Φιλόλογος Α.Π.Θ. - Εκπαιδευτικός // Live Φιλολογικά Μαθήματα σε Tiktok & Youtube // Online Συμβουλευτική (για μαθητές, γονείς, φοιτητές φιλολογίας και νέους συναδέλφους φιλολόγους)!
Σάββατο 31 Ιανουαρίου 2026
Πέμπτη 29 Ιανουαρίου 2026
Ο φόβος ως εμπόδιο στη διαμόρφωση της νεανικής ταυτότητας
Ο φόβος ως εμπόδιο στη διαμόρφωση
της νεανικής ταυτότητας
Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας,
Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη
Ένας από τους σημαντικότερους φόβους που βιώνουν οι νέοι σήμερα είναι ο φόβος της αποτυχίας. Σε μια κοινωνία που αξιολογεί τους ανθρώπους με βάση βαθμούς, τίτλους, «δεξιότητες» και κοινωνικά επιτεύγματα, η αποτυχία δεν αντιμετωπίζεται ως φυσικό και απαραίτητο στάδιο της μάθησης, αλλά ως ένδειξη ανικανότητας ή αποτυχίας. Έτσι, για έναν νέο, η αποτυχία στις εξετάσεις, η αδυναμία εύρεσης μιας δουλειάς «αντάξιας» των σπουδών του ή η μη αναγνώριση της προσπάθειάς του μπορεί να αποτελέσουν αιτίες άγχους και εσωτερικής πίεσης. Αντί να λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη, αυτός ο φόβος συχνά παραλύει. Ο νέος αποφεύγει να δοκιμάσει κάτι δύσκολο, διστάζει να ρισκάρει ή να αλλάξει πορεία όταν διαπιστώνει ότι μια επιλογή δεν τον εκφράζει πραγματικά. Καταλήγει, έτσι, να συμβιβάζεται με ασφαλείς αλλά αδιάφορες λύσεις, φοβούμενος το ενδεχόμενο της αποτυχίας περισσότερο από την απουσία προσωπικής ικανοποίησης. Στην πράξη, ο φόβος αυτός ακυρώνει ταλέντα, καταπνίγει την πρωτοβουλία και αναστέλλει τη δημιουργικότητα που είναι απαραίτητη για την προσωπική του εξέλιξη.
Ακόμη ένας βασικός φόβος που επηρεάζει καθοριστικά τη ζωή των νέων είναι εκείνος της απόρριψης και της κοινωνικής απομόνωσης. Η ανθρώπινη ανάγκη για αποδοχή και ένταξη σε μια κοινωνική ομάδα είναι ιδιαίτερα έντονη στη σύγχρονη εποχή, κυρίως υπό την επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Σήμερα, η κοινωνική αποδοχή συχνά μετριέται με τον αριθμό των "likes", των ακολούθων και της ψηφιακής προβολής, γεγονός που μετατοπίζει την ανάγκη του ανήκειν από το πραγματικό στο εικονικό περιβάλλον. Πολλοί νέοι αποφεύγουν να δείξουν τον αληθινό τους εαυτό ή να εκφράσουν ελεύθερα τις απόψεις και τις επιθυμίες τους, επειδή φοβούνται την απόρριψη ή την αρνητική κριτική. Συχνά υιοθετούν συμπεριφορές που δεν τους αντιπροσωπεύουν, προσπαθώντας να συμβαδίσουν με τα κοινωνικά πρότυπα και να μην ξεχωρίσουν αρνητικά. Έτσι, σταδιακά χάνουν την αίσθηση της μοναδικότητάς τους και περιορίζουν τη δυνατότητά τους να αναπτυχθούν ως προσωπικότητες. Ο φόβος αυτός οδηγεί σε σιωπή, σε μίμηση και, τελικά, σε απομάκρυνση από τον πραγματικό τους εαυτό, καθώς η ζωή τους αρχίζει να καθορίζεται περισσότερο από τις προσδοκίες των άλλων παρά από τις δικές τους ανάγκες και αξίες.
Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει να γίνει στον φόβο του μέλλοντος, έναν φόβο που τα τελευταία χρόνια εντείνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς. Οι οικονομικές κρίσεις, η υψηλή ανεργία, η αβεβαιότητα γύρω από το επαγγελματικό μέλλον, αλλά και οι παγκόσμιες προκλήσεις, όπως η κλιματική αλλαγή και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, διαμορφώνουν ένα σκηνικό αστάθειας και απειλής. Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί νέοι νιώθουν πως το μέλλον τους διαγράφεται σκοτεινό και αβέβαιο, γεγονός που ενισχύει το αίσθημα του αδιεξόδου και αποθαρρύνει κάθε μορφή μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Όταν το μέλλον φαντάζει επισφαλές και απρόβλεπτο, υπονομεύεται κάθε διάθεση για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ή επένδυση σε σπουδές, καριέρα και προσωπική ανάπτυξη. Όπως σημειώνει και ο David Altheide, δεν είναι ο φόβος καθαυτός που κυριαρχεί, αλλά η επιρροή του στη ζωή των ανθρώπων. Οι νέοι, παγιδευμένοι στην προσμονή του «χειρότερου», συχνά παραιτούνται από τη δράση και αποφεύγουν να πάρουν πρωτοβουλίες, αφού νιώθουν πως τίποτα δεν εξαρτάται πραγματικά από τις προσπάθειές τους.
Τα μέσα ενημέρωσης συμβάλλουν καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός διάχυτου φόβου, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές. Μέσα από την υπερβολική και συστηματικά αρνητική παρουσίαση της επικαιρότητας - όπως εγκλήματα, πολέμοι, φυσικές καταστροφές και οικονομική αστάθεια - καλλιεργείται η εικόνα ενός κόσμου εχθρικού και απειλητικού. Η διαρκής προβολή απροσδιόριστων αλλά επίμονων κινδύνων δημιουργεί ένα κλίμα γενικευμένης ανασφάλειας, που κάνει τους νέους να βλέπουν τον κόσμο σαν ένα επικίνδυνο και εχθρικό μέρος, γεμάτο απειλές. Όπως γράφει και ο Σπύρος Μανουσέλης «Πρόκειται για πολύ προσεκτικά επιλεγμένες και επιμελώς διογκωμένες ειδήσεις που απώτερος στόχος τους είναι, όχι τόσο να μας ενημερώσουν, αλλά, ενισχύοντας τα εγγενή μας αισθήματα φόβου και ανασφάλειας, να μας παγιδεύσουν σε μια κατάσταση μόνιμης και χωρίς διέξοδο απειλής. Αυτές οι εικόνες ανείπωτης βίας εισβάλλουν καθημερινά, εγκαθίστανται στο μυαλό μας και επηρεάζουν παραλυτικά τη σκέψη μας.»
Ένας από τους φόβους που αθόρυβα περιορίζουν τη δράση των νέων είναι ο φόβος της ευθύνης. Αν και η νεότητα αποτελεί την κατεξοχήν περίοδο διαμόρφωσης ταυτότητας, ανάληψης ρόλων και λήψης αποφάσεων, πολλοί νέοι νιώθουν έντονη ανασφάλεια απέναντι σε κοινωνικές και επαγγελματικές απαιτήσεις. Η πιθανότητα να κριθούν αυστηρά, να αποτύχουν ή να εκτεθούν μέσα από ηγετικούς ή ενεργούς ρόλους τούς οδηγεί συχνά στην αποστασιοποίηση και την αδράνεια. Όταν το κοινωνικό περιβάλλον καλλιεργεί το αίσθημα ανεπάρκειας και αποτυγχάνει να ενδυναμώσει την αυτοεκτίμησή τους, οι νέοι διστάζουν να συμμετάσχουν σε δράσεις που απαιτούν υπευθυνότητα – είτε πρόκειται για επαγγελματικές πρωτοβουλίες, είτε για συλλογικές προσπάθειες, είτε ακόμη και για τη σύναψη ουσιαστικών προσωπικών σχέσεων. Το τίμημα είναι διπλό: αφενός, αναστέλλεται η προσωπική τους ωρίμανση και αφετέρου, περιορίζεται η δυνατότητά τους να διαμορφώσουν ενεργά το κοινωνικό τους περιβάλλον, με αποτέλεσμα τη διαμόρφωση μιας γενιάς που εμφανίζεται συχνά επιφυλακτική, παθητική και εξαρτημένη.
Αξιοσημείωτος είναι και ο φόβος της αδικίας. Πολλοί νέοι αισθάνονται ότι η κοινωνία είναι δομημένη με τέτοιο τρόπο ώστε να προνοεί για τους «έχοντες» και να αγνοεί ή να περιθωριοποιεί όσους προσπαθούν να αναδειχθούν μέσα από τον μόχθο τους. Η αντίληψη ότι η αξιοκρατία είναι προσχηματική και ότι «το σύστημα» ευνοεί μόνο όσους έχουν ήδη πρόσβαση σε πόρους, δικτύωση ή προνόμια, οδηγεί τους νέους σε αποξένωση από θεσμούς όπως η εκπαίδευση και η πολιτική, καθώς και από βασικούς μηχανισμούς κοινωνικής ένταξης, όπως η αγορά εργασίας, που συνδυάζει βιοπορισμό, αναγνώριση και κοινωνική καταξίωση. Όταν οι ευκαιρίες εμφανίζονται άνισα κατανεμημένες, εντείνεται το αίσθημα αποκλεισμού και απογοήτευσης.
Τέλος, ίσως ο πιο ύπουλος από όλους τους φόβους τους είναι αυτός της αδυναμίας αλλαγής. Όταν ένας νέος άνθρωπος πειστεί ότι «τίποτα δεν αλλάζει» και ότι «δεν έχει νόημα να προσπαθήσει», τότε σταδιακά υποχωρεί κάθε εσωτερικό του κίνητρο. Αυτός ο εσωτερικευμένος φόβος - που δεν έχει πρόσωπο αλλά είναι διαρκώς παρών - οδηγεί στην απάθεια, στη ματαίωση και, τελικά, στην παραίτηση.
«Είναι λάθος να νομίζομε ότι φόβος και δειλία πηγαίνουν πάντοτε μαζί, ότι δηλαδή μόνο οι από ιδιοσυστασία δειλοί φοβούνται. Το φόβο γνωρίζουν, από το φόβο υποφέρουν ακόμα και οι γενναίοι. Οι μαρτυρίες που έχομε από εξομολογήσεις και απομνημονεύματα ποντοπόρων, πολεμιστών, εξερευνητών, τολμηρών γενικά ανθρώπων που έχουν καταπλήξει με τα κατορθώματά τους, επιβεβαιώνουν αυτή την αλήθεια», υποστηρίζει ο Ε. Παπανούτσος. Για τους νέους, το κρίσιμο διακύβευμα είναι αν θα επιτρέψουν στους φόβους να καθορίσουν τα όρια της ζωής τους ή αν, κατανοώντας τους, θα τους μετατρέψουν σε αφετηρία ευθύνης, κριτικής σκέψης και συλλογικής δράσης. Αν θέλουμε πραγματικά μια γενιά που να μην παραιτείται, αλλά να διεκδικεί, να δημιουργεί και να μετασχηματίζει την πραγματικότητα, οφείλουμε να σταθούμε δίπλα στους νέους όχι ως κριτές, αλλά ως συνοδοιπόροι. Να τους ενθαρρύνουμε να μετατρέψουν τον φόβο σε αφετηρία ευθύνης, σε κίνητρο αυτογνωσίας και σε δύναμη αλλαγής - τόσο για τη δική τους ζωή, όσο και για το κοινό μας μέλλον.
Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος, Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας,
Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη
https://www.facebook.com/profile.php?id=100007033418209
Δευτέρα 26 Ιανουαρίου 2026
«Αν ζεις, πάτησε το κουμπί!»
«Αν ζεις, πάτησε το κουμπί!»
Δρ Πολύβιος Ν. Πρόδρομος,
MA,PhD, Καθηγητής Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας,
Συγγραφέας των εκδόσεων Πατάκη
στα βαθιά της γεράματα τώρα/ένα πράγμα μονάχα τη νοιάζει/να σημειωθεί στο απουσιολόγιο/ κανονικά όταν λείψει/μην τυχόν κι ο απουσιολόγος/ κάνει τα στραβά μάτια/ και προπάντων μην τυχόν/και δεν αντιληφθεί την απουσία της
(Στάθης Κουτσούνης, Απουσιολόγιο(απόσπασμα), από την ποιητική συλλογή: Στου κανενός τη χώρα, Μεταίχμιο 2020)
Η μοναξιά, η αποξένωση και οι απρόσωπες σχέσεις αποτελούν τρεις αλληλένδετες όψεις μιας ευρύτερης κοινωνικής πραγματικότητας, η οποία εντείνεται στις σύγχρονες αστικές κοινωνίες. Η μοναξιά, η αποξένωση και οι απρόσωπες επαφές δεν εμφανίζονται μόνο σε περιόδους κρίσης ή σε «ευάλωτες» ομάδες, αλλά ολοένα και περισσότερο ως σταθερά χαρακτηριστικά ενός τρόπου ζωής που οργανώνεται γύρω από την ταχύτητα, την πίεση, την αβεβαιότητα και την αποδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών.
Και ενώ είμαστε τεχνικά «συνδεδεμένοι» όσο ποτέ, υπαρξιακά είμαστε ολοένα και πιο μόνοι. Η μοναξιά δεν είναι απλώς η απουσία ανθρώπων γύρω μας· είναι η αίσθηση ότι δεν μας βλέπει κανείς ουσιαστικά, ότι η παρουσία μας δεν αφήνει ίχνος και ότι η απουσία μας μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Η αποξένωση, από την άλλη, είναι η κοινωνική μορφή αυτής της μοναξιάς: ένα βίωμα απομάκρυνσης από την κοινότητα, από τις σχέσεις που δημιουργούν νόημα, από τα δίκτυα εμπιστοσύνης που κάποτε λειτουργούσαν σαν άτυπο «δίχτυ ασφαλείας». Και οι απρόσωπες σχέσεις - οι σχέσεις που εξαντλούνται στη χρησιμότητα, στα σύντομα μηνύματα και στις αόριστες υποσχέσεις επαφής τού «θα μιλήσουμε κάποια στιγμή» - είναι το έδαφος πάνω στο οποίο μεγαλώνει αυτή η αποξένωση.
Μέσα σε αυτή τη νέα κοινωνική κανονικότητα, εμφανίστηκε στην Κίνα μια εφαρμογή με έναν τίτλο που ξαφνιάζει: «Are You Dead?» (γνωστής και ως «Si le ma / Sileme» ή «Demumu1»). Η λειτουργία της είναι απλή: ζητά από τον χρήστη να δηλώνει, κάθε μέρα, ότι είναι καλά. Αν δεν το κάνει για δύο ημέρες, τότε ειδοποιείται ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης. Ανταποκρίνεται σε μια πολύ συγκεκριμένη ανάγκη: την ελάχιστη, πρακτική εξασφάλιση ότι ένα άτομο που ζει μόνο του δεν θα μείνει αβοήθητο για ημέρες χωρίς να το αντιληφθεί κανείς. Όμως το πραγματικό βάρος της εφαρμογής δεν βρίσκεται στην καινοτομία της. Βρίσκεται στο γεγονός ότι έγινε αναγκαία. Ότι σε μια εποχή υψηλών ρυθμών ανάπτυξης, έντονης αστικοποίησης και διαρκούς ψηφιακής συνδεσιμότητας, χρειάστηκε να επινοηθεί ένας ψηφιακός μηχανισμός για να διαπιστώνεται το αυτονόητο: ότι κάποιος είναι ζωντανός.
Σε ένα κοινωνικό περιβάλλον όπου οι άνθρωποι ζουν μόνοι σε μικρά διαμερίσματα, εργάζονται πολλές ώρες, μετακινούνται συνεχώς και δεν έχουν σταθερούς δεσμούς γειτονιάς ή κοινότητας, η καθημερινή ανθρώπινη παρατήρηση - «δεν τον είδα σήμερα», «δεν άνοιξε τα παντζούρια», «δεν φάνηκε στη δουλειά» - έχει αντικατασταθεί από την τεχνολογική επιβεβαίωση ζωής. Η γειτονιά, που κάποτε λειτουργούσε σαν οργανισμός, μετατρέπεται σε άθροισμα μοναχικών μονάδων· άνθρωποι συνυπάρχουν χωρίς να συναντιούνται πραγματικά.
Ο Putnam (2000) έχει περιγράψει τη μακροχρόνια κάμψη της συμμετοχής σε κοινότητες και μορφές συλλογικής ζωής, με αποτέλεσμα λιγότερες σταθερές σχέσεις εμπιστοσύνης και αμοιβαίας βοήθειας. Όσο μειώνονται οι άτυπες κοινωνικές δομές (γειτονιά, σωματεία, κοινές δραστηριότητες), τόσο αυξάνεται η ανάγκη για εναλλακτικούς μηχανισμούς υποστήριξης, ακόμη και αν αυτοί έχουν τεχνικό χαρακτήρα.
Πρόσφατα, η Amy Hawkins σε άρθρο της στον The Guardian2, καταγράφει την άποψη της Zhao Lu, θεραπεύτριας ψυχικής υγείας στη Σιάν - μια πόλη περίπου 13 εκατομμυρίων κατοίκων - η οποία τονίζει ότι το αίσθημα μοναξιάς έχει πλέον γενικευτεί και δεν κάνει διακρίσεις ανάμεσα σε παντρεμένους, χωρισμένους ή ελεύθερους και υποστηρίζει ότι η εφαρμογή «Are You Dead?» μπορεί να έχει έναν ελάχιστο αλλά ουσιαστικό ρόλο, επειδή μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη όταν κάποιος είναι μόνος ή απομονωμένος, και αυτό το γρήγορο πάτημα κουμπιού τον συνδέει, έστω στοιχειωδώς, με έναν άνθρωπο. Στο ίδιο άρθρο, ο George Hu, κλινικός ψυχολόγος και πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Ψυχικής Υγείας της Σαγκάης, υποστηρίζει ότι στην Κίνα, τα φαινόμενα μοναξιάς και απομόνωσης φαίνεται να εκδηλώνονται με ιδιαίτερη ένταση, καθώς συνυπάρχουν ο έντονος ανταγωνισμός, η μεγάλη πληθυσμιακή πυκνότητα και η διαρκής πίεση της καθημερινότητας και πως, δεν πρόκειται μόνο για απομόνωση, αλλά και για αυξημένο άγχος, στρες και αίσθηση αδιεξόδου, κάνοντας ειδική αναφορά στην εργασιακή κουλτούρα «996», όπου πολλοί εργαζόμενοι απασχολούνται από τις 9 το πρωί έως τις 9 το βράδυ, 6 μέρες τη βδομάδα. Η πίεση αυτή, υποστηρίζει ο Hu, εντείνεται ακόμη περισσότερο όταν το υψηλό κόστος ζωής καθιστά αβέβαιο ότι η εξαντλητική εργασία θα οδηγήσει στα «ορόσημα» που παλαιότερα θεωρούνταν δεδομένα, όπως η απόκτηση κατοικίας ή αυτοκινήτου. Και εκεί ακριβώς εμφανίζεται αυτό που η Yang (Hawkins, A.,2026) αποκαλεί «οικονομία της μοναξιάς»: η ανάπτυξη υπηρεσιών που απαντούν στην ανάγκη συντροφικότητας.
Η απομόνωση στις μεγάλες και ανώνυμες πόλεις όμως, δεν είναι αποκλειστικά κινεζικό φαινόμενο. Ακόμη κι αν κάποιος δεν ζει στην Κίνα, το συναίσθημα που περιγράφεται είναι παγκόσμιο, γιατί αφορά τον φόβο της απομόνωσης και την ανάγκη να υπάρχει έστω ένας άνθρωπος διαθέσιμος σε μια κρίσιμη στιγμή. Η αύξηση της μοναχικής διαβίωσης, η εργασιακή εξάντληση, η κοινωνική ανασφάλεια, η υποχώρηση της κοινότητας και η μετατροπή των σχέσεων σε σύντομες, χρηστικές ανταλλαγές, άλλωστε, δεν αποτελούν τοπικό φαινόμενο. Είναι παγκόσμια τάση. Και αυτή η ψηφιακή εφαρμογή, παρά την απλότητά της, φέρνει στο φως μια βαθύτερη αλήθεια. Την αποδυνάμωση των κοινωνικών δεσμών. Στις μέρες μας, πολλοί δεσμοί έχουν μορφή «σύνδεσης χωρίς εγγύηση»: ακολουθούμε ανθρώπους, ανταλλάσσουμε αντιδράσεις, στέλνουμε emojis, αλλά σπάνια διαθέτουμε το χρόνο και τη διάθεση να σταθούμε δίπλα στον άλλον με ειλικρίνεια, ανθρωπιά και συνέπεια. Η επικοινωνία περιορίζεται συχνά στα απολύτως αναγκαία, σε σύντομα και διεκπεραιωτικά μηνύματα, ενώ η φροντίδα - που απαιτεί διάρκεια - υποχωρεί. Σε αυτό το τοπίο, η εφαρμογή «Are You Dead?» μοιάζει να λέει: «αφού δεν υπάρχει καθημερινή σχέση, ας υπάρχει τουλάχιστον καθημερινό σήμα». Όμως, αυτό ακριβώς είναι και το τραγικό της μήνυμα: ότι η συναισθηματική και κοινωνική σύνδεση έχει αντικατασταθεί από ένα πρωτόκολλο ειδοποίησης. Δεν χρειάζεται να σε νοιάζεται κάποιος αρκετά ώστε να σε αναζητήσει από μόνος του· αρκεί να λάβει ένα αυτοματοποιημένο email ή alert.
Κι όμως, η εικόνα δεν είναι μονοσήμαντα απαισιόδοξη. Η ύπαρξη του «Are You Dead?» μπορεί να διαβαστεί και αλλιώς· ως μια προσπάθεια να ξαναχτιστεί, έστω ελάχιστα, μια μορφή κοινωνικής ασφάλειας μέσα σε έναν αποδιαρθρωμένο κόσμο. Δεν αντικαθιστά τη σχέση, αλλά μπορεί να λειτουργήσει σαν υπενθύμιση ότι χρειάζεται ένας άνθρωπος να έχει έναν άνθρωπο. Έστω έναν.
Η επιλογή να ζει κανείς μόνος δεν σημαίνει απαραίτητα κοινωνική απομόνωση· ωστόσο, όταν η καθημερινότητα οργανώνεται χωρίς σταθερά δίκτυα υποστήριξης, ακόμη και μια συνηθισμένη δυσκολία (ένα ατύχημα στο σπίτι ή μια αιφνίδια ασθένεια) μπορεί να αποκτήσει αυξημένο κίνδυνο, επειδή δεν υπάρχει άμεσος κοινωνικός μηχανισμός έγκαιρης παρέμβασης. Σε αυτό ακριβώς στοχεύει η εφαρμογή. Δεν επιχειρεί να δημιουργήσει σχέση, αλλά να μειώσει την πιθανότητα να περάσει απαρατήρητη μια κρίσιμη κατάσταση.
Και η λύση δεν μπορεί να είναι μόνο ψηφιακή. Η τεχνολογία μπορεί να βοηθήσει, αλλά η ανθρώπινη ζωή δεν αντέχει να γίνει διαδικασία check-in. Αν το «Are You Dead?» μας αφήνει ένα μάθημα, είναι ότι η μεγαλύτερη ανάγκη της εποχής δεν είναι η σύνδεση των συσκευών, αλλά η επανένωση των ανθρώπων: με κοινότητες, με καθημερινές επαφές, με σχέσεις που έχουν όνομα, χρόνο και συνέχεια. Γιατί το αντίθετο του «είσαι νεκρός;» δεν είναι απλώς «είμαι ζωντανός». Είναι «είμαι παρών - και κάποιος το γνωρίζει». Αν αξιοποιηθεί σωστά, η εφαρμογή μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα - μια ελάχιστη γραμμή υποστήριξης που συμπληρώνει (δεν αντικαθιστά) τις ανθρώπινες σχέσεις, τις κοινωνικές υπηρεσίες και τις κοινότητες. Αν αξιοποιηθεί λάθος, μπορεί να γίνει άλλο ένα βήμα προς μια κανονικοποίηση της επιτήρησης και μια τεχνολογική «ιδιωτικοποίηση» της φροντίδας.
1 Η κατάληξη -mumu χρησιμοποιείται κυρίως στη σύγχρονη κινεζική διαδικτυακή και νεανική κουλτούρα ως χαϊδευτικό, «γλυκό» ή παιχνιδιάρικο μορφολογικό στοιχείο, για να δώσει σε ονόματα ή έννοιες πιο οικείο, «χαριτωμένο» και ήπιο τόνο, μειώνοντας την αίσθηση απειλής και κάνοντας το περιεχόμενο συναισθηματικά πιο εύπεπτο. Στο Demumu, η χρήση της δεν είναι τυχαία. Επιχειρεί να αμβλύνει το φορτίο που φέρει η έννοια του θανάτου, καθιστώντας την ονομασία λιγότερο αποτρεπτική και κοινωνικά πιο αποδεκτή και παράλληλα πιο εύχρηστη ως εμπορική ονομασία.
2 Hawkins, A. (2026). Afraid of dying alone? How a Chinese app exposed single people’s deepest, darkest fears. The Guardian, 20 January 2026.
Κυριακή 25 Ιανουαρίου 2026
Οθόνες - Ψηφιακός Ευνουχισμός: Το «Ναρκωτικό» που Λιώνει τον Εγκέφαλο των Παιδιών
Οθόνες - Ψηφιακός Ευνουχισμός:
Το «Ναρκωτικό» που Λιώνει τον Εγκέφαλο
των Παιδιών
Συγγραφέας: Dr. Δημήτριος Κίμογλου | Level 7 Dip. Psychology, Neuroscience (Harvard ), Oncology & Immunology (Harvard), Medicinal Chemistry (MGH), Certified Genomic Data Analyst & Molecular Biology / John Hopkins University / MIT Certified Genetics (ACE) American Council
Αυτό που κρατάει το παιδί σου αυτή τη στιγμή στα χέρια του δεν είναι μια συσκευή διασκέδασης· είναι ένας νευροχημικός εισβολέας. Αν του έδινες μια σύριγγα με ηρωίνη, η κοινωνία θα σε φυλάκιζε. Του δίνεις όμως ένα smartphone και το αποκαλείς «εκπαίδευση». Η επιστήμη πλέον είναι ξεκάθαρη: Οι οθόνες προκαλούν δομικές βλάβες στον εγκέφαλο που θυμίζουν βαριά τοξικομανία.
1. Λοβοτομή σε Real-Time: Η Ατροφία του Φλοιού
Ενώ το παιδί σου κάνει scroll, ο Προμετωπιαίος Φλοιός του (το σημείο που μας ξεχωρίζει από τα ζώα, υπεύθυνο για τη λογική και την ηθική) κυριολεκτικά μαραίνεται.
Η Βλάβη: Η φαιά ουσία λεπταίνει πρόωρα. Ο εγκέφαλος «κόβει» συνάψεις που θεωρεί άχρηστες επειδή η οθόνη τα δίνει όλα έτοιμα.
Το Αποτέλεσμα: Δημιουργούμε μια γενιά με μηδενικό αυτοέλεγχο, ανίκανη να διαχειριστεί τη ματαίωση, που θα ξεσπά σε κρίσεις οργής γιατί ο εγκέφαλός της δεν έχει πλέον τα «φρένα» για να σταματήσει την παρόρμηση.
2. Η Καμένη Γη του Συστήματος Ανταμοιβής
Κάθε video των 15 δευτερολέπτων είναι μια «γραμμή» ντοπαμίνης. Ο εγκέφαλος ενός παιδιού είναι ένα εργοτάξιο. Όταν τον πλημμυρίζεις με τεχνητή ντοπαμίνη, οι υποδοχείς καίγονται.
Η Βλάβη: Downregulation (Υπορύθμιση) των υποδοχέων D2.
Το Αποτέλεσμα: Το παιδί παθαίνει μόνιμη ανηδονία. Τίποτα στον πραγματικό κόσμο —ούτε το παιχνίδι, ούτε η φύση, ούτε η αγκαλιά— δεν μπορεί να ανταγωνιστεί την ένταση της οθόνης. Έχεις έναν «ζωντανό νεκρό» που νιώθει χαρά μόνο μπροστά από μια πηγή φωτός.
3. Η Αποσύνθεση της Λευκής Ουσίας (Το Short-Circuit)
Η λευκή ουσία είναι τα καλώδια επικοινωνίας του εγκεφάλου. Μελέτες δείχνουν ότι στα παιδιά-χρήστες, τα καλώδια αυτά είναι αποδιοργανωμένα και ασθενή.
Η Βλάβη: Μειωμένη μυελίνωση (το μονωτικό υλικό των νεύρων).
Το Αποτέλεσμα: Ο εγκέφαλος «ρετάρει». Η σκέψη αργεί, ο λόγος φτωχαίνει, η μνήμη καταρρέει. Είναι η γέννηση της Ψηφιακής Άνοιας.
4. Η Δολοφονία της Φαντασίας και της Ενσυναίσθησης
Όταν ο εγκέφαλος καταναλώνει έτοιμες εικόνες, ο δεξιός βρεγματικός λοβός και οι κατοπτρικοί νευρώνες (υπεύθυνοι για να νιώθουμε τον πόνο του άλλου) μένουν αδρανείς.
Η Βλάβη: Λειτουργική αποσύνδεση των κέντρων συναισθήματος.
Το Αποτέλεσμα: Μια γενιά ψηφιακών κοινωνιοπαθών. Παιδιά που δεν μπορούν να διαβάσουν τις εκφράσεις του προσώπου, που δεν νιώθουν συμπόνια, που ζουν σε μια φούσκα ναρκισσισμού.
5. Το Μπλε Φως ως Βιολογικό Όπλο
Η ακτινοβολία των οθονών «ξεγελά» την επίφυση, σταματώντας τη μελατονίνη.
Η Βλάβη: Μόνιμη διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού και καταστροφή του γλυμφατικού συστήματος (το πλυντήριο του εγκεφάλου).
Το Αποτέλεσμα: Ο εγκέφαλος δεν καθαρίζει ποτέ από τα τοξικά απόβλητα. Το παιδί σου ξυπνάει κάθε μέρα με έναν εγκέφαλο «δηλητηριασμένο» από την ίδια του τη μεταβολική δραστηριότητα.
Οι CEO της Silicon Valley στέλνουν τα παιδιά τους σε σχολεία χωρίς οθόνες. Ξέρουν τι πουλάνε. Τα στέλνουν σε σχολεία όπως το Waldorf School of the Peninsula.
Μηδενική Τεχνολογία: Στις τάξεις αυτών των σχολείων δεν υπάρχουν ούτε tablets, ούτε laptops, ούτε διαδραστικοί πίνακες. Τα παιδιά χρησιμοποιούν χαρτί, μολύβι, πηλό και ξύλο.
Η Φιλοσοφία: Η μάθηση βασίζεται στην κίνηση, τη δημιουργικότητα και την ανθρώπινη αλληλεπίδραση.
Η Αντίφαση: Την ώρα που οι εταιρείες τους σχεδιάζουν αλγορίθμους για να κρατούν τον χρήστη «κολλημένο» στην οθόνη (μέσω του Infinite Scroll και των Notifications), οι ίδιοι προστατεύουν τα παιδιά τους από αυτά ακριβώς τα Κυκλώματα.
Κυριότερες Επιστημονικές Πηγές
Μελέτη ABCD (Adolescent Brain Cognitive Development): Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μακροχρόνια μελέτη στις ΗΠΑ (χρηματοδοτούμενη από το National Institutes of Health - NIH). Τα πρώτα δεδομένα έδειξαν ότι παιδιά που χρησιμοποιούν οθόνες πάνω από 7 ώρες τη μέρα παρουσιάζουν πρόωρη λέπτυνση του εγκεφαλικού φλοιού (cortical thinning).
Περιοδικό JAMA Pediatrics (2019): Μελέτη του Cincinnati Children’s Hospital χρησιμοποίησε μαγνητικές τομογραφίες (DTI) και απέδειξε ότι η υψηλή χρήση οθονών σε προσχολική ηλικία συνδέεται με μειωμένη δομική ακεραιότητα της λευκής ουσίας σε περιοχές που υποστηρίζουν τη γλώσσα και τον γραμματισμό.
Dr. Andrew Huberman (Stanford School of Medicine): Ο καθηγητής Νευροβιολογίας έχει αναλύσει εκτενώς πώς το "visual pursuit" των οθονών και η συνεχής έκκριση ντοπαμίνης προκαλούν υπορύθμιση των υποδοχέων (downregulation), οδηγώντας σε ελλειμματική προσοχή και ανηδονία.
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO): Το 2019 εξέδωσε επίσημες οδηγίες που συνιστούν μηδενική έκθεση σε οθόνες για παιδιά κάτω των 2 ετών και αυστηρό περιορισμό (1 ώρα) για παιδιά έως 5 ετών, αναγνωρίζοντας τους κινδύνους στην ανάπτυξη.
Dr. Manfred Spitzer (Digital Dementia): Ο Γερμανός νευροεπιστήμονας στο βιβλίο του "Ψηφιακή Άνοια" παραθέτει δεκάδες έρευνες για το πώς η ψηφιακή υπερφόρτωση εμποδίζει τον σχηματισμό της μακροπρόθεσμης μνήμης και των νευρωνικών συνάψεων.
Το Παράδειγμα της Silicon Valley (Social Evidence)
The New York Times (2018): Άρθρο με τίτλο "The Digital Gap Between Rich and Poor Kids Is Becoming a Chasm" περιγράφει πώς τα στελέχη της τεχνολογίας απαγορεύουν τις οθόνες στα σπίτια τους και επιλέγουν σχολεία τύπου Waldorf, ενώ η τεχνολογία «πλασάρεται» στα δημόσια σχολεία των φτωχότερων περιοχών>>.
Σάββατο 24 Ιανουαρίου 2026
Με τι θα ασχοληθούμε στα 10 πρώτα Vip Class μαθήματα στο κανάλι μας στο Youtube;
▪︎Η θεματολογία των 10 πρώτων Vip Class μαθημάτων μας
για φιλολόγους!📚✍️📖
▪︎Αν θέλεις να γίνεις κι εσύ Vip Member στο κανάλι μας, πάτησε στον παρακάτω σύνδεσμο και ακολούθησε τα βήματα!
Είναι πολύ απλό!👇
ΥΓ. Τα Vip Class μαθήματα απευθύνονται σε φοιτητές φιλολογίας ή σε νέους συναδέλφους φιλολόγους!
🆘️(Προσοχή: να κάνεις τη συνδρομή σου από κινητό android ή από υπολογιστή με λειτουργικό σύστημα windows! Τα iphone έχουν διαφορετικές χρεώσεις!)🙂
Παρασκευή 23 Ιανουαρίου 2026
Η Θεματολογία των πρώτων 10 βίντεο για συνδρομητές Γυμνασίου/Λυκείου!
Η Θεματολογία των πρώτων 10 βίντεο
για συνδρομητές Γυμνασίου/Λυκείου📚✍️📖
▪︎Αν θέλεις να γίνεις κι εσύ Top (Γυμνάσιο), Premium Α' ή Premium Β' (Α' ή Β'Λυκείου αντίστοιχα) ή Gold Member (Γ'Λυκείου)
στο κανάλι μας, πάτησε στον παρακάτω σύνδεσμο και ακολούθησε τα βήματα!
Είναι πολύ απλό!👇
🆘️(Προσοχή: να κάνεις τη συνδρομή σου από κινητό android ή από υπολογιστή με λειτουργικό σύστημα windows! Τα iphone έχουν διαφορετικές χρεώσεις!)🙂
Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2026
Εφηβεία και αλγόριθμοι
Εφηβεία και αλγόριθμοι
15.01.2026
Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος, Μαρία Γεωργούση
Minimalist illustration of a person wearing a hoodie standing alone in a geometric corner space, looking down at a mobile phone screen, illustrating solitude and digital connection.
Ενα από τα πιο ανησυχητικά φαινόμενα της σύγχρονης εποχής μας είναι ο τρόπος με τον οποίον οι αλγόριθμοι του διαδικτύου επηρεάζουν καταλυτικά τη συμπεριφορά, τον ψυχισμό και τελικά την προσωπικότητα των νέων. Η λειτουργία των αλγορίθμων – επαναληπτική, επίμονη, πανταχού παρούσα – διαμορφώνει σταδιακά ένα περιβάλλον, στο οποίο ο έφηβος δέχεται αδιαλείπτως ερεθίσματα που δεν επιλέγει συνειδητά, αλλά του επιβάλλονται ως «φυσική» συνέχεια όσων έχει ήδη δει ή ακούσει. Αυτό το ψηφιακό φίλτρο της πραγματικότητας δεν είναι επ’ ουδενί αθώο· αντιθέτως, εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τη διάπλαση της μέλλουσας γενιάς.
Οι αλγόριθμοι ειδικότερα συλλέγουν δεδομένα από κάθε ενέργεια του χρήστη (likes, dislikes, αναζητήσεις, παρακολούθηση βίντεο) και επιστρέφουν αδιάκοπα περιεχόμενο παρόμοιο με αυτό που ο ίδιος προτιμά. Οταν πρόκειται για την αγορά μιας ηλεκτρικής συσκευής, αυτή η αλγοριθμική διευκόλυνση μπορεί να είναι εξόχως εξυπηρετική. Οταν όμως αφορά έναν έφηβο, ο οποίος προσελκύεται από σκηνές ωμής βίας, χονδροειδείς αστεϊσμούς, ρατσιστικά βίντεο ή ψηφιακό περιεχόμενο που ευτελίζει την ανθρώπινη υπόσταση, τότε το αποτέλεσμα δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένας αληθινός βομβαρδισμός από τοξικά μηνύματα. Οι έφηβοι δεν βλέπουν πλέον ό,τι αναζητούν· βλέπουν ό,τι ο αλγόριθμος θεωρεί ότι αυτοί δήθεν θέλουν να παρακολουθήσουν.
Η ευαλωτότητα των νέων είναι βεβαίως δεδομένη. Βρίσκονται σε ηλικία όπου οι άμυνες απέναντι στη δύναμη της εικόνας είναι ισχνές, η ανάγκη κοινωνικής αποδοχής έντονη και η προσωπικότητα ακόμη υπό διαμόρφωση. Η κατάσταση επιδεινώνεται, όταν οι γονείς, λόγω απουσίας, κόπωσης ή αδυναμίας, δεν αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς. Στα σπίτια όπου λείπουν η άδολη στοργή και η ουσιαστική παρουσία των ενηλίκων, το διαδίκτυο γίνεται το βασικό υποκατάστατο φροντίδας, καθοδήγησης, ακόμη και διαπαιδαγώγησης.
Ο έφηβος, μόνος απέναντι στον παγερό κόσμο της οθόνης, εκτίθεται διαρκώς σε πρότυπα που προβάλλουν την άσκηση σωματικού και ψυχολογικού καταναγκασμού επί ευπαθών ομάδων του πληθυσμού, την κατάχρηση οποιουδήποτε είδους νόμιμης εξουσίας και δικαιοδοσίας, την περιφρόνηση της ανθρώπινης οντότητας, την απαξίωση του φυσικού κόσμου. Το πιο επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι αυτά τα ερεθίσματα συνδέονται άρρηκτα με την ευχαρίστηση. Το βίαιο παιχνίδι γίνεται «διασκέδαση».
Το προσβλητικό βίντεο προκαλεί «γέλιο». Η καταρράκωση της αξιοπρέπειας μετατρέπεται σε ψηφιακό «θέαμα». Ετσι ο υπό σχηματισμό εγκέφαλος μαθαίνει, σχεδόν ασυνείδητα, να συσχετίζει τη βία και την επιθετικότητα με απολύτως θετικά συναισθήματα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Πλάτων στο περίφημο έργο του Νόμοι επισημαίνει ότι το είδος και το περιεχόμενο των παιδικών παιγνιδιών καθορίζει εν πολλοίς το ήθος του μελλοντικού πολίτη.
Θα μπορούσε κάποιος να υποστηρίξει ότι ο κίνδυνος αυτός δεν είναι αναπόδραστος και η αλγοριθμική επανάληψη δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ιδεοληπτική πλύση του νεαρού εγκεφάλου. Πιθανότατα, ο ώριμος ενήλικας, που διαθέτει, πλην των άλλων, και ισχυρή κριτική σκέψη, δεν κινδυνεύει σοβαρά. Ομως ο έφηβος, ο οποίος διακατέχεται από την αγωνία της κοινωνικής αποδοχής, υιοθετεί εύκολα ό,τι συγκινεί τα πλήθη των συνομηλίκων του. Με το γονεϊκό αντίβαρο άκρως αποδυναμωμένο, ο ίδιος καταλήγει εύκολο θύμα των αναρίθμητων διαδικτυακών συρμών. Ο αλγόριθμος δεν τον υπηρετεί· τον κατευθύνει. Σε μια ηλικία όπου η προσωπικότητα ακόμη οικοδομείται, ο νέος κινδυνεύει να «εμβολιαστεί» με κίβδηλες αξίες, όπως είναι η λατρεία του «φαίνεσθαι», ο ναρκισσισμός, η φιλοχρηματία, η εγωπάθεια και ο αριβισμός.
Ταυτόχρονα, παρατηρούμε νέους με δυσκολίες στη λήψη πρωτοβουλιών, αδυναμία συγκέντρωσης, έλλειψη ορίων και μειωμένη αντοχή στην απογοήτευση. Μετά την περίοδο της πανδημίας αυτά τα φαινόμενα έγιναν ακόμη πιο έντονα. Οι πνευματικοί ορίζοντες της νέας γενιάς ολοένα στενεύουν. Η αντίληψη της πραγματικότητας συχνά διαστρεβλώνεται. Πολλά αγόρια και κορίτσια αναπτύσσουν πλασματική εικόνα για το σώμα τους, αισθάνονται ανεπαρκείς απέναντι στα εξωπραγματικά υποδείγματα ομορφιάς που κατακλύζουν το διαδίκτυο και έτσι παρωθούνται σε διατροφικές ακρότητες και ψευδεπίγραφες στάσεις ζωής. Η βασανιστική αυτή σύγκριση τους εγκλωβίζει σε έναν φαύλο κύκλο: εθισμός στο διαδίκτυο, ακολουθούμενος από τεράστια ελάττωση της αυτοπεποίθησης και εν τέλει αναγκαστική απόσυρση από την πραγματική ζωή.
Αυτός ο καταστροφικός διάλληλος κύκλος πρέπει οπωσδήποτε να διακοπεί! Η προϊούσα ψηφιακή «μόλυνση», η έλλειψη συναισθηματικών αντιστηριγμάτων και η αδυναμία του σχολείου να παράσχει ουσιαστική παιδεία και ορθή αγωγή συνθέτουν μια δυστοπία που υποσκάπτει την ψυχική ανθεκτικότητα των νέων μας. Η έξοδος από αυτό το αλγοριθμικό «δεσμωτήριο» προϋποθέτει αντικειμενική ενημέρωση, ενίσχυση της αυτοκυριαρχίας του ατόμου και καλλιέργεια γνήσιων ενδιαφερόντων.
Το σχολείο, ως ο μοναδικός κοινωνικός θεσμός με αδιάλειπτη πρόσβαση στη νεανική ψυχή, οφείλει να αναλάβει αμέσως δράση. Οφείλει με άλλα λόγια να προσφέρει όχι μόνο γνώσεις και δεξιότητες, αλλά και κατάλληλα μέσα ψυχικής ενδυνάμωσης, αξιόπιστα εργαλεία κριτικής ανάλυσης και κυρίως ευχάριστες διεξόδους δημιουργικότητας. Η τέχνη, και ειδικότερα η ενεργή καλλιτεχνική ενασχόληση, μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό αντίβαρο στη διαδικτυακή χειραγώγηση.
Η πρακτική αναστροφή των εφήβων με το θέατρο, τη μουσική, τον χορό και τις εικαστικές τέχνες θα τους ανυψώσει στο επίπεδο του δημιουργού, θα τους λυτρώσει από τη συναισθηματική αμβλύτητα και θα τους προστατεύσει από την επικείμενη «πολτοποίηση» της προσωπικότητάς τους. Μόνον επομένως μέσα από τη δημιουργία είναι δυνατόν η νέα γενιά να αντισταθεί στην ψηφιακή εξάρτηση, να ανακαλύψει ουσιώδες νόημα πέρα από την ψυχρή οθόνη και να παραμείνει αδέσμευτη και αυτεξούσια σε μιαν εποχή όπου οι αλγόριθμοι απειλούν να καθορίσουν όχι μόνο το τι βλέπουμε αλλά και το ποιοι είμαστε.
*Ο κ. Ανδρέας Γ. Μαρκαντωνάτος είναι καθηγητής της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και διευθυντής του προγράμματος μεταπτυχιακών σπουδών «Παραστατικές Τέχνες» του ΕΑΠ.
*Η κυρία Μαρία Γεωργούση είναι μέλος του ειδικού εκπαιδευτικού προσωπικού με ειδίκευση στο Αρχαίο Θέατρο στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.
Πηγή:
«Ο μηχανιστικός άνθρωπος χτίζει τοίχο προστασίας στο συναίσθημα»
Σάββας Σαββόπουλος:
«Ο μηχανιστικός άνθρωπος χτίζει τοίχο προστασίας στο συναίσθημα»
Ο γνωστός ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος ακτινογραφεί τη «μηχανιστική ζωή» και προτείνει τον αντι-ναρκισσισμό ως το αντίδοτο στην «παθολογική ερήμωση της μοναξιάς».
13.01.2026
Υπάρχει μια παράδοξη ησυχία στον κόσμο· μια ησυχία που δεν προκύπτει από τη γαλήνη ή την αρμονία αλλά από την αποσύνδεση. Ζούμε στις μέρες της απόλυτης ορατότητας, όπου όλα εκτίθενται κάτω από τον παραμορφωτικό φακό των κοινωνικών δικτύων, κι όμως, η ψυχή μοιάζει να έχει λουφάξει στο σκοτάδι και τη σιωπή. Για να μην πονάει. Αυτήν ακριβώς τη σιωπή προσπαθεί να ψηλαφήσει μέσα από το νέο του βιβλίο με τίτλο «Ο μηχανιστικός άνθρωπος» ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος. Δεν πρόκειται απλώς για μια επιστημονική μελέτη ή για την οργανική συνέχεια του προηγούμενου πονήματός του «Η δημιουργία του ψυχοσωματικού ανθρώπου». Είναι μια πράξη κοινωνικής ανταπόδοσης.
Ο Σαββόπουλος μετατρέπει τις χιλιάδες ώρες κλινικής εμπειρίας του και το απόσταγμα από τη συστηματική διά βίου ενασχόλησή του με την Ψυχοσωματική σε δημόσιο λόγο που δεν θωπεύει, δεν χαρίζεται και δεν κανακεύει. Αλλά μπορεί να θεραπεύει. Προτείνοντας κάτι αυτονόητο αλλά συνάμα επαναστατικό: να τολμήσουμε ξανά τη σύνδεση με τους άλλους αλλά πριν απ’ όλα με την προσωπική ιστορία μας.
Πώς θα περιγράφατε τον «μηχανιστικό άνθρωπο»;
«Είναι ένας όρος που έρχεται από την Ψυχοσωματική Σχολή των Παρισίων. Θεμελιώθηκε από τον Πιερ Μαρτί και τον Μισέλ ντε Μουζάν. Ο “μηχανιστικός άνθρωπος” είναι το άτομο που λειτουργεί με έναν τρόπο που φαίνεται λογικός και προσαρμοσμένος, αλλά είναι άδειος από εσωτερική ζωή. Υπάρχει μια λειτουργική σχέση με την πραγματικότητα όπου είσαι παρών, αλλά απομονωμένος από τις σκέψεις και το συναίσθημά σου. Μηχανοποιούμαστε σε τέτοιον βαθμό που δεν έχουμε καν χρόνο να σκεφτούμε τον εαυτό μας ή να κάνουμε πράγματα για εμάς. Είναι μια ζωή χωρίς βάθος, μια ζωή επιφανειακή».
Αυτό συμβαίνει συνειδητά; Το επιλέγει κανείς για να επιβιώσει;
«Οχι, συμβαίνει συνήθως ασυνείδητα ως αμυντική διαδικασία. Ενεργοποιείται μετά από ένα τραύμα, γιατί το άτομο δεν θέλει να ξαναζήσει τον πόνο. Οπως λέω συχνά, είναι σαν να ακρωτηριάζουμε ένα κομμάτι τού Εγώ μας που βίωσε την εμπειρία. Είναι σαν να έχεις μια μεγάλη λοίμωξη σε ένα δάκτυλο και, επειδή φοβάσαι μην εξαπλωθεί, επιλέγεις να το κόψεις. Μαζί με το τραύμα όμως, στερείς και τη δυνατότητα να αισθάνεσαι. Αυτό έχει τεράστιες επιπτώσεις σε όλες τις λειτουργίες του ανθρώπου, στον τρόπο που σκέφτεται και σχετίζεται. Ζούμε σε έναν πολιτισμό όλο και πιο ναρκισσιστικό. Θέλουµε πολλά από τον άλλον, αλλά δεν δίνουµε εμείς».
Ενα παράδειγμα αυτής της αποσύνδεσης;
«Θυμάμαι έναν ασθενή μου που είχε χάσει τη γυναίκα του. Του είπα: “Πρέπει να σας κόστισε πολύ αυτό που συνέβη, ο χαμός της”. Και μου απάντησε με απόλυτη σοβαρότητα: “Ου, δεν φαντάζεστε, γιατρέ μου, η κηδεία της κόστισε 20.000 ευρώ”. Καταλαβαίνετε; Εβλεπε μόνο το πρώτο επίπεδο, το πρακτικό και το μετρήσιμο. Το συναίσθημα ήταν ερμητικά κλειστό. Εδώ είναι που υπεισέρχεται και ο όρος “αλεξιθυμία”, η πιο γνωστή λέξη στην ψυχοσωματική, η οποία εισήχθη από τον σπουδαίο Πέτρο Σιφναίο, τον έλληνα καθηγητή του Χάρβαρντ. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν δύο τρόποι να ερμηνεύσει κανείς αυτή τη λέξη. Η πρώτη εκδοχή είναι η καθαρά ετυμολογική: “Στερούμαι λέξεων για το θυμικό”. Δηλαδή, το άτομο αισθάνεται κάτι, αλλά δεν έχει το λεξιλόγιο για να το περιγράψει. Η δεύτερη εκδοχή, όμως, που είναι και η πιο βαθιά κλινικά, προέρχεται από το ρήμα “αλέξω”, που σημαίνει απωθώ, διώχνω. Σε αυτή την περίπτωση, ο μηχανιστικός άνθρωπος διώχνει τις λέξεις για το θυμικό. Χτίζει έναν τοίχο προστασίας ώστε το συναίσθημα να μην εισβάλει στη λογική του και τον ταράξει».
Εχετε δει περιπτώσεις όπου η σωματική ασθένεια οδήγησε σε ριζική εσωτερική αναθεώρηση;
«Πολλές. Θυμάμαι μια γυναίκα που ζούσε με έναν απόλυτα μηχανιστικό τρόπο. Σημειολογικά θα έλεγε κανείς πως έβλεπε τον κόσμο μόνο μέσα από τις φωτογραφίες που τραβούσε. Ηθελε να τον φυλακίζει στο φιλμ, αλλά στην καρδιά της δεν έμενε τίποτα. Στην πορεία αποκαλύφθηκε το βάθος του τραύματος: είχε υποστεί μια αιμομικτική κακοποίηση, μια εμπειρία τόσο συντριπτική που την ανάγκασε να παγώσει κάθε συναίσθημα για να μπορέσει να συνεχίσει να υπάρχει. Η γυναίκα αυτή νόσησε από καρκίνο. Κάποια στιγμή ενώ η κατάσταση της υγείας της ήταν πλέον οριακή, συνέβη κάτι συγκλονιστικό. Μια μέρα στο μεσοδιάστημα από την ακτινοθεραπεία της στο νοσοκομείο και τη συνεδρία μας αποφάσισε να πάει μια βόλτα στην Πεντέλη. Πήρε ένα σουβλάκι, κάθισε σε ένα παγκάκι, κοίταγε τα δέντρα και άκουγε τα πουλιά να κελαηδούν. Αργότερα στη συνάντησή μας με κοίταξε και μου είπε: “Θεέ μου, αυτή την ομορφιά, γιατί δεν την είδα ποτέ;”. Εχει πεθάνει τόσα χρόνια αυτή η γυναίκα, αλλά δεν την ξεχνώ».
Είναι δηλαδή αναστρέψιμη η «μηχανοποίηση»;
«Αυτή είναι η δουλειά που κάνουμε ως ψυχαναλυτές: μια διαδικασία ξυπνήματος, αφύπνισης. Ακόμα και η αρρώστια – εννοώ τη σωματική ασθένεια – μπορεί να γίνει ένας δάσκαλος που σου λέει: “Δεν το έμαθες καλά, ξαναπάρ’ το αλλιώς”. Στόχος είναι να βρούμε έναν τρόπο που θα γίνουμε αντι-μηχανιστικοί. Να γίνουμε βασικά άνθρωποι που ερχόμαστε σε επαφή με την ιστορία μας και δεν τη φοβόμαστε. Που βρίσκουμε άλλους να αποδέχονται την ιστορία μας και εμείς τη δική τους».
Τι απασχολεί τους ανθρώπους σήμερα; Ποιο είναι το κυρίαρχο ερώτημα;
«Η μοναξιά. Είναι ένα θέμα εξαιρετικά σημαντικό, ειδικά όταν η μοναξιά μετατρέπεται σε ερήμωση. Δεν αναφέρομαι στη δημιουργική μοναχικότητα που μπορεί κάποιος να απολαύσει, αλλά σε μια μοναξιά που κινητοποιεί παθολογία. Είναι τόσο εκτεταμένο το φαινόμενο, που δεν είναι τυχαίο ότι στην Ιαπωνία ίδρυσαν υπουργείο Μοναξιάς. Το ίδιο συμβαίνει και στη Μεγάλη Βρετανία, όπου υπάρχει πλέον υπουργός Μοναξιάς».
Κύριε Σαββόπουλε, μπορούμε οι άνθρωποι να επανασυνδεθούμε;
«Νομίζω ναι. Είμαι πολύ αισιόδοξος. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος για να ξαναβρούμε τον εαυτό μας από το να ξανασυναντηθούμε. Πρέπει οι δρόμοι μας, από απλά περάσματα που είναι σήμερα για να τρέχουμε στις δουλειές μας, να γίνουν ξανά τόποι συνάντησης. Θα πρέπει, όπως είναι μόδα σήμερα ο ναρκισσισμός, να γίνει μόδα ο αντι-ναρκισσισμός. Να γίνουμε πιο απλοί. Να ξεχάσω την ιδιοτέλεια και να ενδιαφερθώ για τον άλλον. Οχι μόνο για το δικό μου παιδί, αλλά και για το παιδί του άλλου. Οχι μόνο για τον αδελφό μου αλλά και για τον αδελφό του άλλου. Αυτό είναι το αντίδοτο».
INFO: Το βιβλίο του Σάββα Σαββόπουλου «Ο Μηχανιστικός Άνθρωπος – Σιωπές της Ψυχής, Ρωγμές του Σώματος» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος.
Πηγή:
Δευτέρα 12 Ιανουαρίου 2026
Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2026
Πρόγραμμα Μαθημάτων 2026 (Τι θα διδαχθούμε στα επόμενα μαθήματά μας στο Tiktok!)
ΈΝΑΡΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ:
ΔΕΥΤΕΡΑ 12/1 ΣΤΙΣ 22:00
ΣΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΜΑΣ ΣΤΟ ΤΙΚΤΟΚ!
Παρασκευή 9 Ιανουαρίου 2026
Καποδίστριας!
Σήμερα είδαμε την ταινία "Καποδίστριας"...
Κι επειδή μου στείλατε πολλοί μήνυμα να σας πω τη γνώμη μου, την αναρτώ εδώ δημόσια...
"Μετάγγιση αγιότητας και πρόγευση παραδείσου!"
Οι κριτικές υπήρξαν πολλές και διαφορετικές...
Αναμενόμενο...
Η λάσπη που δέχθηκε η ταινία και οι συντελεστές της εξαρχής ήταν μεγάλη...
Κι αυτό αναμενόμενο...
Ξεβόλεψε πολλούς και ξεσκέπασε πολλά...
Οι έπαινοι και οι διθύραμβοι για την ταινία ήταν
κι αυτοί αναμενόμενοι!
Η λέξη "αριστούργημα" είναι φτωχή...
Δεν υπάρχουν λόγια ικανά να την περιγράψουν...
Εμπειρία ζωής, που θα πρέπει να τη δουν όλοι και ιδίως οι μαθητές σε όλα τα σχολεία!
"Ελευθερία χωρίς μόρφωση και αλήθεια είναι ανάπηρη ελευθερία" , είπε ο Κυβερνήτης της Ελλάδος!
Η σκηνή με τον Βαγγελάκη, το μικρό παιδί και το γράμμα που παραδίδει στον Καποδίστρια ανατριχιαστική!
Ξεσήκωσε θύελλες, λοιπόν, γιατί ξέθαψε μεγάλες αλήθειες... Γιατί ξεκουκούλωσε όσα τεχνηέντως διαχρονικά όλοι από τη μεριά τους έκρυβαν κάτω από το χαλί και έκαναν τα στραβά μάτια...
(Ακόμα αναρωτιέμαι ΓΙΑΤΙ δεν εξετάζονται τα παιδιά στις πανελλαδικές το κεφάλαιο που αναφέρεται στο έργο του Καποδίστρια...)
Κλείνοντας θα πω μόνο αυτό...
Πάντοτε η αλήθεια λειτουργεί ως καθρέφτης...
Και σε ξεγυμνώνει...
Και στην ταινία αυτήν προβλήθηκαν ΟΛΟΙ οι χαρακτήρες...
Και ξεγυμνώθηκαν άπαντες...
Και οι χαρακτήρες τους
Και οι προθέσεις τους!
Ειπώθηκαν ΣΥΓΚΛΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ!
Κι αν δυσανασχέτησες με την ταινία είναι μάλλον γιατί ταυτίστηκες με όσα στιγμάτισε η ταινία... Δεν βρίσκω άλλον προφανή λόγο...
Γιατί η αληθινή τέχνη δε θέλει εξεζητημένα εφέ, φιοριτούρες και υπερπαραγωγές για να τη θαυμάσεις... Μιλάει στην ψυχή σου ακόμα και με μια σιωπή.. Με ένα βλέμμα...
Το να κάνεις μια τέτοια ταινία ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ είναι επανάσταση!
Ή καλύτερα... Δώρο Θεού...
Ο πρωταγωνιστής φοβερός...
Δεν υποδύθηκε τον Ιωάννη Καποδίστρια, αλλά τον ενσάρκωσε! Σοκαριστικό! (Ένιωθες ότι βλέπεις τον ίδιο κι ότι ζεις εκείνα τα χρόνια!)
Η φωνή της Νεκταρίας Καραντζή έκανε ορισμένες σκηνές ανατριχιαστικές... Εξαιρετική επιλογή! Όπως και η μουσική επένδυση της ταινίας φοβερή!
Θερμά συγχαρητήρια λοιπόν σε όλους!
Αισθάνομαι πως οι καιροί άλλαξαν...
Δόξα τω Θεώ!
Και πως η αναγέννηση ξεκίνησε...
Αμήν!
Γένοιτο!
Φιλολογική Παιδεία
9/1/2026
Τετάρτη 7 Ιανουαρίου 2026
Χρήσιμα Sites & Blogs!
Χρήσιμα Εκπαιδευτικά Sites & Blogs!
👉 ΙΕΠ (Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής)
👉 Study4exams.gr
👉 ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
👉 Schooltime.gr
👉 ΚΙΒΩΤΟΣ
👉 ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΚΟΜΒΟΣ
👉 Εsos.gr
👉 Αlfavita.gr
👉 ΑΙΣΩΠΟΣ
👉 Η ΠΥΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
👉 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ
👉 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΙΔΡΥΜΑ ΜΑΝΟΛΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ)
👉 ΜΙΚΡΟΣ ΑΠΟΠΛΟΥΣ
👉 ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
👉 Fractal - Η Γεωμετρία των Ιδεών
👉 ΨΗΦΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
👉 ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
👉 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ
👉 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ
👉 ΕΘΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
👉 SCHOOLTIME - ΑΛΕΞ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ
👉 ΠΕΙΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ - ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΚΟΥΤΡΑΣ
👉 ΜΑΡΙΑ ΚΑΠΠΟΥ
👉 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΑΝΤΗΣ
👉 Φιλολογικές Ψηφίδες - Κατερίνα Πόθου
👉 Άρης Ιωαννίδης
👉 literature.gr
👉 Αποστόλης Ζυμβραγάκης
👉 Ζαννής Κοντονάσιος - Μαρία Βηλαρά
👉 Εύη Πεπέ - Ekpaid-Evi
Η γνώση ταξιδεύει
👉 Μαριάννα Τσιολπίδου - Ηρακλής Καρακόλιος
👉 Μαρία Χρήστου
(ένα blog για τη Νεοελληνική Γλώσσα και Έκφραση / για μαθητές, καθηγητές και άλλους...)
Συμφραστικοί Πίνακες Λέξεων για Μείζονες Νεοέλληνες Ποιητές
👉 Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας
👉 Συν-e-μάθηση
👉 Για θεωρητικούς...και μη! (Παναγιώτα Καράβη)
👉 Φιλο-λογικό ιστολόγιο -"Δός μοι λόγον, Λόγε"
👉 Σελιδοδείκτες (Πολυμεσικός οδηγός για τη λογοτεχνία και την ανάγνωση)
👉 my students' voice - ΓΩΓΩ ΖΑΧΟΥ
👉 e- paideia
👉 ΟΔΥΣΣΕΥΣ
👉 ΧΕΙΛΩΝ
👉 ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ
👉 ΧΡΟΝΟΓΡΑΜΜΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
👉 Α.ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
👉 ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ
👉 Λόγος Παράταιρος
👉 Φιλολογικά
👉 e-ΤΡΑΠΕΖΑ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ
👉 Φιλολογική Γωνιά - Νασιόπουλος Απόστολος
👉161 διηγήματα ελλήνων συγγραφέων
από τον πάλαι ποτέ δικτυακό τόπο www.mathisis.com
👉 ΆΡΗΣ ΓΙΑΒΡΗΣ
👉 ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΣΙΑ & ΑΡΧΑΙΟΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
👉 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ
👉 ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ
👉 ΠΑΥΛΟΣ ΠΑΥΛΙΔΗΣ
👉 ΗΛΙΑΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
👉 SCHOOLBLENDER
👉 ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΒΛΙΩΡΑΣ
👉 ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ ΚΑΒΑΛΑΣ
👉 ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΙΣΤΟΤΟΠΟΣ
👉 ΠΟΙΗΤΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ -ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΡΑΝΙΩΤΗΣ
👉 ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ
👉 LEXIGRAM
👉 ΜΑΡΙΑ ΜΟΣΧΟΠΟΥΛΟΥ
👉 ελληνικά για ΣΔΕ
👉 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ μαθήματα
👉 Αρχαιογνωσία
👉 Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος
👉 Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο
👉 Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού
👉 Literature
👉 Πολιτιστικός Θησαυρός της Ελληνικής Γλώσσας
👉 Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Νεοελληνικών Σπουδών
👉 ΛΟΓΕΙΟΝ
👉 Οδηγίες για το μηχανογραφικό!
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)