Η μεγάλη αντίφαση του εκπαιδευτικού μας συστήματος! (Σπυρίδων Κ. Κούτρας)

Η μεγάλη αντίφαση του εκπαιδευτικού μας συστήματος

Δεν μπορεί η διδασκαλία αρχών αμφισβήτησης, διαλόγου, ελεύθερης δημιουργίας, πρωτοβουλίας, πρωτοτυπίας και δημοκρατίας στο σχολείο να γίνεται με όρους συγκεντρωτισμού

Δημοσίευση: 13/06/2020

Σπυρίδων Κ. Κούτρας

Φιλόλογος-συγγραφέας εκπαιδευτικών βοηθημάτων

Η συγκεντρωτική δομή της ελληνικής κρατικής διοίκησης είναι εμφανής και στη συγκεντρωτική δομή του εκπαιδευτικού μας συστήματος. Άλλωστε, το εκπαιδευτικό μας σύστημα αποτελεί υποσύστημα του ευρύτερου συστήματος της δημόσιας διοίκησης. Συγκεντρωτικό είναι ένα σύστημα στο οποίο όλες οι αποφάσεις λαμβάνονται από το κεντρικό όργανο εξουσίας και οι ελάχιστες αρμοδιότητες που μεταβιβάζονται στα αποκεντρωμένα όργανα έχουν διαχειριστικό χαρακτήρα, καθιστώντας τα απλά εκτελεστικά όργανα.

Αυτό ακριβώς ισχύει στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Η όλη δομή και λειτουργία, η διοίκηση, η εποπτεία και η παιδαγωγική καθοδήγηση της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης -και της Πρωτοβάθμιας-, προσδιορίζεται από τις αποφάσεις του Υπουργείου Παιδείας και των γνωμοδοτικών του οργάνων και από ένα πλέγμα νόμων, προεδρικών διαταγμάτων καθώς επίσης και υπουργικών αποφάσεων και εγκυκλίων, που καθορίζουν μέχρι και την τελευταία τους λεπτομέρεια όλες τις πτυχές της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Έτσι, οι ρυθμίσεις, οι οποίες γίνονται όλο και πιο λεπτομερειακές, αφήνουν ελάχιστα περιθώρια για την ανάπτυξη και την ανάληψη δημιουργικών πρωτοβουλιών, από διδάσκοντες, από συλλόγους και ενώσεις διδασκόντων και άλλων αποκεντρωμένων οργάνων τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης. Και μάλιστα σε μια εποχή που λόγω της πολυπλοκότητας των θεμάτων που απασχολούν την εκπαιδευτική κοινότητα, των ταχύτατα μεταβαλλόμενων συνθηκών, της προσαρμογής σε αυτές και της δυσκίνητης γραφειοκρατίας της δημόσιας διοίκησης οι πρωτοβουλίες αυτές είναι απολύτως απαραίτητες.

Εδώ έγκειται και η μεγάλη αντίφαση του εκπαιδευτικού μας συστήματος, ως προς τους εκπαιδευτικούς σκοπούς που επιδιώκονται: από τη μια συγκεντρωτική δομή και λειτουργία της Εκπαίδευσης και από την άλλη στόχος της η πρωτοβουλία και η δημιουργία. Θεωρητικά στον νόμο στον οποίο ορίζονται οι σκοποί της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης αναφέρεται ότι αυτή υποβοηθεί τους μαθητές να αναπτύσσουν δημιουργική και κριτική σκέψη, ώστε να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες. Και για τους διδάσκοντες αναφέρεται ότι αυτοί προγραμματίζουν τη διδακτέα ύλη των μαθημάτων τους και συμμετέχουν στον γενικότερο προγραμματισμό δραστηριοτήτων της σχολικής μονάδας, λαμβάνοντας υπόψη τους τις οδηγίες του Υπουργείου Παιδεία, του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής και των Σχολικών Συμβούλων.

Στην πράξη, όμως, με τον συγκεντρωτικό χαρακτήρα που έχει η Εκπαίδευσή μας, σχεδόν τα πάντα καθορίζονται και ελέγχονται από τα κεντρικά εκπαιδευτικά όργανα. Και δεν εννοούμε μόνο ό,τι έχει σχέση με τη διοίκηση, εννοούμε ό,τι έχει σχέση με τη διδακτική πράξη, αν και αυτά τα δύο δεν είναι άσχετα μεταξύ τους. Περιεχόμενο σπουδών, διδακτέα ύλη για κάθε μάθημα, ώρες εβδομαδιαίας διδασκαλίας κάθε μαθήματος, ρυθμός διδασκαλίας και κάλυψης της διδακτέας ύλης, σχολικά βιβλία, μέσα διδασκαλίας και «οδηγίες (sic) διδασκαλίας», όλα ορίζονται, ελέγχονται και καθοδηγούνται από έναν συγκεντρωτικό μηχανισμό διοίκησης και εποπτείας της Εκπαίδευσης. Ο έλεγχος και η καθοδήγηση φτάνουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να υπαγορεύονται ακόμα και οι ερωτήσεις, ο τρόπος διατύπωσης των θεμάτων στα οποία εξετάζονται οι μαθητές! Για τη νομιμοποίηση, μάλιστα, αυτής της ομοιορφίας γίνεται επίκληση της ισότητας των εκπαιδευτικών ευκαιριών. Με όλα αυτά δεν εννοούμε, ασφαλώς, ότι πρέπει να λείπει η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου που κάθε εκπαιδευτικός προσφέρει στο αντικείμενο που διδάσκει.

Εννοούμε την έλλειψη της απαραίτητης αυτονομίας των εκπαιδευτικών, της σχολικής μονάδας, της εκπαιδευτικής περιφέρειας να προγραμματίζουν το περιεχόμενο της διδασκαλίας τους, να οργανώνουν, να συνεργάζονται και να συντονίζουν τον τρόπο διδασκαλίας τους, να επιλέγουν τα βιβλία και τα μέσα διδασκαλίας τους, για να φτάσουν στο διδακτικό αποτέλεσμα που επιδιώκεται και στους εκπαιδευτικούς στόχους που σε ένα ευρύτερο περιφερειακό και εθνικό πλαίσιο ορίζονται. Εννοούμε τη δυνατότητα της μικρότερης και μεγαλύτερης εκπαιδευτικής κοινότητας (σχολικής, τοπικής και περιφερειακής) να επιλέγει, να παίρνει αποφάσεις, να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, να πρωτοτυπεί στη διδασκαλία των μαθημάτων και στους τρόπους επίτευξης των διδακτικών στόχων. Και το σημαντικότερο, να μεταδίδει στους μαθητές αυτό το πνεύμα ελευθερίας, συμμετοχής και συνεργασίας στη μάθηση και στη δημιουργία. Δεν μπορεί η διδασκαλία αρχών αμφισβήτησης, διαλόγου, ελεύθερης δημιουργίας, πρωτοβουλίας, πρωτοτυπίας και δημοκρατίας στο σχολείο να γίνεται με όρους συγκεντρωτισμού που αποτελούν υποδείγματα ομοιομορφίας και τυποποίησης στον τρόπο σκέψης και μάθησης και καταπνίγουν κάθε ελεύθερη, αυτόβουλη, δημιουργική πρωτοβουλία των διδασκόντων και των διδασκομένων.

Ένα τέτοιο εγχείρημα δεν είναι, σίγουρα, καθόλου εύκολο. Είναι, όμως, αναγκαίο και για την παιδεία και για την κοινωνία μας. Για τη σταδιακή απαλλαγή και απελευθέρωση της εκπαίδευσή μας από τον ασφυκτικό έλεγχο και την κηδεμονία της από τον συγκεντρωτισμό είναι απαραίτητη η αποκέντρωση των εκπαιδευτικών αρμοδιοτήτων, η μόρφωση και η διαρκής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ώστε να γίνουν αυτόφωτοι και υπεύθυνοι για το εκπαιδευτικό έργο που προσφέρουν και το αποτέλεσμα που φέρουν.

Σπυρίδων Κ. Κούτρας

Πηγή:

https://www.esos.gr/arthra/68108/i-megali-antifasi-toy-ekpaideytikoy-mas-systimatos?fbclid=IwY2xjawKm9-VleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETA2elVGT25YVjQxMzhEUERvAR7KHCI_DC4S0xfYOLZWaBr2kacNkd5nqjF-ZUFC80paWyLYvOfu_1LMHEL6-w_aem_dPk3O5-Ds4vE32DsX9Fudw