχι ως σκοπό. 

 

Μονάδες 15

 

Β2. α. Το Κείμενο 1 χαρακτηρίζεται από το στοιχείο της προφορικότητας. Να εντοπίσετε δύο (2) διαφορετικές γλωσσικές επιλογές (λεξιλόγιο, μεταφορικές εκφράσεις, ρηματικά πρόσωπα, σημεία στίξης, σύνταξη) που επιβεβαιώνουν τον παραπάνω χαρακτηρισμό (μονάδες 2) και να δικαιολογήσετε την επιλογή της συντάκτριας να γράψει ένα κείμενο που έχει το στοιχείο αυτό (μονάδες 4).

 

       β. Στο Κείμενο 1 να βρείτε ένα (1) παράδειγμα ειρωνείας. (μονάδες 2) Τι επιδιώκει με τη χρήση της η συντάκτρια του Κειμένου; (μονάδες 4)

 

Μονάδες 10

 

Β3.  Ποια είναι η πρόθεση του συνεντευξιαζόμενου στην τρίτη (3^η) απάντηση της συνέντευξής του («Ο ορθολογισμός … από εδώ.»); (μονάδες 4) Πώς εξυπηρετούν την πρόθεσή του τα λόγια άλλων («Η πιο ορθολογική φράση … νόμος για όλους.»), τα οποία παραθέτει στην απάντησή του αυτή; (μονάδες 6)

 

Μονάδες 10

 

Θέμα Γ

 

Γ1.   Πώς αντιδρά ο ήρωας-αφηγητής στη νέα ελκυστική εμφάνιση των βοηθών του και γιατί; Να ερμηνεύσετε την αντίδρασή του αξιοποιώντας τρεις (3) διαφορετικούς κειμενικούς δείκτες. Συμφωνείτε με την αντίδρασή του; Να απαντήσετε σε 150-200 λέξεις.

 

Μονάδες 15

  

Θέμα Δ

 

Δ1.  Αξιοποιώντας δημιουργικά το περιεχόμενο των Κειμένων 1 και 2, σε ομιλία σας 350-400 λέξεων, που θα εκφωνήσετε ως εκπρόσωπος της μαθητικής κοινότητας του σχολείου σας σε ημερίδα που διοργανώνεται από τους εκπαιδευτικούς φορείς της πόλης σας με θέμα «Οι Νέες Τεχνολογίες και ο φόβος γι’ αυτές», να αναφερθείτε τεκμηριωμένα:

α.  Σε επιπτώσεις που μπορεί να έχει η τεχνοφοβία και

β.  στο τι θα λέγατε σε έναν τεχνοφοβικό, για να διαλύσετε τους φόβους του για την τεχνολογία και τη χρήση των προϊόντων της.

Μονάδες 30

 

 

 

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

 

Θέμα Β

 

Β1.  Στην τρίτη (3^η) απάντησή του (Κείμενο 2) ο συνεντευξιαζόμενος διατυπώνει την άποψη: «Ο ορθολογισμός είναι η βάση του ανθρωπισμού». Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την άποψη αυτή; Να τεκμηριώσετε την απάντηση-θέση σας σε μία παράγραφο 80-100 λέξεων.

 

Μονάδες 15

 

Β2. α. «στις οχτώ να είσαι εκεί» (στον πρόλογο του Κειμένου 1). Τι πετυχαίνει η συντάκτρια με τη χρήση του ευθέος λόγου; (μονάδες 5)

 

       β. Να αντικαταστήσετε καθεμία από τις παρακάτω λέξεις και φράσεις στην πρώτη (1^η) παράγραφο του Κειμένου 1 με ισοδύναμη νοηματικά λέξη ή φράση, ώστε το ύφος του λόγου να γίνει επίσημο. (μονάδες 5)

 

1.    τσεκάρουν

2.    έχουν ξεκαθαρίσει

3.    τι παίζει

4.    εκεί έξω

5.    να σε πάρουν τηλέφωνο

 

Μονάδες 10

 

Β3. «θα σου πουν … Λες κι εμείς που χρησιμοποιούμε …». Τι πετυχαίνει, ως προς το νόημα και ως προς το ύφος, η συντάκτρια του Κειμένου 1 με τη σε διαδοχικές περιόδους εναλλαγή του γ΄ με το α΄ πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο;

 

Μονάδες 10

 

 

  

 

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

 

Θέμα Α

 

Α1. Ως λόγοι, για τους οποίους οι τεχνοφοβικοί αρνούνται τη χρήση της τεχνολογίας, στο κείμενο αναφέρονται η ευχαρίστηση που προσφέρουν οι συναναστροφές με φυσική παρουσία, η αποξένωση λόγω οθόνης, η εξαφάνιση του φλερτ από φυσικούς χώρους και η ηρεμία τους από την έλλειψη των διαρκών ερεθισμάτων. Ως λόγοι αναφέρονται ακόμα ότι με την άρνησή τους να χρησιμοποιούν την τεχνολογία ζουν έναν εναλλακτικό τρόπο ζωής, δε βλάπτουν το περιβάλλον και δεν κινδυνεύουν να πάψουν να είναι ο εαυτός τους.  

 

Θέμα Β

 

Β1.   α. Λάθος

         β. Σωστό

         γ. Σωστό

         δ. Σωστό

         ε. Λάθος

 

Β2. α. Δύο διαφορετικές γλωσσικές επιλογές που επιβεβαιώνουν τον προφορικό χαρακτήρα του κειμένου είναι η επαναλαμβανόμενη φράση «λες κι», που χρησιμοποιείται συνήθως στον προφορικό λόγο (χρησιμοποιούνται και πολλές άλλες τέτοιες λέξεις και φράσεις, π.χ. «τύποι», «ξεκαθαρίσει», «βρισκόμαστε από κοντά», «θα σε αγριοκοιτάξουν», «σκασίλα» κ.ά.) και η μεταφορική έκφραση «τη θέση τους πήρε» (ή «τι παίζει» ή «να σε πάρουν τηλέφωνο»). (Μπορεί, επίσης, να αναφερθούν το β΄ ενικό και πληθυντικό ρηματικό πρόσωπο, π.χ. «βγαίνεις», «ζητήσεις», «κανονίσετε» κ.ά. και κυρίως η εναλλαγή σε διαδοχικές περιόδους του γ΄ με το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, π.χ. «θα σου πουν πως αυτοί ξέρουν … Λες κι εμείς που χρησιμοποιούμε», σαν να πρόκειται για συζήτηση), τα σημεία στίξης, π.χ. «–άλλη σκασίλα δεν είχε!», η ενεργητική σύνταξη, π.χ. στην τελευταία παράγραφο, «σε έχει εξελίξει», «αντικατάστησε», «που δε σε ωφελούν», οι μικρές περίοδοι λόγου, π.χ. στη δεύτερη παράγραφο, «Η τεχνολογία δεν ήρθε … του κινητού μας και μόνο».)

Με αυτές τις γλωσσικές επιλογές προφορικότητας η συντάκτρια κάνει το κείμενό της ζωντανό, άμεσο, απλό, οικείο, πνευματώδες, νευρώδες ευχάριστο και ευκολότερα κατανοητό από τον αναγνώστη. Προσδίδει σε αυτό υφολογική ποικιλία και πετυχαίνει ευκολότερα τον στόχο της, να καταρρίψει τα επιχειρήματα των τεχνοφοβικών και να πείσει για τη χρησιμότητα της τεχνολογίας στη ζωή μας.

 

                    β.  Ένα παράδειγμα ειρωνείας βρίσκεται στη δεύτερη παράγραφο του κειμένου. Συγκεκριμένα είναι η παρενθετικού τύπου φράση-σχόλιο «–άλλη σκασίλα δεν είχε!». Με τη φράση αυτή η συντάκτρια, προσωποποιώντας την τεχνολογία, επιδιώκει με ειρωνικό και χιουμοριστικό τρόπο να ανατρέψει τη βεβαιότητα και να ανασκευάσει, δηλαδή να αντικρούσει και να καταρρίψει, τον ισχυρισμό των τεχνοφοβικών ότι η τεχνολογία αποξενώνει τους ανθρώπους. Στόχος της είναι πείσει ότι κάτι τέτοιο δε συμβαίνει. Με την ειρωνεία ως μέσο πειθούς η συντάκτρια υπονομεύει και γελοιοποιεί την αντίληψη ότι η τεχνολογία αποξενώνει την κοινωνία και κάνει επίκληση στο συναίσθημα του δέκτη/αναγνώστη, καθώς αυτός αποκτά ευνοϊκή διάθεση απέναντί της.

(Ειρωνικό είναι και το νόημα των προτάσεων στο τέλος της τρίτης παραγράφου «κι όχι επειδή είναι ένα ακόμα ύπουλο σχέδιο που θέλει να σε κάνει Αμερικανάκι». Στις προτάσεις αυτές η συντάκτρια αφήνει να εννοηθεί ότι οι τεχνοφοβικοί, παρόλο που πιστεύουν ότι αυτοί δεν είναι «Αμερικανάκια», δηλαδή πρόσωπα εύπιστα και αφελή που εύκολα εξαπατώνται, όπως πιστεύουν για τους χρήστες της τεχνολογίας, στην πραγματικότητα είναι θύματα θεωριών συνωμοσίας («ύπουλο σχέδιο»). Και σε αυτή την περίπτωση, η ειρωνεία χρησιμοποιείται από τη συντάκτρια για τον ίδιο σκοπό, όπως και στην προηγούμενη. Δε χρειάζεται να αναφερθούν και τα δύο παραδείγματα. Ένα ζητείται.)

 

Β3.  Πρόθεση του Νίκου Δήμου είναι να αποδείξει ότι ο ορθολογισμός είναι η βάση του ανθρωπισμού και να πείσει γι’ αυτό. Για να αποδείξει τη θέση του αυτή επικαλείται αυθεντίες. Αναφέρει την ευαγγελική ρήση «κάνε στους άλλους … σε σένα», τα λόγια του Καντ με τα οποία ο άνθρωπος ορίζεται «ως σκοπός και όχι ως μέσο» και την κατηγορική προσταγή του «Πράττε σαν … νόμος για όλους». Με την επίκληση στις αυθεντίες ως τρόπο πειθούς ο συνεντευξιαζόμενος τονίζει εμφατικά την αξία του ορθολογισμού, ενισχύει την επιχειρηματολογία του και την αξιοπιστία του. Δείχνει ότι έχει καλή γνώση του θέματος στο οποίο αναφέρεται και δίνει υφολογική ποικιλία στον λόγο του, καθώς τον διανθίζει με τη ρήση του Ευαγγελίου και τα λόγια του Καντ, του μεγάλου Γερμανού φιλοσόφου.   

 

Θέμα Γ

 

Γ1. Ο ήρωας, μολονότι εντυπωσιάζεται από την ελκυστική εμφάνιση και θεωρούσε αναμενόμενη τη βελτίωση στην εμφάνιση των βοηθών του, παραξενεύεται και εκπλήσσεται με την ομορφιά τους, όπως με εξαιρετική ζωηρότητα εκφράζει η μεταφορική λαϊκή έκφραση «Δεν μου καθόταν καλά». Είχε συνηθίσει να βλέπει καθημερινά στην ομάδα του απεριποίητους και άσχημους βοηθούς, η ασχήμια των οποίων μάλιστα θεωρούνταν ένδειξη επιστημονικής συνέπειας. Ο ήρωας είναι διαποτισμένος από την κοινή αντίληψη ότι ο θετικός επιστήμονας αδιαφορεί για την εμφάνιση και την ομορφιά του, καθώς είναι αυστηρά προσηλωμένος στην επιστήμη και στη δημιουργία.  Ακόμα και η χρήση καλλυντικών  ενοχοποιείται, γεγονός που σχολιάζεται ειρωνικά με την προσωποποίηση των «παραστρατημένων προτεραιοτήτων». Η ελκυστική εμφάνιση είναι γοητευτική, αλλά δεν αποτελεί προσόν του επιστήμονα. Ταιριάζει στους ανθρώπους του θεάματος και δε συμβαδίζει με την ευφυΐα. Η αντίθεση ανάμεσα στη νέα γοητευτική εικόνα που παρουσιάζει η ομάδα του ήρωα στο παρόν «Τώρα ήμασταν σαν εργαστήριο σε τηλεοπτική διαφήμιση για προϊόντα περιποίησης δέρματος.» με την ασχήμια του παρελθόντος «…σημάδια ακμής και μαύρους κύκλους και επιδερμίδες με απόχρωση πτώματος που μόλις είχε ανασυρθεί απ’ τον πυθμένα της λίμνης. Μαλλιά αχτένιστα ή πιασμένα με αλογοουρές σφιχτές…» τονίζει με δραματική ένταση τη διαφορά και δικαιολογεί τη δυσκολία του ήρωα να προσαρμοστεί στο όμορφο παρόν.

Διαφωνώ απόλυτα με την αντίδραση του ήρωα, καθώς εδράζεται σε στερεοτυπικές αντιλήψεις για την ομορφιά, τη γνώση και την επιστήμη. Πιστεύω ότι η ασχήμια δεν αποτελεί επιβεβαίωση της ευφυΐας, ενώ η ομορφιά και η ελκυστική εμφάνιση δεν αποτελούν συνώνυμο ανοησίας και ματαιοδοξίας, αλλά προσόν που αναδεικνύει την προσωπικότητα, την αισθητική και τον αυτοσεβασμό καθενός σε οποιονδήποτε χώρο δραστηριοποιείται. 

 

Θέμα Δ

 

Δ1.  Προσφώνηση

 

Κυρίες και Κύριοι,

Αγαπητοί συμμαθητές και συμμαθήτριες,

 

Πρόλογος

 

Η ορμητική εισβολή, η επέλαση των Νέων Τεχνολογιών στη ζωή μας πυροδότησε νέους φόβους –όχι πως έχουν εκλείψει οι παλιοί– για  την τεχνολογία. Μπορεί ο φόβος να έχει κάποιες φορές θετικά αποτελέσματα, όπως στην περίπτωση που προστατεύει τον άνθρωπο από την έκθεσή του σε κινδύνους. Όμως, όταν γίνεται μόνιμος, υπερβολικός και παράλογος, όπως η τεχνοφοβία, μπορεί να επιφέρει σοβαρές επιπτώσεις και σε αυτόν που φοβάται και στους άλλους.

 

Κύριο μέρος

 

Α΄ νοηματική ενότητα: επιπτώσεις που μπορεί να έχει η τεχνοφοβία (Με αλληλουχία και συνοχή)

-        Ως τεχνοφοβία ορίζεται ο φόβος για την τεχνολογία και η άρνηση χρήσης των προϊόντων της, όπως είναι ο υπολογιστής, το κινητό, το Διαδίκτυο, διάφορες συσκευές, ΑΤΜ τραπεζών κ.ά. Οι άνθρωποι που πάσχουν από τεχνοφοβία, αντιλαμβάνονται την τεχνολογία σαν απειλή και αυτό τους προκαλεί άγχος και αβεβαιότητα. Στην πραγματικότητα, ωστόσο, οι τεχνοφοβικοί δε φοβούνται τόσο τα τεχνολογικά επιτεύγματα, όσο τις αλλαγές που φέρνουν στη ζωή μας. Φοβούνται, για παράδειγμα, ότι οι εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης θα πάρουν τη δουλειά τους, ότι με τις διάφορες ηλεκτρονικές συσκευές παρακολουθούνται, ότι υποκλέπτονται τα προσωπικά τους δεδομένα και καταργείται η ιδιωτικότητά τους, ότι θα αλλάξει η ζωή μας και θα χάσουμε τον έλεγχό της.

-        Όποια μορφή τεχνοφοβίας και να διακατέχει κάποιον, αυτή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητά του και του περιορίζει ευκαιρίες σε σχέση με επαγγελματικές προοπτικές, την εκπαίδευσή του και σίγουρα την κοινωνικοποίησή του. Ο τεχνοφοβικός αντιστέκεται έως και απορρίπτει την τεχνολογική πρόοδο, επιμένει στη διατήρηση παρωχημένων μεθόδων, δυσκολεύεται να προσαρμοστεί σε νέες πρακτικές ή καινοτομίες, περιθωριοποιείται και εκδηλώνει ακόμα και επιθετικότητα προς αυτούς που προσπαθούν να συνδιαλλαγούν μαζί του. Από την αρνητική στάση των τεχνοφοβικών επηρεάζεται αρνητικά ο εκσυγχρονισμός και η πρόοδος σε διάφορους τομείς της κοινωνίας στην οποία ζουν, όπως είναι η οικονομία, το περιβάλλον, η εκπαίδευση, η δημόσια υγεία, ο δημόσιος βίος και η δημοκρατία, οι αντιλήψεις των ανθρώπων και οι σχέσεις τους.

 

Β΄ νοηματική ενότητα: διάλυση των φόβων που νιώθει ένας τεχνοφοβικός (Με αλληλουχία και συνοχή)

-        Κυρίες και Κύριοι, τεχνοφοβικοί υπάρχουν και ανάμεσά μας, ζουν μαζί μας. Μπορεί να είναι οικεία μας πρόσωπα, συμμαθητές μας, γνωστοί μας, φίλοι μας. Απευθύνομαι, λοιπόν, προσωπικά σε καθέναν από αυτούς. Φίλε μου, δε θα σου πω ότι οι φόβοι σου για την τεχνολογία και τις αλλαγές που φέρνει στη ζωή μας είναι «ανόητοι». Είναι, όμως, παλιοί και αβάσιμοι. Υπάρχουν από την εποχή των μεγάλων εφευρέσεων, όπως είναι οι εφευρέσεις του τηλεφώνου, του ηλεκτρικού ρεύματος και πολλές άλλες. Ποια ήταν τα αποτελέσματα των εφευρέσεων αυτών – και όχι μόνο; Σήμερα μπορούμε να το λέμε με βεβαιότητα. Άλλαξαν προς το καλύτερο τη ζωή του ανθρώπου σε όλους τους τομείς: στη διαβίωσή του, στην υγεία, στην εργασία, στην ευημερία, στη μόρφωση, στην ψυχαγωγία, στις σχέσεις του, στην ηθική του. Και κάτι ακόμα× να δεχτώ ότι αυτά που πιστεύεις για την τεχνολογία και τις εξελίξεις που φέρνει είναι δικαιολογημένα. Ωστόσο, πιστεύεις στ’ αλήθεια ότι ο φόβος και η άρνησή σου να χρησιμοποιείς τα νέα και παλιότερα τεχνολογικά επιτεύγματα είναι πιο λογικός και καλύτερος τρόπος αντίδρασης σε αυτά από το να πληροφορηθείς και να μάθεις τι ακριβώς είναι, τι μπορούν και τι δεν μπορούν να κάνουν, ποιες δυνατότητες σου προσφέρουν και να τα αξιοποιείς;

 

Επίλογος

 

Φίλες και φίλοι, καταλαβαίνω ότι ο άνθρωπος δε θα πάψει να φοβάται, όσο θα νιώθει πως απειλείται από καταστάσεις και εξελίξεις που αγνοεί και δεν μπορεί να ελέγξει. Μπορεί όμως να μετριάσει και να εξαλείψει τους φόβους του με τη γνώση, με την ορθολογική σκέψη και τον ρεαλισμό. Το ίδιο ισχύει και για την τεχνοφοβία.

 

Αποφώνηση

 

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας!

 

 

 

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ

 

Θέμα Β

 

Β1.  Συμφωνώ με την άποψη ότι ο ορθολογισμός είναι η βάση του ανθρωπισμού. Ανθρωπισμός είναι το ιδεώδες σύμφωνα με το οποίο ο άνθρωπος είναι υπέρτατη αξία και γι’ αυτό οφείλουμε να δείχνουμε τον σεβασμό που του πρέπει. Ο σεβασμός προς τον άνθρωπο δείχνεται με τα υλικά και πνευματικά δημιουργήματα που τον εξυπηρετούν και εξυψώνουν τη ζωή του. Τέτοια δημιουργήματα είναι τα επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα, τα ανθρώπινα δικαιώματα για την προστασία της ζωής και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, οι δημοκρατικοί θεσμοί, οι νόμοι, οι αρχές και οι αξίες που τα διασφαλίζουν. Όλα αυτά είναι προϊόντα ορθολογικής σκέψης.

 

 

Β2.  α.  Η συντάκτρια εκφράζει σε ευθύ λόγο «στις οχτώ να είσαι εκεί» τον φόβο και την άρνηση τεχνοφοβικών να χρησιμοποιήσουν το τηλέφωνο ακόμα και για να επικοινωνήσουν και να ενημερώσουν λίγο πριν από τη συνάντησή τους αυτούς με τους οποίους έχουν κανονίσει να πιουν μαζί καφέ. Με την αυτούσια μεταφορά των λόγων τους η συντάκτρια πετυχαίνει να αποδώσει με απλότητα, αμεσότητα, ζωντάνια, ρεαλισμό και πειστικότητα τον φόβο και την απόλυτη άρνηση τεχνοφοβικών να χρησιμοποιήσουν το τηλέφωνο. Φανερώνει, επίσης, τον προστακτικό τόνο της φωνής τους («να είσαι») και τονίζει την εμμονή τους να απέχουν από τη χρήση τεχνολογικών μέσων και τον εκνευρισμό τους στο ενδεχόμενο να συμβεί κάτι τέτοιο ακόμα και για τη διευθέτηση απλών ζητημάτων. Με τον ευθύ λόγο προβάλλονται παραστατικά οι τεχνοφοβικοί και η ακατανόητη συμπεριφορά τους.

 

        β. 1. ελέγχουν

2.    έχουν κάνει σαφές (ή έχουν κάνει κατανοητό ή έχουν καταστήσει σαφές, πιο επίσημα, ή έχουν δηλώσει)

3.    τι συμβαίνει (ή τι γίνεται ή τι κυκλοφορεί)

4.    στην αγορά

5.    να σου τηλεφωνήσουν

 

Β3.  Με την εναλλαγή σε διαδοχικές περιόδους λόγου του γ΄ με το α΄ πληθυντικό πρόσωπο, ως προς το νόημα, η συντάκτρια πετυχαίνει να αντιδιαστείλει, δηλαδή να αντιπαραθέσει άμεσα, για να τονιστούν οι διαφορές τους, όσα υποστηρίζουν από τη μια μεριά οι τεχνοφοβικοί και από την άλλη όλοι όσοι χρησιμοποιούν την τεχνολογία. Με την εμφατική προβολή των διαφορών συμπεραίνεται η υπεροχή των απόψεων υπέρ της χρήσης της τεχνολογίας. Με την αντιπαράθεση αυτή το ύφος γίνεται νευρώδες και ζωηρό και ο λόγος αποκτά δραματική ένταση, καθώς δίνεται η αίσθηση αντιθετικού διαλόγου.

👉Για τη συγγραφή του κριτηρίου προσομοίωσης συνεργάστηκαν οι 

Σπυρίδων Κ. Κούτρας, 

Υπαπαντή Η. Ζουρούδη, 

Γλυκερία Ι. Βογιατζή.

 

 

 

Τα επίπεδα συνδρομών στο Youtube!

 

 «Αξιοποιώντας δημιουργικά» 

Κυριακή σήμερα. Ευκαιρία για μια χαλαρή φιλολογική κουβεντούλα.

Τι σημαίνει η στερεότυπα επαναλαμβανόμενη στην εκφώνηση του Θέματος Δ των Πανελλαδικών Εξετάσεων φράση «Αξιοποιώντας δημιουργικά…»; 

Η διατύπωση «Αξιοποιώντας δημιουργικά» – όχι δυνητικά: μπορείτε να αξιοποιήσετε – δηλώνει ότι η αξιοποίηση είναι δεσμευτική. 

Τι σημαίνει «αξιοποιώ» και κυρίως τι σημαίνει «δημιουργικά», καθώς το βάρος του νοήματος στη φράση αυτή δεν πέφτει τόσο στη μετοχή, όσο στο επίρρημα;

Γενικά, αξιοποιώ σημαίνει χρησιμοποιώ με κατάλληλο τρόπο τις δυνατότητες που προσφέρει κάτι, ώστε να προκύψει θετικό αποτέλεσμα. Στην προκειμένη περίπτωση αξιοποιώ τα Κείμενα Αναφοράς σημαίνει επιλέγω και παίρνω ή εμπνέομαι (ωθούμαι να σκεφτώ) από αυτά στοιχεία (πληροφορίες, ιδέες, θέση/-σεις και επιχειρήματα) που είναι κατάλληλα για σύνταξη του κειμένου στο οποίο αναπτύσσονται τα Ζητούμενα του Θέματος Δ. Με τη διαφορά ότι δεν πρόκειται για αξιοποίηση με κάθε τρόπο, για αντιγραφή, για αυτούσια (copy paste) μεταφορά στοιχείων από τα Κείμενα Αναφοράς στο γραπτό του διαγωνιζόμενου, αλλά για δημιουργία, «δημιουργικά».

Δημιουργική αξιοποίηση στοιχείων των Κειμένων Αναφοράς μπορεί να γίνεται και για τα τρία πεδία που αξιολογούνται και βαθμολογούνται: στο περιεχόμενο, στην έκφραση και στη δομή.

Στο περιεχόμενο δημιουργική αξιοποίηση δε σημαίνει αναπαραγωγή πληροφοριών, ιδεών, θέσεων και επιχειρημάτων και μάλιστα με συχνή αναφορά στον συγγραφέα του Κειμένου Αναφοράς από το οποίο προέρχονται τα στοιχεία που αξιοποιούνται. Σαν να πρόκειται για πληροφοριακή περίληψή του (ή και για «plagiarism»!). «Δημιουργικά» δε σημαίνει αντιγραφή και παράθεση πληροφοριών από τα Κείμενα Αναφοράς χωρίς ή με συρραφή ούτε είναι προσωπική δημιουργία η συνεχής επίκληση κάποιου άλλου και όσων αυτός υποστηρίζει!

Δεν εξετάζεται η δεξιότητα του διαγωνιζόμενου στην αντιγραφή, αλλά στη δημιουργία. Και δημιουργία στην αξιοποίηση περιεχομένου από τα Κείμενα Αναφοράς σημαίνει επιλογή, ανάλυση, προσθήκη, ανάπτυξη, επέκταση, συμπλήρωση, ανάπλαση, τεκμηρίωση των στοιχείων που αξιοποιούνται, χωρίς, βέβαια, παρέκβαση, αλλά στο πλαίσιο που ορίζεται από το θέμα, ή και διαφωνία με αυτά. Ακόμα κι αν χρειαστεί να «τουμπάρει», να αναποδογυρίσει ο διαγωνιζόμενος μέρος ή όλο το Κείμενο Αναφοράς και να το διαβάσει με διαφορετική ανάγνωση, εφόσον αυτή κινητοποιεί τη σκέψη του και του δίνει τα ερεθίσματα και το υλικό που χρειάζεται για την παραγωγή λόγου. Για παράδειγμα, να αξιοποιήσει αίτια για κάποιο πρόβλημα που υπάρχουν σε Κείμενο Αναφοράς, για να διατυπώσει προτάσεις για την αντιμετώπισή του, εφόσον, βέβαια, αυτές ζητούνται.

Στην έκφραση και στο ύφος δεν είναι δημιουργική αξιοποίηση η μίμηση, η προσπάθεια δηλαδή ενός εφήβου να μιμηθεί την έκφραση και το ύφος ενός συγγραφέα, ώριμου κατά κανόνα, τα οποία ακυρώνουν τη φυσικότητα της προσωπικής του έκφρασης.

Εξάλλου, το πιο πιθανό είναι ο τύπος του κειμένου που ζητείται να γράψει ο μαθητής (άρθρο, ομιλία ή επιστολή) να είναι διαφορετικός από τον τύπο των Κειμένων Αναφοράς. Για παράδειγμα, μπορεί το Κείμενο 1 να είναι επιστημονικό, το Κείμενο 2 δοκίμιο, και το Κείμενο 3 είναι λογοτεχνικό. Ο μαθητής καλείται να αξιοποιήσει στοιχεία που προέρχονται από κείμενα διαφορετικού τύπου με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που έχει καθένα από αυτά: από κείμενο επιστημονικού, από κείμενο δοκιμιακού λόγου, ακόμα και από το λογοτεχνικό κείμενο, αν αυτό αναφέρεται στο ίδιο με τα μη λογοτεχνικά Κείμενα θέμα και προσφέρεται για αξιοποίηση (Θέμα Πανελλαδικών 2023).

 Σε τέτοια περίπτωση ακόμα και η χρήση λέξεων των διαφορετικού τύπου Κειμένων Αναφοράς ενδέχεται να μην ενδείκνυται λόγω διαφοράς στο ύφος. Για παράδειγμα, η αυτούσια μεταφορά εκφραστικών μέσων-γλωσσικών επιλογών (λόγιων λέξεων, εκτεταμένων ονοματικών συνόλων, σύνθετων συντακτικών δομών) από κείμενα επιστημονικού και δοκιμιακού λόγου σε ομιλία.

Τι σημαίνει, λοιπόν, στην περίπτωση αυτή «δημιουργικά»; Δημιουργικά σημαίνει μετασχηματισμός και δημιουργία ενός νέου, διαφορετικού κειμένου με διαφορετικά εκφραστικά μέσα και διαφορετικό ύφος.

Σημαίνει μεταγραφή στοιχείων του Κειμένου Αναφοράς ανάλογα με τον τύπο του κειμένου που ζητείται να γράψει ο διαγωνιζόμενος, ανάλογα με το σε ποιον και για ποιο σκοπό απευθύνεται. Σημαίνει, για παράδειγμα, να αλλάξει το ρηματικό πρόσωπο, την τροπικότητα, π.χ. από επιστημική σε δεοντική, από βεβαιότητα σε υποχρέωση, ή/και ό,τι άλλο χρειάζεται. Σύμφωνα πάντα με ό,τι και όπως δίνεται και ζητείται από το Θέμα.

Στη δομή δημιουργική αξιοποίηση σημαίνει, πρωτίστως, την ένταξη των στοιχείων που αξιοποιούνται ως οργανικών μελών, με ενότητα, αλληλουχία (συνεκτικότητα) και συνοχή, στο σώμα του νέου κειμένου. Αν και τίποτα δεν μπορεί να αποκλειστεί, δε μιλάμε για εξ ολοκλήρου αξιοποίηση της δομής Κειμένου Αναφοράς, παρά για επιμέρους, ενδεχομένως, δομικών στοιχείων του, π.χ. του τρόπου/-ων ανάπτυξης κάποιας παραγράφου. Σημαίνει τη σύνθεση, τη δόμηση και κατασκευή ενός άλλου κειμένου με συγκεκριμένη και σαφή συλλογιστική πορεία και την ένταξη σε αυτή των στοιχείων που αξιοποιούνται. 

Έτσι, ως αποτέλεσμα γνώσης και κριτικής σκέψης, δημιουργείται – και αξιολογείται – το νέο κείμενο.

Η σύνθεση και η παραγωγή νέων κειμένων ως δημιουργική διαδικασία με την αξιοποίηση στοιχείων από άλλα κείμενα δεν είναι κάτι καινούργιο. Είναι πολύ σημαντικό να μάθουν οι μαθητές να δημιουργούν κείμενα και να εκφράζονται με προσωπικό τρόπο αξιοποιώντας, όχι αντιγράφοντας, τρόπους σκέψης και πληροφορίες. Και ας κάνουν και λάθη (ποιος δημιουργός δεν κάνει;). Ειδικά, με τις τρέχουσες εξελίξεις στις νέες τεχνολογίες, με το ChatGPT να έχει εισβάλει ορμητικά στην παραγωγή λόγου και με την τυποποίηση που αυτό φέρνει, έρχεται η εποχή κατά την οποία το λάθος θα εκτιμάται ως τεκμήριο αυθεντικά προσωπικού πρωτότυπου λόγου! 

Σπυρίδων Κ. Κούτρας
Αθήνα

Όμορφη – και φιλολογικά – Κυριακή!

https://peistikoslogos.blogspot.com/

Βίντεο αποκλειστικά και μόνο για τα members του καναλιού μας!

 

Από σήμερα θα ανεβαίνουν και βίντεο στο Youtube αποκλειστικά και μόνο για τα 

απλά members/μέλη/συνδρομητές του καναλιού μας! 

Εκεί θα σας αφηγούμαι προσωπικές μου ιστορίες, εμπειρίες, βιώματα, ιστορίες δικές σας που μου στείλατε με μήνυμα (ανώνυμα φυσικά), θα μελετούμε αποσπάσματα από σπάνια κι εξαντλημένα βιβλία, θα αναπολούμε διαβάζοντας τα παλιά σχολικά εγχειρίδια, θα σας δίνω αποκλειστικά δώρα, σας ετοιμάζω ήδη special giveaways και μοναδικές εκπλήξεις! 

💖

Μείνετε συντονισμένοι και πατήστε συμμετοχή, γιατί τα καλύτερα... έρχονται!

Σας ευχαριστώ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ για την αγάπη σας! 

Θα είμαι πάντοτε εδώ για να σας την ανταποδίδω!

#αφηγούμαι_άρα_υπάρχω

Πατήστε στον παρακάτω σύνδεσμο για να παρακολουθήσετε το 1ο βίντεο!

https://youtu.be/Rrck2eiQsHo?si=joKX9wBJsYu_h-dH

Η φαντασία ως καταφύγιο και δύναμη δημιουργική

Η φαντασία ως καταφύγιο και δύναμη δημιουργική

Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη

Φυσικά και ονειρεύομαι.

Ζει κανείς μόνο μ’ ένα ξερό μισθό;

(Κική Δημουλά)

Στην πορεία του ανθρώπου μέσα στον χρόνο, η φαντασία έχει αναδειχθεί σε μία από τις σημαντικότερες πνευματικές λειτουργίες. Δεν περιορίζεται στη λειτουργία της φυγής από την πραγματικότητα, αλλά αποτελεί και έναν μηχανισμό νοητικής ελευθερίας, που προσφέρει καταφύγιο σε περιόδους αβεβαιότητας και όταν η πραγματικότητα γίνεται ασφυκτική ή σκληρή. Παράλληλα, αποτελεί τη βασική προϋπόθεση κάθε δημιουργικής έκφρασης και καινοτομίας. Μέσα από τη φαντασία, ο άνθρωπος όχι μόνο επαναπροσδιορίζει τον εαυτό του, αλλά και προτείνει νέους τρόπους θέασης και μετασχηματισμού του κόσμου.

Η φαντασία ως καταφύγιο αναδεικνύεται κυρίως σε περιόδους κρίσης, συναισθηματικής πίεσης ή κοινωνικού περιορισμού. Ιδίως για τα παιδιά και τους νέους, αποτελεί έναν τρόπο με τον οποίο μπορούν να αποδράσουν από απαιτήσεις, συγκρούσεις ή απογοητεύσεις που δεν μπορούν να διαχειριστούν άμεσα. Σε αυτό το πλαίσιο, η φαντασία προσφέρει έναν εναλλακτικό κόσμο, στον οποίο το άτομο νιώθει ελεύθερο να εκφραστεί, να επινοήσει, να διορθώσει ή να ανασυνθέσει την πραγματικότητα σύμφωνα με τις επιθυμίες του. Η ανάγκη για φανταστική καταφυγή δεν υποδηλώνει αδυναμία, αλλά ευφυή προσαρμογή: είναι μια ψυχική στρατηγική που προστατεύει την εσωτερική ισορροπία, χωρίς να αποκλείει τελικά τη δυνατότητα επανασύνδεσης με την πραγματικότητα.

Ωστόσο, η φαντασία δεν περιορίζεται στο ρόλο του καταφυγίου. Είναι, κατά βάση, μια δημιουργική δύναμη, μια ικανότητα παραγωγής ιδεών, συμβόλων, μορφών και νοήματος. Η φαντασία αποτελεί κινητήρια δύναμη για την επιστημονική και πνευματική πρόοδο. Ανοίγει την πόρτα σε νέα ερωτήματα, οδηγώντας στην απόκτηση γνώσεων που ήταν προηγουμένως άγνωστες. Κάθε σημαντική πολιτισμική, επιστημονική ή καλλιτεχνική πρόοδος στηρίχθηκε στη δυνατότητα κάποιου να φανταστεί αυτό που δεν υπήρχε, να συνθέσει το απροσδόκητο, να προβάλει μια νέα προοπτική πάνω στο ήδη γνωστό. Η φαντασία, ως τέτοια, είναι προϋπόθεση της καινοτομίας, της επινόησης, της εναλλακτικής σκέψης και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Δεν αντιτίθεται στη λογική, αλλά συνεργάζεται μαζί της, ενισχύοντας την ευρηματικότητα και την ευελιξία της σκέψης.

Ιδιαίτερα στους νέους, η δημιουργική πλευρά της φαντασίας λειτουργεί ως εργαλείο αυτογνωσίας και έκφρασης. Μέσω της τέχνης, της γραφής, της μουσικής, του θεάτρου ή ακόμη και της δημιουργικής αξιοποίησης της τεχνολογίας, οι νέοι βρίσκουν τρόπους να αρθρώσουν τη φωνή τους, να επικοινωνήσουν τις ανησυχίες τους, να δημιουργήσουν, να πειραματιστούν και να εκφραστούν. Σε έναν κόσμο που συχνά επιβάλλει έτοιμα πρότυπα και αφήνει ελάχιστο χώρο για στοχασμό, η ικανότητα των νέων να φαντάζονται εικόνες, σενάρια και εναλλακτικές δυνατότητες ζωής λειτουργεί ως αντίβαρο στην παθητική συμμόρφωση. Όταν το σχολείο, η οικογένεια και η κοινωνία γενικότερα ενθαρρύνουν αυτή τη δημιουργική διάσταση της φαντασίας, δεν τους προσφέρουν απλώς έναν τρόπο διαφυγής από τις δυσκολίες. Τους δίνουν τη δυνατότητα να σκέφτονται διαφορετικά, να ονειρεύονται έναν καλύτερο κόσμο και να προσπαθούν να τον αλλάξουν. Η φαντασία, σε αυτό το πλαίσιο, δεν λειτουργεί ως φυγή από την πραγματικότητα, αλλά ως μέσο ενίσχυσης των εσωτερικών τους δυνάμεων, όπως η κριτική σκέψη, η αυτογνωσία, η δημιουργικότητα και η συναισθηματική ανθεκτικότητα. Δεξιότητες που τους επιτρέπουν να κατανοούν βαθύτερα τον κόσμο γύρω τους, να αναγνωρίζουν τις αντιφάσεις του και να διαμορφώνουν έναν δικό τους, πιο ουσιαστικό και ανθρώπινο τρόπο ζωής.

 

Νέο λογότυπο!

Ο φόβος ως εμπόδιο στη διαμόρφωση της νεανικής ταυτότητας

Ο φόβος ως εμπόδιο στη διαμόρφωση 

της νεανικής ταυτότητας

Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, 

Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη

Η ζωή μας μόνο απαλλαγμένη από το φόβο δεν είναι , στο δε ρευστό μοντέρνο τοπίο, στο οποίο είναι υποχρεωμένη να διεξάγεται αυτή, το μόνο που δεν λείπει είναι οι κίνδυνοι και οι απειλές. Ολόκληρη η ζωή είναι τώρα ένας μακρύς, και μάλλον ανώφελος αγώνας, ενάντια στον δυνάμει παραλυτικό αντίκτυπο φόβων κι ενάντια στους πραγματικούς ή υποθετικούς κινδύνους που μας κάνουν να φοβόμαστε, επισημαίνει ο Zygmunt Bauman. Ιδίως όμως για τους νέους, αυτή η ατμόσφαιρα διάχυτης ανασφάλειας διαπερνά την καθημερινότητά τους και τη σχέση τους με τον εαυτό τους και τους άλλους. Πίσω από τα χαμόγελα των φωτογραφιών και την εικόνα αυτοπεποίθησης που συχνά προβάλλεται προς τα έξω από αυτούς, κρύβονται βαθύτερες αγωνίες: φόβος για το μέλλον, φόβος της αποτυχίας, της απόρριψης, της αδικίας, αλλά και φόβος ανάληψης ευθύνης ή ακόμη και της ίδιας της αλλαγής. Δεν πρόκειται για μια “φοβισμένη γενιά”, αλλά για μια γενιά που μεγαλώνει μέσα σε έναν κόσμο ρευστότητας, συνεχών μεταβολών και συχνά αντιφατικών προσδοκιών.

Ένας από τους σημαντικότερους φόβους που βιώνουν οι νέοι σήμερα είναι ο φόβος της αποτυχίας. Σε μια κοινωνία που αξιολογεί τους ανθρώπους με βάση βαθμούς, τίτλους, «δεξιότητες» και κοινωνικά επιτεύγματα, η αποτυχία δεν αντιμετωπίζεται ως φυσικό και απαραίτητο στάδιο της μάθησης, αλλά ως ένδειξη ανικανότητας ή αποτυχίας. Έτσι, για έναν νέο, η αποτυχία στις εξετάσεις, η αδυναμία εύρεσης μιας δουλειάς «αντάξιας» των σπουδών του ή η μη αναγνώριση της προσπάθειάς του μπορεί να αποτελέσουν αιτίες άγχους και εσωτερικής πίεσης. Αντί να λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη, αυτός ο φόβος συχνά παραλύει. Ο νέος αποφεύγει να δοκιμάσει κάτι δύσκολο, διστάζει να ρισκάρει ή να αλλάξει πορεία όταν διαπιστώνει ότι μια επιλογή δεν τον εκφράζει πραγματικά. Καταλήγει, έτσι, να συμβιβάζεται με ασφαλείς αλλά αδιάφορες λύσεις, φοβούμενος το ενδεχόμενο της αποτυχίας περισσότερο από την απουσία προσωπικής ικανοποίησης. Στην πράξη, ο φόβος αυτός ακυρώνει ταλέντα, καταπνίγει την πρωτοβουλία και αναστέλλει τη δημιουργικότητα που είναι απαραίτητη για την προσωπική του εξέλιξη.

Ακόμη ένας βασικός φόβος που επηρεάζει καθοριστικά τη ζωή των νέων είναι εκείνος της απόρριψης και της κοινωνικής απομόνωσης. Η ανθρώπινη ανάγκη για αποδοχή και ένταξη σε μια κοινωνική ομάδα είναι ιδιαίτερα έντονη στη σύγχρονη εποχή, κυρίως υπό την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Σήμερα, η κοινωνική αποδοχή συχνά μετριέται με τον αριθμό των "likes", των ακολούθων και της ψηφιακής προβολής, γεγονός που μετατοπίζει την ανάγκη του ανήκειν από το πραγματικό στο εικονικό περιβάλλον. Πολλοί νέοι αποφεύγουν να δείξουν τον αληθινό τους εαυτό ή να εκφράσουν ελεύθερα τις απόψεις και τις επιθυμίες τους, επειδή φοβούνται την απόρριψη ή την αρνητική κριτική. Συχνά υιοθετούν συμπεριφορές που δεν τους αντιπροσωπεύουν, προσπαθώντας να συμβαδίσουν με τα κοινωνικά πρότυπα και να μην ξεχωρίσουν αρνητικά. Έτσι, σταδιακά χάνουν την αίσθηση της μοναδικότητάς τους και περιορίζουν τη δυνατότητά τους να αναπτυχθούν ως προσωπικότητες. Ο φόβος αυτός οδηγεί σε σιωπή, σε μίμηση και, τελικά, σε απομάκρυνση από τον πραγματικό τους εαυτό, καθώς η ζωή τους αρχίζει να καθορίζεται περισσότερο από τις προσδοκίες των άλλων παρά από τις δικές τους ανάγκες και αξίες.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει στον φόβο του μέλλοντος, έναν φόβο που τα τελευταία χρόνια εντείνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς. Οι οικονομικές κρίσεις, η υψηλή ανεργία, η αβεβαιότητα γύρω από το επαγγελματικό μέλλον, αλλά και οι παγκόσμιες προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, διαμορφώνουν ένα σκηνικό αστάθειας και απειλής. Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί νέοι νιώθουν πως το μέλλον τους διαγράφεται σκοτεινό και αβέβαιο, γεγονός που ενισχύει το αίσθημα του αδιεξόδου και αποθαρρύνει κάθε μορφή μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Όταν το μέλλον φαντάζει επισφαλές και απρόβλεπτο, υπονομεύεται κάθε διάθεση για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ή επένδυση σε σπουδές, καριέρα και προσωπική ανάπτυξη. Όπως σημειώνει και ο David Altheide, δεν είναι ο φόβος καθαυτός που κυριαρχεί, αλλά η επιρροή του στη ζωή των ανθρώπων. Οι νέοι, παγιδευμένοι στην προσμονή του «χειρότερου», συχνά παραιτούνται από τη δράση και αποφεύγουν να πάρουν πρωτοβουλίες, αφού νιώθουν πως τίποτα δεν εξαρτάται πραγματικά από τις προσπάθειές τους.

Τα μέσα ενημέρωσης συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός διάχυτου φόβου, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές. Μέσα από την υπερβολική και συστηματικά αρνητική παρουσίαση της επικαιρότητας - όπως εγκλήματα, πολέμοι, φυσικές καταστροφές και οικονομική αστάθεια - καλλιεργείται η εικόνα ενός κόσμου εχθρικού και απειλητικού. Η διαρκής προβολή απροσδιόριστων αλλά επίμονων κινδύνων δημιουργεί ένα κλίμα γενικευμένης ανασφάλειας, που κάνει τους νέους να βλέπουν τον κόσμο σαν ένα επικίνδυνο και εχθρικό μέρος, γεμάτο απειλές. Όπως γράφει και ο Σπύρος Μανουσέλης «Πρόκειται για πολύ προσεκτικά επιλεγμένες και επιμελώς διογκωμένες ειδήσεις που απώτερος στόχος τους είναι, όχι τόσο να μας ενημερώσουν, αλλά, ενισχύοντας τα εγγενή μας αισθήματα φόβου και ανασφάλειας, να μας παγιδεύσουν σε μια κατάσταση μόνιμης και χωρίς διέξοδο απειλής. Αυτές οι εικόνες ανείπωτης βίας εισβάλλουν καθημερινά, εγκαθίστανται στο μυαλό μας και επηρεάζουν παραλυτικά τη σκέψη μας.»

Ένας από τους φόβους που αθόρυβα περιορίζουν τη δράση των νέων είναι ο φόβος της ευθύνης. Αν και η νεότητα αποτελεί την κατεξοχήν περίοδο διαμόρφωσης ταυτότητας, ανάληψης ρόλων και λήψης αποφάσεων, πολλοί νέοι νιώθουν έντονη ανασφάλεια απέναντι σε κοινωνικές και επαγγελματικές απαιτήσεις. Η πιθανότητα να κριθούν αυστηρά, να αποτύχουν ή να εκτεθούν μέσα από ηγετικούς ή ενεργούς ρόλους τούς οδηγεί συχνά στην αποστασιοποίηση και την αδράνεια. Όταν το κοινωνικό περιβάλλον καλλιεργεί το αίσθημα ανεπάρκειας και αποτυγχάνει να ενδυναμώσει την αυτοεκτίμησή τους, οι νέοι διστάζουν να συμμετάσχουν σε δράσεις που απαιτούν υπευθυνότητα – είτε πρόκειται για επαγγελματικές πρωτοβουλίες, είτε για συλλογικές προσπάθειες, είτε ακόμη και για τη σύναψη ουσιαστικών προσωπικών σχέσεων. Το τίμημα είναι διπλό: αφενός, αναστέλλεται η προσωπική τους ωρίμανση και αφετέρου, περιορίζεται η δυνατότητά τους να διαμορφώσουν ενεργά το κοινωνικό τους περιβάλλον, με αποτέλεσμα τη διαμόρφωση μιας γενιάς που εμφανίζεται συχνά επιφυλακτική, παθητική και εξαρτημένη.

Αξιοσημείωτος είναι και ο φόβος της αδικίας. Πολλοί νέοι αισθάνονται ότι η κοινωνία είναι δομημένη με τέτοιο τρόπο ώστε να προνοεί για τους «έχοντες» και να αγνοεί ή να περιθωριοποιεί όσους προσπαθούν να αναδειχθούν μέσα από τον μόχθο τους. Η αντίληψη ότι η αξιοκρατία είναι προσχηματική και ότι «το σύστημα» ευνοεί μόνο όσους έχουν ήδη πρόσβαση σε πόρους, δικτύωση ή προνόμια, οδηγεί τους νέους σε αποξένωση από θεσμούς όπως η εκπαίδευση και η πολιτική, καθώς και από βασικούς μηχανισμούς κοινωνικής ένταξης, όπως η αγορά εργασίας, που συνδυάζει βιοπορισμό, αναγνώριση και κοινωνική καταξίωση. Όταν οι ευκαιρίες εμφανίζονται άνισα κατανεμημένες, εντείνεται το αίσθημα αποκλεισμού και απογοήτευσης.

Τέλος, ίσως ο πιο ύπουλος από όλους τους φόβους τους είναι αυτός της αδυναμίας αλλαγής. Όταν ένας νέος άνθρωπος πειστεί ότι «τίποτα δεν αλλάζει» και ότι «δεν έχει νόημα να προσπαθήσει», τότε σταδιακά υποχωρεί κάθε εσωτερικό του κίνητρο. Αυτός ο εσωτερικευμένος φόβος - που δεν έχει πρόσωπο αλλά είναι διαρκώς παρών - οδηγεί στην απάθεια, στη ματαίωση και, τελικά, στην παραίτηση.

«Είναι λάθος να νομίζομε ότι φόβος και δειλία πηγαίνουν πάντοτε μαζί, ότι δηλαδή μόνο οι από ιδιοσυστασία δειλοί φοβούνται. Το φόβο γνωρίζουν, από το φόβο υποφέρουν ακόμα και οι γενναίοι. Οι μαρτυρίες που έχομε από εξομολογήσεις και απομνημονεύματα ποντοπόρων, πολεμιστών, εξερευνητών, τολμηρών γενικά ανθρώπων που έχουν καταπλήξει με τα κατορθώματά τους, επιβεβαιώνουν αυτή την αλήθεια», υποστηρίζει ο Ε. Παπανούτσος. Για τους νέους, το κρίσιμο διακύβευμα είναι αν θα επιτρέψουν στους φόβους να καθορίσουν τα όρια της ζωής τους ή αν, κατανοώντας τους, θα τους μετατρέψουν σε αφετηρία ευθύνης, κριτικής σκέψης και συλλογικής δράσης. Αν θέλουμε πραγματικά μια γενιά που να μην παραιτείται, αλλά να διεκδικεί, να δημιουργεί και να μετασχηματίζει την πραγματικότητα, οφείλουμε να σταθούμε δίπλα στους νέους όχι ως κριτές, αλλά ως συνοδοιπόροι. Να τους ενθαρρύνουμε να μετατρέψουν τον φόβο σε αφετηρία ευθύνης, σε κίνητρο αυτογνωσίας και σε δύναμη αλλαγής - τόσο για τη δική τους ζωή, όσο και για το κοινό μας μέλλον.

Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, 

Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη

https://www.facebook.com/profile.php?id=100007033418209

«Αν ζεις, πάτησε το κουμπί!»

Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, 

MA,PhD, Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, 

Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη

στα βαθιά της γεράματα τώρα/ένα πράγμα μονάχα τη νοιάζει/να σημειωθεί στο απουσιολόγιο/ κανονικά όταν λείψει/μην τυχόν κι ο απουσιολόγος/ κάνει τα στραβά μάτια/ και προπάντων μην τυχόν/και δεν αντιληφθεί την απουσία της

(Στάθης Κουτσούνης, Απουσιολόγιο(απόσπασμα), από την ποιητική συλλογή: Στου κανενός τη χώρα, Μεταίχμιο 2020)

Η μοναξιά, η αποξένωση και οι απρόσωπες σχέσεις αποτελούν τρεις αλληλένδετες όψεις μιας ευρύτερης κοινωνικής πραγματικότητας, η οποία εντείνεται στις σύγχρονες αστικές κοινωνίες. Η μοναξιά, η αποξένωση και οι απρόσωπες επαφές δεν εμφανίζονται μόνο σε περιόδους κρίσης ή σε «ευάλωτες» ομάδες, αλλά ολοένα και περισσότερο ως σταθερά χαρακτηριστικά ενός τρόπου ζωής που οργανώνεται γύρω από την ταχύτητα, την πίεση, την αβεβαιότητα και την αποδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών.

Και ενώ είμαστε τεχνικά «συνδεδεμένοι» όσο ποτέ, υπαρξιακά είμαστε ολοένα και πιο μόνοι. Η μοναξιά δεν είναι απλώς η απουσία ανθρώπων γύρω μας· είναι η αίσθηση ότι δεν μας βλέπει κανείς ουσιαστικά, ότι η παρουσία μας δεν αφήνει ίχνος και ότι η απουσία μας μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Η αποξένωση, από την άλλη, είναι η κοινωνική μορφή αυτής της μοναξιάς: ένα βίωμα απομάκρυνσης από την κοινότητα, από τις σχέσεις που δημιουργούν νόημα, από τα δίκτυα εμπιστοσύνης που κάποτε λειτουργούσαν σαν άτυπο «δίχτυ ασφαλείας». Και οι απρόσωπες σχέσεις - οι σχέσεις που εξαντλούνται στη χρησιμότητα, στα σύντομα μηνύματα και στις αόριστες υποσχέσεις επαφής τού «θα μιλήσουμε κάποια στιγμή» - είναι το έδαφος πάνω στο οποίο μεγαλώνει αυτή η αποξένωση.

Μέσα σε αυτή τη νέα κοινωνική κανονικότητα, εμφανίστηκε στην Κίνα μια εφαρμογή με έναν τίτλο που ξαφνιάζει: «Are You Dead?» (γνωστής και ως «Si le ma / Sileme» ή «Demumu1»). Η λειτουργία της είναι απλή: ζητά από τον χρήστη να δηλώνει, κάθε μέρα, ότι είναι καλά. Αν δεν το κάνει για δύο ημέρες, τότε ειδοποιείται ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης. Ανταποκρίνεται σε μια πολύ συγκεκριμένη ανάγκη: την ελάχιστη, πρακτική εξασφάλιση ότι ένα άτομο που ζει μόνο του δεν θα μείνει αβοήθητο για ημέρες χωρίς να το αντιληφθεί κανείς. Όμως το πραγματικό βάρος της εφαρμογής δεν βρίσκεται στην καινοτομία της. Βρίσκεται στο γεγονός ότι έγινε αναγκαία. Ότι σε μια εποχή υψηλών ρυθμών ανάπτυξης, έντονης αστικοποίησης και διαρκούς ψηφιακής συνδεσιμότητας, χρειάστηκε να επινοηθεί ένας ψηφιακός μηχανισμός για να διαπιστώνεται το αυτονόητο: ότι κάποιος είναι ζωντανός.

Σε ένα κοινωνικό περιβάλλον όπου οι άνθρωποι ζουν μόνοι σε μικρά διαμερίσματα, εργάζονται πολλές ώρες, μετακινούνται συνεχώς και δεν έχουν σταθερούς δεσμούς γειτονιάς ή κοινότητας, η καθημερινή ανθρώπινη παρατήρηση - «δεν τον είδα σήμερα», «δεν άνοιξε τα παντζούρια», «δεν φάνηκε στη δουλειά» - έχει αντικατασταθεί από την τεχνολογική επιβεβαίωση ζωής. Η γειτονιά, που κάποτε λειτουργούσε σαν οργανισμός, μετατρέπεται σε άθροισμα μοναχικών μονάδων· άνθρωποι συνυπάρχουν χωρίς να συναντιούνται πραγματικά.

Ο Putnam (2000) έχει περιγράψει τη μακροχρόνια κάμψη της συμμετοχής σε κοινότητες και μορφές συλλογικής ζωής, με αποτέλεσμα λιγότερες σταθερές σχέσεις εμπιστοσύνης και αμοιβαίας βοήθειας. Όσο μειώνονται οι άτυπες κοινωνικές δομές (γειτονιά, σωματεία, κοινές δραστηριότητες), τόσο αυξάνεται η ανάγκη για εναλλακτικούς μηχανισμούς υποστήριξης, ακόμη και αν αυτοί έχουν τεχνικό χαρακτήρα.

Πρόσφατα, η Amy Hawkins σε άρθρο της στον The Guardian2, καταγράφει την άποψη της Zhao Lu, θεραπεύτριας ψυχικής υγείας στη Σιάν - μια πόλη περίπου 13 εκατομμυρίων κατοίκων - η οποία τονίζει ότι το αίσθημα μοναξιάς έχει πλέον γενικευτεί και δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε παντρεμένους, χωρισμένους ή ελεύθερους και υποστηρίζει ότι η εφαρμογή «Are You Dead?» μπορεί να έχει έναν ελάχιστο αλλά ουσιαστικό ρόλο, επειδή μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη όταν κάποιος είναι μόνος ή απομονωμένος, και αυτό το γρήγορο πάτημα κουμπιού τον συνδέει, έστω στοιχειωδώς, με έναν άνθρωπο. Στο ίδιο άρθρο, ο George Hu, κλινικός ψυχολόγος και πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Ψυχικής Υγείας της Σαγκάης, υποστηρίζει ότι στην Κίνα, τα φαινόμενα μοναξιάς και απομόνωσης φαίνεται να εκδηλώνονται με ιδιαίτερη ένταση, καθώς συνυπάρχουν ο έντονος ανταγωνισμός, η μεγάλη πληθυσμιακή πυκνότητα και η διαρκής πίεση της καθημερινότητας και πως, δεν πρόκειται μόνο για απομόνωση, αλλά και για αυξημένο άγχος, στρες και αίσθηση αδιεξόδου, κάνοντας ειδική αναφορά στην εργασιακή κουλτούρα «996», όπου πολλοί εργαζόμενοι απασχολούνται από τις 9 το πρωί έως τις 9 το βράδυ, 6 μέρες τη βδομάδα. Η πίεση αυτή, υποστηρίζει ο Hu, εντείνεται ακόμη περισσότερο όταν το υψηλό κόστος ζωής καθιστά αβέβαιο ότι η εξαντλητική εργασία θα οδηγήσει στα «ορόσημα» που παλαιότερα θεωρούνταν δεδομένα, όπως η απόκτηση κατοικίας ή αυτοκινήτου. Και εκεί ακριβώς εμφανίζεται αυτό που η Yang (Hawkins, A.,2026) αποκαλεί «οικονομία της μοναξιάς»: η ανάπτυξη υπηρεσιών που απαντούν στην ανάγκη συντροφικότητας.

Η απομόνωση στις μεγάλες και ανώνυμες πόλεις όμως, δεν είναι αποκλειστικά κινεζικό φαινόμενο. Ακόμη κι αν κάποιος δεν ζει στην Κίνα, το συναίσθημα που περιγράφεται είναι παγκόσμιο, γιατί αφορά τον φόβο της απομόνωσης και την ανάγκη να υπάρχει έστω ένας άνθρωπος διαθέσιμος σε μια κρίσιμη στιγμή. Η αύξηση της μοναχικής διαβίωσης, η εργασιακή εξάντληση, η κοινωνική ανασφάλεια, η υποχώρηση της κοινότητας και η μετατροπή των σχέσεων σε σύντομες, χρηστικές ανταλλαγές, άλλωστε, δεν αποτελούν τοπικό φαινόμενο. Είναι παγκόσμια τάση. Και αυτή η ψηφιακή εφαρμογή, παρά την απλότητά της, φέρνει στο φως μια βαθύτερη αλήθεια. Την αποδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών. Στις μέρες μας, πολλοί δεσμοί έχουν μορφή «σύνδεσης χωρίς εγγύηση»: ακολουθούμε ανθρώπους, ανταλλάσσουμε αντιδράσεις, στέλνουμε emojis, αλλά σπάνια διαθέτουμε το χρόνο και τη διάθεση να σταθούμε δίπλα στον άλλον με ειλικρίνεια, ανθρωπιά και συνέπεια. Η επικοινωνία περιορίζεται συχνά στα απολύτως αναγκαία, σε σύντομα και διεκπεραιωτικά μηνύματα, ενώ η φροντίδα - που απαιτεί διάρκεια - υποχωρεί. Σε αυτό το τοπίο, η εφαρμογή «Are You Dead?» μοιάζει να λέει: «αφού δεν υπάρχει καθημερινή σχέση, ας υπάρχει τουλάχιστον καθημερινό σήμα». Όμως, αυτό ακριβώς είναι και το τραγικό της μήνυμα: ότι η συναισθηματική και κοινωνική σύνδεση έχει αντικατασταθεί από ένα πρωτόκολλο ειδοποίησης. Δεν χρειάζεται να σε νοιάζεται κάποιος αρκετά ώστε να σε αναζητήσει από μόνος του· αρκεί να λάβει ένα αυτοματοποιημένο email ή alert.

Κι όμως, η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντα απαισιόδοξη. Η ύπαρξη του «Are You Dead?» μπορεί να διαβαστεί και αλλιώς· ως μια προσπάθεια να ξαναχτιστεί, έστω ελάχιστα, μια μορφή κοινωνικής ασφάλειας μέσα σε έναν αποδιαρθρωμένο κόσμο. Δεν αντικαθιστά τη σχέση, αλλά μπορεί να λειτουργήσει σαν υπενθύμιση ότι χρειάζεται ένας άνθρωπος να έχει έναν άνθρωπο. Έστω έναν.

Η επιλογή να ζει κανείς μόνος δεν σημαίνει απαραίτητα κοινωνική απομόνωση· ωστόσο, όταν η καθημερινότητα οργανώνεται χωρίς σταθερά δίκτυα υποστήριξης, ακόμη και μια συνηθισμένη δυσκολία (ένα ατύχημα στο σπίτι ή μια αιφνίδια ασθένεια) μπορεί να αποκτήσει αυξημένο κίνδυνο, επειδή δεν υπάρχει άμεσος κοινωνικός μηχανισμός έγκαιρης παρέμβασης. Σε αυτό ακριβώς στοχεύει η εφαρμογή. Δεν επιχειρεί να δημιουργήσει σχέση, αλλά να μειώσει την πιθανότητα να περάσει απαρατήρητη μια κρίσιμη κατάσταση.

Και η λύση δεν μπορεί να είναι μόνο ψηφιακή. Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει, αλλά η ανθρώπινη ζωή δεν αντέχει να γίνει διαδικασία check-in. Αν το «Are You Dead?» μας αφήνει ένα μάθημα, είναι ότι η μεγαλύτερη ανάγκη της εποχής δεν είναι η σύνδεση των συσκευών, αλλά η επανένωση των ανθρώπων: με κοινότητες, με καθημερινές επαφές, με σχέσεις που έχουν όνομα, χρόνο και συνέχεια. Γιατί το αντίθετο του «είσαι νεκρός;» δεν είναι απλώς «είμαι ζωντανός». Είναι «είμαι παρών - και κάποιος το γνωρίζει». Αν αξιοποιηθεί σωστά, η εφαρμογή μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα - μια ελάχιστη γραμμή υποστήριξης που συμπληρώνει (δεν αντικαθιστά) τις ανθρώπινες σχέσεις, τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις κοινότητες. Αν αξιοποιηθεί λάθος, μπορεί να γίνει άλλο ένα βήμα προς μια κανονικοποίηση της επιτήρησης και μια τεχνολογική «ιδιωτικοποίηση» της φροντίδας.




1 Η κατάληξη -mumu χρησιμοποιείται κυρίως στη σύγχρονη κινεζική διαδικτυακή και νεανική κουλτούρα ως χαϊδευτικό, «γλυκό» ή παιχνιδιάρικο μορφολογικό στοιχείο, για να δώσει σε ονόματα ή έννοιες πιο οικείο, «χαριτωμένο» και ήπιο τόνο, μειώνοντας την αίσθηση απειλής και κάνοντας το περιεχόμενο συναισθηματικά πιο εύπεπτο. Στο Demumu, η χρήση της δεν είναι τυχαία. Επιχειρεί να αμβλύνει το φορτίο που φέρει η έννοια του θανάτου, καθιστώντας την ονομασία λιγότερο αποτρεπτική και κοινωνικά πιο αποδεκτή και παράλληλα πιο εύχρηστη ως εμπορική ονομασία.

2 Hawkins, A. (2026). Afraid of dying alone? How a Chinese app exposed single people’s deepest, darkest fears. The Guardian, 20 January 2026.

Οθόνες - Ψηφιακός Ευνουχισμός: Το «Ναρκωτικό» που Λιώνει τον Εγκέφαλο των Παιδιών

 Οθόνες - Ψηφιακός Ευνουχισμός: 

Το «Ναρκωτικό» που Λιώνει τον Εγκέφαλο 

των Παιδιών

Συγγραφέας: Dr. Δημήτριος Κίμογλου | Level 7 Dip. Psychology, Neuroscience (Harvard ), Oncology & Immunology (Harvard), Medicinal Chemistry (MGH), Certified Genomic Data Analyst & Molecular Biology / John Hopkins University / MIT Certified Genetics (ACE) American Council

 Αυτό που κρατάει το παιδί σου αυτή τη στιγμή στα χέρια του δεν είναι μια συσκευή διασκέδασης· είναι ένας νευροχημικός εισβολέας. Αν του έδινες μια σύριγγα με ηρωίνη, η κοινωνία θα σε φυλάκιζε. Του δίνεις όμως ένα smartphone και το αποκαλείς «εκπαίδευση». Η επιστήμη πλέον είναι ξεκάθαρη: Οι οθόνες προκαλούν δομικές βλάβες στον εγκέφαλο που θυμίζουν βαριά τοξικομανία.

1. Λοβοτομή σε Real-Time: Η Ατροφία του Φλοιού

Ενώ το παιδί σου κάνει scroll, ο Προμετωπιαίος Φλοιός του (το σημείο που μας ξεχωρίζει από τα ζώα, υπεύθυνο για τη λογική και την ηθική) κυριολεκτικά μαραίνεται.

Η Βλάβη: Η φαιά ουσία λεπταίνει πρόωρα. Ο εγκέφαλος «κόβει» συνάψεις που θεωρεί άχρηστες επειδή η οθόνη τα δίνει όλα έτοιμα.

Το Αποτέλεσμα: Δημιουργούμε μια γενιά με μηδενικό αυτοέλεγχο, ανίκανη να διαχειριστεί τη ματαίωση, που θα ξεσπά σε κρίσεις οργής γιατί ο εγκέφαλός της δεν έχει πλέον τα «φρένα» για να σταματήσει την παρόρμηση.

2. Η Καμένη Γη του Συστήματος Ανταμοιβής

Κάθε video των 15 δευτερολέπτων είναι μια «γραμμή» ντοπαμίνης. Ο εγκέφαλος ενός παιδιού είναι ένα εργοτάξιο. Όταν τον πλημμυρίζεις με τεχνητή ντοπαμίνη, οι υποδοχείς καίγονται.

Η Βλάβη: Downregulation (Υπορύθμιση) των υποδοχέων D2.

Το Αποτέλεσμα: Το παιδί παθαίνει μόνιμη ανηδονία. Τίποτα στον πραγματικό κόσμο —ούτε το παιχνίδι, ούτε η φύση, ούτε η αγκαλιά— δεν μπορεί να ανταγωνιστεί την ένταση της οθόνης. Έχεις έναν «ζωντανό νεκρό» που νιώθει χαρά μόνο μπροστά από μια πηγή φωτός.

3. Η Αποσύνθεση της Λευκής Ουσίας (Το Short-Circuit)

Η λευκή ουσία είναι τα καλώδια επικοινωνίας του εγκεφάλου. Μελέτες δείχνουν ότι στα παιδιά-χρήστες, τα καλώδια αυτά είναι αποδιοργανωμένα και ασθενή.

Η Βλάβη: Μειωμένη μυελίνωση (το μονωτικό υλικό των νεύρων).

Το Αποτέλεσμα: Ο εγκέφαλος «ρετάρει». Η σκέψη αργεί, ο λόγος φτωχαίνει, η μνήμη καταρρέει. Είναι η γέννηση της Ψηφιακής Άνοιας.

4. Η Δολοφονία της Φαντασίας και της Ενσυναίσθησης

Όταν ο εγκέφαλος καταναλώνει έτοιμες εικόνες, ο δεξιός βρεγματικός λοβός και οι κατοπτρικοί νευρώνες (υπεύθυνοι για να νιώθουμε τον πόνο του άλλου) μένουν αδρανείς.

Η Βλάβη: Λειτουργική αποσύνδεση των κέντρων συναισθήματος.

Το Αποτέλεσμα: Μια γενιά ψηφιακών κοινωνιοπαθών. Παιδιά που δεν μπορούν να διαβάσουν τις εκφράσεις του προσώπου, που δεν νιώθουν συμπόνια, που ζουν σε μια φούσκα ναρκισσισμού.

5. Το Μπλε Φως ως Βιολογικό Όπλο

Η ακτινοβολία των οθονών «ξεγελά» την επίφυση, σταματώντας τη μελατονίνη.

Η Βλάβη: Μόνιμη διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού και καταστροφή του γλυμφατικού συστήματος (το πλυντήριο του εγκεφάλου).

Το Αποτέλεσμα: Ο εγκέφαλος δεν καθαρίζει ποτέ από τα τοξικά απόβλητα. Το παιδί σου ξυπνάει κάθε μέρα με έναν εγκέφαλο «δηλητηριασμένο» από την ίδια του τη μεταβολική δραστηριότητα.

Οι CEO της Silicon Valley στέλνουν τα παιδιά τους σε σχολεία χωρίς οθόνες. Ξέρουν τι πουλάνε. Τα στέλνουν σε σχολεία όπως το Waldorf School of the Peninsula.

Μηδενική Τεχνολογία: Στις τάξεις αυτών των σχολείων δεν υπάρχουν ούτε tablets, ούτε laptops, ούτε διαδραστικοί πίνακες. Τα παιδιά χρησιμοποιούν χαρτί, μολύβι, πηλό και ξύλο.

Η Φιλοσοφία: Η μάθηση βασίζεται στην κίνηση, τη δημιουργικότητα και την ανθρώπινη αλληλεπίδραση.

Η Αντίφαση: Την ώρα που οι εταιρείες τους σχεδιάζουν αλγορίθμους για να κρατούν τον χρήστη «κολλημένο» στην οθόνη (μέσω του Infinite Scroll και των Notifications), οι ίδιοι προστατεύουν τα παιδιά τους από αυτά ακριβώς τα Κυκλώματα.

Κυριότερες Επιστημονικές Πηγές

Μελέτη ABCD (Adolescent Brain Cognitive Development): Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μακροχρόνια μελέτη στις ΗΠΑ (χρηματοδοτούμενη από το National Institutes of Health - NIH). Τα πρώτα δεδομένα έδειξαν ότι παιδιά που χρησιμοποιούν οθόνες πάνω από 7 ώρες τη μέρα παρουσιάζουν πρόωρη λέπτυνση του εγκεφαλικού φλοιού (cortical thinning).

Περιοδικό JAMA Pediatrics (2019): Μελέτη του Cincinnati Children’s Hospital χρησιμοποίησε μαγνητικές τομογραφίες (DTI) και απέδειξε ότι η υψηλή χρήση οθονών σε προσχολική ηλικία συνδέεται με μειωμένη δομική ακεραιότητα της λευκής ουσίας σε περιοχές που υποστηρίζουν τη γλώσσα και τον γραμματισμό.

Dr. Andrew Huberman (Stanford School of Medicine): Ο καθηγητής Νευροβιολογίας έχει αναλύσει εκτενώς πώς το "visual pursuit" των οθονών και η συνεχής έκκριση ντοπαμίνης προκαλούν υπορύθμιση των υποδοχέων (downregulation), οδηγώντας σε ελλειμματική προσοχή και ανηδονία.

Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO): Το 2019 εξέδωσε επίσημες οδηγίες που συνιστούν μηδενική έκθεση σε οθόνες για παιδιά κάτω των 2 ετών και αυστηρό περιορισμό (1 ώρα) για παιδιά έως 5 ετών, αναγνωρίζοντας τους κινδύνους στην ανάπτυξη.

Dr. Manfred Spitzer (Digital Dementia): Ο Γερμανός νευροεπιστήμονας στο βιβλίο του "Ψηφιακή Άνοια"  παραθέτει δεκάδες έρευνες για το πώς η ψηφιακή υπερφόρτωση εμποδίζει τον σχηματισμό της μακροπρόθεσμης μνήμης και των νευρωνικών συνάψεων.

Το Παράδειγμα της Silicon Valley (Social Evidence)

The New York Times (2018): Άρθρο με τίτλο "The Digital Gap Between Rich and Poor Kids Is Becoming a Chasm" περιγράφει πώς τα στελέχη της τεχνολογίας απαγορεύουν τις οθόνες στα σπίτια τους και επιλέγουν σχολεία τύπου Waldorf, ενώ η τεχνολογία «πλασάρεται» στα δημόσια σχολεία των φτωχότερων περιοχών>>.

Με τι θα ασχοληθούμε στα 10 πρώτα Vip Class μαθήματα στο κανάλι μας στο Youtube;

▪︎Η θεματολογία των 10 πρώτων Vip Class μαθημάτων μας 

για φιλολόγους!📚✍️📖

▪︎Αν θέλεις να γίνεις κι εσύ Vip Member στο κανάλι μας, πάτησε στον παρακάτω σύνδεσμο και ακολούθησε τα βήματα! 

Είναι πολύ απλό!👇

https://www.youtube.com/channel/UCPhTPBEWrAewzTxH8BoaKqA/join

ΥΓ. Τα Vip Class μαθήματα απευθύνονται σε φοιτητές φιλολογίας ή σε νέους συναδέλφους φιλολόγους! 

🆘️(Προσοχή: να κάνεις τη συνδρομή σου από κινητό android ή από υπολογιστή με λειτουργικό σύστημα windows! Τα iphone έχουν διαφορετικές χρεώσεις!)🙂

Η Θεματολογία των πρώτων 10 βίντεο για συνδρομητές Γυμνασίου/Λυκείου!

Η Θεματολογία των πρώτων 10 βίντεο 

για συνδρομητές Γυμνασίου/Λυκείου📚✍️📖

▪︎Αν θέλεις να γίνεις κι εσύ Top (Γυμνάσιο), Premium Α' ή Premium Β' (Α' ή Β'Λυκείου αντίστοιχα) ή Gold Member (Γ'Λυκείου) 

στο κανάλι μας,  πάτησε στον παρακάτω σύνδεσμο και ακολούθησε τα βήματα! 

Είναι πολύ απλό!👇

https://www.youtube.com/channel/UCPhTPBEWrAewzTxH8BoaKqA/join

🆘️(Προσοχή: να κάνεις τη συνδρομή σου από κινητό android ή από υπολογιστή με λειτουργικό σύστημα windows! Τα iphone έχουν διαφορετικές χρεώσεις!)🙂

Εφηβεία και αλγόριθμοι

15.01.2026

Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος, Μαρία Γεωργούση

Minimalist illustration of a person wearing a hoodie standing alone in a geometric corner space, looking down at a mobile phone screen, illustrating solitude and digital connection.

Ενα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα της σύγχρονης εποχής μας είναι ο τρόπος με τον οποίον οι αλγόριθμοι του διαδικτύου επηρεάζουν καταλυτικά τη συμπεριφορά, τον ψυχισμό και τελικά την προσωπικότητα των νέων. Η λειτουργία των αλγορίθμων – επαναληπτική, επίμονη, πανταχού παρούσα – διαμορφώνει σταδιακά ένα περιβάλλον, στο οποίο ο έφηβος δέχεται αδιαλείπτως ερεθίσματα που δεν επιλέγει συνειδητά, αλλά του επιβάλλονται ως «φυσική» συνέχεια όσων έχει ήδη δει ή ακούσει. Αυτό το ψηφιακό φίλτρο της πραγματικότητας δεν είναι επ’ ουδενί αθώο· αντιθέτως, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη διάπλαση της μέλλουσας γενιάς.

Οι αλγόριθμοι ειδικότερα συλλέγουν δεδομένα από κάθε ενέργεια του χρήστη (likes, dislikes, αναζητήσεις, παρακολούθηση βίντεο) και επιστρέφουν αδιάκοπα περιεχόμενο παρόμοιο με αυτό που ο ίδιος προτιμά. Οταν πρόκειται για την αγορά μιας ηλεκτρικής συσκευής, αυτή η αλγοριθμική διευκόλυνση μπορεί να είναι εξόχως εξυπηρετική. Οταν όμως αφορά έναν έφηβο, ο οποίος προσελκύεται από σκηνές ωμής βίας, χονδροειδείς αστεϊσμούς, ρατσιστικά βίντεο ή ψηφιακό περιεχόμενο που ευτελίζει την ανθρώπινη υπόσταση, τότε το αποτέλεσμα δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας αληθινός βομβαρδισμός από τοξικά μηνύματα. Οι έφηβοι δεν βλέπουν πλέον ό,τι αναζητούν· βλέπουν ό,τι ο αλγόριθμος θεωρεί ότι αυτοί δήθεν θέλουν να παρακολουθήσουν.

Η ευαλωτότητα των νέων είναι βεβαίως δεδομένη. Βρίσκονται σε ηλικία όπου οι άμυνες απέναντι στη δύναμη της εικόνας είναι ισχνές, η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής έντονη και η προσωπικότητα ακόμη υπό διαμόρφωση. Η κατάσταση επιδεινώνεται, όταν οι γονείς, λόγω απουσίας, κόπωσης ή αδυναμίας, δεν αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς. Στα σπίτια όπου λείπουν η άδολη στοργή και η ουσιαστική παρουσία των ενηλίκων, το διαδίκτυο γίνεται το βασικό υποκατάστατο φροντίδας, καθοδήγησης, ακόμη και διαπαιδαγώγησης.

Ο έφηβος, μόνος απέναντι στον παγερό κόσμο της οθόνης, εκτίθεται διαρκώς σε πρότυπα που προβάλλουν την άσκηση σωματικού και ψυχολογικού καταναγκασμού επί ευπαθών ομάδων του πληθυσμού, την κατάχρηση οποιουδήποτε είδους νόμιμης εξουσίας και δικαιοδοσίας, την περιφρόνηση της ανθρώπινης οντότητας, την απαξίωση του φυσικού κόσμου. Το πιο επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι αυτά τα ερεθίσματα συνδέονται άρρηκτα με την ευχαρίστηση. Το βίαιο παιχνίδι γίνεται «διασκέδαση».

Το προσβλητικό βίντεο προκαλεί «γέλιο». Η καταρράκωση της αξιοπρέπειας μετατρέπεται σε ψηφιακό «θέαμα». Ετσι ο υπό σχηματισμό εγκέφαλος μαθαίνει, σχεδόν ασυνείδητα, να συσχετίζει τη βία και την επιθετικότητα με απολύτως θετικά συναισθήματα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Πλάτων στο περίφημο έργο του Νόμοι επισημαίνει ότι το είδος και το περιεχόμενο των παιδικών παιγνιδιών καθορίζει εν πολλοίς το ήθος του μελλοντικού πολίτη.

Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι ο κίνδυνος αυτός δεν είναι αναπόδραστος και η αλγοριθμική επανάληψη δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ιδεοληπτική πλύση του νεαρού εγκεφάλου. Πιθανότατα, ο ώριμος ενήλικας, που διαθέτει, πλην των άλλων, και ισχυρή κριτική σκέψη, δεν κινδυνεύει σοβαρά. Ομως ο έφηβος, ο οποίος διακατέχεται από την αγωνία της κοινωνικής αποδοχής, υιοθετεί εύκολα ό,τι συγκινεί τα πλήθη των συνομηλίκων του. Με το γονεϊκό αντίβαρο άκρως αποδυναμωμένο, ο ίδιος καταλήγει εύκολο θύμα των αναρίθμητων διαδικτυακών συρμών. Ο αλγόριθμος δεν τον υπηρετεί· τον κατευθύνει. Σε μια ηλικία όπου η προσωπικότητα ακόμη οικοδομείται, ο νέος κινδυνεύει να «εμβολιαστεί» με κίβδηλες αξίες, όπως είναι η λατρεία του «φαίνεσθαι», ο ναρκισσισμός, η φιλοχρηματία, η εγωπάθεια και ο αριβισμός.

Ταυτόχρονα, παρατηρούμε νέους με δυσκολίες στη λήψη πρωτοβουλιών, αδυναμία συγκέντρωσης, έλλειψη ορίων και μειωμένη αντοχή στην απογοήτευση. Μετά την περίοδο της πανδημίας αυτά τα φαινόμενα έγιναν ακόμη πιο έντονα. Οι πνευματικοί ορίζοντες της νέας γενιάς ολοένα στενεύουν. Η αντίληψη της πραγματικότητας συχνά διαστρεβλώνεται. Πολλά αγόρια και κορίτσια αναπτύσσουν πλασματική εικόνα για το σώμα τους, αισθάνονται ανεπαρκείς απέναντι στα εξωπραγματικά υποδείγματα ομορφιάς που κατακλύζουν το διαδίκτυο και έτσι παρωθούνται σε διατροφικές ακρότητες και ψευδεπίγραφες στάσεις ζωής. Η βασανιστική αυτή σύγκριση τους εγκλωβίζει σε έναν φαύλο κύκλο: εθισμός στο διαδίκτυο, ακολουθούμενος από τεράστια ελάττωση της αυτοπεποίθησης και εν τέλει αναγκαστική απόσυρση από την πραγματική ζωή.

Αυτός ο καταστροφικός διάλληλος κύκλος πρέπει οπωσδήποτε να διακοπεί! Η προϊούσα ψηφιακή «μόλυνση», η έλλειψη συναισθηματικών αντιστηριγμάτων και η αδυναμία του σχολείου να παράσχει ουσιαστική παιδεία και ορθή αγωγή συνθέτουν μια δυστοπία που υποσκάπτει την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων μας. Η έξοδος από αυτό το αλγοριθμικό «δεσμωτήριο» προϋποθέτει αντικειμενική ενημέρωση, ενίσχυση της αυτοκυριαρχίας του ατόμου και καλλιέργεια γνήσιων ενδιαφερόντων.

Το σχολείο, ως ο μοναδικός κοινωνικός θεσμός με αδιάλειπτη πρόσβαση στη νεανική ψυχή, οφείλει να αναλάβει αμέσως δράση. Οφείλει με άλλα λόγια να προσφέρει όχι μόνο γνώσεις και δεξιότητες, αλλά και κατάλληλα μέσα ψυχικής ενδυνάμωσης, αξιόπιστα εργαλεία κριτικής ανάλυσης και κυρίως ευχάριστες διεξόδους δημιουργικότητας. Η τέχνη, και ειδικότερα η ενεργή καλλιτεχνική ενασχόληση, μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό αντίβαρο στη διαδικτυακή χειραγώγηση.

Η πρακτική αναστροφή των εφήβων με το θέατρο, τη μουσική, τον χορό και τις εικαστικές τέχνες θα τους ανυψώσει στο επίπεδο του δημιουργού, θα τους λυτρώσει από τη συναισθηματική αμβλύτητα και θα τους προστατεύσει από την επικείμενη «πολτοποίηση» της προσωπικότητάς τους. Μόνον επομένως μέσα από τη δημιουργία είναι δυνατόν η νέα γενιά να αντισταθεί στην ψηφιακή εξάρτηση, να ανακαλύψει ουσιώδες νόημα πέρα από την ψυχρή οθόνη και να παραμείνει αδέσμευτη και αυτεξούσια σε μιαν εποχή όπου οι αλγόριθμοι απειλούν να καθορίσουν όχι μόνο το τι βλέπουμε αλλά και το ποιοι είμαστε.

*Ο κ. Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος είναι καθηγητής της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και διευθυντής του προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών «Παραστατικές Τέχνες» του ΕΑΠ.

*Η κυρία Μαρία Γεωργούση είναι μέλος του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού με ειδίκευση στο Αρχαίο Θέατρο στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.

Πηγή:

https://www.tovima.gr/print/nees-epoxes/efiveia-lfkai-algorithmoi/

«Ο μηχανιστικός άνθρωπος χτίζει τοίχο προστασίας στο συναίσθημα»

Σάββας Σαββόπουλος: 

«Ο μηχανιστικός άνθρωπος χτίζει τοίχο προστασίας στο συναίσθημα»

Ο γνωστός ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος ακτινογραφεί τη «μηχανιστική ζωή» και προτείνει τον αντι-ναρκισσισμό ως το αντίδοτο στην «παθολογική ερήμωση της μοναξιάς».

13.01.2026

Κώστας Μπουρούσης

Υπάρχει μια παράδοξη ησυχία στον κόσμο· μια ησυχία που δεν προκύπτει από τη γαλήνη ή την αρμονία αλλά από την αποσύνδεση. Ζούμε στις μέρες της απόλυτης ορατότητας, όπου όλα εκτίθενται κάτω από τον παραμορφωτικό φακό των κοινωνικών δικτύων, κι όμως, η ψυχή μοιάζει να έχει λουφάξει στο σκοτάδι και τη σιωπή. Για να μην πονάει. Αυτήν ακριβώς τη σιωπή προσπαθεί να ψηλαφήσει μέσα από το νέο του βιβλίο με τίτλο «Ο μηχανιστικός άνθρωπος» ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος. Δεν πρόκειται απλώς για μια επιστημονική μελέτη ή για την οργανική συνέχεια του προηγούμενου πονήματός του «Η δημιουργία του ψυχοσωματικού ανθρώπου». Είναι μια πράξη κοινωνικής ανταπόδοσης.

Ο Σαββόπουλος μετατρέπει τις χιλιάδες ώρες κλινικής εμπειρίας του και το απόσταγμα από τη συστηματική διά βίου ενασχόλησή του με την Ψυχοσωματική σε δημόσιο λόγο που δεν θωπεύει, δεν χαρίζεται και δεν κανακεύει. Αλλά μπορεί να θεραπεύει. Προτείνοντας κάτι αυτονόητο αλλά συνάμα επαναστατικό: να τολμήσουμε ξανά τη σύνδεση με τους άλλους αλλά πριν απ’ όλα με την προσωπική ιστορία μας.


Πώς θα περιγράφατε τον «μηχανιστικό άνθρωπο»;

«Είναι ένας όρος που έρχεται από την Ψυχοσωματική Σχολή των Παρισίων. Θεμελιώθηκε από τον Πιερ Μαρτί και τον Μισέλ ντε Μουζάν. Ο “μηχανιστικός άνθρωπος” είναι το άτομο που λειτουργεί με έναν τρόπο που φαίνεται λογικός και προσαρμοσμένος, αλλά είναι άδειος από εσωτερική ζωή. Υπάρχει μια λειτουργική σχέση με την πραγματικότητα όπου είσαι παρών, αλλά απομονωμένος από τις σκέψεις και το συναίσθημά σου. Μηχανοποιούμαστε σε τέτοιον βαθμό που δεν έχουμε καν χρόνο να σκεφτούμε τον εαυτό μας ή να κάνουμε πράγματα για εμάς. Είναι μια ζωή χωρίς βάθος, μια ζωή επιφανειακή».

Αυτό συμβαίνει συνειδητά; Το επιλέγει κανείς για να επιβιώσει;

«Οχι, συμβαίνει συνήθως ασυνείδητα ως αμυντική διαδικασία. Ενεργοποιείται μετά από ένα τραύμα, γιατί το άτομο δεν θέλει να ξαναζήσει τον πόνο. Οπως λέω συχνά, είναι σαν να ακρωτηριάζουμε ένα κομμάτι τού Εγώ μας που βίωσε την εμπειρία. Είναι σαν να έχεις μια μεγάλη λοίμωξη σε ένα δάκτυλο και, επειδή φοβάσαι μην εξαπλωθεί, επιλέγεις να το κόψεις. Μαζί με το τραύμα όμως, στερείς και τη δυνατότητα να αισθάνεσαι. Αυτό έχει τεράστιες επιπτώσεις σε όλες τις λειτουργίες του ανθρώπου, στον τρόπο που σκέφτεται και σχετίζεται. Ζούμε σε έναν πολιτισμό όλο και πιο ναρκισσιστικό. Θέλουµε πολλά από τον άλλον, αλλά δεν δίνουµε εμείς».

Ενα παράδειγμα αυτής της αποσύνδεσης;

«Θυμάμαι έναν ασθενή μου που είχε χάσει τη γυναίκα του. Του είπα: “Πρέπει να σας κόστισε πολύ αυτό που συνέβη, ο χαμός της”. Και μου απάντησε με απόλυτη σοβαρότητα: “Ου, δεν φαντάζεστε, γιατρέ μου, η κηδεία της κόστισε 20.000 ευρώ”. Καταλαβαίνετε; Εβλεπε μόνο το πρώτο επίπεδο, το πρακτικό και το μετρήσιμο. Το συναίσθημα ήταν ερμητικά κλειστό. Εδώ είναι που υπεισέρχεται και ο όρος “αλεξιθυμία”, η πιο γνωστή λέξη στην ψυχοσωματική, η οποία εισήχθη από τον σπουδαίο Πέτρο Σιφναίο, τον έλληνα καθηγητή του Χάρβαρντ. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν δύο τρόποι να ερμηνεύσει κανείς αυτή τη λέξη. Η πρώτη εκδοχή είναι η καθαρά ετυμολογική: “Στερούμαι λέξεων για το θυμικό”. Δηλαδή, το άτομο αισθάνεται κάτι, αλλά δεν έχει το λεξιλόγιο για να το περιγράψει. Η δεύτερη εκδοχή, όμως, που είναι και η πιο βαθιά κλινικά, προέρχεται από το ρήμα “αλέξω”, που σημαίνει απωθώ, διώχνω. Σε αυτή την περίπτωση, ο μηχανιστικός άνθρωπος διώχνει τις λέξεις για το θυμικό. Χτίζει έναν τοίχο προστασίας ώστε το συναίσθημα να μην εισβάλει στη λογική του και τον ταράξει».

Εχετε δει περιπτώσεις όπου η σωματική ασθένεια οδήγησε σε ριζική εσωτερική αναθεώρηση;

«Πολλές. Θυμάμαι μια γυναίκα που ζούσε με έναν απόλυτα μηχανιστικό τρόπο. Σημειολογικά θα έλεγε κανείς πως έβλεπε τον κόσμο μόνο μέσα από τις φωτογραφίες που τραβούσε. Ηθελε να τον φυλακίζει στο φιλμ, αλλά στην καρδιά της δεν έμενε τίποτα. Στην πορεία αποκαλύφθηκε το βάθος του τραύματος: είχε υποστεί μια αιμομικτική κακοποίηση, μια εμπειρία τόσο συντριπτική που την ανάγκασε να παγώσει κάθε συναίσθημα για να μπορέσει να συνεχίσει να υπάρχει. Η γυναίκα αυτή νόσησε από καρκίνο. Κάποια στιγμή ενώ η κατάσταση της υγείας της ήταν πλέον οριακή, συνέβη κάτι συγκλονιστικό. Μια μέρα στο μεσοδιάστημα από την ακτινοθεραπεία της στο νοσοκομείο και τη συνεδρία μας αποφάσισε να πάει μια βόλτα στην Πεντέλη. Πήρε ένα σουβλάκι, κάθισε σε ένα παγκάκι, κοίταγε τα δέντρα και άκουγε τα πουλιά να κελαηδούν. Αργότερα στη συνάντησή μας με κοίταξε και μου είπε: “Θεέ μου, αυτή την ομορφιά, γιατί δεν την είδα ποτέ;”. Εχει πεθάνει τόσα χρόνια αυτή η γυναίκα, αλλά δεν την ξεχνώ».

Είναι δηλαδή αναστρέψιμη η «μηχανοποίηση»;

«Αυτή είναι η δουλειά που κάνουμε ως ψυχαναλυτές: μια διαδικασία ξυπνήματος, αφύπνισης. Ακόμα και η αρρώστια – εννοώ τη σωματική ασθένεια – μπορεί να γίνει ένας δάσκαλος που σου λέει: “Δεν το έμαθες καλά, ξαναπάρ’ το αλλιώς”. Στόχος είναι να βρούμε έναν τρόπο που θα γίνουμε αντι-μηχανιστικοί. Να γίνουμε βασικά άνθρωποι που ερχόμαστε σε επαφή με την ιστορία μας και δεν τη φοβόμαστε. Που βρίσκουμε άλλους να αποδέχονται την ιστορία μας και εμείς τη δική τους».

Τι απασχολεί τους ανθρώπους σήμερα; Ποιο είναι το κυρίαρχο ερώτημα;

«Η μοναξιά. Είναι ένα θέμα εξαιρετικά σημαντικό, ειδικά όταν η μοναξιά μετατρέπεται σε ερήμωση. Δεν αναφέρομαι στη δημιουργική μοναχικότητα που μπορεί κάποιος να απολαύσει, αλλά σε μια μοναξιά που κινητοποιεί παθολογία. Είναι τόσο εκτεταμένο το φαινόμενο, που δεν είναι τυχαίο ότι στην Ιαπωνία ίδρυσαν υπουργείο Μοναξιάς. Το ίδιο συμβαίνει και στη Μεγάλη Βρετανία, όπου υπάρχει πλέον υπουργός Μοναξιάς».


Κύριε Σαββόπουλε, μπορούμε οι άνθρωποι να επανασυνδεθούμε;

«Νομίζω ναι. Είμαι πολύ αισιόδοξος. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος για να ξαναβρούμε τον εαυτό μας από το να ξανασυναντηθούμε. Πρέπει οι δρόμοι μας, από απλά περάσματα που είναι σήμερα για να τρέχουμε στις δουλειές μας, να γίνουν ξανά τόποι συνάντησης. Θα πρέπει, όπως είναι μόδα σήμερα ο ναρκισσισμός, να γίνει μόδα ο αντι-ναρκισσισμός. Να γίνουμε πιο απλοί. Να ξεχάσω την ιδιοτέλεια και να ενδιαφερθώ για τον άλλον. Οχι μόνο για το δικό μου παιδί, αλλά και για το παιδί του άλλου. Οχι μόνο για τον αδελφό μου αλλά και για τον αδελφό του άλλου. Αυτό είναι το αντίδοτο».

INFO: Το βιβλίο του Σάββα Σαββόπουλου «Ο Μηχανιστικός Άνθρωπος – Σιωπές της Ψυχής, Ρωγμές του Σώματος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.

Πηγή:

https://www.tovima.gr/print/society/o-mixanistikos-anthropos-xtizei-crtoixo-prostasias-sto-synaisthima/

Τα προνόμια των συνδρομητών του καναλιού μας στο Youtube!