Το Άρθρο και τα Είδη του - Κατηγοριοποιήσεις (Ειδησεογραφία & Ερμηνευτική Ειδησεογραφία)

Το  Άρθρο και τα Είδη του!

• 
  
  

Η ΕΙΔΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ
ΈΚΦΡΑΣΗ -ΈΚΘΕΣΗ Β'ΛΥΚΕΙΟΥ
(ΕΙΔΗΣΕΟΓΡΑΦΙΑ & ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ)

Το γεγονός και το σχόλιο στην είδηση

👉 Στη δημοσιογραφία μπορούμε να πούμε ότι διακρίνουμε δύο βασικούς τομείς: την ειδησεογραφία που ασχολείται ειδικά με την αναγραφή ειδήσεων, δηλαδή ανακοινώνει τα γεγονότα που ενδιαφέρουν τον άνθρωπο και επηρεάζουν τη ζωή του, και την ερμηνευτική δημοσιογραφία (άρθρο, σχόλιο, χρονογράφημα, γελοιογραφία), που ερμηνεύει και σχολιάζει τα γεγονότα, τις ειδήσεις. Ωστόσο, παρόλο που ο βασικός σκοπός της ειδησεογραφίας είναι η έκθεση των γεγονότων, συχνά συναντούμε σε μια είδηση και το σχόλιο του δημοσιογράφου που εκφράζει τη γνώμη ή τα συναισθήματά του: κρίνει, ερμηνεύει, επιδοκιμάζει ή αποδοκιμάζει το γεγονός.

Προβολή και διαφοροποίηση της είδησης

👉 Είδαμε ότι το σχόλιο είναι καθαρά υποκειμενικό στοιχείο σε μια είδηση. Μήπως αυτό σημαίνει ότι οι ειδήσεις που απλώς καταγράφουν ένα γεγονός, χωρίς να το σχολιάζουν, είναι εντελώς απαλλαγμένες από το υποκειμενικό στοιχείο; Φαίνεται πως αυτό δε συμβαίνει. Για παράδειγμα, η είδηση για ορισμένες απαγορεύσεις που επέβαλε το δικτατορικό καθεστώς μιας χώρας στα μέσα ενημέρωσης μπορεί να προβληθεί περισσότερο ή λιγότερο στις διάφορες εφημερίδες με τον τίτλο, την έκτασή της, την τοποθέτησή της στη σελιδοποίηση του έντυπου, ενώ μπορεί να μην παρουσιαστεί καθόλου σε κάποια εφημερίδα. Οι επιλογές αυτές, που είναι βέβαια μια υποκειμενική επέμβαση, εξαρτώνται από τη θέση του δημοσιογράφου ή της εφημερίδας απέναντι στο συγκεκριμένο δικτατορικό καθεστώς και από την ιεράρχηση που θα γίνει στις ειδήσεις της ημέρας.

👉 Η δημοσιογραφική είδηση είναι ένα είδος επικοινωνίας με μέσο το γραπτό λόγο. Ο πομπός (δημοσιογράφος) εκπέμπει ένα μήνυμα (είδηση), αλλά αυτό δε γίνεται απόλυτα και κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο αντιληπτό από όλους τους δέκτες (αναγνώστες), αφού είναι φυσικό όλοι οι δέκτες να μην έχουν τις ίδιες γνώσεις και τα ίδια βιώματα γύρω από το θέμα.

Για παράδειγμα παίρνουμε τον παρακάτω τίτλο:

[ Η «Βέροια» ξανάγινε «βασίλισσα» μετά από δέκα χρόνια! ]

Ένας αναγνώστης αδαής περί τα αθλητικά θα μπορούσε να φανταστεί ότι η είδηση αφορά την πόλη Βέροια, ίσως μάλιστα να υπέθετε ότι πρόκειται για μια αναβίωση των Ανθεστηρίων, της γιορτής των λουλουδιών που γινόταν παλαιότερα εκεί. Αντίθετα, ένας ποδοσφαιρόφιλος καταλαβαίνει ότι η είδηση αφορά την επιτυχία της ποδοσφαιρικής ομάδας «Βέροια», που στους αθλητικούς κύκλους έχει τον τίτλο «βασίλισσα», και οι αντιδράσεις του είναι ανάλογες με τη συμπάθεια ή την αντιπάθειά του προς την ομάδα. Φυσικά ακόμη και ο πρώτος αναγνώστης, που δε γνωρίζει το εξωγλωσσικό πλαίσιο1, μπορεί να κατανοήσει το μήνυμα, αν γνωρίζει τους κανόνες της στίξης και αν προσέξει ότι η λέξη «Βέροια» είναι μέσα σε εισαγωγικά, ή αν παρατηρήσει ότι η είδηση περιέχεται στην αθλητική σελίδα. Εξάλλου το νόημα του τίτλου γίνεται φανερό, όταν ο αναγνώστης διαβάσει ολόκληρη την είδηση που αποτελεί το γλωσσικό πλαίσιο2 του τίτλου.

*Εξωγλωσσικό πλαίσιο: η γνώση του κόσμου που είναι απαραίτητη για την ερμηνεία του μηνύματος.

*Γλωσσικό πλαίσιο: το τμήμα του λόγου μέσα στο οποίο εμφανίζεται ένα γλωσσικό στοιχείο.

Παρεμβολή ξένου σχολίου στην είδηση

👉 Πολλές φορές ο δημοσιογράφος, ενώ δεν εκφράζει την άποψη του για το γεγονός, περιλαμβάνει στην είδηση του το σχόλιο που έκανε για το γεγονός κάποιο άλλο πρόσωπο.

Διαπλοκή του γεγονότος με το σχόλιο στην είδηση

👉 Το σχόλιο του δημοσιογράφου ορισμένες φορές συνυφαίνεται με την ανακοίνωση του γεγονότος, πράγμα που μπορεί να παραπλανήσει τον αναγνώστη και να θεωρήσει τη γνώμη του δημοσιογράφου ως εξακριβωμένο γεγονός.

👉 Είδαμε ότι μερικές φορές, όταν το σχόλιο του δημοσιογράφου συγχέεται με την ανακοίνωση του γεγονότος, μπορεί να παραπλανηθεί ο αναγνώστης και να θεωρήσει την άποψη του δημοσιογράφου ως εξακριβωμένο γεγονός. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι τα σχόλια που εμπεριέχονται σε μια είδηση έχουν οπωσδήποτε αρνητικά αποτελέσματα. Αντίθετα, όταν ο δημοσιογράφος παραθέτει τις διάφορες ερμηνείες που υπάρχουν και εκφράζει τη δική του γνώμη με τρόπο που όλοι να το αντιλαμβάνονται ότι είναι προσωπική, φωτίζει το γεγονός και εξυπηρετεί την αλήθεια. Δείχνει ότι σέβεται τον αναγνώστη, αφού δεν του επιβάλλει την άποψή του, αλλά τον αφήνει ελεύθερο να κρίνει μόνος του.

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2676/Ekfrasi-Ekthesi_B-Lykeiou_html-empl/indexc_01.htm

• 
  

Άρθρο & Ειδησεογραφία - Λόγος των ΜΜΕ

(Πύλη για την ελληνική γλώσσα)

👉Εισαγωγή 

* Τα άρθρα των εφημερίδων διακρίνονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες με βάση τον κύριο στόχο της συγγραφής τους: 

-όσα αναφέρονται στα γεγονότα της επικαιρότητας (ειδησεογραφία, δημοσιογραφικές ειδήσεις), 

-όσα σχολιάζουν τα γεγονότα της επικαιρότητας (σχολιογραφία, άρθρα γνώμης) και 

-όσα προκαλούν τα γεγονότα της επικαιρότητας (συνεντεύξεις)

 . 

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι η διάκριση μεταξύ αυτών των κατηγοριών είναι πάντα εύκολη: όπως θα δούμε και στη συνέχεια, οι δημοσιογραφικές ειδήσεις, οι οποίες αναφέρονται σε γεγονότα, περιέχουν και στοιχεία σχολιασμού ή τα άρθρα γνώμης μπορεί να αναφέρονται (έστω και με συντομία) στα γεγονότα τα οποία σχολιάζουν κοκ.

Στη συνέχεια, θα αναφερθούμε εκτενώς στα χαρακτηριστικά της 

δημοσιογραφικής είδησης (ή ρεπορτάζ), η οποία βασίζεται στην αφήγηση γεγονότων που κρίνονται σημαντικά, άρα ανακοινώσιμα στο ευρύ κοινό, και μπορεί, εκτός από κείμενο, να περιλαμβάνει εικόνες σχετικές με το γεγονός που περιγράφεται. 

 Ιδιαίτερα όσες δημοσιογραφικές ειδήσεις δημοσιεύονται και στο διαδίκτυο μπορεί να συνοδεύονται όχι μόνο από εικόνες, αλλά και από βιντεοκλίπ. Η δημοσιογραφική είδηση αποτελεί κειμενικό είδος το οποίο εντάσσεται σε αυτό που κοινώς ονομάζουμε δημοσιογραφικός λόγος και, ακόμη ευρύτερα, λόγος των ΜΜΕ.

👉 Από τι αποτελείται μια δημοσιογραφική είδηση; 

Σε μια δημοσιογραφική είδηση εντοπίζουμε τα εξής συστατικά:

1.      Οι περισσότερες δημοσιογραφικές ειδήσεις χτίζονται γύρω από ένα κεντρικό γεγονός, 

 συνήθως μια νέα πληροφορία, που θεωρείται ότι δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του κοινού ή ότι παραβιάζει κάτι που θεωρείται γενικά κανόνας ή η συνήθης πορεία των πραγμάτων.

2.      Το γεγονός αυτό πλαισιώνεται από πληροφορίες για τον τόπο, τον χρόνο και τους ανθρώπους που συμμετείχαν σε αυτό, ενώ ακολουθείται από τα αποτελέσματά του και τη σημασία τους για το αναγνωστικό κοινό

 .

3.      Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η περίληψη των γεγονότων 

 η οποία δίνεται συνήθως στον τίτλο της είδησης και ενδεχομένως στην αρχική της παράγραφο, στοιχεία που αποσκοπούν στο να προσελκύσουν το αναγνωστικό κοινό.

4.      Η αξιολόγηση του/της δημοσιογράφου για τα εξιστορούμενα γεγονότα βρίσκεται σε διαφορετικά σημεία του κειμένου

  (με τη μορφή σχολίων, αξιολογικών επιθέτων, επιρρημάτων, θετικά ή αρνητικά «φορτισμένων» λέξεων κλπ.) και δεν πάντα είναι εύκολο να εντοπιστεί από το αναγνωστικό κοινό.

👉 Ποιος είναι ο στόχος του/της δημοσιογράφου;

Κύριο μέλημα του δημοσιογράφου είναι να αποφύγει να δημιουργήσει στους αναγνώστες του το αίσθημα απορίας που εκφράζεται με ερωτήματα όπως Γιατί μας το έγραψε αυτό;, Είναι είδηση αυτό;, Τι μας ενδιαφέρει αυτό; 

 Το ειδησεογραφικό υλικό επιλέγεται ακριβώς επειδή διαφοροποιείται από ό,τι θεωρείται αναμενόμενο. 

Αντίθετα, η προσδοκώμενη εξέλιξη των γεγονότων δεν έχει ειδησεογραφικό ενδιαφέρον. 

 Η διαφοροποίηση αυτή δηλώνεται μέσα από την παρουσίαση των γεγονότων, η οποία μπορεί συχνά να περιλαμβάνει επαναλήψεις και να μην ακολουθεί τη σειρά που συνέβησαν τα γεγονότα στην πραγματικότητα.

 

👉 Τι θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας διαβάζοντας μια δημοσιογραφική είδηση;

·         Οι ειδήσεις που διαβάζουμε ή ακούμε καθημερινά, σε αντίθεση με ό,τι μπορεί να πιστεύεται συνήθως, 

δεν αποτελούν «αληθινή» και «αντικειμενική» απόδοση των γεγονότων 

 που συνέβησαν στην πραγματικότητα.

·         Τα γεγονότα διατάσσονται και εξιστορούνται με τέτοιον τρόπο ώστε να παρουσιάζουν την αντίληψη των δημοσιογράφων γι’ αυτά

:  οι δημοσιογράφοι πρώτα επιλέγουν ορισμένα από τα γεγονότα που συμβαίνουν στην πραγματικότητα. Έπειτα τα μεταδίδουν συνοδεύοντάς τα από τις δικές τους αξιολογήσεις σχετικά με το τι είναι «σημαντικό» να πληροφορηθεί το αναγνωστικό κοινό και συχνά τι από όσα έγιναν είναι «σωστό» ή «λάθος», «δίκαιο» ή «άδικο», «καλό» ή «κακό» κλπ.

·         Συνεπώς, 

διαφορετικές εφημερίδες έχουν διαφορετικές ειδήσεις ή προβάλλουν ως είδηση τα ίδια γεγονότα με διαφορετικό τρόπο ή με διαφορετική έμφαση

 .

·         Τελικά, 

καμία είδηση δεν αποτελεί μια ουδέτερη αναπαράσταση ενός γεγονότος, αλλά μια κατασκευασμένη και «χρωματισμένη» αναπαράσταση του κόσμου μέσω της γλώσσας. 

 

👉 Τι μάθαμε για τη δημοσιογραφική είδηση;

·         Οι δημοσιογραφικές ειδήσεις αποτελούν αφηγήσεις γεγονότων τα οποία κρίνονται από τους/ις δημοσιογράφους «ενδιαφέροντα» ή και «σημαντικά» για το ευρύ κοινό.

·         Τέτοιες αφηγήσεις εμφανίζονται με συγκεκριμένη δομή που περιλαμβάνει, πέρα από το ίδιο το γεγονός, την περίληψή του, τον χώρο, τον χρόνο και τους ανθρώπους που συμμετείχαν σε αυτό, τα αποτελέσματά του και την αξιολόγηση όλων των παραπάνω.

·         Στόχος της παραπάνω δομής είναι η προσέλκυση του ενδιαφέροντος του αναγνωστικού κοινού.

·         Οι δημοσιογραφικές ειδήσεις δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση «αντικειμενικές» και «ουδέτερες» αναπαραστάσεις της πραγματικότητας, αλλά περιέχουν (λιγότερο ή περισσότερο εμφανείς) αξιολογήσεις που επιδιώκεται να μεταδοθούν στο κοινό.

https://www.greek-language.gr/digitalResources/modern_greek/tools/lexica/glossology_edu/lemma.html?id=182

• Το Άρθρο

Έκφραση -Έκθεση Γ'Λυκείου

👉Το άρθρο είναι δημοσίευμα σε εφημερίδα ή σε περιοδικό που πραγματεύεται ένα ειδικό, επίκαιρο θέμα γενικού ενδιαφέροντος. Με το κύριο άρθρο, που δημοσιεύεται στην πρώτη σελίδα, η εφημερίδα εκφράζει τη γνώμη της για το σημαντικότερο γεγονός της ημέρας. Το κύριο άρθρο είναι ανυπόγραφο ή ενυπόγραφο και γράφεται ή από τον εκδότη, το διευθυντή, τον αρχισυντάκτη της εφημερίδας ή και από έναν ειδικό συνεργάτη (αρθρογράφο) [που βρίσκεται στην ιεραρχία μετά τον αρχισυντάκτη]. Εκτός από κύριο άρθρο δημοσιεύονται στον τύπο και άλλα άρθρα ποικίλου περιεχομένου (οικονομικού, πολιτικού, κοινωνικού) με τα οποία οι δημοσιογράφοι αναλύουν και σχολιάζουν τις κυριότερες ειδήσεις. Συχνά, ωστόσο, στον τύπο εκτός από τους δημοσιογράφους, αρθρογραφούν και άλλοι, π.χ. επιστήμονες, συγγραφείς, πολιτικοί, καλλιτέχνες, ως τακτικοί ή περιστασιακοί συνεργάτες, για να εκφράσουν τις απόψεις τους πάνω σε ποικίλα θέματα που άπτονται της επικαιρότητας. Τα άρθρα αυτά δημοσιεύονται κάτω από διάφορους τίτλους π.χ. «Ιδέες», «Γνώμες», «Διάλογος» κτλ. ή κατατάσσονται σε θεματικές ενότητες π.χ. «Υγεία», «Επιστήμη», «Κοινωνία» κτλ. Εκτός από τα παραπάνω άρθρα που αφορμώνται από την επικαιρότητα και δημοσιεύονται σε εφημερίδες και περιοδικά ποικίλης ύλης, υπάρχουν και τα καθαρά επιστημονικά άρθρα, που παρακολουθούν τις εξελίξεις της επιστήμης σε διάφορους τομείς. Τα άρθρα αυτά δημοσιεύονται σε ειδικά έγκριτα επιστημονικά περιοδικά και απευθύνονται σε κοινό με ειδικές γνώσεις πάνω σε κάποιον επιστημονικό τομέα.

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2678/Ekfrasi-Ekthesi_G-Lykeiou_html-empl/indexd_00.html

Το Άρθρο

Σπυρίδων Κ. Κούτρας - Υπαπ. Η. Ζουρούδη

ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΘΡΟ

👉 Το άρθρο είναι κείμενο του δημοσιογραφικού λόγου.

👉 Είναι κείμενο της ερμηνευτικής δημοσιογραφίας, το οποίο, ωστόσο, διατηρεί χαρακτηριστικά της ειδησεογραφίας (πληροφοριακός χαρακτήρας). 

👉 Δημοσιεύεται σε εφημερίδα, σε περιοδικό, στο Διαδίκτυο κ.α.

Το περιεχόμενο του δημοσιογραφικού άρθρου

👉 Περιεχόμενο του άρθρου είναι ο σχολιασμός, η ερμηνεία και η αξιολόγηση επίκαιρου σημαντικού γεγονότος/θέματος: κοινωνικού, πολιτικού, οικονομικού κ.α.΄Ενα άρθρο μπορεί, επίσης, να αναφέρεται σε ζητήματα ευρύτερου επιστημονικού, εγκυκλοπαιδικού και καλλιτεχνικούυ ενδιαφέροντος, που σε κάποια στιγμή αποτέλεσαν θέμα επικαιρότητας και εξακολουθούν να απασχολούν την κοινή γνώμη.

Ο σκοπός του αρθρογράφου

👉 να ενημερώσει

👉να προβληματίσει και

👉να πείσει το κοινό.

Η δομή του δημοσιογραφικού άρθρου

👉Η δομή του άρθρου είναι τυπική, λογική.

👉Συνήθως, προηγείται ως αφόρμηση η αναφορά σε επίκαιρο γεγονός και ακολουθούν οι απόψεις, τα σχόλια του αρθρογράφου.

Η τυπική δομή του άρθρου έχει ως εξής:

* Ο τίτλος

* Ο πρόλογος:

Εκτίθεται το θέμα ή/και η προβληματική του αρθρογράφου.

* Το κύριο μέρος:

Παράθεση επαρκούς αποδεικτικού υλικού για:

-Διασαφήνιση της βασικής ιδέας/άποψης/θέσης του αρθρογράφου.

-Τεκμηρίωση της ιδέας/άποψης/θέσης που διατυπώθηκε.

-Ανασκευή της αντίθετης θέσης/άποψης.

* Ο επίλογος:

Συμπυκνωμένη θεώρηση των θέσεων του κύριου μέρους, συμπεράσματα.

Το ύφος - Η γλώσσα του δημοσιογραφικού άρθρου

👉 Το ύφος του λόγου στο άρθρο είναι απλό, σοβαρό, ουδέτερο και πληροφοριακό, καθώς επιδιώκεται η αντικειμενικότητα στην παρουσίαση των πληροφοριών, των απόψεων και των εκτιμήσεων.

👉 Χρησιμοποιείται, κυρίως, το γ' ρηματικό πρόσωπο σε συνδυασμό με οριστική έγκλιση και ενεστώτας χρόνος (επικαιρικότητα).

👉 Επικρατεί η αναφορική λειτουργία της γλώσσας και, στον βαθμό που ο αρθρογράφος επιδιώκει να πείσει τον δέκτη για τις απόψεις του, χρησιμοποιεί στοιχεία της γλώσσας της επιχειρηματολογίας.

👉Βέβαια, ένας αρθρογράφος μπορεί ορισμένες φορές να υιοθετήσει ένα ύφος αρκετά προσωπικό, από το οποίο δε λείπουν η προφορικότητα, ο τόνος οικειότητας, το χιούμορ, η ποιητική χρήση της γλώσσας, ακόμη και το σκώμμα ή η ειρωνία κ.λπ.

 

ΤΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΑΡΘΡΟ

Θεωρία

Ο επιστημονικός λόγος – Το επιστημονικό άρθρο

👉 Στο επιστημονικό άρθρο, ειδικότερα στο εκλαϊκευμένο, παρουσιάζονται θέματα της επιστήμης με τρόπο κατανοητό από το ευρύ κοινό, τον μέσο δηλαδή άνθρωπο, στον οποίο και απευθύνεται. Η εκλαΐκευση της επιστήμης μπορεί να γίνεται σε γραπτή μορφή από επαγγελματίες επιστημονικούς δημοσιογράφους ή από τους ίδιους τους επιστήμονες. Αυτού του είδους τα άρθρα δημοσιεύονται σε εφημερίδες, σε περιοδικά και σε ιστοσελίδες.

Χαρακτηριστικά της γλώσσας και του ύφους του επιστημονικού λόγου – επιστημονικού άρθρου

👉 Το επιστημονικό άρθρο, παρόλο που επιστημονικά θέματα παρουσιάζονται σε αυτό με απλό και κατανοητό για το ευρύ κοινό τρόπο, διατηρεί τα χαρακτηριστικά του επιστημονικού λόγου.

👉 Ο επιστημονικός λόγος είναι περιγραφικός, ερμηνευτικός, αποδεικτικός, απρόσωπος, αντικειμενικός, ορθολογικός. Ειδικότερα, κύρια χαρακτηριστικά του είναι:

- Η προσεκτική τεκμηρίωση μιας άποψης με έγκυρα επιστημονικά δεδομένα.

- Η κριτική στάση απέναντι στη σχετική βιβλιογραφία.

- Η επιδίωξη της αντικειμενικότητας: ονοματοποίηση, παθητική σύνταξη, γ ́ρηματικό πρόσωπο, οριστική έγκλιση και γενικά η χρήση της γλώσσας της επιχειρηματολογίας.

- Ύφος απρόσωπο, αντικειμενικό, σύνθετο και επίσημο.

- Η ακρίβεια και η σαφήνεια στη διατύπωση.

- Η χρήση λέξεων και φράσεων που δηλώνουν έλλειψη βεβαιότητας, π.χ. ίσως, μάλλον, πιθανόν κ.ά.

- Η αυστηρή λογική οργάνωση (αλληλουχία).

- Το ειδικό λεξιλόγιο, δηλαδή ειδικοί όροι που χρησιμοποιούνται σε μια συγκεκριμένη επιστήμη.

- Η επεξήγηση δυσνόητων επιστημονικών όρων.

- Η επίκληση στη λογική ως τρόπος πειθούς, με επιχειρήματα και τεκμήρια ως μέσα πειθούς και η επίκληση στην αυθεντία (βιβλιογραφία).

Από το βιβλίο των Σπυρίδωνος Κ. Κούτρα – Υπαπαντής Η. Ζουρούδη, Νεοελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία, Γράψ’ το έτσι!, εκδόσεις «Σαββάλας», 2022.

 

https://peistikoslogos.blogspot.com/2023/03/blog-post.html

https://www.savalas.gr/el/products/%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%88-%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CF%84%CF%83%CE%B9-%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B3%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%84%CE%B5%CF%87%CE%BD%CE%B9%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%B1%CE%BE%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BB%CF%85%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CF%82-%CE%B5%CE%BE%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82

Το Άρθρο

Μαρία Κάππου

Άρθρο-Ερμηνευτική Δημοσιογραφία

Ενημέρωση και σχολιασμός της επικαιρότητας

Πρόθεση και γλωσσικές επιλογές-ύφος 

Α. Όταν ο αρθρογράφος σχολιάζει ένα θέμα της επικαιρότητας (πολιτικό, κοινωνικό, αθλητικό, πολιτιστική εκδήλωση κ.λπ.) τότε πρόθεσή του είναι να σχολιάσει την επικαιρότητα (άρθρα γνώμης). Η πρόθεσή του είναι μέσω του σχολιασμού, της περιγραφής ορισμένων καταστάσεων, την αξιολόγηση επιλογών ή συμπεριφορών, αποφάσεων, είναι να μοιραστεί τον προβληματισμό του ώστε να ευαισθητοποιήσει τους αναγνώστες. Σε αυτές τις περιπτώσεις η οπτική του είναι υποκειμενική και γι΄αυτό μπορεί ορισμένες φορές να υιοθετήσει ένα ύφος αρκετά προσωπικό, με υφολογική ποικιλία, εναλλαγή ρηματικών προσώπων, που προσδίδουν ένα  τόνο οικειότητας. Επίσης, μπορεί να αξιοποιείται το χιούμορ, η ποιητική χρήση της γλώσσας, ακόμη και το σκώμμα ή η ειρωνεία, κ.τ.λ. (σε άρθρα με κοινωνικό ή πολιτιστικό χαρακτήρα, σε χρονογραφήματα, σε άρθρα που δημοσιεύονται σε ιστοσελίδες και απευθύνονται σε ευρύτερο αναγνωστικό κοινό)   

Β. Εκτός από τα παραπάνω άρθρα που αφορμώνται από την επικαιρότητα και δημοσιεύονται σε εφημερίδες και περιοδικά ποικίλης ύλης, υπάρχουν και τα καθαρά επιστημονικά άρθρα, που παρακολουθούν τις εξελίξεις της επιστήμης σε διάφορους τομείς. Τα άρθρα αυτά δημοσιεύονται σε ειδικά έγκριτα επιστημονικά περιοδικά και απευθύνονται σε κοινό με ειδικές γνώσεις πάνω σε κάποιον επιστημονικό τομέα. Η πρόθεση των συγγραφέων είναι η πληροφόρηση, η ενημέρωση με αντικειμενική οπτική. Γι΄αυτό, ο αρθρογράφος χρησιμοποιεί πολλές φορές ειδικό λεξιλόγιο και υιοθετεί συχνά ύφος σοβαρό, ουδέτερο καθώς προσεγγίζει το θέμα του με εξηγήσεις και αποδεικτικό λόγο.(΄Αρθρα επιστημονικού ή πολιτικού περιεχόμενου, τα οποία των οποίων οι συγγραφείς είναι ειδικοί στο θέμα.)   

Σημείωση για την παραγωγή λόγου  🆘🆘🆘

👉 Με βάση τα παραπάνω στοιχεία για τα είδη και το υφολογικό επίπεδο των άρθρων, στην Παραγωγή λόγου, όταν το άρθρο που συντάσσουμε θα δημοσιευθεί στη σχολική εφημερίδα, σε σχολικό περιοδικό ή σε ιστολόγιο το ύφος του αποκτά προσωπικό χαρακτήρα, οικείο τόνο. Σε αυτή την περίπτωση, αποφεύγουμε τις λόγιες λέξεις, προτιμούμε  την Ενεργητική Σύνταξη με έμφαση στην περιγραφή της πραγματικότητας για να επιτευχθεί πρωτοτυπία περιεχομένου και αμεσότητα ύφους. Επίσης, στα ερωτήματα που ζητούν την προσωπική μας γνώμη, μπορούμε να χρησιμοποιούμε και α΄ ενικό ρημ. πρόσωπο (κατά τη γνώμη μου, νομίζω, προτιμώ, έχω την αίσθηση, θα ήθελα, θα προτιμούσα  κ.λπ) και α΄ πληθυντικό πρόσωπο. 

👉 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΡΘΡΟ:

Το άρθρο κινείται στον χώρο της ερμηνευτικής δημοσιογραφίας. Είναι δημοσίευμα σε εφημερίδα ή περιοδικό που πραγματεύεται ένα ειδικό, επίκαιρο θέμα γενικού ενδιαφέροντος. Οι δημοσιογράφοι αναλύουν, ερμηνεύουν και σχολιάζουν της κυριότερες ειδήσεις. Συχνά ωστόσο στον τύπο, εκτός από της δημοσιογράφους, αρθρογραφούν και άλλοι, π.χ. επιστήμονες, συγγραφείς, πολιτικοί, καλλιτέχνες, ως τακτικοί ή περιστασιακοί συνεργάτες, για να εκφράσουν της απόψεις της για ποικίλα θέματα που άπτονται της επικαιρότητας. Το άρθρο είναι συνήθως συντομότερο από το δοκίμιο. Πρέπει ωστόσο να προσθέσουμε ότι τα ερμηνευτικά άρθρα έχουν πολλά κοινά σημεία με το δοκίμιο.

👉 ΠΟΜΠΟΣ:

Αρθρογράφος-μαθητής

Αυτό που ζητείται συνήθως από σένα είναι να συντάξεις ένα ερμηνευτικό άρθρο, το οποίο θα δημοσιευτεί σε κάποιο έντυπο και στο οποίο να διατυπώνεις της απόψεις σου με αφορμή κάποιο θέμα ή γεγονός.

👉 ΘΕΜΑΤΑ-ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ:

• Άλλοτε ζητείται να ερμηνεύσεις ένα φαινόμενο-πρόβλημα

• Άλλοτε να προβάλεις και να αιτιολογήσεις κάποια άποψη

• Άλλοτε να παρουσιάσεις σκέψεις/προβληματισμούς αναφορικά με κάποιο θέμα

👉 ΣΚΟΠΟΣ:

Ο σκοπός είναι να πείσεις για την ορθότητα των απόψεών σου, καθώς σχολιάζεις τα θέματα/γεγονότα.

👉 ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:

Το άρθρο υποθετικά θα δημοσιευτεί στην εφημερίδα ή το περιοδικό του σχολείου σου ή σε κάποιο τοπικό ή μαθητικό έντυπο.

👉 ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ - ΔΕΚΤΗΣ:

Τα χαρακτηριστικά του αναγνωστικού κοινού εξαρτώνται από το είδος του εντύπου στο οποίο θα γίνει η δημοσίευση του άρθρου, διότι η ηλικία, το μορφωτικό επίπεδο, οι κοινωνικές εμπειρίες και τα βιώματα διαφοροποιούν την προσέγγιση του άρθρου. Π.χ. Διαφορετικά απευθύνεσαι σε μαθητικό ή νεανικό αναγνωστικό κοινό και διαφορετικά σε αναγνωστικό κοινό ενηλίκων.

👉 ΓΛΩΣΣΑ - ΎΦΟΣ:

Οι γλωσσικές επιλογές εξαρτώνται από το αναγνωστικό κοινό στο οποίο απευθύνεσαι.

• Όταν το αναγνωστικό κοινό είναι μαθητές, το ύφος μπορεί να είναι απλό, φυσικό, ανεπιτήδευτο.

• Όταν το αναγνωστικό κοινό είναι ενήλικες, το ύφος μπορεί να είναι τυπικό, επίσημο και θα υλοποιηθεί με τη χρήση λόγιου και ειδικού λεξιλογίου, όπως συμβαίνει και στο αποδεικτικό δοκίμιο.

https://www.mariakappou.gr/wp-content/uploads/2025/04/%CE%91%CE%A1%CE%98%CE%A1%CE%9F-%CE%95%CE%99%CE%94%CE%97-%CE%A0%CE%A1%CE%9F%CE%98%CE%95%CE%A3%CE%95%CE%99%CE%A3-%CE%9A%CE%91%CE%99-%CE%93%CE%9B%CE%A9%CE%A3%CE%A3%CE%99%CE%9A%CE%95%CE%A3-%CE%95%CE%A0%CE%99%CE%9B%CE%9F%CE%93%CE%95%CE%A3.pdf

https://www.mariakappou.gr/wp-content/uploads/2019/12/4-%CE%84%CE%91%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%BF.pdf

https://www.mariakappou.gr/

Τα σύμβολα !

Νεοελληνική Γλώσσα & Λογοτεχνία Γ’ Λυκείου:

«Τα σύμβολα στη λογοτεχνία»

👉 Τα σύμβολα αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ποίησης, αλλά και της καθημερινότητάς μας ευρύτερα. Ένα πρόσωπο, ένα ζώο, ένα πράγμα, ένας τόπος, ένα αντικείμενο, ένα γεγονός… αρκετά συχνά λαμβάνουν ευρύτερες διαστάσεις, συμβολίζοντας μια κατά κανόνα αφηρημένη έννοια. Τα αντικείμενα του εξωτερικού κόσμου γίνονται σύμβολα εσωτερικών, ψυχικών καταστάσεων. Το νοηματικό βάρος του κειμένου, με αυτό τον τρόπο, δείχνει να διευρύνεται και να αφήνει περιθώρια πολλών και ποικίλων ερμηνειών από το αναγνώστη.

👉 Για τους συμβολιστές, κάθε εντύπωση που έχουμε είναι μοναδική και ανεπανάληπτη και επομένως είναι δύσκολο να αποδοθεί με τη συμβατική γλώσσα, αλλά με την ιδιαίτερη γλώσσα των συμβόλων.

👉 Βασικό χαρακτηριστικό, εξάλλου, των συμβόλων είναι και η διαχρονικότητά τους. Θα λέγαμε πως λειτουργεί μια μορφή «σύμβασης», η οποία έχει πλέον καθιερωθεί μέσα από μια πολύχρονη παράδοση και από μια εμπειρία, η οποία κληροδοτείται από τη μια στην άλλη γενιά. Έτσι, τα σύμβολα αυτά που είναι δεμένα με την πρακτική-καθημερινή ζωή μας, είναι τελικά ευανάγνωστα και κατανοητά σε όλους.

👉 Συνειρμικά οδηγούν τον αναγνώστη σε μία άλλη διάσταση της έννοιας, ενώ πάντα μια μεταφορά συνοδεύει απαραιτήτως κάθε έννοια-σύμβολο, υπερβαίνοντάς την, καθώς αποδίδουν έντονα τις ψυχικές διαθέσεις και τα συναισθήματα του ποιητικού υποκειμένου. Οι ιδέες και τα συναισθήματα δεν λέγονται «καθαρά», υπονοούνται και υποβάλλονται μέσω εικόνων – συμβόλων, γοητεύοντας και συνάμα ενεργοποιώντας τη φαντασία μας.

👉 Βέβαια, τα σύμβολα δυσκολεύουν κάπως την «ανάγνωση» του ποιήματος, καθώς ο αναγνώστης καλείται να λύσει «γρίφους» και να δώσει το προσωπικό του στίγμα στην «ανάγνωση» και κατανόηση του ποιήματος. Ο ρόλος του είναι σημαντικός, καθώς οι εμπειρίες και οι γνώσεις του θα βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Το σύμβολο έχει κάποια συγκεκριμένη λειτουργία μέσα στο ποίημα. 

👉 Εκφράζει μια ιδέα ή μια αφηρημένη έννοια και η κατανόησή του προϋποθέτει την πράξη και το γεγονός της ερμηνείας. Αυτή ακριβώς τη λειτουργία καλείται να ερμηνεύσει και να αποκωδικοποιήσει/αποκωδικεύσει ο αναγνώστης του, για να μπορέσει έτσι να κατανοήσει τη σημασία τους και τα νοήματα-έννοιες που κρύβονται πίσω από αυτό. Αυτή, ακριβώς, η κατανόηση των συμβόλων συνιστά την πράξη της ερμηνείας τους.

👉 Ειδικά τώρα για τη χρήση των συμβόλων στη λογοτεχνία, πρέπει να σημειωθεί ότι η χρησιμοποίησή τους προσδίδει στα κείμενα: πύκνωση λόγου, διεύρυνση νοημάτων, διαχρονικό χαρακτήρα σε πρόσωπα και καταστάσεις, πρωτοτυπία, παραστατικότητα, αμεσότητα και, παράλληλα, καθιστά τη λογοτεχνική γραφή δεκτική πολλών ερμηνειών. Τα σύμβολα μεταμορφώνουν την πραγματικότητα, εκφράζουν τη διάθεση του ποιητικού υποκειμένου και συμβάλλουν στην πολυσημία του λόγου!

👉 Κάθε πολιτιστική κοινότητα παράγει τα δικά της σύμβολα. Συνεπώς, τα σύμβολα συνδέονται αναπόσπαστα με τον πολιτισμό στον οποίο ανήκουμε και ο οποίος τελικά τα παράγει και τα συντηρεί. Είναι «προϊόντα» του πολιτισμού μιας ανθρώπινης κοινότητας και δημιουργούνται μέσα από περίπλοκες διεργασίες.

👉 Αυτονόητο, βέβαια, ότι η ποιητική τέχνη είναι σε θέση και τα πιο απλά πράγματα να τα μετατρέψει και να τα κάνει να λειτουργήσουν ως σύμβολα. 

👉 Ένα ποίημα βρίθει από σύμβολα. Στην πεζογραφία σπανίζει τέτοια πυκνότητα συμβόλων.

👉 Ένα σύμβολο μπορεί να έχει και αρχετυπικές διαστάσεις. Να είναι κάποιου είδους αρχέτυπο. Αρχέτυπο είναι κάτι που έχει λίγο πολύ το ίδιο νόημα σε όλους τους πολιτισμούς, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου. Και μάλιστα η σημασία του έχει μείνει αναλλοίωτη για χιλιάδες χρόνια. 

Σύμβολα που συναντάμε συχνά στην ποίηση:

Μια παλιά λ.χ. άμαξα με άλογα μπορεί να γίνει ένα σύμβολο που να εκφράζει το χρώμα, την ατμόσφαιρα, την ιδιαιτερότητα και το διαφορετικό τρόπο ζωής αλλοτινών και περασμένων εποχών, μέσα από την οποία εκφράζει ο ποιητής τη νοσταλγία του για το παρελθόν.
Ο Παρθενώνας είναι το σύμβολο των Αθηνών.

Ο Λευκός Πύργος το σύμβολο της Θεσσαλονίκης.
Το περιστέρι είναι το σύμβολο της ειρήνης.
Το αηδόνι στον Σεφέρη («Ελένη») συμβολίζει τη μουσική αρτιότητα.
Η τρίαινα συμβολίζει το θαλασσινό θεό Ποσειδώνα.
Ο σταυρός είναι το σύμβολο του χριστιανισμού (αλλά και του μαρτυρίου).
Στην ποιητική σύνθεση του Κ. Παλαμά «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου», το βασικό πρόσωπο της ποιητικής γραφής, δηλαδή ο Γύφτος, λειτουργεί ως ένα σύμβολο που εκφράζει την ελεύθερη, την ανυπότακτη και την απροσκύνητη ψυχή και συνείδηση· είναι ο άνθρωπος «ο χαλαστής και ο πλάστης».
Οι Βάρβαροι στον Καβάφη συμβολίζουν την ανάγκη και επιθυμία για αλλαγή και επιστροφή σε προγενέστερες μορφές διαβίωσης αλλά και την απλοποίηση της κοινωνικής ζωής. .
Η Ιθάκη συμβολίζει τους υψηλούς στόχους που θέτει ο καθένας στη ζωή του.
Τα τείχη το αίσθημα του εγκλωβισμού.
Η Αλεξάνδρεια, η πόλη του Καβάφη, συμβολίζει όλα όσα έχουμε επιθυμήσει και αποκτήσει με αγώνα στη ζωή μας, καθώς και ό,τι πρέπει να στερηθούμε όταν δυστυχώς φτάσει η στιγμή της ήττας στη ζωή μας.
Στην ποίηση του Eλύτη, γράφει ο κριτικός A. Kαραντώνης, «η φύση αποσπασμένη από τους άξονες της ακινησίας της και από τον άμεσο υποκειμενισμό του ποιητή ξετυλίγεται οργανικά και θεαματικότατα σαν όραμα καταπληκτικό».
O ήλιος γίνεται το κατ’ εξοχήν σύμβολο της ποιητικής τεχνικής και ενώνει υπό την εποπτεία του τον κόσμο. Συμβολίζει τη δικαιοσύνη, την ελπίδα, τη γνώση, την αλήθεια, το πανανθρώπινο ιδεώδες, τη χαρά, την εθνική δικαίωση, το φως…
Η ελληνική θάλασσα ήταν πάντα ένα από τα πιο αγαπημένα θέματα των νεοελλήνων λογοτεχνών. Άλλοτε ήρεμη, άλλοτε φουρτουνιασμένη ήταν σταθερή πηγή έμπνευσης. Στην ποίηση του Κ. Βάρναλη εκφράζει την επιθυμία του ποιητή να φύγει μακριά από τα βάσανα της καθημερινής ζωής. Στον Α. Καρκαβίτσα («Λόγια της πλώρης») την περιπέτεια και «αληθινή ζωή». Στον Ν. Βρεττάκο την αγάπη για τη ζωή. Στον Ο. Ελύτη «Μαρία Νεφέλη») τις πολλές αντιθέσεις. «…Για πολλούς από μας οι πλώρες των καραβιών έχουν μια θέση στο παιδικό μας εικονοστάσι» ομολογεί ο Σεφέρης, και ο Ρίτσος στο όψιμο «Τερατώδες αριστούργημα» θυμάται πως έμενε ώρες και ώρες από μικρό παιδί στον βράχο της Μονεμβασιάς «με ασάλευτα τα βλέφαρά μου // αγνάντια στη Μυρτώα Θάλασσα αντιγράφοντας τη στάση ενός μαρμάρινου Ποσειδώνα». «Πρέπει να ξέρεις ν ́αρπάξεις τη θάλασσα από τη μυρωδιά για να σου δώσει το καράβι και το καράβι να σου δώσει τη Γοργόνα και η Γοργόνα τον Μεγαλέξαντρο και όλα τα πάθη του Ελληνισμού»(Οδ. Ελύτης, Ανοιχτά χαρτιά, εκδ. Αστερίας, Αθ. 1974,σ. 44)
Τα βιβλικά πρόσωπα (Ιώβ, Χριστός, Μαρία/Παναγία) και τα τοπωνύμια (Γολγοθάς) αισθητικοποιούν αναλόγως τα πάθη του ανθρώπου.
Το πιάνο στον Ρίτσο συμβολίζει το αίσθημα της διάλυσης, της καταστροφής.
Το ρόδο είναι ένα διαχρονικό σύμβολο στην ποίηση και τη λογοτεχνία που εκφράζει την αισιοδοξία, τη δημιουργικότητα και τη χαρά της ζωής. Το ματωμένο, από την άλλη, είναι μία λέξη που χαρακτηρίζει την νεοελληνική ιστορία, εκφράζοντας τον πόνο, την αγωνία, τις τραγωδίες που έχει ζήσει αυτός ο λαός και έχει αποτυπωθεί ως σύμβολο σε δεκάδες έργα, ποιήματα και πεζογραφήματα που έχουν μείνει διαχρονικά.
Οι Κύκλωπες και οι Λαιστρυγόνες συμβολίζουν τις φοβίες των ανθρώπων και τα εμπόδια στην επίτευξη των στόχων.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ:

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης

Θερμοπύλες

Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή τωνόρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.Ποτέ από το χρέος μη κινούντες·δίκαιοι κι ίσιοι σ’ όλες των τες πράξεις, αλλά με λύπη κιόλας κι ευσπλαχνία·γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι ότανείναι πτωχοί, πάλ’ εις μικρόν γενναίοι,πάλι συντρέχοντες όσο μπορούνε·πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες, πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους. Και περισσότερη τιμή τούς πρέπειόταν προβλέπουν (και πολλοί προβλέπουν)πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,κι οι Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε. [1901, 1903*]

ΘΕΜΑ:

Στο παραπάνω ποίημα οι "Θερμοπύλες"μπορεί να θεωρηθούν σύμβολο. Τι νομίζετε ότι συμβολίζουν;

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ:

Στο ποίημα του Κ.Π. Καβάφη "Θερμοπύλες" μπορούμε να θεωρήσουμε ότι οι Θερμοπύλες συμβολίζουν έναν ανώτερο σκοπό, ένα ιδανικό, το οποίο οι άνθρωποι θέτουν στη ζωή τους και το υπερασπίζονται σταθερά και ανυποχώρητα. Το περιεχόμενο των Θερμοπυλών δεν προσδιορίζεται από το ποίημα και η αοριστία του περιεχομένου εξυπηρετεί τη γενίκευση. Ο αναγνώστης δηλαδή μπορεί να προσδώσει το δικό του περιεχόμενο, ανάλογα με το ιδανικό για το οποίο θεωρεί ο ίδιος ότι αξίζει να αφιερώσει κάποιος τη ζωής του. Με το ποίημα αυτό ο Καβάφης επαινεί τους ανθρώπους ("Τιμή σ' εκείνους...") που έχουν ηθικές αρχές και παραμένουν αμετακίνητοι σε αυτές.

Βιβλιογραφία:

Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων, ΟΕΔΒ

https://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/4716/Lexiko-Logotechnikon-Oron_Gymnasiou-Lykeiou_html-apli/

Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας ,Αλέξανδρος Αργυρίου

Άρης Ιωαννίδης 

https://www.schooltime.gr/2019/07/20/nea-ellinika-g-likeiou-sineksetasi-glossas-logotexnias-ta-simvola-stin-poiisi/

ΦΩΤΗΣ ΔΟΥΣΟΣ

https://neoplanodion.gr/2022/12/14/symbola-kai-arxetypa/

ΣΠΥΡΙΔΩΝ Κ. ΚΟΥΤΡΑΣ - ΥΠΑΠΑΝΤΗ Η. ΖΟΥΡΟΥΔΗ

https://www.savalas.gr/el/products/%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%88-%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CF%84%CF%83%CE%B9-%CE%BD%CE%B5%CE%BF%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B3%CE%BB%CF%89%CF%83%CF%83%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%BF%CF%84%CE%B5%CF%87%CE%BD%CE%B9%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CF%82-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%B1%CE%BE%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BB%CF%85%CE%BA%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%B9%CF%82-%CF%80%CE%B1%CE%BD%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B5%CF%82-%CE%B5%CE%BE%CE%B5%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82

Η συνοχή της περίληψης - Θεματολογικοί Ενδείκτες

Η συνοχή της περίληψης

👉 Θα πρέπει εξ αρχής να διευκρινίσουμε ότι μιλώντας για συνοχή της περίληψης εννοούμε δύο πράγματα: αφενός, τις γλωσσικές στρατηγικές που δοκιμάζει ο συντάκτης της περίληψης, ώστε το κείμενό του να δίνει μια μορφολογικά και θεματολογικά ενοποιημένη, όχι απλώς αθροιστική εικόνα του πρωτοτύπου [cohesion], και αφετέρου, την ερμηνευσιμότητα [interpretability], όχι απλώς την πρωτοβάθμια κατανόηση, του κειμένου της περίληψης για το αναγνωστικό κοινό της [coherence], κάτι που στον συνομιλιακό λόγο αποτελεί διαρκές διακύβευμα μεταξύ των συμμετεχόντων στο συνομιλιακό συμβάν, όμως στον συνεχή γραπτό λόγο (όπως είναι η περίληψη) προϋποθέτει την εκ μέρους του συντάκτη καλή γνώση της περίστασης επικοινωνίας στην οποία εντάσσεται η περίληψη καθώς επίσης και του γνωσιακού και πληροφοριακού δυναμικού των αναγνωστών της (Seidlhofer 1999). Η δεύτερη, η δυναμική πλευρά της συνοχής δεν θα μας απασχολήσει εδώ, κυρίως επειδή απαιτείται η ύπαρξη corpus περιλήψεων, όπου μπορεί να ελεγχθεί αν αυτές ανταποκρίνονται (ή όχι) και με ποιο τρόπο στις προσδοκίες του κοινού τους για συνεκτικότητα. Στην περίπτωση μάλιστα που αξιολογείται μια σχολική περίληψη ως προς την ερμηνευσιμότητά της, μόνο φανταστική αναπαράσταση μπορεί να γίνει των προσδοκιών και της ερμηνευτικής ανταπόκρισης του κοινού της.

👉 Στη συνοχή, λοιπόν, της περίληψης από μορφολογική πλευρά συμβάλλουν η σταθερή χρήση:

• της τριτοπρόσωπης οπτικής γωνίας, άλλοτε προσωπικής και άλλοτε απρόσωπης (“ο άνθρωπος είναι δημιουργός ιστορίας” / “το παρόν νοηματοδοτείται μέσα από την οργανική του σύνδεση με το παρελθόν”)
• της “άχρονης” οπτικής του ενεστώτα, που είναι ο χρόνος των μη αφηγηματικών κειμένων
• των λέξεων (στην πραγματικότητα, των λεξικών κατηγοριών) που χαρακτηρίζονται όχι τόσο για το περιεχόμενό τους όσο για την κειμενική τους λειτουργία, όπως είναι τα άρθρα, οι αντωνυμίες (κυρίως δεικτικές και αναφορικές) και οι σύνδεσμοι / συνδέτες, που κάνουν τις συνάψεις του κειμένου είτε εσωτερικά με τον εαυτό του, το συγκείμενο (cotext), είτε εξωτερικά με τα συμφραζόμενα και την περίσταση επικοινωνίας, το περικείμενο (context)
• της αντικειμενικής, δηλαδή της επαληθεύσιμης, από τον αναγνώστη της περίληψης, παρουσίασης των πληροφοριών του πρωτοτύπου, μιας οπτικής που στηρίζεται στη γλώσσα των γεγονότων, συσχετίζοντας φαινόμενα με τον χρόνο, τον τόπο, τα πρόσωπα, τις καταστάσεις πραγμάτων ή τα αίτια γένεσής τους (σε αντιδιαστολή προς την υποκειμενική παρουσίαση των πληροφοριών, που στηρίζεται στη γλώσσα των κρίσεων, σχολιάζοντας και αξιολογώντας φαινόμενα).
• της συνοπτικής, δηλαδή της περιορισμένης στις εντελώς αναγκαίες “σκηνικές” αναφορές, παρουσίασης των πληροφοριών του πρωτοτύπου και κυρίως εκείνων που συστήνουν το πλαίσιο του συζητούμενου προβλήματος (σε αντιδιαστολή προς τη “σκηνική” παρουσίαση του προβλήματος στο πρωτότυπο, όπου δεν υφίσταται περιορισμός σε λεπτομέρειες που πλαισιώνουν και φωτίζουν το πρόβλημα).

👉 Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά τους συνδέσμους/ συνδέτες, προνομιακό εργαλείο της μορφολογικής συνοχής, μπορούμε να θυμηθούμε τη σχετική διάκριση που έχουν προτείνει οι Halliday & Hasan στην κλασική τους μελέτη για την κειμενική συνοχή (Cohesion in English, 1976): οι σύνδεσμοι και οι συνδέτες, υποστηρίζουν οι δύο μελετητές, μπορούν να εκμεταλλευθούν είτε τις σύμφυτες με την πραγματικότητα σχέσεις που αναπαριστά η γλώσσα (εξωτερική σύζευξη) είτε τις σχέσεις που είναι σύμφυτες με την επικοινωνιακή διαδικασία ανάμεσα σε συγγραφέα και αναγνώστη (εσωτερική σύζευξη). Στην περίπτωση της περίληψης την πραγματικότητα αντιπροσωπεύει το ίδιο το πρωτότυπο, ενώ οι διαρθρωτικές και μεταγλωσσικές παρεμβάσεις του συντάκτη της περίληψης ορίζουν το επίπεδο των σχέσεών του με τον αναγνώστη της. Έτσι, για παράδειγμα, οι όροι καταρχήν, έπειτα, τέλος, μπορούν να δηλώσουν είτε μια χρονική ακολουθία πληροφοριών ή υποθεμάτων που υπάρχει με τη συγκεκριμένη σειρά στο πρωτότυπο ή μια απαρίθμηση πληροφοριακών στοιχείων, που επιλέγονται και αναδιατάσσονται στο κείμενο της περίληψης. Περιττό να πει κανείς ότι η “εσωτερική” χρήση των συνδέσμων / συνδετών, που υποδηλώνει την επικοινωνία του συντάκτη της περίληψης με τον αναγνώστη του, απαιτεί μεγαλύτερη αφαιρετική ικανότητα απ’ ό,τι η “εξωτερική” χρήση των συνδέσμων / συνδετών, που απλώς αναγνωρίζει και ακολουθεί τις λογικο-σημαντικές σχέσεις μεταξύ των προτάσεων του πρωτοτύπου. [...]

👉 Αν η συνοχή από τη μορφολογική της πλευρά συνδέεται με τις λέξεις-λειτουργίες [function words], η συνοχή από τη θεματική της πλευρά συνδέεται με τις λέξεις-περιεχόμενα [content words], δηλαδή με τα ουσιαστικά, τα επίθετα, τα ρήματα και τα επιρρήματα. Και τούτο γιατί μ’ αυτές τις γραμματικές κατηγορίες εισάγεται το θέμα και τα υποθέματα ενός κειμένου / λόγου, καθώς επίσης και τα αλλεπάλληλα κατηγορήματα, τα σχόλια, που συνιστούν τη θεματική ανάπτυξη ενός αρχικού θεματικού πυρήνα. Στην περίπτωση της περίληψης ρόλο θεματολογικού ενδείκτη παίζουν οι προτάσεις που προσανατολίζουν τον αναγνώστη σχετικά με το θέμα του κειμένου (“ο συγγραφέας Τάδε στο κείμενό του εξετάζει…” ή “το δοκίμιο πραγματεύεται το τάδε ζήτημα…”). Ανάλογο ρόλο παίζουν, όπως ήδη έχουμε πει, και οι προτάσεις που καταγράφουν ή εξηγούν τις γλωσσικές πράξεις του συγγραφέα του πρωτοτύπου και, έτσι, διευκολύνουν αποφασιστικά τον αναγνώστη της περίληψης να παρακολουθήσει τη θεματική ανάπτυξη του πρωτοτύπου (“ο συγγραφέας υπογραμμίζει, αντιτείνει, ισχυρίζεται, συμπεραίνει κλπ.”).

👉 Είναι σχεδόν αυτονόητο ότι η ύπαρξη θεματολογικών ενδεικτών προσδιορίζεται από την επικοινωνιακή λειτουργία και τον στόχο της περίληψης (απαντούν μόνο σε περιλήψεις που απευθύνονται σε τρίτους και όπου συγγραφέας του πρωτοτύπου και συντάκτης της περίληψης δεν ταυτίζονται) και από το αν ο συντάκτης της περίληψης γνωρίζει το πρωτότυπο στο σύνολό του (μπορεί, για παράδειγμα, να ζητηθεί από μαθητές η περίληψη ενός αποσπάσματος, του οποίου τη σχέση με το συνολικό κείμενο αγνοούν, με αποτέλεσμα να υστερεί η θεματολογική συνοχή της περίληψης).

👉Η θεματολογική διάσταση της συνοχής της περίληψης είναι η πιο σαφής ένδειξη της παρουσίας του δεύτερου συγγραφέα, του συντάκτη της περίληψης, αφού σ’ αυτό το επίπεδο δηλώνεται μεταγλωσσικά η παρέμβασή του στο αρχικό κείμενο με τη μορφή της απαραίτητης σχολιαστικής μεσολάβησης προς τον αναγνώστη, ώστε να μειωθούν οι πιθανότητες να παρανοήσει ο τελευταίος το πρωτότυπο ή, καλύτερα, να διαβάσει το πρωτότυπο με τον τρόπο που το διάβασε ο συντάκτης της περίληψης.

👉 Κλείνουμε το κεφάλαιο αυτό με μιαν απόπειρα ταξινόμησης των ρημάτων -δίνονται σε τρίτο πρόσωπο- που δηλώνουν μέσα στην περίληψη τις γλωσσικές πράξεις του συγγραφέα του πρωτοτύπου. Ακολουθούμε επιλεκτικά την πρόταση του Martins-Baltar (1976, 197-208), που περιλαμβάνει πράξεις (και τους αντίστοιχους ρηματικούς δείκτες) του συνεχούς αλλά και του συνομιλιακού λόγου, τις οποίες ομαδοποιεί ως εξής:

1. Αναφορική όψη [aspect référentiel]

• αναφέρει, μνημονεύει, παραθέτει αυτολεξεί (ένα άλλο κείμενο)
• σχολιάζει, ερμηνεύει, συζητά (ένα άλλο κείμενο)
• συνοψίζει (ένα άλλο κείμενο)
• παρατηρεί, διαπιστώνει
• ορίζει με ακρίβεια, προσδιορίζει, καθορίζει
• αποσαφηνίζει, διευκρινίζει, επεξηγεί
• εξηγεί, αιτιολογεί
• ονομάζει, αποκαλεί, χαρακτηρίζει
• συγκρίνει, αντιθέτει, αντιπαραθέτει, αντιπαραβάλλει
• επιχειρηματολογεί (υπέρ ή κατά), υπερασπίζεται, υπεραμύνεται, συνηγορεί, συμφωνεί με, ταυτίζεται με,
• δικαιολογεί, ανασκευάζει, απορρίπτει, αντικρούει, αντιτείνει
• τεκμηριώνει, στηρίζει (την άποψή του)
• αποδεικνύει, δείχνει
• κρίνει, αξιολογεί, εκτιμά, αποτιμά
• βεβαιώνει, ισχυρίζεται, αποφαίνεται, υποστηρίζει, επιμένει (ότι), προβλέπει
• λέει, σημειώνει, τονίζει, επισημαίνει, υπογραμμίζει
• πραγματεύεται, εξετάζει, συζητά, ασχολείται (με), αναφέρεται (σε)
• αναλύει, αναπτύσσει
• ορίζει
• διαιρεί, ταξινομεί
• περιγράφει
• απαριθμεί, συμπληρώνει, προσθέτει
• αφηγείται, διηγείται
• αναρωτιέται, απορεί
• ρωτά
• υποδεικνύει, προτείνει, αντιπροτείνει, συμβουλεύει, συστήνει
• απολογείται
• εύχεται
• εξεγείρεται, αγανακτεί, εκφράζει την έκπληξή του

2. Ποσοτική όψη [aspect quantitatif]

• προσπερνά βιαστικά, με συντομία
• αποσιωπά, παραλείπει, δεν αναφέρει / αναφέρεται
• θίγει πλαγίως, έμμεσα, επιφανειακά
• εξετάζει διεξοδικά, αναλυτικά, προσεκτικά

3. Μεταγλωσσική όψη [aspect métalinguistique]

• επεξηγεί, συγκεκριμενοποιεί (για άλλο κείμενο)
• παραφράζει (για άλλο κείμενο)

4. Διορθωτική όψη [aspect correctif]

• τροποποιεί, αλλάζει (τη διατύπωση)
• διορθώνει (τον εαυτό του / τους συνομιλητές του)

5. Διαλογική όψη [aspect dialogué]

• απευθύνει τον λόγο
• δίνει τον λόγο
• ζητά τον λόγο
• παίρνει, υφαρπάζει τον λόγο
• διεκδικεί τον λόγο
• παρεμβαίνει
• διακόπτει

6. Οργανωτική όψη [aspect formel]

• αρχίζει
• συνεχίζει
• μεταβαίνει (σε άλλο θέμα)
• παρεκβαίνει
• τελειώνει, καταλήγει, συμπεραίνει, ανακεφαλαιώνει

7. Ομιλιακή όψη [aspect vocal]

• υψώνει τη φωνή του, τον τόνο της φωνής του
• μουρμουρίζει, ψιθυρίζει

Πηγή:

https://www.greek-language.gr/greekLang/studies/summary/3_3_3.html